Padongelukfonds (voorheen Multilaterale Motorvoertuig-Ongelukkefonds) v Prinsloo (299/98) [1999] ZASCA 14; [1999] 2 All SA 431 (A) (23 March 1999)

80 Reportability
Personal Injury Law - Road Accident Fund

Brief Summary

Multilateral Motor Vehicle Accidents Fund — Regulation 3(1)(a)(v) — Appellant challenged the validity of regulation 3(1)(a)(v) of the Multilateral Motor Vehicle Accidents Fund Act 93 of 1989, which imposed a requirement of physical contact for liability regarding unidentified vehicles. The respondent sustained injuries from an accident involving an unidentified vehicle. The trial court found negligence on the part of the unidentified vehicle's driver and determined liability without addressing the validity of the regulation. On appeal, the court found that the regulation was ultra vires as it imposed an unjustified limitation on liability not supported by the Act or the agreement establishing the Fund. The appeal was dismissed, affirming the lower court's ruling that the regulation was invalid.

Comprehensive Summary

Summary of Judgment


1. Introduction


This matter was an appeal to the Supreme Court of Appeal concerning the validity of subordinate legislation made under the Multilateral Motor Vehicle Accidents Fund scheme. The appeal turned on a single question: whether regulation 3(1)(a)(v) (which imposed a physical contact requirement in claims involving an unidentified vehicle) was ultra vires the empowering provisions of the Multilateral Motor Vehicle Accidents Fund Act 93 of 1989 (“the Act”).


The appellant was the Padongelukfonds (previously the Multilateral Motor Vehicle Accidents Fund (“MMF”)). The respondent was B P Prinsloo, who claimed compensation for bodily injuries allegedly caused by the negligent driving of an unidentified motor vehicle.


In the court of first instance (Transvaal Provincial Division), the trial was separated and limited to merits by agreement. That court held that the accident was caused solely by the negligence of the driver of the unidentified vehicle and that there had been physical contact between the vehicles; on that basis it did not find it necessary to determine the regulation’s validity.


On appeal to the Full Court of the Transvaal Provincial Division, the Full Court found (i) apportionment of negligence (75% unidentified driver; 25% respondent), (ii) no physical contact, and (iii) that regulation 3(1)(a)(v) was ultra vires, with the result that the MMF remained liable notwithstanding the absence of contact. The Supreme Court of Appeal granted special leave confined to the correctness of the Full Court’s conclusion that regulation 3(1)(a)(v) was ultra vires.


The general subject-matter of the dispute was therefore the scope of the Minister’s delegated regulatory power under the Act and the extent to which regulations could limit liability created by the statutory scheme (which incorporated the founding Agreement establishing the MMF).


2. Material Facts


The respondent suffered bodily injuries on 30 May 1991 while driving on the N1 route between Winburg and Ventersburg, when his vehicle left the road and overturned. He alleged that the accident occurred because an unidentified vehicle negligently swerved to the right when he was overtaking it.


It was common cause that the claim was advanced against the MMF under the statutory scheme governing compensation for loss caused by the unlawful/negligent driving of motor vehicles, including circumstances where neither the owner nor driver of the offending vehicle could be identified.


The litigation history established certain facts as procedurally determinative of the legal issue. The trial court’s finding of physical contact meant that, on its approach, the regulation’s validity was not decisive and was not decided. The Full Court, however, made a contrary factual finding that there was no physical contact between the respondent’s vehicle and the unidentified vehicle.


Because the Supreme Court of Appeal appeal was confined to the ultra vires question, the decisive factual premise for the appeal was the Full Court’s finding that the accident involved an unidentified vehicle and that no physical contact occurred. The validity of regulation 3(1)(a)(v) therefore directly determined whether the MMF could rely on the absence of contact to avoid liability.


3. Legal Issues


The central legal question was whether regulation 3(1)(a)(v)—which made the MMF’s liability in unidentified-vehicle cases conditional upon physical contact between the unidentified vehicle and the injured/deceased person (or other objects/vehicles involved in the causal chain)—was authorised by section 6(1) of the Act and the incorporated Agreement, or whether it impermissibly restricted liability beyond what the enabling provisions contemplated.


The dispute was primarily one of law, involving statutory interpretation and the limits of delegated legislative power. It also concerned the application of law to a settled factual platform for purposes of the appeal (namely, the absence of physical contact as found by the Full Court). No discretionary merits-based value judgment about compensation was required; rather, the court had to decide whether the regulation could lawfully create an exclusion or limitation of liability not found in the Agreement.


A subsidiary issue addressed in argument was whether, if regulation 3(1)(a)(v) were ultra vires, that would necessarily entail the invalidity of other subparagraphs in regulation 3(1)(a). The court considered this contention only to the extent necessary to dispose of it.


4. Court’s Reasoning


The court located the MMF’s liability within the structure of the Act, which gave statutory force to the Agreement establishing the MMF. The Agreement’s introductory provisions and operative clauses described the MMF’s task as administering and paying compensation for certain loss or damage unlawfully caused by the driving of motor vehicles within the member territories.


Central to the reasoning was article 40 of the Agreement, which imposed a broad obligation on the MMF (or a nominated agent, depending on the case) to compensate third parties for loss resulting from bodily injury or death caused by or arising from the driving of a motor vehicle, where such harm was due to negligence or another wrongful act by the driver, owner, or their employee acting in the course of employment. The court emphasised that this liability was wide in scope, extending to claims arising from negligent driving on any place within the relevant jurisdiction, and covering both identified and unidentified vehicle cases. It specifically noted that the Agreement (and the Act) contained no requirement of physical contact as a condition for liability, notwithstanding that the Agreement made express provision elsewhere for exclusion of liability in certain cases.


The court then turned to the empowering provision, section 6(1) of the Act, which authorised the Minister to make regulations “in order to give effect to a provision of the Agreement as applicable in the Republic.” The court construed this as a limited regulatory power, not a general power to amend, qualify, or restrict the Agreement’s substantive liability regime. It stressed established principle that regulations, as subordinate legislation, must be interpreted in the light of the empowering statute (and, in this scheme, the incorporated Agreement), and that a regulation that does not give effect to the Agreement but instead contradicts or narrows it is ultra vires.


Applying these principles, the court held that regulation 3(1)(a)(v) did not implement any Agreement provision; rather, it introduced a new substantive limitation—a physical contact requirement—that was inconsistent with the breadth of liability established by article 40. In the court’s analysis, the regulation therefore reduced the reach of article 40 instead of giving effect to it. The court further endorsed the Full Court’s view that section 6 did not indicate an intention to authorise the Minister to create exclusions of liability by regulation, and rejected the suggestion that the limitation could be justified as reasonably incidental to the Minister’s powers.


The court addressed the appellant’s reliance on historical legislative context. It noted that predecessor and successor statutory schemes (and regulations made under them) had for long periods included physical contact requirements in unidentified-vehicle claims, and that physical contact had been accepted as a requirement in certain decisions. However, the court reasoned that speculation about legislative intention based on earlier or later statutes could not override the clear and unambiguous wording of the Act and Agreement under consideration. It also observed that the 1989 Act differed materially from its predecessors and successor in that it did not itself set detailed third-party compensation terms, but instead gave force to a multilateral Agreement involving other territories, making it plausible that the Agreement embodied different (potentially wider) choices about liability. In this setting, the court treated the text of the Act and Agreement as decisive.


Finally, the court rejected the contention that invalidity of regulation 3(1)(a)(v) would necessarily invalidate regulation 3(1)(a)(i)–(iv). It characterised subparagraph (i) as essentially repetitive of article 40, and subparagraphs (ii)–(iv) as procedural provisions concerning submission and continuation of claims rather than substantive limitations on liability. The court therefore found no necessary implication that those provisions were invalid.


5. Outcome and Relief


The Supreme Court of Appeal dismissed the appeal, thereby upholding the Full Court’s conclusion that regulation 3(1)(a)(v) was ultra vires the empowering provisions of the Act (read with the Agreement).


The court ordered the appellant to pay the respondent’s costs of appeal, including the costs of two counsel, which the parties agreed were appropriate.


Cases Cited


Aetna Insurance Co v Minister of Justice 1960 (3) SA 273 (A); Ebrahim v Minister of the Interior 1977 (1) SA 665 (A); Khumalo v Multilateral Motor Vehicle Accidents Fund [1997] 2 All SA 341 (N); Mbatha v Multilateral Motor Vehicle Accidents Fund 1997 (3) SA 713 (SCA); Multilaterale Motorvoertuigongelukkefonds v Prinsloo [1998] 3 All SA 310 (T); R v von Zell (2) 1953 (4) SA 552 (A); R v Williams 1914 AD 460; SA Eagle Insurance Co Ltd v Pretorius 1998 (2) SA 656 (SCA); S v Grindrod Transport (Pty) Ltd and Others 1980 (3) SA 978 (N); S v Perumal 1977 (1) SA 526 (N); Sekretaris van Binnelandse Sake v Jawoodien 1969 (3) SA 413 (A); Terblanche v Minister van Vervoer en ’n Ander 1977 (3) SA 462 (T).


Legislation Cited


Multilaterale Motorvoertuigongelukkefondswet 93 van 1989; Wet 29 van 1942; Wet 56 van 1972; Wet 84 van 1986; Wet 56 van 1996.


Rules of Court Cited


No rules of court were cited in the judgment.


Held


The court held that regulation 3(1)(a)(v), insofar as it required physical contact as a condition of the MMF’s liability in claims involving an unidentified motor vehicle, was ultra vires section 6(1) of the Multilateral Motor Vehicle Accidents Fund Act 93 of 1989 because it did not give effect to, and was inconsistent with, the incorporated Agreement, particularly article 40, which imposed wide liability without such a contact requirement. The appeal was dismissed with costs, including the costs of two counsel.


LEGAL PRINCIPLES


Subordinate legislation must remain within the bounds of the empowering provision. A regulation made under a power to issue regulations in order to give effect to an agreement or statutory provision is invalid if it introduces a substantive limitation that conflicts with or narrows the scope of the primary instrument it is meant to implement.


Regulations are interpreted in the light of the enabling statute, not the other way around. Where the enabling statute (and, here, the incorporated Agreement) clearly defines the scope of a liability regime, a regulation that imposes an additional precondition for liability—such as a physical contact requirement not found in the primary text—does not “give effect” to the scheme and is ultra vires.


Where the intention of the legislature (as embodied in the operative statutory text and incorporated instruments) is clear and unambiguous, it is not permissible to rely on prior or subsequent legislation to contradict that meaning. Historical context cannot be used to validate a regulatory limitation that is inconsistent with the current statutory scheme’s wording.


A delegated power that is purely regulatory does not extend to creating exclusions of liability absent clear authorisation, and an otherwise unauthorised limitation on substantive rights or liabilities is not saved merely by being characterised as incidental to administrative regulation.

About SAFLII
Databases
Search
Terms of Use
RSS Feeds
South Africa: Supreme Court of Appeal
SAFLII
>>
Databases
>>
South Africa: Supreme Court of Appeal
>>
1999
>>
[1999] ZASCA 14
|

|

Padongelukfonds (voorheen Multilaterale Motorvoertuig-Ongelukkefonds) v Prinsloo (299/98) [1999] ZASCA 14; [1999] 2 All SA 431 (A); 1999 (3) SA 569 (SCA) (23 March 1999)

RAPPORTEERBAAR
Saaknr:
299/98
IN DIE HOOGSTE HOF VAN APPèL VAN
SUID-AFRIKA
In die saak
tussen:
PADONGELUKFONDS (VOORHEEN
MULTILATERALE
MOTORVOERTUIG-
ONGELUKKEFONDS)
APPELLANT
en
B P
PRINSLOO RESPONDENT
CORAM
: SMALBERGER, MARAIS, OLIVIER ARR, MELUNSKY en MADLANGA Wnd
ARR
VERHOORDATUM
: 25 FEBRUARIE 1999
LEWERINGSDATUM
: 23 MAART 1999
[Regulasie 3(1)(a)(v)
uitgevaardig ingevolge die Multilaterale Motorvoertuigongelukkefondswet 93 van
1989 is
ultra
vires
.]
________________________________________________________
UITSPRAAK
________________________________________________________
. . . SMALBERGER AR
SMALBERGER
AR:
Die enigste vraag wat in hierdie appèl
ontstaan, is of regulasie 3(1)(a)(v) van die regulasies uitgevaardig ingevolge
artikel
6 van die Multilaterale Motorvoertuigongelukkefondswet 93 van 1989
(“die Wet”)
ultra vires
die magtigende bepalings van die Wet
is.
Regulasie 3(1)(a)(v) bepaal:
“Die aanspreeklikheid van die MMF ingevolge die Ooreenkoms ten opsigte van
eise vir liggaamlike beserings of dood wat ontsaan
uit die bestuur van ‘n
motorvoertuig waarvan nóg die eienaar nóg die bestuurder se
identiteit vasgestel kan word
(hierna die ‘ongeïdentifiseerde
motorvoertuig’ genoem) is onderworpe aan die volgende
voorwaardes:
a) die MMF loop geen aanspreeklikheid op nie tensy
-
. . . . .
v) die ongeïdentifiseerde motorvoertuig (met inbegrip van enigiets daarop,
daarbinne of daaraan geheg) in fisiese kontak was
met die beseerde of oorledene
of met ‘n ander persoon, voertuig, vervoermiddel of ander voorwerp of
voorwerpe wat regstreeks
of onregstreeks die besering of dood veroorsaak het of
daartoe bygedra het.”
Die
omstandighede wat aanleiding gee tot die appèl is die volgende. Die
respondent het in die Transvaalse Provinsiale Afdeling
aksie teen die appellant
(“die MMF”) ingestel vir skadevergoeding voortspruitend uit
liggaamlike beserings wat deur hom
opgedoen is op 30 Mei 1991 toe ‘n
voertuig deur hom bestuur op die N1 roete tussen Winburg en Ventersburg, die pad
verlaat
het en omgeval het (“die ongeluk”). Volgens die respondent
was die ongeluk te wyte aan die nalatige bestuur van ‘n
ongeïdentifiseerde voertuig wat skielik na regs gedraai het toe hy besig
was om dit verby te steek.
Die verhoor was, volgens ooreenkoms, beperk tot
die meriete van die respondent se eis. Die verhoorhof het bevind dat die
ongeluk
uitsluitlik veroorsaak is deur die nalatigheid van die bestuurder van
die ongeïdentifiseerde voertuig en dat daar fisiese kontak
was tussen
daardie voertuig en dié van die appellant. Gevolglik het die hof dit nie
nodig geag om te beslis of regulasie
3(1)(a)(v) geldig is al dan nie. Op
appèl na die Volle Hof van die Transvaalse Provinsiale Afdeling is daar
bevind (1) dat
die ongeluk veroorsaak is deur die gesamentlike nalatigheid van
die bestuurder van die ongeïdentifiseerde voertuig en die respondent
in die
verhouding 75% tot 25%; (2) dat daar nie fisiese kontak was tussen die twee
voertuie nie; en (3) dat regulasie 3(1)(a)(v)
ultra vires
is, met die
gevolg dat die MMF wel aanspreeklik is vir 75% van die respondent se skade.
‘n Gepaste bevel is gemaak na aanleiding
van hierdie bevindings. Die
uitspraak van die Volle Hof is gerapporteer - sien
Multilaterale
Motorvoertuigongelukkefonds v Prinsloo
[1998] 3 ALL SA 310
(T). Spesiale
verlof is deur hierdie Hof aan die appellant verleen om in hoër beroep te
kom teen die bevinding dat regulasie
3(1)(a)(v)
ultra vires
is.
Die
Wet is op 1 Junie 1989 goedgekeur en word (luidens artikel 8), geag op 1 Mei
1989 in werking te getree het. Die betrokke regulasies
is op 27 Oktober 1989
uitgevaardig met ingang van 1 Mei 1989. Die Wet sluit die regulasies in
(artikel 1(i)). Sekere wat hierdie
appèl betref nie-tersaaklike
wysigings is later aan beide die Wet en die regulasies aangebring. Wat ookal
die regsposisie
was tussen 1 Mei 1989 en 27 Oktober 1989 toe daar geen
regulasies bestaan het nie (wat nie in die onderhawige appèl beslis
hoef
te word nie), was die Wet en regulasies van krag toe die ongeluk plaasgevind
het.
Die Wet gee statutêre regskrag aan die Ooreenkoms ter stigting
van die MMF (“die Ooreenkoms”) wat op 14 Februarie
1989 aangegaan
is tussen verteenwoordigers van die Republiek van Suid-Afrika en die destydse
Republieke van Transkei, Bophuthatswana,
Venda en Ciskei (artikel 2(1)). Die
inleidende artikel tot die Ooreenkoms bepaal dat
“Die betaling van skadevergoeding vir sekere verlies of skade wat
onregmatig veroorsaak word deur die bestuur van sekere motorvoertuie
in die
regsgebied van die Kontrakterende Partye word na die datum van instelling van
die MMF gereël en behartig deur die MMF
op ‘n multilaterale grondslag
volgens die bepalings en voorwaardes van hierdie
Ooreenkoms.”
Luidens artikel 2 van die Ooreenkoms is
“[d]ie MMF se taak . . die betaling van skadevergoeding vir sekere verlies
of skade veroorsaak deur die onregmatige bestuur
van sekere motorvoertuie in die
regsgebied van sy Lede.”
Artikel 13 van die Ooreenkoms
gelees met artikel 3(c) maak voorsiening vir die aanstelling van benoemde
agente. Die onderskeie bevoegdhede
en funksies van die MMF en ‘n benoemde
agent met betrekking tot eise word bepaal deur artikels 3(b) en 13(b)(i).
Kragtens
artikel 3(b) is die MMF belas met
“die ondersoek en skikking van eise, soos voorgeskryf, wat ontstaan uit
verlies of skade veroorsaak deur die bestuur van ‘n
motorvoertuig waar die
identiteit van nóg die eienaar nóg die bestuurder daarvan
vasgestel kan word”,
terwyl artikel 13(b)(i) ‘n
benoemde agent met ‘n ooreenstemmende bevoegdheid ten opsigte van enige
eis bedoel in artikel
40 beklee in gevalle waar die identiteit van óf die
eienaar óf die bestuurder daarvan vasgestel is. Kortom, is die
MMF en
‘n benoemde agent onderskeidelik verantwoordelik vir die hantering van
eise voortspruitend uit gevalle waarby wat gerieflikheidshalwe
na verwys sal
word as ongeïdentifiseerde en geïdentifiseerde voertuie betrokke
is.
Ingevolge die woordomskrywingsbepaling van die Ooreenkoms (artikel 1)
beteken “voorskryf”, tensy uit die samehang anders
blyk,
“voorskryf deur die Raad by wyse van ‘n riglyn”. Dit is die
betekenis wat verleen moet word aan die woorde
“soos voorgeskryf” in
artikel 3(b) aangesien die samehang nie op ‘n ander betekenis dui nie. Na
my mening beteken
dit nie soos voorgeskryf deur regulasie nie.
Artikel 40
van die Ooreenkoms bepaal die aanspreeklikheid van die MMF en benoemde agente.
Dit lui soos volg:
“Die MMF of sy benoemde agent, na gelang van die geval, is behoudens die
bepalings van hierdie Ooreenkoms verplig om enigeen
wie ook al (in hierdie
Ooreenkoms die derde partye genoem) te vergoed vir verlies of skade wat die
derde party gely het as gevolg
van-
(a) enige liggaamlike besering van
homself;
(b) die dood of liggaamlike
besering van iemand anders,
wat in die een sowel as die ander geval veroorsaak is deur of voortvloei uit die
bestuur van ‘n motorvoertuig deur wie ook
al op enige plek in die
regsgebied van die Lede van die MMF, indien die besering of dood te wyte is aan
die nalatigheid of ‘n
ander onregmatige daad van die persoon wat die
motorvoertuig bestuur het (in hierdie Ooreenkoms die bestuurder genoem) of van
die
eienaar van die motorvoertuig of sy werknemer in die uitvoering van sy
plig.”
Artikel 40 is baie wyd in omvang. Dit dek alle
gevalle van verlies of skade soos beoog wat gely is as gevolg van die nalatige
bestuur
van ‘n voertuig op enige plek in die regsgebied van die lede van
die MMF, ongeag of die bestuurder of eienaar van die betrokke
voertuig
geïdentifiseer kan word al dan nie (
SA Eagle Insurance Co Ltd v
Pretorius
1998(2) SA 656 (SCA) op 660 H - 661 B). Dit skep dus
aanspreeklikheid selfs in gevalle waar daar andersins weens die onvermoë
van ‘n eiser om ‘n verweerder te identifiseer geen praktiese remedie
sou wees nie. Die artikel is dus volkome in ooreenstemming
met wat nog altyd
beskou is as die algemene oogmerk van die Wetgewer in wetgewing van hierdie
aard, naamlik, om die wydste moontlike
beskerming aan persone te verleen wat
verlies of skade gely het soos in die artikel beoog (
Aetna Insurance Co v
Minister of Justice
1960(3) SA 273 (A) op 286 E - F). Die artikel stel geen
vereiste van fisiese kontak as ‘n voorwaarde vir aanspreeklikheid
nie.
Dit is trouens gemene saak dat nêrens in die Wet of die Ooreenkoms so
‘n vereiste voorkom nie, ondanks die feit
dat artikel 48 van die
Ooreenkoms uitdruklik voorsiening maak vir die uitsluiting van aanspreeklikheid
in sekere gevalle. Artikel
40 sluit dus nie aanspreeklikheid uit in die geval
waar ‘n ongeïdentifiseerde voertuig nie in fisiese kontak was met
‘n
beseerde of ‘n oorledene, of die voertuig waarin hy of sy gereis
het nie.
Artikel 6 van die Wet magtig die Minister om regulasies uit te
vaardig “
ten einde gevolg te gee aan ‘n bepaling van die
Ooreenkoms
soos in die Republiek van toepassing” (my beklemtoning).
Dit magtig nie die Minister om regulasies uit te vaardig buite die
omvang en
bestek van die Ooreenkoms wat nie redelikerwys nodig is om die doel van artikel
6(1) te bereik nie. Regulasies is ondergeskikte
wetgewing voortvloeiend uit
‘n gedelegeerde voorskrif. ‘n Regulasie moet in die lig van die
magtigende Wet uitgelê
word, nie andersom nie (
Sekretaris van
Binnelandse Sake v Jawoodien
1969(3) SA 413 (A) op 423 E). ‘n
Regulasie wat dus nie gevolg gee aan ‘n bepaling van die Ooreenkoms nie,
is
ultra vires
(
Mbatha v Multilateral Motor Vehicle Accidents Fund
1997(3) SA 713 (SCA) op 718 C).
Die bepaling in regulasie 3(1)(a)(v) dat, as
voorvereiste vir aanspreeklikheid aan die kant van die MMF, daar in die geval
van ‘n
ongeïdentifiseerde voertuig fisiese kontak moet wees, vind,
soos reeds aangedui, nie weerklank in óf die Wet óf
die Ooreenkoms
nie. Dit stel ‘n beperking op aanspreeklikheid wat onbestaanbaar is met
die wye betekenis van artikel 40 van
die Ooreenkoms en wat die trefwydte daarvan
verminder. Dit gee nie gevolg aan artikel 40 of enige ander bepaling van die
Ooreenkoms
nie; die teenoorgestelde is eerder waar (vgl
S v Grindrod
Transport (Pty) Ltd and Others
1980(3) SA 978 (N) op 983 F - G). Die
Minister se bevoegdheid kragtens artikel 6(1) van die Wet is ‘n suiwer
regulerende bevoegdheid.
‘n Verbod wat volgens so ‘n bevoegdheid
opgelê word, is ongeldig (
R v Williams
1914 AD 460
op 465 en 467;
S v Perumal
1977(1) SA 526 (N)). Hierdie beginsel behoort eweneens te
geld waar ‘n reg ontneem word as gevolg van ‘n ongemagtigde
beperking van aanspreeklikheid, soos in die onderhawige geval. Ek stem ook saam
met die Hof
a quo
dat “[a]rtikel 6 van die Wet dui nie die
bedoeling aan tot die verleen van die bevoegdheid om
aanspreeklikheidsuitsluiting
by wyse van regulasie neer te lê nie
“(sien die gerapporteerde uitspraak op 314 e - f). Die plaas van ‘n
andersins
ongemagtigde beperking op die MMF se aanspreeklikheid is ook nie
redelikerwyse diensbaar (reasonably incidental) aan die Minister
se verleende
bevoegdhede nie. Gevolglik het die Hof
a quo
myns insiens tereg bevind
dat regulasie 3(1)(a)(v)
ultra vires
is.
Die Wet se voorgangers was
Wet 29 van 1942, Wet 56 van 1972 en Wet 84 van 1986. Sedert 1966, kragtens
regulasies onder die onderskeie
Wette uitgevaardig, was aanspreeklikheid in die
geval van ‘n ongeïdentifiseerde voertuig uitgesluit waar daar nie
fisiese
kontak was nie. Dieselfde situasie geld wat betref die Wet se opvolger,
Wet 56 van 1996. Fisiese kontak is aanvaar as ‘n
voorvereiste vir
aanspreeklikheid in
Terblanche v Minister van Vervoer en ‘n Ander
1977(3) SA 462 (T) op 470 C (waar Wet 56 van 1972 gegeld het) en
Khumalo v
Multilateral Motor Vehicle Accidents Fund
[1997] 2 ALL SA 341
(N) (wat
beslis is aan die hand van die Wet en regulasies wat hier ter sprake is, maar
waar die regsgeldigheid van regulasie 3(1)(a)(v)
klaarblyklik nie bevraagteken
is nie). Daar bestaan wel grondige redes vir die vereiste van “fisiese
kontak” - sien
Mbatha
se saak (
supra
) op 718 H - J en
Khumalo
se saak op 346 f - i.
Ek sal veronderstel, sonder om die punt
te beslis, dat vanweë die samestelling en bewoording van die vorige en
huidige wetgewing,
fisiese kontak ‘n geldige voorvereiste was en is vir
die MMF en sy voorgangers en opvolger se aanspreeklikheid in die geval
van
‘n ongeluk waarin ‘n ongeïdentifiseerde voertuig betrokke was.
Die betrokke regulasies wat sodanige vereiste
gestel het, was en is in
ooreenstemming eerder as in stryd met die magtigende bepalings en dus
intra
vires
. Die vraag ontstaan dan of, gesien die Wet in sy historiese
perspektief, dit nie deurgaans die Wetgewer se bedoeling was om aanspreeklikheid
in so ‘n geval uit te sluit nie? As dit die geval is, kom daar nie
‘n onbedoelde leemte voor nie wat moontlike regstelling
verg?
Dit is
twyfelagtig of daar tot so ‘n gevolgtrekking gekom kan word. Die Wet
verskil wesenlik in samestelling en bewoording
van sy voorgangers en opvolger.
Soos Daniels:
MMF
-
The Practitioner’s Guide
, in sy
inleiding met betrekking tot die Wet (op A - 7) dit stel:
“The most significant feature of the Act is the fact that, unlike previous
legislation, it is not directly concerned with so-called
third party
compensation, in the sense that it does not contain terms and conditions
relating to such claims, nor does it prescribe
procedures in regard
thereto.”
In teenstelling met vorige wetgewing gee die
Wet regskrag aan die Ooreenkoms waarvolgens die MMF gestig is. Dit is die
Ooreenkoms,
eerder as die Wet, wat die aanspreeklikheid en administasie van die
MMF reguleer en voorskrifte vir die hantering van eise neerlê.

Daarbenewens is die Ooreenkoms een, soos reeds aangedui, waarby ander destydse
lande betrokke was, wat nie die geval was wat betref
die ander wetgewing nie.
Die redelike moontlikheid kan nie uitgesluit word nie dat die partye tot die
Ooreenkoms voorstanders was
van wyer aanspreeklikheid as voorheen en dat die
Wetgewer dit destyds so aanvaar het. Dit help egter nie om te spekuleer waarom
die Wet en die Ooreenkoms bewoord is soos wel die geval is nie. Die feit bly
staan dat volgens geykte beginsels die Wetgewer se bedoeling
in die eerste
instansie afgelei moet word van die bewoording van die Wet en die Ooreenkoms.
Daarvolgens is die Wetgewer se bedoeling
duidelik en ondubbelsinnig en regulasie
3(1)(a)(v), wat in botsing daarmee is,
ultra vires
. Dit synde so, is dit
in iedere geval nie geoorloof om op die voorafgaande (of latere) wetgewing te
let nie (vgl
R v von Zell
(2) 1953(4) SA 552 (A) op 558 F;
Ebrahim v
Minister of the Interior
1977(1) SA 665 (A) op 680 A - D).
Daar steek
myns insiens niks in die appellant se betoog nie dat indien regulasie 3(1)(a)(v)
ultra vires
is dieselfde noodwendig geld vir regulasie 3(1)(a)(i) tot
(iv). Regulasie 3(1)(a)(i) is eintlik oorbodig aangesien dit neerkom op
‘n herhaling van wat in artikel 40 van die Ooreenkoms voorkom. Regulasie
3(1)(a)(ii) tot (iv) is prosesregtelik van aard en
het betrekking op die
voorlegging en voortsetting van eise (vgl
Mbatha
se saak (
supra
)
op 718 F), nie op die beperking van aanspreeklikheid nie. As sodanig blyk dit
gevolg te gee aan die Ooreenkoms. Dit is egter ook
nie nodig om hieroor
uitsluitsel te gee nie. Na my mening is daar niks in die beslissing in
Mbatha
se saak wat afbreuk doen aan die gevolgtrekkings waartoe ek geraak
het nie.
Die partye was dit eens dat die koste van twee advokate op
appèl toegelaat behoort te word. Na oorweging blyk hierdie ‘n
gepaste geval vir so ‘n bevel te wees.
Die appèl word van die
hand gewys met koste, insluitende die koste van twee advokate.
___________________
J W SMALBERGER
APPèLREGTER
MARAIS AR )Stem saam
OLIVIER AR )
MELUNSKY Wnd AR )
MADLANGA Wnd
AR )