S v Tshabalala (114/96) [1996] ZASCA 94 (17 September 1996)

80 Reportability
Criminal Law

Brief Summary

Criminal Law — Murder — Dolus eventualis — Appellant convicted of murder after firing shots into the air, resulting in the death of a bystander — Appellant claimed self-defense and argued he only fired warning shots — Court found evidence supported that at least one shot was fired horizontally, causing the fatal injury — Appellant's defense of self-defense rejected as he did not demonstrate a reasonable belief of imminent danger — Conviction upheld as the State proved beyond reasonable doubt that the appellant acted with dolus eventualis.

Comprehensive Summary

Summary of Judgment


1. Introduction


The proceedings were a criminal appeal to the then Appellate Division (now the Supreme Court of Appeal) concerning a conviction for murder based on dolus eventualis.


The appellant was Sebuta Jan Tshabalala, who had been convicted in the Regional Court, Harrismith. The respondent was the State.


The procedural history was that the appellant was convicted of murder in the regional court and sentenced to six years’ imprisonment, with three years suspended on usual conditions. An appeal to the Provincial Division against both conviction and sentence was unsuccessful. The present appeal was pursued in the Appellate Division with leave to appeal granted by the Provincial Division.


The general subject matter of the dispute was whether the State proved beyond reasonable doubt that the appellant’s conduct in firing a 9mm pistol in a residential area, resulting in the death of an innocent passer-by, constituted murder (dolus eventualis) rather than culpable homicide, and whether the appellant acted in private defence (noodweer).


2. Material Facts


It was common cause that the appellant did not desire the deceased’s death. The murder conviction rested specifically on a finding of dolus eventualis.


On the evening of 30 January 1994, the appellant was at a house at “42nd Hill”, Harrismith, in the company of two women and a child. He observed a person entering the yard and moving past the door in the direction of his parked hired motor vehicle. On investigating, he found two persons behind his vehicle; one raised a hand in the air.


The appellant produced a 9mm pistol and discharged several shots. His version was that he fired five shots straight up into the air with the intention of frightening the persons near his vehicle. He did not claim that he personally felt threatened, and he did not suggest that the suspected persons ignored an initial warning shot such that further shots became necessary. He conceded that he knew one should not shoot in a built-up area, but said he felt compelled to do so because of ongoing problems with thieves.


A young woman (the deceased), who was walking in a nearby street, was struck in the head by a bullet and died. The location and trajectory of the fatal wound were central to the appeal. The deceased was struck 3 centimetres above her left eye in the forehead; the bullet point was found under the scalp at the back of the skull, and the frontal and parietal bones were fractured between the entry and exit wounds. The court regarded this injury pattern as inconsistent with the appellant’s claim that the fatal shot resulted from a bullet fired vertically upwards and later falling back to earth.


The State led evidence from four witnesses. One witness who had been in the house (Ms Msimanga) said she saw the appellant at the gate with the firearm held high over his head and that shots were fired upwards; she did not observe other people outside besides the appellant and the homeowner. Another witness (Ms Deke) was intoxicated and could not reliably describe how the shots were fired, though she confirmed that the appellant said suspicious people had been near his car and that he fired into the air. A further witness (Mr Mbele) described the appellant as firing in various directions, including a shot fired with the arm extended horizontally at shoulder height in the direction of the street where the deceased was, and he connected the third shot with the moment the deceased fell. A police constable (Constable Mokoena) testified that he heard successive shots; after a third shot a woman fell, and further shots followed. He later found five spent 9mm cartridge cases and one live round on the ground, with their distribution described as a “turning shape”; he accepted the positions could be consistent with shots fired upwards, but also with shots fired in the direction of the street where the deceased had been walking.


The court treated it as proved beyond reasonable doubt that at least one shot, being the fatal shot, was not fired vertically upwards, notwithstanding the appellant’s insistence that all shots were fired into the air.


3. Legal Issues


The central legal questions were whether the State proved beyond reasonable doubt that:


The appellant did not act in private defence (noodweer), such that the shooting was unlawful.


The appellant had dolus eventualis in relation to the deceased’s death; specifically, whether he subjectively foresaw the possibility that his conduct could cause someone’s death and nevertheless proceeded, reconciling himself with that outcome.


If dolus eventualis was not established, whether the proved facts nonetheless justified a conviction for culpable homicide on the basis of negligence.


The dispute primarily concerned the application of legal standards to facts, especially the drawing of inferences about the appellant’s subjective foresight from the surrounding circumstances. It also required evaluative judgment about the adequacy of the evidentiary foundation for concluding intention (dolus eventualis) as opposed to negligence, and about the proper approach to speculative reasoning concerning crowd presence and environmental conditions.


4. Court’s Reasoning


The court reaffirmed that there was no onus on the appellant to prove private defence; it remained the State’s burden to prove unlawfulness (including that the appellant did not act in noodweer) and, for murder, to prove the required form of intention beyond reasonable doubt.


On private defence, the court held that the defence could not succeed on the appellant’s own account. He did not claim to have felt personally threatened, nor did he suggest that further shots were necessary because initial conduct failed to avert an attack or imminent harm. On the accepted evidence, there was therefore no justification for the discharge of the shot that struck the deceased. The court concluded that the fatal shot was unlawfully fired, and that there could be no acquittal even if the appellant’s asserted motive (to scare off suspected thieves) were accepted as reasonably possibly true.


The more difficult question was whether the State proved dolus eventualis. The court drew an important distinction between two factual possibilities. If the appellant’s version—that all shots were fired vertically into the air—had been reasonably possibly true, the court stated it would have had no doubt that the State failed to prove subjective foresight of fatal consequences. It described the possibility of a small object (a bullet) fired vertically upward and later falling back to earth causing fatal injury as so unlikely that the appellant’s denial of foresight could not be rejected on that hypothesis.


However, the court found that it was proved beyond reasonable doubt that at least the fatal shot was not fired vertically. In reaching that conclusion, the court relied strongly on the nature and trajectory of the head wound, which it considered incompatible with the “falling bullet” explanation. Although the court accepted there may be legitimate criticisms of aspects of Mr Mbele’s reliability, it held that his account of a horizontally fired shot in the relevant direction was materially supported by the forensic implications of the wound.


Despite this finding, the court declined to infer, beyond reasonable doubt, that the appellant subjectively foresaw the possibility of causing death. It emphasised the unsatisfactory state of the evidence on matters that would bear directly on foresight, including the spatial relationship between the streets, the distance between where the shots were fired and where the deceased was struck, the presence of buildings or other obstructions, the extent to which the street where the deceased walked would have been visible to the appellant, and whether other people were on that street at the time. The court also noted that no focused questioning had been directed at establishing the appellant’s subjective appreciation that firing a horizontal shot in that direction could cause fatal harm.


The court criticised the regional magistrate’s reasoning as overly simplistic, particularly where the magistrate relied on assertions that there was a church gathering nearby and that streets were full of people, and that it was a summer evening so many people were likely to be moving about. The court pointed out that these propositions were not supported by adequate evidence: witnesses were not properly questioned on how many people were present at the relevant time, how long after any church meeting the incident occurred, or about weather conditions, and the reference to children running related to the street where shots were fired rather than the street in which the deceased was struck.


The court likewise found the Provincial Division’s approach unsatisfactory, particularly where it reasoned that the appellant “must know” that shooting as described could have serious consequences. The court regarded this as reflecting an insufficiently careful distinction between a high degree of negligence (recklessness in the colloquial sense) and dolus eventualis, which requires proof of subjective foresight and reconciliation with the outcome. The court also noted that the evidence did not support the proposition that it was dark, as the evidence was that it was still light, and it reiterated the lack of proof that children were in the line of fire or that a church service was still in progress.


In the result, while the court considered the appellant’s conduct highly negligent and such that he ought to have realised it was life-endangering, it held that the State had not proved the mental element required for murder. The appropriate conviction was therefore culpable homicide.


On sentence, the court treated the matter as a serious form of culpable homicide because it involved the irresponsible discharge of a 9mm pistol in a residential area where the risk of loss of life was not negligible, and because an innocent woman’s life was cut short. At the same time, the court accepted as reasonably possibly true the appellant’s explanation for producing the firearm (to deal with suspected thieves) and took into account his likely frustration. It also noted that he was not a first offender, but that he had not been in trouble with the law since 1976 and that the present offence was not truly in pari materia with his earlier offences. The court concluded that a sentence under section 276(1)(i) of the Criminal Procedure Act was appropriate for culpable homicide in the circumstances.


5. Outcome and Relief


The appeal succeeded.


The conviction for murder was set aside and replaced with a conviction for culpable homicide.


The sentence imposed by the regional court was set aside and replaced with a sentence of three years’ imprisonment in terms of section 276(1)(i) of the Criminal Procedure Act 51 of 1977, of which eighteen months were suspended for four years on condition that the appellant is not convicted during the period of suspension of culpable homicide or any other offence of which assault is an element, committed during the period of suspension and for which he is sentenced to unsuspended imprisonment without the option of a fine.


No separate costs order was made (the matter being a criminal appeal where costs were not addressed in the order).


Cases Cited


No reported cases were cited in the judgment text provided.


Legislation Cited


Criminal Procedure Act 51 of 1977, section 276(1)(i).


Rules of Court Cited


No rules of court were cited in the judgment text provided.


Held


The court held that the appellant’s conduct in firing the shot that caused the deceased’s death was unlawful, and that the defence of private defence (noodweer) could not succeed on the appellant’s own version because he did not claim personal threat or necessity justifying continued firing.


The court further held that, although it was proved beyond reasonable doubt that the fatal shot was not fired vertically into the air, the State failed to prove beyond reasonable doubt that the appellant had dolus eventualis, because the evidence did not justify a confident inference of subjective foresight of death and reconciliation with that outcome.


The proper conviction on the proved facts was culpable homicide, because the appellant’s conduct was negligent to a serious degree and he ought to have foreseen the risk to life inherent in his conduct.


LEGAL PRINCIPLES


The State bears the burden in criminal proceedings to prove unlawfulness and the required fault element beyond reasonable doubt; there is no onus on an accused person to prove a justification such as private defence (noodweer).


A conviction for murder on the basis of dolus eventualis requires proof that the accused subjectively foresaw the possibility of death (or the relevant prohibited consequence) and nevertheless proceeded, reconciling himself with that possibility. This must be inferred from facts proved beyond reasonable doubt and may not be based on speculation or assumptions not supported by evidence.


A high degree of negligence or “recklessness” in the everyday sense, including conduct that a person ought to realise is dangerous, does not without more establish dolus eventualis. The distinction between subjective foresight (intention) and objective foreseeability (negligence) must be kept clearly in view when determining whether the correct verdict is murder or culpable homicide.


Where the evidentiary foundation is inadequate on key contextual factors bearing on subjective foresight (such as distances, visibility, obstructions, and presence of people), a court should be slow to infer dolus eventualis merely from the fact that a dangerous act occurred in a built-up area.

About SAFLII
Databases
Search
Terms of Use
RSS Feeds
South Africa: Supreme Court of Appeal
SAFLII
>>
Databases
>>
South Africa: Supreme Court of Appeal
>>
1996
>>
[1996] ZASCA 94
|

|

S v Tshabalala (114/96) [1996] ZASCA 94 (17 September 1996)

SAAKNOMMER: 114/96
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA (APP
LAFDELING)
In die saak tussen:
SEBUTA JAN TSHABALALA
Appellant
en
DIE STAAT
Respondent
CORAM:
Kumleben, Marais ARR et Zulman Wn AR
VERHOOR: 6 September 1996
GELEWER
: 17 September 1996
UITSPRAAK
MARAIS AR/
2
MARAIS AR:
Appellant is in die Streekhof te Harrismith skuldig bevind aan 'n aanklag van moord en gevonnis tot ses jaar gevangenisstraf waarvan
drie jaar gevangenisstraf opgeskort is vir 'n lydperk van vier jaar op die gebruiklike voorwaardes. Na 'n ongeslaagde app
l in die Provinsiale Afdeling teen beide die skuldigbevinding en die vonnis word sy app
l nou voor hierdie Hof voortgesit met verlof deur die Provinsiale Afdeling toegestaan.
Dit is gemeensaak dat appellant nie die dood van die oorledene begeer het nie en sy skuldigbevinding aan moord het op 'n bevinding
van die aanwesigheid van dolus eventualis berus. Die verweer deur appellant geopper was een van noodweer en, alternatiewelik, dat
hy slegs aan strafbare manslag skuldig bevind moes gewees het. Dit is geykte reg dat daar geen bewyslas op
3
appellant berus het nie en dat dit die Staat se taak was om bo redelike twyfel te bewys dat hy nie in noodweer opgetree het nie, dat
hy besef het dat sy optrede gevaar vir die lewe ingehou het, maar dat hy desnieteenstaande sy handelinge uitgevoer het sonder om
om te gee of iemand se dood daardeur veroorsaak sou word aldan nie.
Volgens appellant het hy op die betrokke aand van 30 Januarie 1994 saam met twee dames en 'n kind in 'n huis te "42nd Hill",
Harrismith gesit. Hy het opgemerk dat 'n persoon die woonerf binnegetree het en verby die deur in die rigting van sy (appellant se)
geparkeerde huurmotor beweeg het. Appellant het ondersoek ingestel en gevind dat daar twee persone agter sy voertuig was. Een van
hulle het sy hand in die lug opgesteek. Appellant het sy vuurwapen ('n 9mm pistool) uitgehaal en 'n skoot in die tug op afgevuur
"om hom skrik op die lyf te jaag". Volgens hom het hy vyf maal reguit in die
4
lug op geskiet. Hy het nie ges
wat van die persone wat naby sy voertuig was, geword het toe hy begin skiet het nie. Hy het ook nie beweer dat hy self gedreig gevoel
het nie. Hy het beweer dat hy die huis weer binnegetree het maar voordat hy die voorval by die polisie kon gaan aanmeld, het hulle
opgedaag en hom in hegtenis geneem. Een van die skote wat hy afgevuur het, het 'n jong dame wat in 'n nabygele
straat gestap het in die kop getref, en haar gedood.
Onder kruisverhoor het hy daarop aangedring dat hy al die skote in die lug op afgevuur het. Hy het toegegee dat hy geweet het dat
"'n mens mag nie in die beboude gebied skiet nie" maar het verduidelik dat hy soveel probleme met diewe gehad het dat hy
"gedwing" gevoel het om die betrokke mense te verwilder deur skote in die lug op te skiet. Hy het ontken dat hy besef het
dat hy iemand kon tref en het herhaal dat hy verwag het dat die afgevuurde koe
ls
5
uiteindelik die grond sou bereik.
Die ligging en trajek van die noodlottige besering wat die dood van die oorledene veroorsaak het, was glad nie te rym met appellant
se bewering dat hy slegs in die lug op geskiet het nie. Sy is 3 sentimeter bokant haar linkeroog in die voorkop getref en die koe
lpunt is gevind onder haar kopvel aan die agterkant van haar skedel. Die frontale en pari
tale bene is oopgebars tussen die ingangswond en die uitgangswond. Appellant kon nie enige verduideliking opper wat sou verklaar het
hoe so 'n wond veroorsaak kon geword het as gevolg van 'n skoot wat in die lug op geskiet sou gewees het nie.
Die Staat se weergawe is deur monde van vier getuies voor die Streekhof geplaas. Mev Msimanga was een van die dames wat saam met appellant
in die betrokke huis was toe die voorval
6
plaasgevind het. Die huis het aan cne Mev Deke behoort. Volgens haar het Mev Deke wat aanwesig was, in 'n stadium begin huil. Mev
Deke het buitekant toe geloop en appellant het dieselfde gedoen. Sy het daarna 'n skoot hoor klap en sy het by die deur gaan staan
en na buite gekyk. Appellant het by die hek van die perseel gestaan met sy vuurwapen in die lug gehou "hoog oor sy kop".
Skote het afgegaan. Sy weet nie hoeveel nie want sy het nie getel nie. Sy het toe weer in die huis ingeloop. Sy het bevestig dat
die skote wat sy appellant sien skiet het in die lug op geskiet is. Sy het niemand behalwe Mev Deke en appellant buite die huis gesien
nie. Volgens haar het appellant vir hulle ges
hulle moes wag vir die aankoms van die polisie. Sy was nie eers bewus dat iemand geskiet is nie.
Mev Deke het bevestig dat sy in 'n stadium buitekant toe gestap het. Sy het beweer dat sy "hulle" (nl Mev Msimanga en
7
appellant) sien uitkom het en dat sy toe 'n vuurwapen hoor klap het. Sy het toegegee dat sy besope was en dat sy nie in staat was
om te s
of daar ander mense in die nabyheid van appellant se voertuig was al dan nie, hoe appellant die skote afgevuur het nie, of hoeveel
skote hy afgevuur het nie. Volgens haar het sy haar o
toegemaak na sy die eerste skoot gehoor het. Sy het later te hore gekom dat iemand getref is. Sy het bevestig dat appellant die aand
beweer het dat daar mense wat verdag voorgekom het by sy voertuig was en dat hy in die lug op geskiet het. 'n Poging is aangewend
om inligting van haar te bekom betreffende die afstand tussen die huis waar hulle was en die punt waar die oorledene deur 'n koe
l getref is. Volgens haar sou dit nagenoeg 30 meter wees. Minder suksesvol was pogings om duidelikheid te verkry oor die ligging van
die punt vergeleke met die ligging van haar eie huis. Al wat hiervan gekom het, was die ietwat
8
vae inligting dat die punt waar oorledene getref is, in "die straat agter my straat" is, en dat die huis wat op foto 2 ('n
foto van die straat waar oorledene getref is) verskyn, "reg agter" (haar) huis is. Sy het ook bevestig dat haar huis in
'n beboude gebied gele
is en dat haar huis "tussen ander huise daarso" is.
Mnr Mbele het getuig dat hy by 'n ander huis te "42nd Hill" was die aand toe hy verskeie skote hoor afgaan het. Hy en ene
Jabulane het toe uitgegaan om te gaan kyk. Hulie het gesien dat dit appellant was wat besig was om te skiet. Sy beskrywing van hoe
daar geskiet is, is nie met Mev Msimanga se weergawe versoenbaar nie. Volgens hom was daar tussenpouses van so 'n minuut tussen die
vyf of ses skote wat afgevuur is en terwyl daar geskiet is, het appellant "op en af beweeg na die huis se deur uit en as hy
geskiet het, het hy in die huis ingegaan en weer uitgekom en geskiet". Hy het ook
9
beweer dat appellant "van bo af begin skiet" het, dat hy "ook hier in die middel van die lug geskiet het, net orals
geskiet" het, en dat hy "sommer geskiet (het) in enige rigting wat hy gekies het". Hy het verder getuig dat appellant
in die rigting geskiet het van die punt waar die oorledene getref is. Weereens is sy verduideliking van die ligging van die punt
waarvandaan appellant geskiet het, en die punt waar oorledene getref is, ietwat onduidelik. Al wat duidelik is, is dat die huis van
Jabulane en die huis van Mev Deke nie in dieselfde straat gele
is nie.
Onder kruisverhoor het hy onder andere die volgende ges
. Hy het aanvanklik twee skote hoor klop terwyl hy in Jabulane se huis was. Hy het toe gaan kyk wat aan die gang is. Hy het toe gesien
hoe appellant die derde skoot afvuur. Die skoot is afgevuur in die rigting van die straat waar hy (Mbele) was en waar oorledene was.
10
Appellant se arm was te skouerhoogte horisontaal uitgestrek na vore toe die derde skoot afgevuur is. Hy het toe gehoor hoe mense skree
dat 'n persoon geval het en hulle het daarheen gehaas. Hy het die ooriedene daar aangetref. Hy het haar geken en hy het by haar gebly
totdat die polisie opgedaag het. Volgens hom het appellant nog steeds skote afgevuur terwyl die polisie aanwesig was. Hy het ontken
dat die skote deur appellant in een sarsie afgevuur was.
Konstabel Mokoena het getu
g dat hy buite sy woning was toe hy twee skote hoor afgaan het. Hy het na "die volgende straat" beweeg waar hy 'n vroumens
sien aankom het. 'n Derde skoot het afgegaan en die vroumens het geval. Hy het na haar beweeg. Voordat hy haar bereik het, het 'n
vierde skoot afgegaan. Hy het toe terug beweeg in die rigting van die skote en 'n vyfde skoot hoor afgaan. Hy het die polisiestasie
in kennis gestel en teruggekeer na die
11
oorledene. Hy is meegedeel dat appellant die persoon is wat die skote afgevuur het en hy het appellant se voertuig sien staan in die
erf van Mev Msimanga. Hy self het appellant nie genader nie. Hy het later die toneel besoek en vyf le
doppies van 9 millimeter patrone en een lewendige 9 millimeter patroon op die grond gevind. Hulle was op aparte plekke maar nie 'n
groot afstand van mekaar nie. Hulle het nie in 'n sirkel versprei gel
nie maar in 'n "draaivorm". Hy het toegegee dat hulle ligging nie onversoenbaar met skote wat in die lug op afgevuur was
nie, maar het ook ges
dat dit ook gestrook het met skote wat in die rigting van die straat waar oorledene gestap het, afgevuur was.
Dit behoort ook gemeld te word dat geeneen van die getuies beweer het dat appellant in 'n aansienlike mate onder die invloed van sterk
drank was nie maar daar was getuienis dat hy aan
12
sterk drank geruik het, en hy self het getuig dat hy 'n bier gedrink het net voor die voorval plaasgevind het.
Myns insiens moet appellant se hoofverweer faal. Hy het nie eers beweer dat hy persoonlik bedreig gevoel het nie. Hy beweer ook nie
dat die persone wat verdag voorgekom het geen ag geslaan het op die eerste skoot wat hy afgevuur het nie, met die gevolg dat hy genoop
gevoel het om nog verdere skote af te vuur nie. Daar is dus geen verskoningsgrond vir die afvuur van die skoot wat die oorledene
getref het nie wat op die getuienis noodwendig een van die latere skote moes gewees het. Die skoot was dus nie wettiglik afgevuur
nie. Daar kan gevolglik geen sprake wees van onskuldigbevinding nie selfs as appellant se rede vir die afvuur van die skote aanvaar
word soos deur die streeklanddros gedoen.
Die volgende vraag, nl of daar voldoende bewys gelewer
13
is dat hy die moontlikheid voorsien het dat iemand dalk noodlottig beseer sou kon word as gevolg van die skote wat hy afgevuur het,
is nie so eenvoudig nie.
Indien appellant se weergawe dat al die skote in die lug op afgevuur was redelik moontlik waar sou kon wees, sou daar geen twyfel
by my gewees het dat die Staat nie daarin geslaag het om te bewys dat hy wel voorsien het dat daar 'n risiko van lewensverlies daaraan
verbonde was nie. Die moontlikheid dat so 'n klein voorwerp wat terug na die aarde val nadat dit vertikaal in die lug afgevuur is,
noodlottige gevolge sou kon veroorsaak indien dit iemand sou raak, is so ondenkbaar dat appellant se ontkenning dat hy so 'n moontlikheid
voorsien het, nie verwerp kan word nie.
Die probleem egter is dat dit, na my mening, bo redelike twyfel bewys is dat ten minste een van die skote, nl die noodlottige
14
skoot, nie vertikaal in die lug op afgevuur is nie. Dit mag wees dat daar regverdige kritiek geopper kan word teen die akkuraatheid
en betroubaarheid van Mbele se getuienis maar sy bewering dat appellant horisontale skote afgevuur het in die rigting van die straat
waar oorledene gestap het, word sterk onderskraag deur die aard van die besering wat sy opgedoen het. Die ligging van die wond en
die skade wat aan die bene van die skedel berokken is, is net nie bestaanbaar met 'n skoot wat vertikaal in die lug op afgevuur is
en die oorledene getref het terwyl die koe
l weer grond toe geval het nie. Die vraag of appellant besef het dat sy optrede noodlottige gevolge sou kon h
moet dus beantwoord word op die grondslag dat hy ten minste een horisontale skoot afgevuur het in die rigting van die straat waar
oorledene gestap het en dat sy ontkenning dat hy so iets gedoen het onwaar is.
15
Die soektog na 'n antwoord word bemoeilik deur die onbevredigende getuienis in verband met o.a. die ligging van die twee strate, die
afstand tussen die punt waarvandaan die skote afgevuur is en die punt waar oorledene getref is, watter geboue en of ander obstruksies
tussen die twee punte gele
is, hoe sigbaar die gedeelte van die straat waar die oorledene getref is vir appellant sou gewees het, en hoeveel ander mense, indien
enige, op daardie moment op straat was. Daar is ook geen pertinente vrae aan appellant gestel wat daarop gemik was om aan te toon
dat hy wel subjektief besef het dat as 'n horisontale skoot in daardie rigting afgevuur sou gewees het, dit dalk tot lewensverlies
sou kon lei. Dit is derhalwe uiters moeilik om met die nodige sekerheid wat in 'n strafsaak geverg word, af te lei dat appellant
werklik daardie moontlikheid voorsien het. Dit kan nie sondermeer aanvaar word nie dat enige volwassene noodwendig sal
16
besef dat as 'n skoot in 'n beboude gebied afgevuur word, dit
lewensgevaarlik kan wees. Dit sal afhang by voorbeeld van sy
gemoedstoestand, die omstandighede wat gelei het tot die afvuur van
die skoot, die aard van die besondere beboude gebied, die tyd van die
dag of nag, die heersende weersomstandighede, die hoeveelheid en die
aard van obstruksies tussen d
e twee punte, en die snelheid van die
vuurwapen. Die feit dat appellant valslik ontken het dat hy die
noodlottige skoot met die pistool in 'n horisontale posisie afgevuur het
dra nie by tot die beantwoording van hierdie vraag nie.
Die streeklanddros se benadering aan hierdie gedeelte van
die saak was na my mening te simplisties. Hy het dit soos volg gestel:
"Dit bring ons by die opset of nalatigheid van die beskuldigde. Daar was getuienis van die eerste twee staatsgetuies wat die
Hof per abuis nie by die opsomming ingewerk het nie, wat daarop dui dat daar op die betrokke aand 'n kerkbyeenkoms in die omgewing
was en dat die strate vol mense was. Die laaste
17
staatsgetuie s
ook dat, toe die skote aanvanklik afgevuur was, het kinders in alle rigtings gehardloop. Dit was ook 'n someraand en dit is te verwagte
dat daar baie mense in en om hulle huise beweeg het. Die beskuldigde, wat 'n persoon is wat opgelei is in die gebruik van vuurwapens
het die skote wat hy afgevuur het afgevuur in 'n omgewing waar daar baie mense beweeg het. Die enigste afleiding wat die Hof kan
maak uit die feite en wat versoenbaar is met die bewese feite is dat die beskuldigde inderdaad voorsien het dat hy moontlik 'n persoon
in die straat of in die omgewing kan raakskiet deur blindelings daar rond te skiet."
Geen vrae is aan die staatsgetuies gestel om te bepaal
hoeveel, indien enige, mense op daardie oomblik op straat was nie.
Geen vrae is gestel om te bepaal hoe lank na die kerk byeenkoms
hierdie voorval p
aasgevind het nie. Geen vrae omtrent die
weersomstandighede is gestel nie en dat "baie mense
om
hulle huise beweeg het" is blote bespiegeling. Daar was ook geen
getuienis dat die skote afgevuur is "in 'n omgewing waar daar baie
mense beweeg het" nie. Die verwysing na kinders wat in verskillende
18
rigtings weggehardloop het is gegrond op 'n terloopse uitlating deur
Kst Mokoena maar hulle was nie in die straat waar oorledene getref
is nie. Hulle was in die straat waarvandaan die skote afgevuur is. Dat
appellant inderdaad moontlike lewensverlies voorsien het, is ook nie
die enigste redelike afleiding wat met die bewese feite versoenbaar is
nie. Die getuienis dat hy "blindelings" rondgeskiet het was nie
bevredigend nie en die Staat het nie daarin geslaag om te bewys dat
hy meer as een skoot met 'n horisontale trajek afgevuur het nie. Die
Provinsiale Afdeling se benadering was, met eerbied ges
, ook
onbevredigend. Daar is ges
:
"Ek is bereid om te aanvaar dat hy geensins die direkte bedoeling gehad het om 'n onskuldige voetganger te tref nie, maar in
die afwesigheid van 'n aanvaarbare verduideliking, deur die appellant, is die beste wat ons ten gunste van hom kan bevind naamlik
dat hy blindelings die donkerte in geskiet het sonder agneming van die gevolge daarvan. So 'n persoon moet weet dat dit ernstige
gevolge kan h
.
19
In die onderhawige geval is daar getuienis dat daar kinders in die omgewing was en dat 'n kerkdiens ook aan die gang was. Die appellant
was roekeloos aangaande die moontlike gevolge van sy daad wat toe die dood van die oorledene tot gevolg gehad het. Hy het hom met
daardie gevolg versoen."
Die getuienis was dat dit nie donker was nie maar nog
baie lig. Ind
en hy werklik "blindelings" geskiet het "
sonder agneming
van die gevolge daarvan" is dit nie verstaanbaar hoe gevind kan word
dat hy moontlike lewensverlies wel voorsien het nie. Dit wil my
voorkom, veral as gevolg van die gebruik van die dubbelsinnige
woorde "moet weet" in die tweede sin, dat die Provinsiale Afdeling die
verskil tussen roekeloosheid in die vorm van 'n besondere ho
graad
van nalatigheid aan die een hand, en dolus eventualis aan die ander,
nie duidelik genoeg voor o
gehou het nie. Soos ek reeds opgemerk
het, daar was geen getuienis dat die kinders in die omgewing was
waarna geskiet is nie, en daar was ook geen getuienis dat die
20
kerkdiens nog aan die gang was nie. Appellant was dus verkeerdelik aan moord skuldig bevind.
Dat hy baie nalatiglik opgetree het en dat hy
behoort
te besef he
dat sy handelinge lewensgevaar
ik was, kan nie betwis word nie en hy moet dus aan strafbare manslag skuldig bevind word.
Dit bring mee dat sy vonnis heroorweeg moet word. Hierdie is een van die meer ernstige verskyningsvorms van strafbare manslag. Die
onverskillige afvuur van 'n 9mm pistool in 'n woonbuurt soos hierdie waar die risiko van lewensverlies nie skraal is nie, is hoogs
onverantwoordelik en is simptomaties van 'n toenemende gereedheid om vuurwapens onnodiglik te gebruik met noodlottige gevolge. 'n
Onsku
dige dame se lewe is kort gesny as gevolg van appellant se onverskillige optrede. Aan die ander hand moet die rede waarom hy die vuurwapen
te voorskyn gebring het, aanvaar word as
21
synde redelik moontlik waar en sy waarskynlike frustrasie moet ook in sy guns in ag geneem word.
Nietemin bly dit 'n ernstige geval van strafbare manslag wat niks minder as direkte gevangenisstraf verg nie. Appellant is nie 'n
eerste oortreder nie maar sedert 1976 het hy nie met die gereg gebots en hierdie misdaad is nie werklik in pri materia met di
waaraan hy in die verlede skuldig bevind is nie. Die Streeklanddros het nie vonnis ooreenkomstig artikel 276 (1) (i) van Wet 51 van
1977 opgel
nie maar na my mening sal dit gepas wees om vonnis ooreenkomstig daardie sub-artikel op te l
vir die minder ernstige misdaad van strafbare manslag inaggenome die besondere omstandighede van die geval.
Die app
l slaag. Die skuldigbevinding aan moord word tersyde gestel en vervang met 'n skuldigbevinding aan strafbare
22
manslag. Die vonnis deur die Streekhof opgel
word ter syde gestel
en vervang met die volgende vonnis:
Drie (3) jaar gevangenisstraf ingevolge art 276 (1) (i) van Wet 51 van 1977 waarvan agtien (18) maande vir vier (4) jaar opgeskort
word op voorwaarde dat beskuldigde nie skuldig bevind word aan strafbare manslag of enige ander misdaad waarvan aanranding 'n bestanddeel
is, gepleeg binne die tydperk van opskorting en waarvoor hy gevonnis word tot onopgeskorte gevangenisstraf sonder die keuse van 'n
boete nie.
R M MARAIS
KUMLEBEN AR : )
) Stem saam ZULMAN Wn AR : )