Land en Landboubank van Suid Afrika v Absa Bank Bpk. en Andere (519/94) [1996] ZASCA 76; 1996 (4) SA 543 (SCA); [1996] 3 All SA 493 (A); (11 June 1996)

82 Reportability
Land and Property Law

Brief Summary

Landbank — Sale in execution — Interpretation of Landbank Act — Appellant, the Landbank, sought to enforce a mortgage by selling property at auction after the debtor defaulted — Property sold to second respondent, Biggs, despite prior judgments against the debtor in favor of first respondent, Absa — Court held that the Landbank had the authority to transfer valid title to the property free of encumbrances, despite existing bonds — The interpretation of sections 55 and 56 of the Landbank Act was central to the dispute, with the court affirming the majority view that the Landbank's sale did not extinguish the rights of other bondholders — Appeal dismissed, confirming the validity of the sale and the ranking of claims against the proceeds.

Comprehensive Summary

Summary of Judgment


1. Introduction


The proceedings were an appeal to the Supreme Court of Appeal (then the Appellate Division) against an order granted in motion proceedings in the Eastern Cape Provincial Division. The appeal concerned the legal consequences of a sale in execution conducted by the Land and Agricultural Bank of South Africa under its statutory “special powers” to realise mortgaged property without judicial process.


The appellant was Die Land en Landboubank van Suid-Afrika (the Land Bank). The first respondent was Absa Bank Bpk. (Absa), which had taken over the assets and liabilities of Die Trust Bank van Afrika Beperk (Trust Bank). The second respondent was Joselie Carol Biggs, the purchaser at the Land Bank auction. The third respondent was Die Registrateur van Aktes, Kaapstad (the Registrar of Deeds).


The procedural history was that, after the Land Bank sold the property at a statutory auction, Absa obtained a magistrates’ court judgment against the debtor, had the property declared executable, and caused it to be attached by the sheriff. Absa then launched an application in the Eastern Cape Division. Jennett J granted declaratory relief favouring Absa, including a declaration of executability and an order affecting the ranking of the Land Bank’s newly registered bond. The Land Bank appealed against that order and the associated costs order.


The general subject-matter of the dispute was the interaction between sections 55 and 56 of the Land Bank Act 13 of 1944 (as amended) and the rights of a subsequent mortgagee when the Land Bank, as a prior mortgagee, sells mortgaged land under its statutory power and transfers it to a purchaser despite existing encumbrances.


2. Material Facts


A debtor, J W Wicks, owned a farm, Southey’s Hoek. He registered first, second, and third mortgage bonds over the farm in favour of the Land Bank as security for a loan. He also registered fourth, fifth, and sixth mortgage bonds in favour of Trust Bank. Absa subsequently took over Trust Bank’s assets and liabilities and thus became the holder of the latter bonds.


Wicks defaulted on his obligations to the Land Bank. Acting under the Land Bank Act, the Land Bank sold Southey’s Hoek at a public auction to Biggs. This statutory process was undertaken without judicial process, as contemplated in the Act.


After the auction but before transfer of the property to Biggs was registered, Absa obtained judgment against Wicks in the magistrates’ court for an amount approaching R1 million, had Southey’s Hoek declared executable, obtained a warrant of execution, and the sheriff attached the farm.


Despite the attachment, the Registrar of Deeds registered transfer of Southey’s Hoek into Biggs’s name. At the same time, the Registrar cancelled Absa’s mortgage bonds without Absa’s consent and registered a new first mortgage bond in favour of the Land Bank as security for a loan advanced to Biggs. Absa received only R74 750,97, apparently paid pursuant to section 56(d) of the Act.


In the application brought by Absa, the court a quo granted orders declaring that Southey’s Hoek remained executable for Absa’s claims under the cancelled bonds (less the amount received), and that the Land Bank’s newly registered bond would rank after the cancelled bonds.


The essential facts were not treated as materially disputed in the appeal. The dispute turned primarily on the legal effect of the statutory provisions on Absa’s rights as a mortgagee following the Land Bank sale and subsequent transfer to Biggs.


3. Legal Issues


The central legal questions were directed at the interpretation and effect of the Land Bank’s statutory power of sale and transfer, particularly the meaning and consequence of section 55(2)(c), read with the statutory scheme for distributing proceeds under section 56.


The principal issues were whether, upon transfer by the Land Bank under section 55(2)(c), mortgage bonds registered in favour of another creditor (here, Absa) survive transfer so that the purchaser takes subject to them, or whether they are extinguished (with the mortgagee’s protection lying instead in a preferential claim to the sale proceeds under section 56).


A further connected issue was whether the court a quo was correct to declare the property executable in Absa’s favour notwithstanding the transfer to Biggs, and whether it was correct to determine that the Land Bank’s newly registered mortgage bond over the transferred property ranked after Absa’s earlier bonds.


The dispute was predominantly one of law, namely statutory interpretation and the application of the statutory scheme to a largely common cause factual matrix. It also involved a value judgment only in the limited sense of assessing whether an existing appellate precedent should be followed, and whether an earlier majority view was “clearly wrong” in the relevant respect.


4. Court’s Reasoning


The court located the dispute in the proper construction of sections 55 and 56 of the Land Bank Act. It noted that section 55(2) authorises the Land Bank, upon default and after prescribed notice, to attach and sell the security without judicial process and, crucially, by section 55(2)(c) to transfer the land to the purchaser and give a valid title “even if” the land is mortgaged or subject to a lien or encumbrance.


The judgment considered the earlier decision in Land- en Landboubank van Suid-Africa v Cogmanskloof Besproeiingraad 1992(1) SA 217 (A), where the effect of section 55(2)(c) had been examined in relation to an “encumbrance” (in that matter, a statutory charge for water rates). The court observed that the outcome of the present appeal depended on whether the approach adopted by the majority in that earlier case was correct, and stated that it would depart from that approach only if satisfied that it was “clearly wrong”, with reference to Catholic Bishops Publishing Co v State President and Another 1990(1) SA 849 (A) at 866G–H.


A significant aspect of the court’s reasoning was that section 55(2)(c) refers to three different kinds of real security interests—mortgage bonds, liens, and encumbrances—and that it is not necessarily correct to assume that the statute treats all three identically for purposes of survival or extinction upon transfer. The court expressed particular difficulty with “encumbrances”, noting that a statutory charge may survive transfer depending on the statute creating it, and that the Land Bank Act alone might not determine that question. However, the court considered it unnecessary to resolve those complexities because the present dispute concerned, in substance, the position of mortgagees (specifically, a subsequent mortgagee where the Land Bank held the prior bond).


Focusing on mortgage bonds, the court reasoned that section 56 provides a clear mechanism that places mortgagees in substantially the same position they would occupy in a judicial execution sale. Under ordinary execution principles, when mortgaged property is sold in execution, a mortgagee loses the real right in the property but retains a preferential claim to the proceeds: the principle described as pretium succedit in locum rei. The court held that the legislature intended the same result for a Land Bank statutory sale: mortgagees’ protection lies in the distribution of proceeds, not in the continued existence of their bonds against the land after transfer.


The court found that section 56’s ordering of payments supported this understanding. It provides that the surplus (if any) after realisation must first satisfy any bond enjoying preference over the Land Bank’s bond, then the amounts due to the Land Bank and its costs, and thereafter payment to other bondholders before any residual surplus is paid to the debtor. On this approach, subsequent mortgagees are not worse off than they would be under judicial execution; they simply compete for the available proceeds in accordance with priority.


The court addressed considerations raised in the majority reasoning in Cogmanskloof about differences between Land Bank sales and judicial execution sales. It rejected the suggestion that subsequent mortgagees are left without any ability to influence the process, pointing to statutory requirements for notice and publication, and noting that the absence of an express statutory right to object did not amount to an exclusion of judicial oversight where a proper grievance exists. In this context, the court referred to Strydom v Die Land-en-Landboubank van Suid-Afrika 1972 (1) SA 801 (A) at 814G–815A, where compliance with notice requirements was treated as a matter of public importance.


The court also dealt with an argument based on the language in section 56 requiring payment of “all amounts due to the bank” before any surplus is applied to lower-ranking mortgagees. It held that, within the context of sections 55 and 56—which deal with the recovery of secured advances—the phrase could only refer to the secured debt and not to unrelated unsecured amounts. It further rejected any reading of section 56 that would create an irrational re-ordering of priorities whereby subsequent mortgagees could be paid only if the debtor would personally have been entitled to the balance, stating there was no reason to think the legislature intended to establish a new and unreasonable ranking of preferences.


A final, practical consideration supported the court’s conclusion. It emphasised that a mortgagee’s security is limited to the value of the security and cannot sensibly entail repeated sales of the same property to satisfy the same debt until extinguished. The court considered that the view that the bonds could survive transfer under section 55(2)(c) would produce an untenable result, effectively allowing the property to remain perpetually subject to the same real security notwithstanding a statutory sale intended to convey valid title.


The court therefore concluded that, insofar as mortgage bonds are concerned, the majority view in Cogmanskloof was clearly wrong. It held that Absa’s mortgage bonds were extinguished when transfer to Biggs was registered, with Absa’s protection lying in its entitlement (if any) to payment from the proceeds under section 56, rather than continued enforceability against the land.


On costs, the court accepted Absa’s submission that the services of two counsel on appeal were unnecessary.


5. Outcome and Relief


The appeal was upheld. The order of the court a quo was set aside and replaced with an order dismissing Absa’s application.


The final order was that the appeal succeeded with costs, and that the application in the court a quo was dismissed with costs. The court further indicated that costs should not include the costs of two counsel, as two counsel were considered unnecessary.


Cases Cited


Land- en Landboubank van Suid-Africa v Cogmanskloof Besproeiingraad 1992(1) SA 217 (A).


Catholic Bishops Publishing Co v State President and Another 1990(1) SA 849 (A).


Strydom v Die Land-en-Landboubank van Suid-Afrika 1972 (1) SA 801 (A).


Legislation Cited


Landbankwet 13 van 1944 (soos gewysig), sections 55 and 56.


Rules of Court Cited


Hooggeregshofreël 46(5).


Hooggeregshofreël 46(8)(b).


Held


The court held that, in the context of a statutory sale and transfer by the Land Bank under section 55(2) of the Land Bank Act, a purchaser acquires valid title and subsequent mortgage bonds registered in favour of other creditors do not survive transfer. Those bonds are extinguished upon transfer, and the mortgagees’ protection lies in their preferential entitlement to payment from the proceeds of the sale in terms of section 56.


It further held that the declaratory relief granted by the court a quo—treating the property as executable for Absa’s bond claims after transfer and subordinating the Land Bank’s new bond—was wrongly granted and had to be set aside.


LEGAL PRINCIPLES


The statutory scheme in sections 55 and 56 of the Land Bank Act 13 of 1944 contemplates that, when the Land Bank realises mortgaged immovable property under its special power of sale and effects transfer to a purchaser, mortgage bonds held by other creditors are extinguished upon transfer, with the creditors’ protection shifting to a preferential claim to the sale proceeds under section 56.


The distribution mechanism in section 56 aligns the position of mortgagees under a Land Bank statutory sale with their position under an ordinary judicial execution sale, in that the real security right in the land falls away upon sale, but a preferential claim to the proceeds remains, reflecting the principle that pretium succedit in locum rei.


In assessing whether to adhere to or depart from prior appellate authority, the court applied the principle that a prior decision will be departed from only if it is clearly wrong, as articulated in Catholic Bishops Publishing Co v State President and Another 1990(1) SA 849 (A) at 866G–H, and held that the earlier majority approach in Cogmanskloof was clearly wrong insofar as it suggested a different outcome for mortgage bonds.

About SAFLII
Databases
Search
Terms of Use
RSS Feeds
South Africa: Supreme Court of Appeal
SAFLII
>>
Databases
>>
South Africa: Supreme Court of Appeal
>>
1996
>>
[1996] ZASCA 76
|

|

Land en Landboubank van Suid Afrika v Absa Bank Bpk. en Andere (519/94) [1996] ZASCA 76; 1996 (4) SA 543 (SCA); [1996] 3 All SA 493 (A); (11 June 1996)

RAPPORTEERBAAR
SaakNo. 519/94 IH
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA (APP
LAFDELING)
In die saak tussen :
DIE LAND EN LANDBOUBANK VAN SUID-AFRIKA Appellant
vs
ABSA BANK BEPERK
Eerste Respondent
JOSELIE CAROL BIGGS
Tweede Respondent
DIE REGISTRATEUR VAN AKTES,
KAAPSTAD
Derde Respondent
CORAM :
HEFER,HOWIE, HARMS,MARAIS et
SCHUTZ ARR
VERHOORDATUM : 23 MEI 1996
LEWERINGSDATUM: 11 JUNIE 1996
UITSPRAAK
HEFER JA :
2
Die Landbankwet 13 van 1944, soos gewysig, magtig die appellant ("die Landbank") om 'n voorskot wat deur verband verseker
is, sonder geregtelike proses te verhaal deur die grond waaroor die verband geregistreer is, by openbare veiling te verkoop en die
verskuldigde bedrag uit die opbrengs te delg. In die onderhawige geval het J W Wicks sy plaas, Southey's Hoek, onder eerste, tweede
en derde verbande ten gunste van die Landbank verbind as sekuriteit vir 'n voorskot en ook onder vierde, vyfde en sesde verbande
ten gunste van Die Trust Bank van Afrika Beperk ("Trust Bank"). Later het eerste respondent ("Absa") Trust Bank
se bates en laste oorgeneem. Wicks het versuim om sy verpligtings teenoor die Landbank na te kom en Southey's Hoek is ooreenkomstig
die bepalings van die Wet op 'n veiling aan tweede respondent ("Biggs") verkoop. Na die veiling, maar voordat die grond
aan Biggs getransporteer is, het Absa vonnis in die landdroshof
3
teen Wicks verkry vir betaling van 'n totale bedrag van bykans Rlm. Southey's Hoek is uitwinbaar verklaar, 'n lasbrief vir beslaglegging
is uitgereik en die Balju het beslag gel
op die grond. Ten spyte van die beslaglegging het derde respondent (die Registrateur van Aktes, Kaapstad) transport van die grond
in Biggs se naam geregistreer en terselfdertyd die verbande in Absa se guns sonder laasgenoemde se toestemming gekanselleer en 'n
nuwe eerste verband ten gunste van die Landbank geregistreer as sekuriteit vir 'n voorskot aan Biggs. Aan Absa is slegs 'n bedrag
van R74 750,97 ooreenkomstig art 56(d) van die Wet betaal.
In 'n aansoek wat Absa later in die Oos-Kaapse Afdeling geloods het, het Jennett R, nieteenstaande die Landbank se teenstand, 'n bevel
verleen waarin verklaar is (1) dat Southey's Hoek uitwinbaar is vir betaling van die bedrae verskuldig aan Absa onder die gekanselleerde
4
verbande min R74 750,97 en (2) dat die nuwe verband in die Landbank
se guns in rangorde na die gekanselleerde verbande sal geld. Die app
l
is teen hierdie bevel en die gepaardgaande kostebevel gerig.
Die geskil wentel hoofsaaklik om arts 55 en 56 van die
Landbankwet. Die toepaslike gedeeltes daarvan lui soos volg;
"55(2) Wanneer die een of ander omstandigheid in subartikel (1) genoem, ontstaan, kan die raad -
(a)
...
(b)
na terugvordering van die voorskot, per geregistreerde brief gerig aan die skuldenaar se adres... en indien die grond of ander sekuriteit
aan iemand anders as die bank verhipotekeer is, na behoorlike kennisgewing aan die verbandhouer, en sonder geregtelike proses, die
sekuriteit vir die voorskot of 'n deel daarvan in beslag neem ...en kan die raad na goeddunke bedoelde sekuriteit of 'n deel daarvan
op die voorwaardes wat hy billik ag, by publieke veiling verkoop deur 'n afslaer of 'n balju...
(c)
daardie grond of ander sekuriteit aan
5
die koper transporteer en hom 'n regsgeldige titel daarop gee, al is dit asdan verhipotekeer of onderhewig aan 'n retensiereg of beswaring
ten gunste van 'n ander persoon, en sonder om die titelbewyse aan die registrateur van aktes oor te l
...
56. Wanneer die bank onroerende goed wat nie aan 'n ko
peratiewe vereniging of maatskappy behoort nie ... uit kragte van spesiale bevoegdheid deur die een of ander wet aan die bank verleen,
te gelde gemaak het, moet die oorskot (as daar 'n oorskot is) van die opbringste van die tegeldemaking, na betaling van die bedrag
verskuldig ingevolge 'n verband wat voorkeur geniet bo die verband van die bank (welke bedrag betaal moet word slegs uit die opbringste
van die tegeldemaking van genoemde onroerende goed) en van alle bedrae aan die bank verskuldig en alle koste deur die bank opgeloop,
betaal word -
(a)
...
(b)
... (bA) ... (bB) ... (bC) ...
(c)
...
(d)
in alle ander gevalle aan die skuldenaar, tensy,
in die geval van die betrokke onroerende
6
goed, dit met 'n ander verband as di
van die bank en di
wat voorkeur daarbo geniet, beswaar is, in welke geval betaling van die oorskot van die opbringste van die tegeldemaking van daardie
onroerende goed aan die wettige houer van daardie verband teen bewys van die daaronder verskuldige bedrag moet geskied ..."
(In paragrawe (a) tot (c) word gevalle behandel waarin die skuldenaar
oorlede of gesekwestreer (of 'n maatskappy onder geregtelike bestuur of
'n maatskappy of beslote korporasie in likwidasie) is, en gevalle waarin
sy bates oorgegaan het op 'n beredderaar of kurator of die betrokke grond
deur 'n balju in beslag geneem is. Geeneen van hierdie bepalings is vir
huidige doeleindes van belang nie.)
Wesenlik gaan die geskil oor die vertolking en effek van art
55(2)(c) en veral oor daardie gedeelte waarvolgens bevoegdheid aan die
raad van die bank verleen word om 'n regsgeldige titel aan 'n koper te
verleen ten spyte daarvan dat die grond verhipotekeer is of onderhewig
7
is aan 'n retensiereg of beswaring. Die bepaling het ter sprake gekom in
'n geval waarin die grond onderhewig was aan 'n beswaring ('n statut
re
las ten opsigte van waterbelasting) in Land- en Landboubank van Suid-
Africa v Cogmanskloof Besproeiingraad 1992(1) SA 217 (A). Die
uitspraak was egter nie eenparig nie : volgens die meerderheid van d
e
hof is subart (2)(c) nie vatbaar vir 'n vertolking waarvolgens
"die saaklike sekerheidsregte waarna die artikel verwys, vernietig word wanneer die Landbank die grond transporteer nie"
(per EM Grosskopf AR op 243C-D).
Volgens die minderheidsuitspraak van Botha AR (waarmee Eksteen AR
saamgestem het) op 238C-D
"[is] die uitwerking van art 55(2)(c) van die Landbankwet ... dat die koper van grond by 'n Landbankveiling ingevolge art 55(2)
daardie grond verkry vry van enige beswaring ten opsigte van 'n saaklike sekerheidsreg wat ten gunste van 'n ander persoon op die
grond rus."
Hoewel Cogmanskloof onderskeibaar is in die sin dat dit in die
8
huidige geval gaan om die effek van arts 55 en 56 op die regte van 'n verbandhouer, was die advokate dit eens dat die uitslag van
die app
l afhang van die korrektheid van die meerderheidsuitspraak. Sou ons daarmee saamstem, moet die app
l afgewys word; indien ons oortuig is dat dit klaarblyklik verkeerd is (Catholic Bishops Publishing Co v State President and Another
1990(1) SA 849 (A) op 866G-H), moet die app
l slaag.
Aanvanklik moet ek daarop wys dat die vertolking van art 55(2)(c) in beide uitsprake geskied het asof al drie die regte daarin genoem
op gelyke voet behandel moet word - asof al drie
f verval by
f voortbestaan na transport van die grond aan die koper. Die moontlikheid dat een of meer mag verval terwyl die ander bly voortbestaan,
is nie ondersoek nie. Ek is geensins oortuig dat dit die korrekte benadering is nie. Al drie is nou wel saaklike sekerheidsregte
maar daar is wesenlike
9
onderlinge verskille en oorwegings wat vir die een geld, geld nie noodwendig vir die ander nie. Ek het veral 'n probleem met 'n beswaring.
Dit
s natuurlik 'n woord met 'n wye konnotasie maar dat dit die soort statut
re las insluit wat in die minderheidsuitspraak op 227D-H en 234C-J bespreek word, val nie te betwyfel nie. Of so 'n statut
re las 'n verkoping onder art 55 en transport aan die koper oorleef, kan klaarblyklik nie aan die hand van die Landbankwet alleen
bepaal word nie; dit hang sekerlik af van die statuut waarvolgens dit op die grond gevestig is (vgl 238E-I in die minderheidsuitspraak),
en of dit by wyse van ondergeskikte wetgewing geskep is. Daarom is dit goed denkbaar dat 'n bepaalde beswaring die verkoping en transport
in elk geval oorleef. Natuurlik impliseer hierdie moontlikheid nie dat die vertolking van art 55(2)(c) moet geskied asof daar noodwendig
onderskei moet word tussen die drie regte nie. Andersyds, kan dit egter ook nie eenvoudig aanvaar
10
word dat al drie op gelyke voet behandel moet word, bloot omdat hulle naas mekaar in dieselfde bepaling verskyn nie. In die meerderheids-uitspraak
(op 244B-E) word tereg opgemerk dat die Wet voorregte aan verbandhouers verleen wat houers van ander sekerheidsregte nie het nie.
Dit is opmerklik dat arts 34(3)(c), 55(2)(b) en 63(1) kennisgewing van 'n voorgenome beslaglegging alleen aan verbandhouers vereis
en dat voorrang uitdruklik in arts 56 en 63(3) gelees met 63(5) aan verbandskulde verleen word, terwyl ander saaklike sekerheidsregte
nie eens genoem word nie. (Die enigste bepaling waarin na die houers van ander saaklike regte verwys word, is art 34(6).)
Ek vind dit egter nie nodig om uitsluitsel oor hierdie aspek van die saak te gee nie. In die huidige geval gaan dit in effek om die
regte van die houer van 'n tweede verband waar die Landbank die houer van die eerste verband is. In beide uitsprake is aangedui dat
oorwegings wat ter
11 sprake kom in geval van 'n retensiereg of beswaring nie noodwendig ook
vir 'n verband geld nie (vgl 233G-J en 243G); en, soos aangetoon sal
word, kan daar geen twyfel wees oor die posisie van verbandhouers nie.
Ek is bewus daarvan dat die effek van transport onder art 55(2)(c) op
retensieregte en beswarings problematies is, in die lig veral van arts 56
en 63 waarin voorsiening gemaak word vir verbandskulde maar nie vir
ander skulde voordat die oorskot aan die skuldenaar oorbetaal moet word
nie. Die onsekerheid oor die voortbestaan al dan nie van hierdie regte
kan egter nie die duidelik uitgespelde posisie van verbandhouers affekteer
nie. Daarom is ek van voorneme om die uitspraak te beperk tot die
enigste vraag waarmee ons werklik gemoeid is.
Die voorskrifte in art 56 oor die aanwending van die opbrengs van
'n verkoping onder art 55 het tot gevolg dat verbandhouers niks slegter
daaraan toe is as by enige geregtelike eksekusieverkoping nie. Word die
12
grond in die uitvoering van 'n hofbevel verkoop, verloor verbandhouers hul regte ten aansien van die grond maar hulle behou hul aanspraak
op voorkeur onder die pretium succedit in locum rei re
l. Dat die wetgewer presies dieselfde resultaat vir verbandhouers beoog het in die geval van 'n verkoping onder art 55 blyk duidelik
uit art 56. Boaan die lys van diegene wat uit die opbrengs betaal moet word, verskyn verbandhouers wat voorkeur bo die bank geniet
en nadat die bank se eie verband en koste gedelg is, word die oorskot, na gelang die opbrengs dit toelaat, aan ander verbandhouers
betaal. Eers daarna word enige oorskot wat daar dan nog mag wees, aan die skuldenaar oorbetaal. Natuurlik sal dit nie altyd gebeur
dat al die verbandskulde gedelg word nie, maar dit is in elk geval ook maar die resultaat van enige eksekusieveiling.
In die meerderheidsuitspraak word nogtans te kenne gegee dat daar verskille tussen die twee soorte verkopings is. Eerstens, word op
243G-
13
H opgemerk dat verbandhouers by 'n verkoping onder art 55, anders as in die geval van 'n eksekusieverkoping, nie "die verloop
van sake kan be
nvloed, soos byvoorbeeld deur aan te dring op 'n reserweprys (vgl Hooggeregshofre
l 46(5)); of aansoek te doen vir die wysiging van die verkoopsvoorwaardes (vgl Hooggeregshofre
l 46(8)(b)) nie". Ek kan niks in die Wet vind om hierdie stelling te regverdig nie. In art 55(2)(b) word voorsiening gemaak vir
kennisgewing aan verbandhouers van 'n voorgenome beslaglegging; in voorbehoudsbepaling (aa) tot art 55(2) word kennisgewing van die
verkoping en die betalingsvoorwaardes in die Staatskoerant en die pers voorgeskryf, en volgens voorbehoudsbepaling (bb) moet die
verkoopsvoorwaardes voor die aanvang van die veiling afgekondig word. Weliswaar word die reg om beswaar te maak met die oog op gunstiger
voorwaardes vir ander verbandhouers nie in die Wet verleen nie. Andersyds, word so 'n reg hulle ook n
rens in die Wet onts
14
nie sodat niks 'n gegriefde verbandhouer in die weg staan om beswaar te
maak en, indien nodig, hom op die howe te beroep nie. Die uitsluiting
van die howe se hersieningsjurisdiksie word immers nie geredelik
aanvaar nie en die blote afwesigheid van 'n uitdruklik verleende reg kan
klaarblyklik nie meebring dat 'n skuldeiser hom nie in 'n gepaste geval
op die howe kan beroep ten einde 'n gegronde grief uit die weg te ruim
nie. Boonop is in Strydom v Die Land-en-Landboubank van Suid-Afrika
1972 (1) SA 801
(A) op 814G-815A aangedui dat kennisgewing van 'n
verkoping onder art 55 'n vereiste ter beskerming van die openbare
belang is wat stiptelik nagekom moet word. Waar dit die geval is, kan
ek nouliks dink dat gepaste regshulp in verdienstelike gevalle geweier sal
word bloot omdat 'n reg om beswaar te maak nie in die Wet verleen
word nie. Die reg om op 'n reserweprys aan te dring kom ook net toe
aan 'n eerste verbandhouer wat normaalweg die bank self is (art 25).
15 Tweedens, word op 243H-I gewys op die feit dat "alle bedrae aan
die bank verskuldig" betaal moet word voordat die oorskot onder art
56(d) vir die betaling van ander verbandskulde aangewend kan word en
dat "alle bedrae" op die oog af ook onversekerde bedrae insluit. Arts 55
en 56 handel egter uitsluitlik oor die verhaal van versekerde voorskotte
en in daardie konteks kan "alle bedrae" slegs na die versekerde skuld
verwys.
Derdens, word op 244A-B opgemerk dat "'n verbandhouer wat na
die Landbank in rangorde is, net iets betaal kan word as alle bedrae
verskuldig aan die Landbank reeds betaal is, en ook net waar die
Skuldenaar persoonlik geregtig is op die balans." Die gedeelte wat ek
gekursiveer het, spruit blykbaar uit die volgorde waarin die persone aan
wie betaling moet geskied in art 56 verskyn en uit die feit dat na 'n
verbandhouer, laer in rangorde as die Landbank, verwys word in die
16
paragraaf wat op "alle ander gevalle" betrekking het. Daar is egter geen rede om te vermoed dat die wetgewer 'n nuwe rangorde
van voorkeure wou skep nie. Die gevolge van so 'n vertolking is so onredelik dat dit nie aanvaar kan word nie.
Om die bespreking af te sluit, is dit gepas om te wys op die onhoudbare resultaat van die meerderheid se gevolgtrekking. In hierdie
hof het die Landbank se advokaat die posisie korrek saamgevat in 'n opmerking dat'n verbandhouer se sekuriteitsreg niks meer werd
is as die waarde van sy sekuriteit nie. Wat hy daarmee te kenne wou gee, is dat saaklike sekerheidstelling by wyse van verband niks
meer behels nie as dat die skuldeiser sy sekuriteit kan aanwend om die versekerde skuld te delg maar dat, sou die opbrengs onvoldoende
wees, hy daarmee genoe
moet neem en troos moet vind in ander moontlike bronne van betaling. Die sekuriteit kan immers nie meer as een maal verkoop word totdat
die
17
skuld uiteindelik uitgewis is nie. Nogtans is dit juis waarheen die meerderheid se gevolgtrekking lei en wat die hof a quo se bevel
in die huidige geval inhou.
My gevolgtrekking is dus dat die uitspraak van die meerderheid in
Cogmanskloof
klaarblyklik verkeerd is wat verbande betref, dat Absa se verbande verval het toe die grond aan Biggs getransporteer is en dat die
hof a quo se bevel verkeerdelik verleen is. Wat die koste van app
l betref, is namens Absa aangevoer dat die dienste van twee advokate onnodig was. Ek stem saam.
Die volgende bevel word gemaak:
1.
Die app
l word gehandhaaf met koste.
2.
Die bevel van die hof a quo word tersydegestel en vervang met een waarvolgens die aansoek van die hand gewys word
18
met koste,
J J F HEFER
STEM SAAM : HOWIE AR
HARMS AR MARAIS AR SCHUTZ AR