IN DIE ARBEIDSHOF VAN SUIDAFRICA
GEHOU TE KAAPSTAD
In die saak tussen:
Saak
Nr. C654/00
Applikant
en
Respondent
__________________________________________________________________
____________
REDES VIR UITSPRAAK
Gelewer op 8 Oktober 2001
__________________________________________________________________
____________
REVELAS J:
1. Erika Smalberger, die applikant, is aan die begin van 1997 deur die respondent
permanent aangestel as ‘n administratiewe klerk, na ‘n proef tydperk van twee
maande. Die respondent se besigheid het bestaan daaruit om op te tree as agent vir
twee selfoon maatskappye en die MNet Televisiestasie en die verhuur van MNet
dekodeerders.
2. In April van dieselfde jaar is die applikant aangestel as bestuurder van die
respondent teen ‘n salaris van R5000 per maand. Die applikant het beweer dat sy
ook sekere byvoordele ontvang het en dat die bedrag nog ho ër was, maar ek was
nie oortuig dat die byvoordele waarna sy verwys het, (die gebruik van ‘n motor en
‘n MNet dekodeerder), deel uitgemaak het van haar diensvoorwaardes nie.
3. Mnr. Barret, die eienaar van die respondent, het verskeie ander sake ondermenings
in Vredenburg gehad wat sy aandag geverg het. Volgens hom het hy die applikant
vertrou om na sy besigheid, (A B Electronics), om te sien. Gedurende 1998 het hy
ook ‘n ernstige skoueroperasie ondergaan en was lank bedl êend en was baie
afwesig by sy kantoor. Gedurende hierdie tyd het hy ook grootliks op die
applikant se bydrae en bestuursvermo ë staatgemaak.
4. Op 31 Oktober 1999 het die applikant bedank uit die respondent se diens. Sy het
beweer dat Mnr. Barret haar onderwerp het aan voordurende seksuele teistering
wat haar voortgesette diens by die respondent onuitstaanbaar gemaak het.
5. Die seksuele teistering het na bewering aanvang geneem gedurende Februarie
1998. Die applikant het na ‘n sekere spesifieke insidente van seksuele teistering in
haar pleitstukke en getuienis verwys en ander voormalige werknemers van die
respondent het ook getuienis gelei van hulle eie soortgelyke ondervindings.
6. Mnr. Barret het ook getuig, hy het ontken dat hy die applikant seksueel geteister
het en sy saak was dat die applikant eintlik bedank het vanwee ongerymdhede wat
plaasgevind het terwyl sy die besigheid bestuur het. Die respondent se saak was
grootendeels daarop gebaseer dat geld verlore geraak het in die besigheid en dat sy
werknemers en, onder andere die applikant, daarvoor verantwoordelik was. Dit
was gemeensaak dat ‘n kriminele saak, in verband daarmee, wat ‘n jaar nadat die
applikant die respondent se diens verlaat het aanhangig gemaak was, deur die
Staatsprokureur weggewys is.
7. Die applikant het in haar getuienis in hoof eerstens verwys na ‘n aangeleentheid
toe sy en Mnr. Barret in Mei 1998 in Kaapstad ‘n konferensie bygewoon. Dit was
gehou was deur ‘n selfoonmaatskappy. Hulle het in ‘n restaurant in
Bloubergstrand gaan eet op ‘n sekere stadium en in die parkeerarea het Mnr.
Barret volgens die applikant, aan haar hand gevat en haar meegedeel dat daar wel
eendag “iets” tussen hulle sal gebeur, verwysende na seks. Sy was geskok oor sy
gedrag. Mnr. Barret het ontken dat hy so ‘n voorstel aan die applikant gemaak het.
8. Tweedens het die applikant na ‘n insident verwys toe sy en Mnr. Barret ook ‘n
soortgelyke konferensie vir tegniese opleiding vro ëer in die jaar in Februarie
bygewoon het. Die konferensie het oor twee dae gestrek. Volgens haar sou Mnr.
Barret haar versoek het om vir hulle twee ‘n kamer te bespreek wat hulle kon deel.
Op haar aandrang het hulle terug gery na Vredenburg, omdat sy ontsteld was oor
die voorstel. Die applikant het hierdie insident ook beskou as ongenooide en
onvanpaste gedrag. Mnr. Barret het ontken dat hy so ‘n voorstel aan die applikant
sou gemaak het.
9. Die derde insident waarna die applikant verwys het was ‘n insident gedurende
Junie 1998, toe die applikant weer ‘n konferensie met Mnr. Barret moes bywoon,
diè keer in Johannesburg. By hulle aankoms by die hotel waar hulle moes oornag,
het die applikant ontdek dat alhoewel Mnr. Barret en sy verskillende kamers
toegewys is, die kamers in dieselfde wooneenheid was. Dit was beskryf as ‘n
“chalet”. Hulle moes eers wag voordat hulle die wooneenheid kon binne gaan,
want daar was blykbaar ‘n misverstand met die sleutels van die wooneenheid. Die
applikant het getuig dat sy baie ongemaklik was om die nag “tussen vier mure”
met Mnr. Barret deur te bring. Later die aand het Mnr. Barret na haar slaapkamer
gekom en ges ê hy kom nags ê en hy het haar gevra of hy agter haar rug kon kom
slaap. Sy het geweier en was ontsteld. Hy het onderneem om “niks” te doen nie.
Sy het hom gevra om haar kamer te verlaat en bygevoeg dat hy eerder moet gaan
televisie kyk aangesien daar ‘n pornografiese kanaal beskikbaar was as deel van
die hotel se gastediens. Ek het verstaan dat sy met hierdie opmerking bedoel het
dat hy haar moet uitlos en seksuele afleiding elders moet gaan soek. Sy het getuig
dat sy die nag, nadat hy na haar slaapkamer toe gekom het, nie kon slaap nie. Sy
het die deur gesluit want sy was bang hy kom terug. Sy het ook oorweeg om te
bedank maar het besef dat werk skaars was in Vredenburg en dat sy op haar
bedank maar het besef dat werk skaars was in Vredenburg en dat sy op haar
ouderdom nie maklik sou werk kry nie. Sy het ook nie haar man daarvan vertel
nie, sy het later wel haar moeder en ‘n ander werknemer, van die insident vertel.
10. Mnr. Barret se weergawe van die insident was dat hy die applikant bloot net wou
goeie nag toewens, maar dat sy hom inderdaad toe uitgenooi het om saam met
haar na ‘n pornografiese film te kyk. Hy het ook verwys na busrit vro ëer die dag
toe die applikant met ander konferensie gangers skertsend grappe van ‘n seksuele
aard gemaak het terwyl hy glo niks ges ê het nie. Die applikant het erken dat daar
wel so ‘n geskertsery was maar dat Mnr. Barret ook deel daarvan was.
11. Die applikant het ook getuig dat gedurende Oktober 1998, Mnr. Barret na haar
kantoor gekom het en haar meegedeel het dat hy nie fout kon vind daarmee as ‘n
getroude vrou met ‘n ander man as haar eie, seks sou h ê nie.
12. Die applikant het ook getuig dat ander vroulike werknemers by haar kom kla het
oor Mnr. Barret se beweerde gedrag wat ook op seksuele teistering neergekom het.
Mnr. Barret het haar en ander werknemers soms geknyp in die binneboud, soms
omhels vroulike werknemers gewoonlik as “Bokkie” aangespreek, en voordurend
grappe van ‘n seksuele aard gemaak. Mnr. Barret het erken dat vroulike
werknemers, en selfs vroulike kli ënte as “bokkie” aangespreek het, maar die res
van die bewerings het hy ontken.
13. Die eerste voormalige werknemer van die respondent wat namens die applikant
getuig het was Mev. Clezair Vallence. Sy was ‘n verkoopskonsultant van die
besigheid. Sy het getuig dat sy na Kaapstad gereis het met Mnr. Barret vir ‘n
opleidingskursus. Volgens haar het Mnr. Barret op ‘n staduim aan haar sy
kredietkaart oorhandig en gevra om vir hulle ‘n hotelkamer te bespreek. Sy het die
versoek, uit die aard van die saak, as van ‘n seksuele aard beskou. Sy het hom net
geignoreer. Mnr. Barret het die voorval nie ontken nie maar getuig die voorval as
‘n grap beskou het. In die lig van al die waarskynlikhede en al die ander getuienis
beskou ek die voorval as ‘n vorm van seksuele teistering van ‘n werknemer.
14. Mev. Vallence het ook getuig dat sy die applikant van hierdie voorval meegedeel
het en dat die applikant aan haar ook vertel het van haar eie soortgelyke
ondervindings met Mnr. Barret. Sy het ook getuig dat Mnr. Barret haar ‘n paar
keer in die binneboud geknyp het was sy ook aan die applikant geraporteer het.
Hierdie getuienis is deur die applikant gestaaf. Sy het ook vertel dat in die kantoor
sy vasgestel het dat ‘n persoon op die internet fasiliteit van die kantoor na
werksure glo pornografiese kanale bestudeer het. Volgens haar kon dit Mnr.
Barret gewees het want werknemers het om vyf uur die kantoor verlaat en Mnr.
Barret se verloofde het haar ook meegedeel dat hy tot laat snags op kantoor was.
15. Mnr. Barret het ook glo, toe sy ‘n deurskynende bloes aangehad het, vir haar gevra
of sy dit vir hom gedra het. Mnr. Barret het getuig dat hy bloot, as ‘n kompliment,
aan haar opgemerk het dat dit ‘n mooi bloes was. Mev. Vallence het ook vertel
van die seksuele grappe wat Mnr. Barret gemaak het en het self bygevoeg
(verwysende na ander werknemers) dat “sometimes we also chipped in, but not as
crude”.
16. Mev. Vallence het ook die getuienis van Mev. Taylor, ook ‘n voormalige
werknemer, gestaaf. Mev. Taylor het getuig dat Mnr. Barret haar wou uitneem vir
ete en haar voordurend gebel het uit Kaapstad waar hy die betrokke dag was, om
haar te oorreed om die uitnodiging te aanvaar. Sy het geweier om saam met hom
te gaan en hy het sy humeur met haar verloor. Sy was ontsteld en het gehuil ten
aanskoue van ander werknemers, insluitende die applikant en Mev. Vallence.
17. Volgens Mnr. Barret het hy wel vir Mev. Taylor uitgenooi vir ete met ‘n bloot
vriendskaplike bedoeling. Hy erken dat hy hom vir haar vererg het toe sy geweier
het om saam te gaan, maar dit was omdat sy aanvanklik toegestem het maar later
in die dag geweier het op advies van die applikant. Dit was ook deel van die
respondent se saak dat die vroulike werknemers van die respondent saamgespan
respondent se saak dat die vroulike werknemers van die respondent saamgespan
het teen Mnr. Barret en uit redelik onskuldige voorvalle, vanwe ë vrugbare
verbeeldings, ‘n saak van seksuele teistering teen hom opgebou het en insidente
baie ver oordryf het.
18. Hierdie getuienis van Mnr. Barret het Mev. Taylor ten sterkste ontken.
19. Vir sover dit die ongerymdhede gaan, het ek reeds daarop gewys dat daar ‘n groot
gewag gemaak is van hierdie aspek. Geld het weggeraak in die besigheid. Mev.
Vallence het ‘n skriftelike waarskuwing gekry waar geld weggeraak het volgens
die applikant, wat ook haar senior was by die werk, het Mev. Vallence nie enige
iets oneerliks gedoen nie. Sy het ‘n foonkaart verkoop maar nagelaat om geld te
vra. Daarom is daar nie ‘n dissiplin êre verhoor gehou nie. Trouens, daar is geen
dissiplinêre verhoor teen enige werknemer ingestel deur Mnr. Barret nie. Die
applikant het hom gehelp met sy ondersoek na die verlore geld. Die indruk wat ek
uit die getuinis as geheel gekry het is dat dit meer waarskynlik is dat die geld
verlore gegaan het as gevolg van nalatige bestuur van die besigheid eerder as van
enige werknemer se oneerlikheid. Mnr. Barret het gedurende die verhoor beweer
dat Mev. Taylor ‘n groot som geld gesteel het. Geen dissiplin êre stappe is teen
haar geneem nie en hy wou haar selfs uitgeneem vir ete. Toe die applikant die
respondent se diens wou verlaat, het Mnr. Barret haar ook uitgeneem vir ete.
20. Dit is ook aan een van die getuies gestel dat Mnr. Barret sou gesien het dat sy geld
uit die kluis verwyder het. Dit is ontken. Wat my egter as eienaardig tref, is dat
daar geen klagte gel ê was in hierdie verband nie Dit was tog direkte getuienis. Op
sy getuienis sou Mnr. Barret die persoon op heterdaad betrap het.
21. Mnr. Barret het ook getuig dat hy gehoor het hoe die applikant vir een van die
werknemers s ê, dat as hy ‘n diefstal saak teen haar maak (teen die werknemer) dan
moet sy ‘n seksuele teistering saak teen Mnr. Barret maak. Dit is ook ontken deur
die applikant en die betrokke werknemer. Mnr. Barret het beskryf hoe hy agter
die applikant en die betrokke werknemer. Mnr. Barret het beskryf hoe hy agter
sekere rakke gestaan het en die gesprek afgeluister het. Hy het nie die applikant of
die werknemer hiermee gekonfronteer nie.
22. Mnr. Barret het my nie be ïndruk as ‘n geloofwaardige getuie nie. Sy weergawe
oor die insident by die hotel in Johannesburg het die indruk geskep dat hy nie
verantwoordelikheid vir sy eie dade wil aanvaar nie en vrouens blameer vir sy eie
gedrag.
1. Ek het die applikant se weergawe in hierdie verband aanvaar aangesien dit
meer ‘n waarskynlike weergawe is. Dit is hoogs onwaarskynlik in die
omstandighede dat sy Mnr. Barret, in die lig van sy gedrag voorheen, sou nooi om
saam met haar na ‘n pornografiese film te kyk. Hierdie getuienis strook ook nie
met die indruk wat die applikant op my gemaak het gedurende die lei van haar
getuienis nie.
23. Ek moet vermeld dat Mev. Taylor baie omslagtig getuienis gegee het en ek het die
indruk gekry dat sy haar getuienis ietwat oordryf het, nie soveel uit simpatie vir
die applikant nie maar eerder omdat sy ‘n renons in Mnr. Barret gehad het. Tog
aanvaar ek haar weergawe aangaande die gebeure toe Mnr. Barret haar oor die
telefoon geteister het, omdat dit gestaaf was deur die applikant en Mev. Vallence
wie op my gunstige indrukke gemaak het, wat hulle geloofwaardigheid betref.
24. In die omstandighede, en op die waarskynlikhede aanvaar ek die applikant se
weergawe van gebeure in hierdie saak, waar daar soveel feitlike dispute en
ontkennings was.
25. Die applikant het nadat sy die respondent se diens verlaat het, ‘n besigheid begin
saam met ander werknemers wat eintlik in kompetisie met Mnr. Barret se
besigheid was. Hy het getuig dat hy vro ëer daarvan gehoor het en dat dit hom glad
nie verbaas het dat sy bedank het nie. Die applikant het ges ê dat sy die indruk
gekry het dat Mnr. Barret wou gehad het dat sy moet gaan. Hy het haar ook vertel
dat sy by Departement van Mannekrag moet uitvind hoe hy oor die
personeelvermindrings te werk moet gaan, aangesien die besigheid in finansi ële
moeilikheid was. Verder het die applikant getuig dat sy altyd wou bedank maar
finansiëel nie kon nie. Daar was egter ‘n erfinis wat haar moeder toegekom het.
Haar moeder het aan haar geld geleen sodat sy kon wegkom van Mnr. Barret.
26. Ek het die applikant gevra of sy sou bedank het indien sy nie finansi ëel gesteun
was deur haar moeder nie. Die doel van my vraag was om vas te stel of die
seksuele teistering die werklike rede vir haar bedanking was. Sy het getuig dat sy
seker maar sou voortgaan het om te werk vir Mnr. Barret as sy nie die finansi ële
steun by haar moeder gekry het nie. Hier moet ook in ag geneem word, dat haar
moeder nie baie vermo ënd is nie en maar slegs ge ërf het. Sy sou nie sommer geld
leen vir ‘n besigheid wat moontlik riskant kon wees, as daar nie ‘n goeie rede was
nie. Sy wou haar dogter help want die het haar bekla by haar moeder oor Mnr.
Barret se gedrag. Die applikant het Mnr. Barret gedurig gevra om haar uit te los en
hy wou nie. Ek aanvaar dus dat sy bedank het as gevolg van die feit dat haar
diensverhouding met Mnr. Barret onuithoudbaar geword het.
27. Dit kan nie in ‘n werkplek geduld word dat ‘n werkgewer ‘n werknemer probeer
oorreed om ‘n seksuele verhouding aan te gaan wanneer die werknemer nie
belangstel nie. Die diensbe ëindiging van die applikant was onbillik omdat dit
gegrond was op diskriminasie teenoor die applikant as werknemer vanwee haar
geslag. Daar kan nie sprake wees van ‘n voortgesette diensverhouding nie. Die
applikant het ook nie gevra vir herindiensstelling nie maar vir kompensasie.
28. Die maksimum bedrag wat toegeken kan word deur die Abeidshof in so ‘n
aangeleentheid is kompensasie gelyk aan 24 maande se salaris. Na my mening is
hierdie nie ‘n geval waar die maksimum kompensasie toepaslik is nie. Daar is
ander faktore wat in ag geneem moet word.
ander faktore wat in ag geneem moet word.
29. Sonder om onsensitief teenoor die applikant te wees, het die seksuele teistering in
hierdie geval, nie ‘n uitermatige vorm van teistering aangeneem nie. Die applikant
se persoon was nooit grof aangetas nie. Mnr. Barret het homself nie fisies op die
applikant afgedwing nie. Die applikant is ook nooit afgedreig, indien sy nie sou
toestem om met Mnr. Barret seks te h ê nie. Hy het, baie onvanpas, sy wense
uitgespreek van tyd tot tyd. Dit was egter nie ‘n daaglikse vervolging van die
applikant nie. Hierdie faktore het ek in ag neem. In die omstandighede is
kompensasie gelyk aan 8 maande se salaris billik wees. Ek het dan ook so ‘n
bedrag, (R40 000) aan die applikant toegeken en die respondent gelas om die
applikant se koste in hierdie aangeleentheid te betaal.
______
____________
E.
Revelas
17 Januarie 2002