L & P Plant Hire BK and Others v Bosch and Others (525/2000) [2001] ZASCA 147 (29 November 2001)

78 Reportability
Contract Law

Brief Summary

Contract — Lease agreements — Dispute over existence and terms of lease — Appellants contested the validity of lease agreements for construction machinery entered into by Bosch Excavations and L & P Construction — Respondents claimed amounts due under these agreements — Appellants raised defense of set-off based on alleged mutual debts — Court a quo found in favor of respondents — Appeal allowed, finding that the interpretation of section 64 of the Companies Act was incorrect, and the appellants' appeals were upheld.

Comprehensive Summary

Summary of Judgment


1. Introduction


The matter concerned an appeal to the Supreme Court of Appeal arising from a multi-claim action in the court of first instance (the Witwatersrand Local Division / Transvaal Provincial Division, per Willis J). The appellants were the defendants in the trial court proceedings, and the respondents were the plaintiffs.


The dispute arose from a series of alleged commercial transactions in the civil construction and plant-hire industry, including several plant-hire agreements and one sale of construction equipment. The central contest at trial was whether the defendants were liable under those agreements, and (in relation to the largest claims) whether the third and fourth defendants (natural persons) could be held personally liable for a close corporation’s debts under section 64 (and, initially, section 65) of the Close Corporations Act 69 of 1984.


In the trial court, the plaintiffs succeeded on all seven claims advanced against various defendants. The defendants appealed with leave. On appeal, the SCA upheld the trial court’s factual findings and the resulting liability of the two relevant close corporations, but interfered with the trial court’s conclusion that the third and fourth defendants were personally liable under section 64, replacing that portion of the order with absolution from the instance (with costs) in relation to the section 64/65 claims.


2. Material Facts


The parties were engaged in civil construction and the hiring out of machinery, equipment, and vehicles. The relationships were partly cooperative and partly competitive, with a practice (said to be common in the industry) of contractors hiring equipment to one another when not in use.


The second plaintiff (a company referred to in the judgment as Bosch Excavations) had historically been associated with the first plaintiff (Bosch senior), who had previously held its shares. Control later moved to the fourth plaintiff (Bosch). The first and second defendants were close corporations (L & P Plant Hire BK and L & P Construction BK) controlled by the third defendant (Basilio), while the fourth defendant (Alves) managed L & P Plant Hire. A fifth defendant (also a close corporation linked to Basilio) featured primarily in the narrative concerning repairs and a claimed lien, but ultimately played no decisive role in the outcome.


Several of the claims (labelled in the judgment as D, E, F and G) were based on allegations that, between November 1993 and February 1994, Bosch Excavations (represented by Bosch) entered into four hire agreements with L & P Construction (represented by Basilio), under which construction machines were hired at agreed daily rates. Amounts were claimed as hire charges for the periods of possession, totalling R111 106,66. While pleaded as disputed, the judgment records that in cross-examination the defence largely tested Bosch’s evidence for accuracy and did not squarely deny that the claims had arisen; the substantive defence that emerged was a contention of a later set-off / reconciliation agreement in May 1994, which Bosch denied.


A further claim (H) alleged that on 20 July 1994 Bosch (for Bosch Excavations) sold ten “rock breakers” to Alves (for L & P Construction) for R912,00 each, totalling R9 120,00. The defence was a direct denial by Alves that the sale occurred.


The largest claims (A and B) arose from a transaction on 20 July 1994 concerning specified machinery and trucks. The plaintiffs’ case was that Bosch senior let the equipment to L & P Plant Hire under a hire agreement recorded initially in a handwritten document (“document A”), later supplemented by a standard form document from Propact Plant Hire BK (“document B”) said to incorporate standard terms and conditions (including a costs provision). It was common cause that document A contained the handwriting of both Bosch and Alves and was signed by Bosch senior and Alves, and that a typed version was also signed. The plaintiffs alleged that L & P Plant Hire took possession of a Poclain, a Case machine, and three trucks, and that the equipment was returned later in a damaged condition (with one machine said to be beyond economic repair), giving rise to claims for hire charges and damage/repair costs.


The defendants admitted possession of the Poclain, Case, and the three trucks after 20 July 1994, but disputed the juridical basis for that possession. Their case (advanced mainly by Basilio) was that the equipment had been made available under a “joint venture” / cooperation arrangement, linked to a May 1994 accounting and an alleged agreement that a portion of turnover would reduce an outstanding balance. On that version there was no true hire contract, and the documents were said to have been signed on a mistaken understanding or for limited descriptive purposes. The defendants further asserted that the equipment was initially in poor condition, required repair (undertaken by the fifth defendant), and that the arrangement ended when Bosch demanded returns and payments; the defendants relied on a purported lien to retain equipment pending payment for repairs.


The trial court made decisive credibility findings in favour of Bosch and against Basilio and Alves on the disputed core issues. The SCA recorded that the defendants’ resistance to claims A and B (and in substance their resistance to the other claims) depended on the acceptance of Basilio’s and Alves’s versions, which the trial court rejected. The SCA further noted material improbabilities and inconsistencies in the defendants’ versions, including the evolution of the pleaded case and the late emergence of the “joint venture” version, as well as difficulties in the explanations regarding the signing of documents A and B.


3. Legal Issues


The appeal raised two broad sets of issues.


First, there were issues that were primarily factual, involving the acceptance or rejection of competing versions regarding the existence and terms of the alleged hire and sale transactions, and whether the defendants’ “joint venture” and set-off narrative was true. These issues concerned fact and the application of contractual principles to the facts, but in practice turned on credibility findings and probabilities.


Second, the appeal raised a question of statutory interpretation and application regarding whether the third and fourth defendants (Basilio and Alves) could be held personally liable for the debts of L & P Plant Hire under section 64(1) of the Close Corporations Act 69 of 1984, and (although ultimately rejected on the facts) whether section 65 could apply. This was predominantly a question of law (the meaning and reach of section 64 for creditor claims), together with the application of that legal standard to the established facts, including the relevance (or absence) of evidence about the close corporation’s financial position.


4. Court’s Reasoning


The SCA approached the factual disputes through the lens of the established appellate caution against interfering with a trial court’s credibility findings. Given the centrality of credibility to all seven claims, the trial court had closely analysed the testimony of the principal witnesses. The SCA considered whether there was any proper basis to overturn those findings and concluded there was not.


In affirming the trial court’s preference for Bosch’s version, the SCA emphasised that Basilio’s and Alves’s narratives conflicted with inherent probabilities and with the litigation history. A significant feature was that the defendants’ original plea admitted the conclusion of a hire agreement and the signing of documents A and B, while the “joint venture” denial of a hire contract only emerged years later in an attempted amendment. The SCA treated Basilio’s explanation (that he had consistently given the “joint venture” version to legal representatives) as untenable in context. Likewise, Alves’s explanations for signing documents that appeared plainly to be hire documents were found implausible, particularly given concessions that he made alterations to document A while supposedly treating it as irrelevant, and his stance that he did not consider a signatory bound by written terms and conditions.


Because the defendants’ defences to the corporate liability claims depended on Basilio’s and Alves’s credibility—and that evidence was rejected—the SCA held that the appeals by L & P Plant Hire and L & P Construction could not succeed on the merits of the contractual claims. The SCA therefore maintained the substantive outcomes on claims A and B (against L & P Plant Hire) and the other claims against L & P Construction, subject only to technical corrections reflected in the substituted order.


The more substantial legal intervention occurred in relation to the trial court’s imposition of personal liability on Basilio and Alves under section 64. The SCA agreed that section 65 was not applicable: on the facts there was no foundation for a conclusion that the separate juristic personality of L & P Plant Hire had been “grossly abused”.


Turning to section 64(1), the trial court had relied on two main bases: a finding of fraudulent intent at the inception of the hire contract and a finding of reckless or grossly negligent conduct in the handling of the hired equipment. The SCA rejected the fraud foundation. It reasoned that an adverse finding of fraud at inception was not justified on the evidentiary footing described, particularly because the proposition had not been put to Basilio or Alves in cross-examination, and because, even on Bosch’s accepted version, the contract was at least performed for a period until late August 1994. The later conduct, while potentially consistent with an opportunistic and blatant breach (including a belief that the plaintiffs lacked resources to litigate), was not equivalent to fraud as such.


As to reckless or grossly negligent handling of the equipment, the SCA accepted that this had been shown, and it was prepared (without finally deciding the point) to assume in favour of the creditor that reckless handling of hired equipment could, in an appropriate case, be brought within the concept of reckless or grossly negligent carrying on of the corporation’s business for purposes of section 64, particularly where the corporation’s business involved hiring equipment for onward letting.


However, the SCA considered that a further element was missing on the facts as presented: there was no evidence of the close corporation’s financial position, and thus no demonstrated basis to infer that the creditor would be prejudiced in recovering its claims from L & P Plant Hire itself. The SCA reasoned that, in relation to creditors (as opposed to members), the purpose of section 64 is not to create additional co-debtors whenever misconduct is shown, but rather to protect creditors against prejudice arising from reckless or grossly negligent conduct in the carrying on of the corporation’s business. The court therefore adopted a restrictive interpretation of section 64 in creditor cases, requiring a connection between the reckless or grossly negligent conduct and a detrimental effect on the creditor’s claim against the corporation. If the corporation can meet the creditor’s claim notwithstanding the conduct, the creditor lacks the interest that section 64 is intended to protect.


In this matter, the trial court appears to have been influenced by a suspicion that execution against L & P Plant Hire might reveal only an empty shell. The SCA held that a mere suspicion of inability to pay was insufficient to justify section 64 relief on the record as it stood. At the same time, the SCA considered it inappropriate to foreclose the possibility of section 64 relief if the suspicion later proved correct. The appropriate procedural outcome, therefore, was absolution from the instance in respect of the section 64/65 claims against Basilio and Alves, rather than a final dismissal on the merits.


On costs, the SCA upheld the enforcement of the attorney-and-client costs provision against L & P Plant Hire, based on the incorporation of the Propact standard terms into the hire agreement as accepted on the facts. It also declined to interfere with the trial court’s punitive costs order relating to the defendants’ late amendment and the reserved costs of that interlocutory dispute, noting that the application had been founded on evidence ultimately rejected as false. The SCA further observed (without deciding) that the separate existence of an “attorney and own client” scale remained an open question, since it had not been argued.


For appeal costs, the SCA made a tailored order. It considered that the voluminous record was driven largely by the unsuccessful attempt to overturn the corporate liability findings, and that a straightforward “costs follow the result” approach would be unfair given that only a limited part of the record was relevant to the successful section 64 issue. It therefore made no general costs order on appeal, but required L & P Plant Hire to pay 80% of the respondents’ costs attributable to studying the record.


5. Outcome and Relief


The SCA dismissed the appeal of the first and second appellants (L & P Plant Hire BK and L & P Construction BK) on the merits of the claims against them. It upheld the appeal of the third and fourth appellants (Basilio and Alves) in relation to their personal liability under section 64, substituting the trial court’s order with absolution from the instance on the section 64/65 claims (with costs against the first plaintiff in favour of Basilio and Alves on those statutory claims).


The operative substituted order required L & P Plant Hire BK to pay the first plaintiff R364 535,96, together with mora interest on the component amounts from specified dates, and required L & P Construction BK to pay the second plaintiff R111 106,66 and R9 120,00, with mora interest from specified dates. The SCA confirmed the trial court’s costs order against L & P Plant Hire on an attorney-and-client scale (save for the statutory claims), and confirmed the punitive costs order relating to the amendment application on an attorney-and-own-client scale against the first to fourth defendants jointly and severally.


As to appeal costs, the SCA made no general costs order, but directed the first appellant (L & P Plant Hire BK) to pay 80% of the respondents’ costs caused by the studying of the record.


Cases Cited


L & P Plant Hire BK and Others v Bosch and Others (525/2000) [2001] ZASCA 147; 2002 (2) SA 662 (SCA).


Thoroughbred Breeders Association v Price Waterhouse 2001 (4) SA 551 (SCA).


Legislation Cited


Close Corporations Act 69 of 1984, sections 64 and 65.


Companies Act 61 of 1973, section 424.


Rules of Court Cited


No rules of court were cited in the judgment.


Held


The Supreme Court of Appeal upheld the trial court’s credibility findings and the resulting contractual liability of L & P Plant Hire BK and L & P Construction BK on the claims arising from the hire and sale transactions.


The court held that section 65 of the Close Corporations Act 69 of 1984 was inapplicable on the facts because no factual basis had been laid for a finding of gross abuse of the close corporation’s juristic personality.


In relation to section 64(1), the court held that the trial court’s finding of fraud at the inception of the hire contract was not justified on the record described, and that for creditor relief based on reckless or grossly negligent carrying on of the corporation’s business, the provision should be restrictively construed to require that the impugned conduct adversely affects the creditor’s ability to recover from the corporation. Because there was no evidence that L & P Plant Hire BK was unable to satisfy the debt, a material element for creditor relief under section 64 was absent. The proper order on the section 64/65 claims against Basilio and Alves was therefore absolution from the instance with costs.


LEGAL PRINCIPLES


Section 65 of the Close Corporations Act 69 of 1984 permits disregard of a close corporation’s separate juristic personality only where there is a factual basis for a conclusion that the personality has been grossly abused; absent such a basis, the section cannot be invoked.


Section 64(1) of the Close Corporations Act 69 of 1984 (which is analogous in purpose to section 424 of the Companies Act 61 of 1973) is not directed, in creditor cases, at creating additional co-debtors whenever misconduct is shown. In creditor claims based on reckless or grossly negligent carrying on of the corporation’s business, the provision is to be construed so that the creditor must show that the reckless or grossly negligent conduct has a detrimental effect on the creditor’s claim against the corporation, typically by impairing the corporation’s ability to satisfy the debt.


A trial court’s credibility findings, particularly where they are central to the disposition of multiple claims, will not be interfered with on appeal absent a proper basis; where a defence depends materially on versions rejected as improbable and inconsistent with pleadings and documentary conduct, the appeal on factual findings will fail.

About SAFLII
Databases
Search
Terms of Use
RSS Feeds
South Africa: Supreme Court of Appeal
SAFLII
>>
Databases
>>
South Africa: Supreme Court of Appeal
>>
2001
>>
[2001] ZASCA 147
|

|

L & P Plant Hire BK and Others v Bosch and Others (525/2000) [2001] ZASCA 147; 2002 (2) SA 662 (SCA) (29 November 2001)

IN DIE HOOGSTE HOF VAN APPèL
IN SUID-AFRIKA
RAPPORTEERBAAR
Saak no: 525/2000
In die saak tussen
L & P PLANT HIRE BK Eerste
Appellant
L & P CONSTRUCTION BK Tweede Appellant
LIUS PAULO DE FREITAS BASILIO Derde
Appellant
OSCAR ALVES Vierde Appellant
B & E MOTORS BK Vyfde Appellant
en
PIETER BAREND BOSCH Eerste Respondent
BOSCH EXCAVATIONS & INSTALLATIONS (Eiendoms) BPK
Tweede Respondent
PROPACT PLANT HIRE BK Derde Respondent
ABRAHAM JOHANNES BOSCH Vierde Respondent
________________________________________________________________________________
CORAM: Vivier Wnd AHR, Scott AR, Cloete, Brand en
Nugent Wnd ARR
______________________________________________________________________________
Verhoordatum: 12 November 2001
Datum gelewer: 29 November 2001
Eise teen derde en vierde
appellante toegestaan op grond van Hof
a
quo
se uitleg van
artikel 64 van Wet op Beslote Korporasies, Wet 69 van 1984 - uitleg
op appèl nie as korrek aanvaar - derde
en vierde appellante se
appèlle gevolglik toegestaan.
________________________________________________________________________________
U I T S P R A A K
______________________________________________________________________________
BRAND WND AR
BRAND WND
AR
[1]
Die appellante was die
verweerders en die respondente die eisers in die Hof
a
quo
. Ek gaan voort om na hulle as sodanig
te verwys. Verskillende eisers het altesaam sewe eise teen
verskillende verweerders ingestel
waarvan ses gebaseer was op
huurkontrakte en een op 'n koopkontrak. Die Hof
a
quo
(Willis R) het die eisers gelyk gegee op
al sewe eise. Hierteen kom die verweerders met die nodige verlof in
hoër beroep.
Die aard van die eise en die geskilpunte waarom
dit draai, is makliker verstaanbaar na 'n beskrywing van die partye
en 'n bondige
uiteensetting van die onderliggende feite.
[2]
Wat volg is dan eerstens
'n beskrywing van die partye. Die tweede eiser is 'n maatskappy
waarna ek geriefshalwe sal verwys as
"Bosch Excavations" en
waarvan die aandele vroeër gehou is deur die eerste eiser, mnr
PB Bosch ("Bosch senior").
Gedurende ongeveer 1984 het hy
egter die aandele en die beheer oor Bosch Excavations oorgedra aan sy
seun, die vierde eiser,
oftewel mnr AJ Bosch ("Bosch").
Geen eis is ten gunste van die derde eiser toegestaan nie en hierdie
eiser word vervolgens
buite rekening gelaat.
[3]
Die eerste verweerder ("L
& P Plant Hire") en die tweede verweerder ("L & P
Construction") is twee
beslote korporasies. Te alle
tersaaklike tye was die derde verweerder, mnr LP de F Basilio
("Basilio"), die enigste
lid van beide hierdie beslote
korporasies terwyl vierde verweerder, mnr O Alves (" Alves"),
die bestuurder van L &
P Plant Hire was. Vyfde verweerder is 'n
beslote korporasie waarvan Basilio ook die enigste lid is en wat as
motorhawe sake doen.
Geen eis is teen hom toegestaan nie en hy
speel geen materiële rol in die saak nie.
[4]
Vervolgens handel ek met
die dispute tussen die partye en die feitelike agtergrond waarteen
dit beoordeel moet word. In breë
trekke is al die partye
betrokke by siviele konstruksie asook by die uitverhuring van
masjinerie, toerusting en voertuie wat daarmee
verband hou. Voor
die ontstaan van die onderhawige dispute het Bosch en Basilio, hoewel
hulle konkurrente was wat in kompetisie
met mekaar vir siviele
kontrakte getender het, 'n heel goeie persoonlike verhouding met
mekaar gehad. Wat blykbaar redelik dikwels
in die betrokke bedryf
gebeur, is dat siviele kontrakteurs hul toerusting wat hulle nie op
'n spesifieke stadium self gebruik nie,
aan ander kontrakteurs
uitverhuur. Ooreenkomstig hierdie praktyk het Bosch en Basilio
sedert ongeveer 1991, deur die maatskappy
en beslote kororasies wat
hulle onderskeidelik verteenwoordig het, oor en weer toerusting aan
mekaar uitverhuur.
[5]
Die feite rondom vier
eise teen L & P Construction, wat gebring is in naam van Bosch
Excavations, te wete eise D E F en G,
kan heel kort saamgevat word.
Die eisers se saak ter ondersteuning van hierdie vier eise is dat
Bosch Excavations, deur verteenwoordiging
van Bosch, gedurende die
tydperk November 1993 tot Februarie 1994, vier huurkontrakte
aangegaan het met Basilio as verteenwoordiger
van L & P
Construction. In terme van hierdie huurkontrakte, beweer die
eisers, het Bosch Excavations konstruksie-masjiene
aan L & P
Construction verhuur. Volgens die eisers was dit 'n term van die
vier huurkontrakte dat L & P Construction
as huurder aan Bosch
Excavations as verhuurder vergoeding teen 'n ooreengekome daaglikse
tarief sou betaal vir elke dag waarop
die betrokke masjien in besit
van die huurder was.
[6]
Die eisers se weergawe is
voorts dat L & P Construction die betrokke masjiene vir
verskillende tydperkte gedurende November
1993 tot Februarie 1994
ingevolge die vier huurkontrakte in sy besit gehad het waarvoor hy,
bereken volgens die ooreengekome daaglikse
tariewe, bedrae van
onderskeidelik R10929,24 (eis D) R4927,65 (eis E), R70051,90 (eis F)
en R25197,87 (eis G) oftewel 'n totale
bedrag van R111 106,66 - aan
Bosch Excavations verskuldig is. Hoewel eise D tot G in die
verweerders se pleit betwis word,
is Bosch se getuienis ter
ondersteuning daarvan in kruisverhoor slegs vir akuraatheid getoets
en is dit nooit pertinent deur die
verweerders ontken dat hierdie
eise ontstaan het nie. Die verweer teen hierdie eise, soos wat dit
uitgekristaliseer het in die
getuienis van Basilio, is in wese een
van skuldvergelyking. Meer besonder, was Basilio se weergawe dat hy
en Bosch gedurende
Mei 1994 ooreengekom het om 'n berekening te maak
van alle bedrae wat hulle persoonlik sowel as die instansies wat
hulle onderskeidelik
verteenwoordig het, onderling aan mekaar
verskuldig was en om hierdie bedrae by wyse van skuldvergelyking
teenoor mekaar in verrekening
te bring. Die instansies wat deur
Bosch verteenwoordig was, het Bosch Excavations ingesluit terwyl
Basilio ondermeer vir L &
P Construction verteenwoordig het.
Die resultaat van hierdie berekeninge, sê Basilio, het getoon
dat Bosch en sy instansies,
na toepassing van skuldvergelyking, 'n
netto bedrag van R65 512,95 aan Basilio en sy instansies
verskuldig was, wat Bosch
onderneem het om te betaal. Basilio se
weergawe oor hoe hierdie bedrag deur Bosch betaal sou word, is een
van die vernaamste
dispute in die saak waarna ek aanstons sal
terugkeer. Wat egter vir die huidige van belang is, is dat Bosch in
sy getuienis die
ooreenkoms van skuldvergelyking waarop die
verweerders in onderhawige verband steun geheel en al ontken. In
kort wentel die dispuut
rondom eise D E F en G dus om
geloofwaardigheidsbevindings ten aansien van Bosch en Basilio.
[7]
Die feite rondom eis H
kan ook sonder omhaal afgehandel word. Bosch se getuienis ter
ondersteuing van hierdie eis is dat hy op
20 Julie 1994, namens Bosch
Excavations, tien stukke konstruksie-gereedskap wat as "rotsbrekers"
bekend staan, verkoop
het aan Alves, wat opgetree het namens L &
P Construction, teen 'n koopprys van R912,00 stuk. Gevolglik, sê
die eisers,
is L & P Construction uit hoofde van hierdie
koopkontrak 'n bedrag van R9120,00 aan Bosch Excavations verskuldig.
Die verweer
op hierdie eis is 'n ontkenning deur Alves dat hierdie
transaksie ooit plaasgevind het. Die meriete van eis H hang dus
daarvan
af of Bosch se weergawe of dié van Alves in hierdie
verband aanvaar word.
[8]
Dit bring my dan by die
dispute rondom eise A en B wat nie alleen die grootste bedrae
verteenwoordig nie, maar by verre die grootste
deel van die 2500
bladsye oorkonde in beslag neem. Beide eise A en B spruit, volgens
die eisers se bewerings, voort uit 'n huurkontrak
wat tot stand
gekom het op 20 Julie 1994 ingevolge waarvan Bosch senior sekere
konstruksie-masjiene en vragmotors aan L & P
Plant Hire verhuur
het. Eis A is vir die huurgeld wat uit hoofde van die kontrak
verskuldig is terwyl eis B die herstelkoste
van die skade wat die
verhuurde goedere gedurende die huurtermyn opgedoen het,
verteenwoordig. Eis C is terloops 'n alternatiewe
eis wat
geformuleer is op die basis dat die huurkontrak inderdaad nie tot
stand gekom het nie. By die toestaan van eise A en
B het hierdie
alternatiewe eis onsaaklik geword.
[9]
Bosch se getuienis
aangaande die beweerde huurkontrak van 20 Julie 1994 is dat Bosch
Excavations kort voor dié datum 'n
siviele kontrak in
Kwandebele voltooi het. Alves het hom toe, in opdrag van Basilio,
telefonies geskakel. Hy wou by Bosch weet
of L & P Plant Hire
die toerusting wat by die voltooide kontrak in Kwandebele gebruik
was, kon huur met die oog daarop om dit
weer op sy beurt aan L & P
Construction of ander siviele kontrakteurs uit te verhuur. Bosch
was te vinde vir hierdie
voorstel en gevolglik het Alves op 20 Julie
1994 by Bosch Excavations se besigheidspersele aan die suidekant van
Johannesburg
opgedaag. Na onderhandeling het die twee van hulle
ooreengekom op 'n huurkontrak waarvan die vernaamste terme in 'n
handgeskrewe
dokument geboekstaaf is. Vir redes wat aanstons sal
blyk, speel hierdie dokument, waarna ek geriefshalwe as 'dokument A'
sal
verwys, 'n belangrike rol in die beregting van die saak. Dit is
gevolglik nodig om die inhoud daarvan in ietwat meer besonderhede

weer te gee. Onder die opskrif 'Plant Hire Agreement', word die
dokument in die eerste paragraaf daarvan beskryf as 'n ooreenkoms

waarvolgens Bosch senior die toerusting ('plant') daarin vermeld
aan L & P Plant Hire verhuur soos wat die toerusting van
tyd tot
tyd beskikbaar raak. Daarna volg 'n lys van 'n aantal vragmotors
asook twee kontruksie-masjiene waarna ek geriefshalwe
sal verwys as
'die Poclain' en 'die Case'. Naas elkeen van die masjiene en
vragmotors word die huurtarief per dag of per uur
wat op die betrokke
masjien/vragmotor van toepassing is, weergegee. Met verwysing na
die Poclain, die Case en drie van die vragmotors
word aangedui dat
dit reeds op daardie stadium vir verhuring beskikbaar was.
[10]
Dit is gemeensaak dat
die handskrifte van beide Bosch en Alves op dokument A voorkom en dat
dit deur Bosch senior persoonlik en
deur Alves, namens L & P
Plant Hire, geteken is. Na ondertekening is die dokument getik en
weer deur Alves en Bosch senior
geteken. Volgens Bosch het sy
vader, Bosch senior, persoonlik as verhuurder opgetree omdat hy die
eienaar van die betrokke masjiene
en vragmotors was, hoewel dit
gewoonlik deur Bosch Excavations gebruik is.
[11]
Volgens Bosch was die
Poclain en die Case op 20 Julie 1994 nog op die terrein van die
afgehandelde kontrak in Kwandebele terwyl
die drie vragmotors, wat in
dokument A as beskikbaar aangedui is, op daardie stadium by die
persele van Propact Plant Hire BK ("Propact")
was wat
gewoonlik as verhuringsagent van die voertuie opgetree het wanneer
Bosch Excavations dit nie gebruik nie.
[12]
Gevolglik, sê
Bosch, het hy en Alves na ondertekening van dokument A afgespreek om
mekaar by Propact se perseel te ontmoet
waar die vragmotors aan Alves
oorhandig sou word. Daar aangekom het Alves gevra dat verdere terme
en voorwaardes waarop Basilio,
volgens hom, aangedring het, by die
huurkontrak ingevoeg word. Hierop was Bosch se teenvoorstel dat
hulle eerder die terme en
voorwaardes van Propact se standaard
huurooreenkoms by hul huurkontrak inkorporeer. Volgens Bosch was
Alves toe telefonies in
verbinding met Basilio waarna hy aangedui het
dat Basilio met Bosch se teenvoorstel akkoord gaan. Gevolglik is
die besonderhede
van die Poclain, die Case en die drie beskikbare
vragmotors tesame met die toepaslike tariewe, wat reeds in dokument A
uiteengesit
was, op Propact se standaard huurkontrak aangebring. In
hierdie dokument, waarna ek geriefshalwe sal verwys as 'dokument B',
word die verhouding tussen die partye beskryf as 'n 'permanent hire'
uit hoofde waarvan L & P Plant Hire die toerusting daarin
vermeld
huur teen die tariewe daarnaas uiteengesit en op die standaard terme
en voorwaardes waarna in die dokument verwys word.
Omdat die
dokument in die vorm van 'n afleweringsnota gegiet is, is daar slegs
ruimte vir ondertekening deur die huurder en nie
ook deur die
verhuurder nie. Dit is gemene saak dat die terme en voorwaardes wat
in dokument B vervat is, soortgelyk is aan dié
van L & P
Plant Hire se eie standaard kontrak.
[13]
Nadat Alves dokument B
geteken het, sê Bosch, het hy besit geneem van die drie
vragmotors wat op Propact se persele was.
Voorts is die Poclain en
die Case in Kwandebele gehaal en afgelewer op 'n terrein wat deur L &
P Plant Hire aangedui is.
Volgens Bosch was beide die Poclain en
die Case sowel as die drie vragmotors in 'n goeie toestand toe Alves
dit rondom 20 Julie
1994 namens L & P Plant Hire in besit geneem
het.
[14]
Ooreenkomstig die terme
van die huurkontrak is beide die Poclain en die Case bedien deur
operateurs in diens van Bosch Excavations.
Aan die einde van
Augustus 1994, sê Bosch, het hy egter 'n telefoonoproep ontvang
van mnr D Maseko ("Maseko")
wat in beheer van die Poclain
was. Maseko het hom meegedeel dat Alves die Poclain met geweld by
hom afgeneem het en dit toe na
'n onbekende bestemming geneem het.
Dieselfde dag is Bosch ook deur die operateur van die Case, mnr J
Chauke ("Chauke"),
verwittig dat die Case by hom afgeneem
is en saam met een van die vragmotors na 'n onbekende plek verwyder
is. Hierop, sê
Bosch, het hy vir Alves gaan konfronteer.
Alves wou nie vir hom sê waar die twee masjiene of die drie
vragmotors was nie.
Sy houding was dat Bosch nie finansieël in
staat was om te dagvaar nie en dat hy maar van sy masjiene en
vragmotors moes
vergeet.
[15]
As gevolg van soektogte
wat hy op sy eie geloods het, sê Bosch, het hy aan die begin
van September 1994 die Case en een van
die vragmotors opgespoor op 'n
terrein waar die Case gewerk het waar hy dit toe weer in besit geneem
het. Die Case was in 'n
haglike toestand maar die vragmotor was nie
wesenlik beskadig nie. In Oktober 1994 het Bosch ook die Poclain
opgespoor waar verweerders
dit, volgens hom, versteek het. Alves
het gepoog om hom te verhoed om van die Poclain besit te neem deur 'n
rewolwer op hom te
rig. Met die hulp van die polisie het Bosch
egter tog daarin geslaag om die Poclain na sy eie perseel te neem.
Daar is vasgestel
dat dit tot so 'n mate beskadig is dat dit nie
ekonomies herstelbaar was nie.
[16]
Gedurende Januarie 1995
het Bosch verneem dat die ander twee vragmotors in die werkwinkels
van vyfde verweerder was. Weereens
moes hy die polisie se bystand
inroep om toegang tot hierdie persele te verkry waar hy beide
vragmotors in 'n uitmekaargehaalde
toestand aangetref het. Die
vyfde verweerder het geweier dat hy die twee vragmotors in besit neem
op grond van 'n beweerde retensiereg
weens herstelwerk wat aan die
voertuie gedoen is. Nadat Bosch sekuriteit gestel het, is die
voertuie op 2 Februarie 1995 aan
hom teruggegee.
[17]
Uit hoofde van die
voorgaande het Bosch senior bedrae van R146 843,40 (eis A) en R217
692,56 (eis B) oftewel R364 535,96 in
totaal, nie alleen van L &
P Plant Hire nie, maar ook van Basilio en Alves in hul persoolike
hoedanighede geëis. Eis
A is vir die huur van die masjiene en
vragmotors, bereken teen die tariewe wat in dokumente A en B vervat
is, vanaf 20 Julie 1994
tot op die onderskeie datums waarop die
masjiene en vragmotors weer deur Bosch in besit geneem is. Eis B is
vir die koste van
die herstel van die skade wat na bewering gedurende
die huurtermyn aan die Case en aan twee van die vragmotors aangerig
is, asook
vir die markwaarde van die Poclain, wat na bewering
gedurende die huurtermyn onherstelbaar beskadig is. Die eise teen
L & P Plant
Hire is uiteraard op grond daarvan dat
hierdie beslote korporasie die huurder in terme van die huurkontrak
was. Die eise teen
Basilio en Alves is gebaseer op die bepalings
van art 64 en 65 van die Wet op Beslote Korporasies, 69 van 1984.
[18]
Die verweerders erken
dat L & P Plant Hire na 20 Julie 1994 in besit gestel is van die
Poclain, die Case en drie vragmotors.
Hulle ontken egter dat dit
geskied het uit hoofde van 'n huurkontrak. Volgens die verweerders
se weergawe was dit uit hoofde
van 'n sogenaamde
samewerkingsooreenkoms (oftewel 'n 'joint venture agreement').
Hierdie weergawe berus hoofsaaklik op die getuienis
van Basilio.
[19]
Ek het reeds verwys na
Basilio se getuienis dat hy en Bosch in Mei 1994 'n berekening gemaak
het van die bedrae wat hulle en die
instansies wat hulle
onderskeidelik verteenwoordig het, oor en weer aan mekaar verskuldig
was. Volgens Basilio het Bosch na aanleiding
van hierdie
berekeninge erken dat hy en sy instansies 'n netto bedrag van om en
by R65 000 aan Baslio en sy instansies verskuldig
was. Daarna, sê
Basilio, het hulle onderhandelinge gevoer oor die wyse waarop Bosch
hierdie bedrag sou betaal. Dit het
aanleiding gegee tot die
samewerkingsooreenkoms. Volgens Bosch was die terme van hierdie
ooreenkoms in wese dat die toerusting
wat by Bosch Excavations se
afgehandelde kontrak in Kwandebele betrokke was, tot beskikking van L
& P Plant Hire gestel sou
word vir uitverhuring aan siviele
kontrakteurs, insluitende L & P Construction. Vyf-en-twintig
persent van die omset van
die uitverhuring sou gebruik word vir die
afbetaling van Bosch se skuld van om en by R65 000. Die restant sou
aangewend word,
eerstens ter delging van kostes vir die onderhoud en
herstel van die toerusting deur vyfde verweerder waarna die balans om
die
helfte tussen Bosch en Basilio verdeel sou word.
[20]
Volgens Basilio het hy
vir Alves, as bestuurder van L & P Plant Hire , van die
samewerkingsooreenkoms tussen hom en Bosch vertel.
Kort voor 20
Julie 1994 het Bosch hom laat weet dat die toerusting beskikbaar was.
Gevolglik het hy op 20 Julie 1994 vir Alves
gestuur om die
toerusting te gaan haal. By terugkoms van sy sending, het Alves
dokument A, wat toe reeds geteken was, aan Basilio
getoon. Dokument
B, oftewel die Propact ooreenkoms, het Basilio, volgens hom, nooit
gesien nie. Dokument A was blykens die
inhoud daarvan duidelik 'n
huurkontrak. Basilio wou by Alves weet hoekom hy dit geteken het.
Hierop was Alves se verduideliking
dat hy die dokument geteken het op
grond van Bosch se versekering dat dit slegs van belang was vir
soverre dit 'n beskrywing bevat
het van die toerusting wat L & P
Plant Hire kon uitverhuur en van die tariewe waarteen dit uitverhuur
moes word. Basilio
het Bosch telefonies geskakel en wou by hom
weet wat sy bedoeling met dokument A was. Bosch was verskonend en
het onderneem om
'n nuwe kontrak op te stel wat die terme van hulle
samewerkingsooreenkoms behoorlik sou reflekteer. Dit het hy egter
nooit gedoen
nie.
[21]
Enkele dae daarna, sê
Basilio, het Alves aan hom verslag gedoen dat die toerusting wat
Bosch tot L & P Plant Hire se
beskikking gestel het, in 'n
haglike toestand was en glad nie geskik was vir uitverhuring nie.
Volgens Basilio het hy vir Bosch
ook hieroor gekonfronteer. Daarop
het Bosch versoek dat die verweerders die toerusting herstel tot 'n
toestand waarin dit wel
uitverhuur kon word wat die vyfde verweerder
toe gedoen het.
[22]
Op 29 Augustus 1994, sê
Basilio, het Bosch hom besoek en aangedring op sy helfte van die
netto inkomste wat uit die uitverhuring
van die toerusting verdien
is. Basilio het aan hom verduidelik dat daar weens die swak
toestand van die toerusting en die gepaardgaande
herstelkoste nog nie
enige netto verdienste was nie. Bosch wou egter nie rede verstaan
nie en het daar en dan die samewerkingsooreenkoms
beëindig en
teruggawe van sy toerusting geëis. Basilio se reaksie hierop
was dat die vyfde verweerder sy retensiereg
oor die toerusting
uitoefen totdat hy betaal is vir die herstelwerk wat hy in opdrag van
Bosch daaraan verrig het. Desnieteenstaande
het Bosch voorgegaan om
deur eie rigting die Case en die Poclain asook een van die vragmotors
in besit te neem. Die twee ander
vragmotors het Bosch eers
teruggekry nadat hy sekuriteit gestel het vir die vyfde verweerder se
vordering.
[23]
Alves het in sy
getuienis Basilio se weergawe in alle wesenlike opsigte bevestig vir
sover dit op hom betrekking gehad het. Onder
meer het Alves beaam
dat Basilio hom vertel het van sy samewerkingsooreenkoms met Bosch
asook dat Basilio aan hom opdrag gegee
het om die toerusting wat
ingevolge hierdie ooreenkoms deur L & P Plant Hire uitverhuur
moes word, by Bosch te gaan haal.
Hy erken dat hy beide dokumente A
en B geteken het, maar hy het hom nie veel aan die inhoud daarvan
gesteur nie omdat hy aanvaar
het dat dit die wesenlike terme van die
samewerkingsooreenkoms tussen Bosch en Basilio reflekteer.
Inderdaad het Bosch hom dan
ook verseker dat die dokumente slegs
relevant is vir soverre dit 'n uiteensetting van die toerusting en
die tariewe waarteen dit
uitverhuur moes word, bevat. Alves se
getuienis was voorts dat toe die masjiene en vragmotors tot sy
beskikking gestel is, dit
in so swak toestand was dat dit nie vir
uitverhuring geskik was nie en eers deur die vyfde verweerder herstel
moes word.
[24]
Wat betref die eis teen
L & P Plant Hire vir die beweerde skade wat die masjiene en
vragmotors gedurende die huurtermyn opgedoen
het, is die weergawe van
beide Basilio en Alves in kort dat die toerusting aan die einde van
die huurtermyn nie wesenlik verskil
het van hoe dit aan die begin van
die huurtermyn daar uitgesien het nie. Maseko en Chauke se
getuienis dat hulle van hul beheer
oor die Poclain en die Case
ontneem is, word deur Basilio en Alves ontken. Alves erken wel dat
hy sy rewolwer uitgehaal het toe
Bosch die Poclain verwyder het. Sy
verduideliking is egter dat hy dit gedoen het omdat van die mense wat
saam met Bosch was,
hom bedreig het.
[25]
Uit die voorgaande is
dit duidelik dat indien Basilio en Alves se weergawe ten koste van
dié van Bosch aanvaar word, eise
A en B nie kan slaag nie.
Die twee eise wentel dus, net soos in die geval van eise D tot H, om
'n geloofwaardigheidsbevinding
ten aansien van Bosch, Basilio en
Alves. Selfs die
quantum
van
L & P Plant Hire se eis vir skadevergoeding onder eis B hang
uitsluitlik af van die geloofwaardigheid van Bosch. Dit is
so omdat
die deskundige getuies wat namens L & P Plant Hire geroep is,
hulle beraming van die herstelkoste hoofsaaklik gebaseer
het op Bosch
se beskrywings van die toestand waarin die masjiene en vragmotors was
toe hy dit teruggekry het. In hierdie Hof
is pertinent namens die
betrokke verweerders toegee dat indien Bosch se getuienis as
geloofwaardig aanvaar word, hulle nie die
quantum
van eis B op enige ander grond betwis nie.
[26]
Weens die
beslissende rol wat die geloofwaardigheid van die drie sleutelgetuies
in die beregting van die saak speel, het die Verhoorhof
in sy
uitspraak hulle getuienis aan 'n deurtastende ondersoek onderwerp.
Aan die hand van hierdie ondersoek het Willis R onomwonde
en sonder
kwalifikasie sy slotsom geboekstaaf dat, in die vele botsings tussen
die weergawes van die drie steutelgetuies, Bosch
se weergawe bo dié
van Basilio en Alves aanvaar moet word. Waarvoor die verweerders
derhalwe in wese op appèl vra
is dat hierdie Hof die
Verhoorhof se geloofwaadigheidsbevindings ter syde moet stel.
[27]
Hierdie Hof se huiwering
om met geloofwaardigheidsbevindings deur 'n verhoorhof in te meng, is
welbekend. Die redes is vir sodanige
huiwering asook die
omstandighede waaronder hierdie Hof wel sal inmeng is so dikwels
reeds in gewysdes geformuleer dat herhaling
daarvan weinig doel kan
dien. Gevolglik volstaan ek met die opmerking dat daar na my
oordeel in hierdie saak geen basis is waarop
met die Hof
a
quo
se geloofwaardigheidsbevinding ingemeng
kan word nie. Inteendeel is dit myns insiens duidelik dat die
Verhoorhof se ongekwalifiseerde
geloofwaardigheidsbevindings ten
gunste van Bosch aanvaar moet word. Veral omdat die kerngedeeltes
van Basilio en Alves se weergawes
om verskeie redes onversoenbaar is
met inherente waarskynlikhede. Hierdie redes word volledig in die
uitspraak van die Hof
a quo
weergegee. Ek vind dit onnodig om dit te herhaal en onderstreep
slegs die vernaamstes daarvan.
[28]
Volgens Basilio is die
toerusting tot beskikking van L & P Plant Hire gestel uit hoofde
van 'n samewerkingsooreenkoms. Daar
was nooit 'n huurkontrak soos
wat Bosch beweer nie. In die eerste uitgawe van die verweerders se
pleit gedateer 19 Junie 1995,
word egter geen melding van 'n
samewerkingsooreenkoms gemaak nie. Inteendeel lui paragraaf 8.1 en
8.2 soos volg:
'8.1 The first defendant admits that on or about 20 July
1994 the fourth defendant [Alves] acting for and on behalf of the
first
defendant [L & P Plant Hire] entered into a partly written
partly oral agreement of hire with the first plantiff [Bosch senior]

represented by Johan Bosch ...
8.2 The first defendant admits that fourth defendant
acting for and on behalf of the first defendant signed the documents
which
are annexures A and B to the plaintiff's particulars of claim.'
- dit is dokumente A en B.
[29]
Daarna is die saak by
verskeie geleenthede vir verhoor terrolle geplaas en uitgestel. By
sommige van hierdie geleenthede het Basilio
ter voorbereiding van sy
getuienisaflegging met die verweerders se advokaat en prokureur
gekonsulteer. Met verloop van tyd het
die verweerders by
geleentheid ook van prokureurs en advokate verwissel.
Desnieteenstaande het die bewering van 'n samewerkingsooreenkoms
en
die gepaardgaande ontkenning van 'n huurkontrak vir die eerste keer
sy verskyning gemaak in 'n aansoek om die wysiging van die

verweerders se pleit, wat gedateer is op 3 Desember 1998.
[30]
Basilio se
verduideliking dat hy deurentyd dieselfde weergawe wat hy aan die Hof
voorgehou het aan sy regsverteenwoordigers oorgedra
het, is in al die
omstandighede eenvoudig onaanvaarbaar. Ewe onaanvaarbaar is sy
verduideliking vir sy optrede nadat Alves dokument
A, wat toe reeds
deur Alves geteken was, aan hom oorhandig het. Volgens Basilio het
hy daarop vir Bosch gekonfronteer met die
feit dat dokument A
hoegenaamd nie hulle ooreenkoms reflekteer nie. Bosch het onderneem
om dit reg te stel maar het dit nooit
gedoen nie. As rede waarom hy
nie toe maar self 'n skriftelike kontrak opgestel het wat die terme
van die samewerkingsooreenkoms
behoorlik reflekteer nie, het Basilio
aangevoer dat hy nie kan tik nie. Behalwe vir die inherente
onaanvaarbaarheid van hierdie
verskoning, blyk dit dat Basilio, in
briefwisseling met Bosch se prokureurs, juis self sy briewe getik
het. Na dit alles word
dan in die verweerders se oorspronklike
pleit erken dat Alves behoorlik gemagtig was om nie alleen dokument A
nie maar ook dokument
B, wat Basilio volgens sy getuienis nooit eens
gesien het nie, te onderteken.
[31]
Alves se vernaamste
probleem in kruisverhoor het ook rondom sy ondertekening van
dokumente A en B ontstaan. Wat betref dokument
A was sy
verduideliking in kort dat hy die dokument nooit behoorlik gelees het
nie. Tog gee hy toe dat hy in sy eie handskrif
veranderings
aangebring het aan gedeeltes van die dokument wat op sy weergawe
onsaaklik was, maar terselftertyd versuim het om
daardie gedeeltes te
verander wat direk in stryd met die samewerkingsooreenkoms was.
Wat dokument B betref, gee Alves toe dat
hy besef het dat die
dokument terme en voorwaardes bevat wat soortgelyk is aan dié
van L & P Plant Hire se standaard
huurkontrakte. Nietemin voer
hy aan dat hy die dokument onderteken het omdat hy nog nooit daaraan
gedink het dat huurders wat
so 'n dokument onderteken, gebonde is aan
die terme en voorwaardes wat daarin vervat is nie. Dat hierdie
verduidelikings van
Alves hoegenaamd nie opgaan nie, spreek eintlik
vanself.
[32]
Basilio en Alves se
weergawes het hulle ook in botsing gebring met getuies soos Maseko en
Chauke wat ter ondersteuning van Bosch
se weergawe geroep is. Soos
die Hof
a quo
tereg
opgemerk het, kan daar teen hierdie getuies weinig kritiek ingebring
word, wat die afleiding dat Basilio en Alves nie die
waarheid praat
nie, nog sterker maak.
[33]
Uit die voorgaande blyk
dit dat L & P Plant Hire en L & P Construction se verwere op
elkeen van die sewe eise teen hulle
geheel en al afhanklik was van
die aanvaarding van Basilio en Alves se weergawes. Die verwerping
van hulle getuienis het dus
tot gevolg dat hierdie twee beslote
korporasies se appèlle nie kan slaag nie. Benewens sekere
geringe opsigte waarin die
Hof
a quo
se bevele teen hierdie twee verweerders reggestel moet word, moet ek
ook nog handel met bykomende aspekte rakende koste. Ek keer
later
daarna terug. Ek handel eers met die appèl van Basilio en
Alves in hulle persoonlike hoedanighede.
[34]
Soos aangedui was Bosch
senior se vorderings onder eise A en B nie alleen teen L & P
Plant Hire gerig nie maar, ingevolge
die bepalings van art 64 en 65
van die Wet op Beslote Korporasies, 69 van 1984 ("die Wet"),
ook teen Basilio en Alves
in hulle persoonlike hoedanighede. Die
Hof
a quo
het bevind
dat artikel 65 nie van toepassing is nie, maar het Bosch senior gelyk
gegee op artikel 64. Basilio en Alves se appèl
teen hierdie
bevinding rus op twee bene. Eerstens, op die basis dat die beslote
korporasie, L & P Plant Hire, nie onder eise
A en B teenoor Bosch
senior aanspreeklik is nie en dat hulle gevolglik ook nie ingevolge
artikel 64 aanspreeklik kan wees nie.
Tweedens op die grondslag dat
die Hof
a quo
fouteer
het in sy uitleg van artikels 64 van die Wet. Dit volg uit die
voorgaande dat daar geen meriete in die eerste basis is
nie. Wat
oorbly is die oorweging van die tweede basis.
[35]
Hoewel die eisers hulle
op appèl weer op artikel 65 van die Wet beroep het, is ek dit
met die Hof
a quo
eens
dat hierdie wetsartikel nie toepassing kan vind op die onderhawige
feite nie. Artikel 65 stel die hof in staat om die selfstandige

regspersoonlikheid van 'n beslote korporasie te verontagsaam in 'n
geval waar die bevinding geregverdig is dat daardie selfstandige

regspersoonlikheid "grof misbruik" is. Op die feite van
die onderhawige geval is daar eenvoudig geen feitebasis gelê

vir 'n bevinding dat die regspersoonlikheid van L & P Plant Hire
misbruik is nie.
[36]
Dit bring my by artikel
64(1) van die Wet, wat soos volg lui:
'64(1) Indien dit te enige tyd blyk dat enige besigheid
van 'n korporasie roekeloos, met growwe nalatigheid of met die opset
om
iemand te bedrieg of vir 'n bedrieglike doel gedryf was of word,
kan 'n Hof op aansoek van die Meester, of 'n skuldeiser, lid
of
likwidateur van die korporasie, verklaar dat iemand wat wetend 'n
party tot die dryf van die besigheid op enige sodanige wyse
was of
is, persoonlik aanspreeklik is vir al of enige van die skulde of
verpligtinge van die korporasie wat die Hof gelas, en
die Hof kan die
verdere bevele gee wat hy goeddink ten einde aan die verklaring
gevolg te gee en daardie aanspreeklikheid af te
dwing.'
[37]
Die Hof
a
quo
fundeer sy bevinding dat Basilio en Alves
ingevolge die bepalings van artikel 64 vir L & P Plant Hire se
skuld onder eise A
en B aanspreeklik is in die eerste plek op die
bevinding dat hulle twee, reeds by aangaan van die huurkontrak van 20
Julie 1994,
daarop uit was om die eienaar van die toerusting, Bosch
senior, te bedrieg. Na my mening is so 'n bevinding nie op die
feite
geregverdig nie. Hierdie proposisie is nooit aan enigeen van
Basilio of Alves in kruisverhoor gestel nie. In die omstandighede

was die ingrypende bevinding van bedrog nouliks geregverdig. In elk
geval het Basilio en Alves, ooreenkomstig Bosch se eie weergawe,

minstens tot aan die einde van Augustus 1994 die huurkontrak
behoorlik nagekom. Hulle optrede daarna is eweneens versoenbaar
met
'n oogmerk om die huurkontrak blatant te verbreek omdat hulle geglo
het dat hulle daarmee kan wegkom aangesien die eisers nie
finansieel
in staat was om hul regte ingevolge die huurkontrak deur regstappe af
te dwing nie, soos wat Alves dan ook aan Bosch
gesê het. Dat
blatante kontrakbreuk nie gelyk is aan bedrog nie, spreek eintlik
vanself.
[38]
Die tweede been waarop
die Hof
a quo
Basilio
en Alves se persoonlike aanspreeklikheid ingevolge artikel 64
fundeer, is dat hulle die masjiene en voertuie wat aan L
& P
Plant Hire verhuur is, op roekelose of minstens grof nalatige wyse
hanteer het. Dat dit so is, staan myns insiens vas.
Die eerste
vraag wat ontstaan is egter of roekelose of grof nalatige hantering
van goedere waarvan die beslote korporasie die
huurder is, gelyk
gestel kan word aan roekelose of grof nalatige dryf van die beslote
korporasie se besigheid, soos in artikel
64 beoog word. Oor die
algemeen moet hierdie vraag myns insiens ontkennend beantwoord word.
Ek is egter bereid om ten gunste
van Bosch senior te aanvaar, sonder
om dit finaal te beslis, dat in 'n geval soos die onderhawige waar
dit deel van die beslote
korporasie se besigheid is om toerusting te
huur vir uitverhuring aan derdes, die roekelose of grof nalatige
hantering van die
gehuurde toerusting, binne die kader van artikel 64
tuisgebring kan word.
[39]
Wat egter na my oordeel
van groter belang is in onderhawige verband is dat daar geen
getuienis is aangaande L & P Plant Hire
se finansiële
posisie nie. Daar is dus geen basis om te aanvaar dat Bosch senior
nie sy eise onder A en B van die beslote
korporasie sal kan verhaal
nie. Die Hof
a quo
het die mening uitgespreek dat die toepassing van die artikel 64 nie
beperk moet word tot gevalle waar die beslote korporasie in

likwidasie is nie. Hoewel hierdie mening waarskynlik in beginsel
korrek is, is dit nie 'n antwoord op die regte vraag nie.
Die regte
vraag is of artikel 64 so uitgelê moet word dat, ook in 'n
geval waar die beslote korporasie 'n skuldeiser se eis
kan ontmoet,
die skuldeiser terselfdertyd sy eis kan instel teen 'n persoon wat
die korporasie se sake op roekelose of grof nalatige
wyse bedryf het.
By oorweging van hierdie vraag moet in gedagte gehou word dat 'n
skuldeiser, anders as 'n lid, se enigste belang
by die bedryf van die
beslote korporasie se besigheid geleë is in sy vordering teen
die beslote korporasie. Solank die beslote
korporasie die
skuldeiser se vordering ten volle kan betaal, het die skuldeiser
gevolglik geen belang by die wyse waarop die korporasie
se besigheid
bedryf word nie.
Henochsberg
on
the Companies Act, 5e uitgawe 914, laat hom soos volg uit oor die
analoë bepalings in artikel 424 van die Maatskappywet,
61 van
1973:
'It is submitted, carrying on any business of the
company recklessly means carrying it on by conduct which evinces a
lack of any
genuine concern for its prosperity'
Dit is so dat artikel 424 van die Maatskappywet slegs
verwys na
roekelose
optrede en nie ook na
grof nalatige
optrede, soos artikel 64 van die Wet nie. Aan die ander kant word
'roekelose' optrede in artikel 424 juis uitgelê om ook
'growwe
nalatigheid' in te sluit (sien Henochsberg tap en die gesag daar
aangehaal). Gevolglik kan Henochsberg se siening oor
die betekenis
van 'roekeloosheid' as korrek aanvaar word ook wat 'grof nalatige
optrede' in artikel 64 betref. Dit onderstreep
die retoriese vraag:
Hoe raak dit 'n skuldeiser van 'n beslote korporasie wat in staat is
om die skuldeiser se vordering te ontmoet,
dat die beheerders van die
besigheid onbesorg is oor die beslote korporasie se finansiële
voorspoed? En die verdere vraag:
Hoekom sal 'n skuldeiser wat net
sowel, byvoorbeeld, sy huurgeld van 'n beslote korporasie as huurder
kan verhaal , die keuse
hê om dit ook van die beheerder van die
beslote korporasie te verhaal net omdat die beheerder onbesorg is oor
die beslote
korporasie se finansiële toekoms? Wat skuldeisers
betref is die bedoeling van artikel 64 (afgesien - moontlik - van
bedrog)
immers nie om vir hulle mede-hoofskuldenaars met die beslote
korporasie te skep nie. Die bedoeling is om hulle te beskerm teen

nadeel wat die roekelose of grof nalatige bedryf van die beslote
korporasie se sake vir hulle mag meebring.
[40]
So gesien moet artikel
64, wat skuldeisers betref, beperkend uitgelê word om slegs
betrekking te hê op 'roekelose' en
'grof nalatige' bedryf van
die beslote korporasie se besigheid
wat 'n
nadelige effek op die skuldeiser se vordering teen die beslote
korporasie het
. Waar die beslote korporasie
ten spyte van die roekelose of grof nalatige bedryf van sy besigheid
steeds die skuldeiser se vordering
kan ontmoet, kan die skuldeiser
nie ingevolge artikel 64 ageer nie. Dit volg dat aangesien daar in
die onderhawige geval geen
aanduiding is van L & P Plant Hire se
onvermoë om eise A en B te betaal nie, daar 'n wesenlike element
van Bosch senior
se vordering teen Basilio en Alves, ingevolge
artikel 64, ontbreek. Uit die uitspraak van die Hof
a
quo
wil dit
voorkom asof die beslissing om artikel 64 teen Basilio en Alves toe
te pas grootliks beinvloed is deur die Hof se vermoede
dat Bosch
senior in L & P Plant Hire slegs 'n leë dop sal vind wanneer
hy sy vonnis teen die beslote korporasie probeer
afdwing. In die
lig van die voorgaande is dit egter myns insiens duidelik dat die
blote vermoede van finsansiële onvermoë
aan die kant van
die beslote korporasie nie voldoende is vir die toepassing van
artikel 64 nie. Tog moet die moontlikheid van
'n beroep op artikel
64 nie vir Bosch senior ontneem word indien die Hof
a
quo
se vermoede uiteindelik waar sou blyk te
wees nie. Derhalwe was die gepaste bevel in hierdie verband na my
oordeel een van absolusie
van die instansie.
[41]
Wat oorbly is sekere
aspekte rakende koste. Eerstens, wat koste in die Hof
a
quo
betref, volg dit uit die voorgaande dat
die kostebevele teen Basilio en Alves tersyde gestel moet word en
vervang moet word met
'n kostebevel teen Bosch senior ten gunste van
hierdie twee verweerders. Tweedens, het die Hof
a
quo
koste toegestaan teen L & P Plant
Hire op prokureur en kliënt skaal. Die basis hiervoor was
hoofsaaklik 'n uitdruklike
term tot dien effekte wat vervat is in die
Propact ooreenkoms. Aangesien die terme van die Propact ooreenkoms,
volgens Bosch
se aanvaarde getuienis, by die huurkontrak tussen die
partye ingelyf is, was daar myns insiens geen rede waarom die Hof
a
quo
nie hierdie term teen L & P Plant
Hire kon afdwing nie. Derdens, is daar die koste van die bestrede
aansoek wat voortgespruit
het uit die verweerders se kennisgewing van
voorneme om hul pleit te wysig op 3 Desember 1994. Hierdie koste is
deur Satchwell
R, wat die wysiging toegestaan het, voorbehou. Aan
die einde van die verhoor het Willis R gelas dat dit deur die
verweerders
betaal moet word op die skaal soos tussen prokureur en
eie
kliënt. Die
basis hiervoor was dat, blykens die Verhoorhof se uiteindelike
geloofwaardigheidsbevindings, die aansoek om
wysiging op valse
getuienis gefundeer was. Myns insiens is daar geen grondige rede
aangevoer waarom met hierdie kostebevel ingemeng
kan word nie. Die
vraag of 'n kostebevel op 'n skaal van prokureur en
eie
klient (in teenstelling met die prokureur en klient-skaal) in
beginsel toegestaan kan word, is soos in ander sake in die verlede,

ook in hierdie saak nie geopper of geargumenteer nie. (Vgl ook
Thoroughbred Breeders Association v Price
Waterhouse
2001 (4) SA 551
(HHA) 596 D.)
Wat hierdie Hof betref bly die afsonderlike bestaansreg van hierdie
skaal van koste dus nog steeds 'n ope vraag.
Ook die juistheid van
die Hof
a quo
se
bevele aangaande moratore rente en van welke datums dit bereken moet
word, is nie namens die verweerders in geskil geplaas nie.
Daar is
gevolglik onvoldoende rede om met hierdie bevele in te meng.
[42]
Wat die koste van appèl
betref sou dit normaalweg die sukses of mislukking van die onderskeie
appellante se appèlle
volg. So 'n bevel sou egter myns
insiens in die onderhawige geval onbillikheid meebring. Indien die
appèl beperk was
tot die Hof
a quo
se beslissing uit hoofde van artikel 64, sou slegs 'n baie beperkte
deel van die oorkonde, wat 2500 bladsye beslaan, ter sake wees.
Dit
is dus die onsukselvolle appèl teen die aanspreeklikheid van L
& P Plant Hire - waaraan Basilio en Alves ook deelgeneem
het -
wat die voorbereiding en bestudering van die oorkonde genoodsaak het.
Gevolglik is 'n billike kostebevel na my oordeel
dat geen bevel ten
aansien van die koste van appèl gemaak word nie, behalwe dat L
& P Plant Hire (oftewel die eerste
appellant) gelas word om 80%
van die respondente se koste wat deur die bestudering van die
oorkonde teweeggebring is, te betaal.
[43]
Bygevolg is die bevel
van hierdie hof:
(a) Die appèl van eerste en tweede appellante
word van die hand gewys.
(b) Die appèl van derde en vierde appellante
slaag.
(c) Geen bevel word ten aansien van die koste van appèl
gemaak nie behalwe dat die eerste appellant gelas word om 80% van
die
respondente se koste wat deur bestudering van die oorkonde meegebring
is, te betaal.
(d) Die bevele van die Hof
a quo
word ter syde gestel en met die volgende vervang.
'1. The first defendant is ordered to pay to the first
plaintiff the sum of R364 535,96.
2. The second defendant is ordered to pay to the second
plaintiff the sum of R111 106,66.
3. The second defendant is ordered to pay to the second
plaintiff the sum of R9 120,00.
4. The first defendant is ordered to pay to the first
plaintiff
mora
interest on R146 843,40 of the sum of R364 535,96 referred to in
paragraph 1 above from 30 September 1994 to date of payment.
5. The first defendant is ordered to pay to the first
plaintiff
mora
interest on R217 692,56 of the sum of R364 535,96 referred to in
paragraph 1 above from 31 March 1995 to date of payment.
6. The second defendant is ordered to pay to second
plaintiff
mora
interest on the sum of R111 106,66 refered to in paragraph 2
above from 1 April 1994 to date of payment.
7. The second defendant is ordered to pay to the second
plaintiff
mora
interest on the sum of R9 120,00 referred to in paragraph 3
above from 31 May 1995 to date of payment.
8. Save as provided for in paragraphs 9 and 10 below,
the first defendant is ordered to pay the first plaintiff's costs in
this
action on an attorney and client scale.
9. As to the first plaintiff's claims in terms of
sections 64 and 65 of Act 69 of 1984, third and fourth defendants are
absolved
from the instance with costs.
10. The first, second, third and fourth defendants are
jointly and severally liable to pay the first plaintiff's wasted
costs occasioned
by the notice of amendment of defendants' plea on 3
December 1998, and the subsequent application for leave to amend on
an attorney
and own client scale, and are ordered to pay these costs,
the one paying, the other to be absolved.'
____________________
FDJ BRAND
WAARNEMENDE REGTER VAN APPèL
STEM
SAAM:
VIVIER
Wnd AHR
SCOTT
AR
CLOETE
Wnd AR
NUGENT
Wnd AR