About SAFLII
Databases
Search
Terms of Use
RSS Feeds
South Africa: Supreme Court of Appeal
SAFLII
>>
Databases
>>
South Africa: Supreme Court of Appeal
>>
1994
>>
[1994] ZASCA 111
|
|
S v Ephema (521/92) [1994] ZASCA 111 (13 September 1994)
CASE NO: 521/92
IN THE SUPREME COURT OF SOUTH AFRICA (APPELLATE DIVISION)
In the matter between:
EPHEMA
APPELLANT
VERSUS
THE
STATE
RESPONDENT
CORAM:
VAN HEERDEN, SMALBERGER JJA et
NICHOLAS AJA
DATE HEARD
: 18 AUGUST 1994
DATE DELIVERED:
13 SEPTEMBER 1994
Nicholas AJA/
2
JUDGMENT
NICHOLAS AJA
:
On 12 March 1991 the appellant (who will be referred to
as
"the accused") and his two co-accused were arraigned
in the circuit
court sitting at Pietersburg. There were 6 counts in the
indictment,
namely,
Count 1, theft in Pretoria on 19 October 1989 of
a
Nissan Skyline motorcar.
Count 2, armed robbery on 23 October 1989 at
the
Standard Bank, Seshego, in the Pietersburg
area.
Count 3, armed robbery on 23 October 1989 of
an
3
Isuzu bakkie from Dawid de le Clerque Lundie in the district of Pietersburg.
Count 4, murder of Lundie at the same time and
place. Counts 5 & 6, unlawful possession, in contravention
of
the
Arms & Ammunition Act
75 of 1969, of
firearms and ammunition respectively. The accused had been arrested on 23
October 1989. He first appeared in court
at Pietersburg on the following day,
and the case was remanded from time to time until 22 February 1991, when he was
informed by
the magistrate that the matter was being postponed for hearing
before the circuit court at Pietersburg during the period 12 to 18
March 1991.
The notice of trial, the indictment, the
4
summary of material facts, and a list containing the names of 49
witnesses were then served on the accused.
When the proceedings
began in the circuit court on the afternoon of 12 March 1991, Adv. Wilken, who
had been appointed to act on behalf
of the accused pro deo, informed the
presiding judge that the accused had told him in consultation that he wished to
appoint his
own counsel. There then followed a discussion which was recorded
under the heading "BESPREKING" and thereafter the trial judge made
a
"BEVINDING". This reads as follows (the page numbers are those appearing in the
record):
"23
Die volgende situasie het in hierdie saak ontstaan: Beskuldigde 1 staan
in die beskuldigdebank saam met twee ander
5
beskuldigdes en die akte van beskuldiging is nog nie aan hulle gestel
nie. Daar is ses aanklagte wat insluit twee aanklagte van roof
met verswarende
omstandighede en een van moord. Adv. Wilken het tot op hierdie oomblik pro deo
ageer vir beskuldigdes 1 en 2 en adv.
French verskyn vir beskuldigde 3.
Beskuldigde met die naam Edward Mashamba Mathebula was oorspronklik beskuldigde
1 in hierdie saak,
maar weens omstandighede, waarby ek nie hoef stil te staan
nie, is die verhore geskei en word in hierdie hof voortgegaan teen die
genoemde
drie beskuldigdes.
By die aanvang van die verrigtinge heelwat vroeer vandag het beskuldigde
1, Edward Phema, te kenne gegee dat hy sy eie advokaat in
hierdie saak won
hê, te wete mnr. A.J. Bam van Pretoria. Hy het by monde van adv. Wilken
die hof meegedeel
24 dat daardie advokaat, te wete adv. Bam, 'n fooi van R10 000 verlang om
horn in hierdie verrigtinge te verteenwoordig. Volgens die
beskuldigde het sy
familie R8 000 beskikbaar gemaak vir hierdie doel, maar dat hy op Dinsdag, die
5de van
6
hierdie maand, by sy vron vemeem het dat sy kind die naweek vantevore
begrawe is en dat dit R3 000 van daardie R8 000 geabsorbeer
het. Sy familie is
egter in verbinding met 'n prokureur met die naam van Moti en dat die bedoeling
is om dear hierdie prokureur dan
die fondse te besorg aan adv. Bam wat nodig is
vir die saak.
Hierdie saak is te rolle geplaas vir vyf dae en daar is 49 staatsgetuies
wat bystaan vir doeleindes van die verhoor. Sommige van hierdie
getuies kom nit
die Kaapprovinsie en verskeie het met veel oporTering en moeite, waaroor ek nie
hoef uit te brei nie, hierdie verrigtinge
kom bywoon. Die hof het ook twee
assessore opgeroep om die hof hierin by te staan.
In al die omstandighede en met inagneming van die agterstand van die
strafwerk in hierdie geweste is dit dus geen geringe kwessie
om 'n saak uit te
stel nie. Dit geld ook die posisie van die medebeskuldigdes van beskuldigde 1
wat reeds sowat 18 maande lank in
aanhouding verkeer. Om geregtigheid onnodig te
vertraag hou sy eie ongeregtigheid in.
7
Dit was in hierdie omstandighede dat die hof verlang het dat mnr. Wilken
spesiale moeite docn en mej. Booysen [counsel for the State]
om telefonies die
bewerings van die beskuldigde sover moontlik te kontroleer en het ek die
aangeleentheid self ook opgevolg met verwysing
na die Prokureursorde. Ek is deur
mev. Hattingh van die Prokureursorde telefonies meegedeel dat daar geen
prokureur met die naam
Moti in die Transvaal is nie.
Mnr Wilken het vasgestel dat die beskuldigde wel in
25 1989 deur adv. Bam bygestaan is in die streekhof te Pretoria vir
doeleindes van 'n borgaansoek. In daardie saak is mnr. Bam opdrag
gegee deur die
prokureurs Maartens en Kie. Of beskuldigde 1 die van Maartens aangesien het vir
die van Moti is 'n oop vraag. In ieder
geval het 'n lid van daardie firma, mej.
Groenewald, met wie mnr. Wilken telefonies geskakel het, bevestig dat daar geen
opdragte
van die beskuldigde tans ontvang is vir sy verdediging nie. Sy kon die
beskuldigde se vader se leer trek, mnr. Elias Phema, en mnr.
Wilken het
na
8
daardie nommer getelefoneer. Mej. Groenewald het bevestig dat mnr. Phema
geen opdragte in hierdie saak gegee het nie.
By die nommer wat verskaf is, het mnr. Wilken gepraat met 'n persoon wat
haarself as Josephine geidentiflseer het en gesê het
dat sy beskuldigde 1
se vader, Elias, se vrou is. Sy vader self was nie daar nie. Sy het van die
huidige saak niks geweet nie. Sy
het ook niks geweet daarvan dat 'n seun van die
beskuldigde oorlede is nie. Sy het gesê dat hulle nie saamwoon nie, dit
wil
se die beskuldigde se vader en die beskuldigde-hulle self nie, en dat dit
moontlik 'n verduideliking kon bied vir die reit dat hulle
nie geweet het van
die seun wat oorlede is nie.
Daar is ook geskakel met die werksplek van die beskuldigde se vrou waar
vasgestel is sy is nie aanwesig nie weens siekteverlof. By
die foonnommer wat
verskaf is waar sy opgespoor kon word, was daar nie antwoord nie.
Mej. Booysen het die hof meegedeel dat sy by die streekhof te Pretoria
vasgestel het dat die beskuldigde inderdaad daar
9
verskyn het en dat hy twee keer uitstelle gevra het omdat 'n mnr.
Demitrio sou gehad het as 'n prokureur. Uiteindelik het die beskuldigde
laat
blyk dat hy nie genoeg geld gehad het
26 om hierdie prokureur te betaal nie waarop die landdros die saak
uitgestel het om die beskuldigde kans te gee om die Regshulpraad
te nader.
Daardie saak staan tans op daardie noot.
Nou, ondanks al die gesprekke met mnr. Bam blyk dit dat hy nooit fboi
kwoteer het om beskuldigde 1 in hierdie saak te verteenwoordig
nie. Seer
sekerlik as daar waarheid in sou gesteek het dat hy genader was en 'n fool
genoem het, sou hy dit vir die hof genoem het.
Verder lyk dit 'n uitgemaakte saak dat as die beskuldigde se vader bereid
was om vir horn gelde voor te skiet dit alreeds gedoen sou
gewees het aangesien
dit bekend is dat die beskuldigde in die huidige saak betrokke is. Soos ek
genoem het, het hy geen sodanige
voorsiening gemaak by die
10
prokureurs wat hy voorheen in diens gehad het nie en is die prokureur wie
se naam die beskuldigde genoem het, 'n prokureur wat nie
opspoorbaar in die
Transvaal is nie omdat daar niemand met so 'n naam is nie. Les bes lyk dit
ondenkbaar dat as die beskuldigde se
kind dood is en 'n begramis van R3 000
gehou is, sy eie vader nie daarvan sou geweet het nie en die persoon wat met
horn saamleef
nie.
Die beskuldigde sê dat sy ma lankal oorlede is en hy ken nie die
persoon Josephine nie. Dit is egter duidelik dat die hof sigself
kan verlaat op
die mededelings van die kant van adv. Wilken betreffende die persoon Josephine
en al die gegewens wat verkry is om
te kom tot by die telefoonnommer van die
beskuldigde se vader. Wat ook hinder is die feit dat toe die hof vroeer vir die
beskuldigde
laat vra het of sy vader 'n telefoon het, was dit ontken gewees. Les
bes is dit 'n harde feit dat hierdie beskuldigde reeds in die
streekhof die hof
aan 'n lyntjie gehou het betreffende sy verteenwoordiging daar deur
27 'n prokureur. Vol gens alle aanduidings blyk dit 'n
uitgemaakte
11
saak te wees dat hierdie beskuldigde nie die fondse voorhande het of 'n
redelike vooruitsig daarop het om dit te bekom om adv. Bam
by die saak te betrek
nie.
Die oorweldigende gewig van gerief en van geregtigheid in hierdie saak verg
dat hierdie saak nou voortgesit word. Daar is tot die
beskikking van beskuldigde
1 adv. Wilken wat bevoeg en bereid is om horn in hierdie saak op 'n pro
deo-grondslag te verteenwoordig.
Ek kan aan geen rede dink waarom beskuldigde
nie van adv. Wilken se dienste gebruik sal maak nie en in die omstandighede word
'n
uitstel van hierdie saak geweier."
The trial judge
then asked the accused whether he was prepared to be represented by Adv. Wilken.
He replied that he wanted his own
counsel. The trial judge told him that he was
not going to get his own counsel, and urged him to reconsider his position. The
accused
persisted in his attitude. He said that his father had told him
12
that he was going to get counsel for him and there was
money
available for the purpose at his home. After further
discussion the
trial judge said to the accused:
"Nou goed, dit is ses minute oor vyf. Daar is nou verskeie ure bestee
daaraan om u regsposisie versigtig in beskerming te neem. Of
u nou daarvan hou
of nie, hierdie saak gaan moreoggend om 9.00 voort. U gaan gevra word om te
pleit. As u nie wil pleit nie sal pleite
van onskuldig aangeteken word. Die
verhoor sal voortgaan. Daar is die dienste van 'n advokaat tot u beskikking. U
kan besluit of
u dit gebruik, dan sal dit vir die advokaat nodig wees om met u
te konsulteer en dit is in u belang om nie hierdie besluit van u
uit te stel
nie. Die tyd het nou gekom. Is daar nog enigiets wat u wil
sê?"
The accused replied:
"Ja, ek weier nie om voort te gaan met die saak nie. Nee, ek vra om nog
my advokaat te kry. Ek het by die landdros gevra,
13
hy het gesê nee, gaan daar voor by die hof dat ek self gaan
vra."
(The "landdros" referred to was presumably
the magistrate who on 22 February 1989 postponed the matter for trial in the
circuit court.)
When the case was resumed the next day, the trial judge
asked
the accused if he persisted in the attitude that
he did not wish to avail
himself of the services of Adv. Wilken. He
said -
"Ons herhaal gister se affere, dat ek soek my eie advokaat, julle het vir
my 'n kort kennisgewing gegee." When asked to plead to the
charges, he stated
-
"Ek wil nie pleit nie, ek verkies om nie te pleit nie op die
saak
nie ... Ek wil my eie raadsman, my eie advokaat kry ..."
Pleas of not guilty were then entered on each of the counts.
Given
14
the opportunity to disclose the basis of his defence, he said
"Ek verkies om niks te se nie, want die huidige hof het nie eers vir my 'n
kans gegee om my raadsman te sien nie. So, die hof is besig
om my te dwing om
met die verhoor aan te gaan."
The trial then proceeded. The accused did not
cross-examine
any of the witnesses called by the State.
After the close of the
State's case, the accused gave evidence. He did not address the
merits, but reiterated:
"Ek wil herhaal wat ek aan die begin gesê het en dit is dat ek nie
alleen kan voortgaan in hierdie saak sonder verdediging ...
Dit is nie dat ek
niks wil sê nie, maar ek kan nie myself verdedig of my verdediging
behartig sonder 'n advokaat op so 'n emstige
saak, want ek was van die begin af
van plan om my eie advokaat te kry."
15
In the result the accused was acquitted on count 1 (theft of the Nissan
Skyline) and count 4 (murder of Lundie). He was convicted
on the remaining
counts and sentenced as follows:
Count 2. 15 years' imprisonment.
Count 3. 15 years' imprisonment.
Count 5. 2 years' imprisonment.
Count 6. 1 years'
imprisonment. It was directed that the sentences should run concurrently to the
extent that the effective sentence
to be served was imprisonment for 16
years.
An application to the trial judge for leave to appeal against the
conviction and sentence was refused on 29 April 1991. In pursuance
of a petition
to the Chief Justice, leave to appeal to the Appellate
16
Division was granted on 2 December 1991. (The disturbing
delay
between the latter date and the hearing of the appeal on 18
August
1994 has not been explained.)
At the suggestion of the judges of appeal who considered
the
petition to the Chief Justice, the trial judge
submitted a report dated
4 September 1991. He stated inter alia:
"The applicant elected not to be represented by pro deo counsel who was
available for this purpose and insisted that he should be
represented by
advocate Bam who had not been retained to represent him and who was in any event
not available to do so. Attached
is a record of the proceedings relating to the
question of legal representation of the applicant. Attached further are copies
of
the letters written by the applicant respectively to me, requesting a Judge's
Certificate and to the Honourable the Chief Justice.
Discrepancies in the
contents of these letters are
evident.
17
I was satisfied that the applicant was obstructive, opportunistic and mala
fide in his attitude before me and he is no less opportunistic
and mala fide at
the present time."
The argument on appeal before us was
limited to the question whether the trial judge acted irregularly in refusing to
postpone the
case.
In terms of s 169 of the
Criminal Code
(Act 57 of 1977), a court
is empowered, if it considers it necessary or expedient to do so, to postpone
criminal proceedings. The
discretion whether to grant or refuse an adjournment
or postponement is exclusively that of the trial court, and a court of appeal
is
not entitled to interfere with the exercise of the discretion unless it appears
that the trial court has not exercised its discretion
judicially, that is, it
has acted on an arbitrary
18
basis, or according to a wrong principle or not on substantial grounds.
Consequently an appeal court should not substitute its discretion
for that of
the judicial officer presiding at the trial and should not interfere merely on
the ground that it would have come to
a different conclusion. See
Rex v
Zackev
1945 AD 505
at 511-2;
S v Seheri
1964(1) SA 29(A) at 33 G;
S v Van Wvk
1972(1) SA 787(A) at 794C-F. When a trial court considers
whether it is "necessary or expedient" to postpone a trial, it is obliged
to
take proper account of all relevant circumstances, including the seriousness of
the consequences of a refusal, such as the fact
that such a refusal may result
in the imposition of criminal penalties.
For the reasons which follow I am of the opinion that the trial judge's
decision refusing a postponement in this case was seriously
19
flawed.
(a) In his report dated 4 September 1991 the trial
judge stated that the accused insisted that he should be represented by Adv Bam.
I do not think that that perception was correct. It is so that the accused
insisted from the start of the proceedings that he wished
to be represented by
his own counsel, but I do not find it stated anywhere in the Bespreking that he
insisted that it must be Adv
Bam. When the trial judge asked Adv Wilken whether
he was ready to proceed, his reply was that he was not: he understood that the
accused wanted to appoint his own advocate. He did not then say (as the trial
judge stated on p 23 of the "Bevinding") that the accused
gave notice "dat hy sy
eie advokaat in hierdie saak wou he, te wete mnr A J Bam ..." It was only later,
when Mr Wilken was informing
the court what the
20
accused had told him about retaining counsel, that the trial
judge
asked "Wie is die advokaat?", and Mr Wilken replied that he
was
Adv Bam of the Pretoria Bar.
After further discussion, the trial judge said -
"Ek sal wil graag die bona fides van die beskuldigde se houding vandag goed
aanvaar he alvorens ek hieroor sal besluit en ek sal bly
wees as die advokate my
dringend kom spreek."
The trial judge asked both counsel for the State and
the
accused to make enquiries by telephone to check up
on the accused's
statements (see p 24 of the Bevinding). The results are
summarized
on pp 25 and 27. They led the trial judge to conclude (p 27):
"Volgens alle aanduidings blyk dit 'n uitgemaakte saak te wees dat
hierdie beskuldigde nie die fondse voorhande het of 'n redelike
vooruitsig
daarop het om dit te bekom om adv. Bam
21 by die saak te betrek nie."
In my opinion the
learned judge's perception that the accused insisted on being defended by Mr Bam
was a mistaken perception. No doubt
the accused would have preferred to be
represented by Mr Bam, but if, as seemed likely, that should prove not to be
possible, it
was manifest that he would insist that he should obtain the
services of other counsel of his own choice. This mistaken perception
led the
trial judge to take too narrow a view of the question he had to decide. (b) The
trial judge concluded his report by saying
that the accused "was obstructive,
opportunistic and mala fide in his attitude before me..." I am not clear what
was meant by "opportunistic".
The trial judge did not give reasons for his
characterization of the accused's
22
conduct as "obstructive" and " mala fide", and I do not think
with
respect that the use of either of these pejoratives was
appropriate.
(i) It would appear that the accused was stigmatized
as obstructive
because he declined the services of Mr
Wilken.
The record contains observations by the trial judge in this regard. The
following are extracts from the Bespreking:
"
HOF
... Advokaat Wilken is bereid om die beskuldigde te verdedig en
hy doen dit op koste van die Departement van Justisie. Hy is egter
'n privaat
praktisyn. Hy het met die staat niks te doen nie. Die staat verskaf aan mense
wat die risiko loop van 'n doodsvonnis 'n
advokaat op die koste van die
belastingbetalers en as u iets koop in die winkel en u betaal 'tax' op daardie
ding wat u koop dan
word 'n bietjie van daardie geld gebruik om advokate te huur
eendag as hy in die moeilikheid kom. Dit is hoekom hierdie advokate
hier is. Ek
wil dus he die beskuldigde moet baie goed oorweeg voordat
hy
23
sommer 'n uitstel vra."
"
HOF
:Die ding wat die hof bale
geinteresseerd in is, afgesien daarvan dat mnr Bam nou een maal 'n borgaansoek
gedoen het vir die beskuldigde,
sou ek graag wil weet hoekom mnr Bam nou juis
hierdie saak beter sou kon doen as mnr Wilken?
BESKULDIGDE
: Ek het gereel
met my mense by die huis dat hulle moet daardie advokaat vir my in die hande
kry.
HOF
: Wel, die mense het dit nie gedoen nie en ek het geen idee
hoekom hulle dit nie gedoen het nie ..."
The trial judge concluded at p 28 -
"Die oorweldigende gewig van gerief en van geregtigheid in hierdie saak
verg dat hierdie saak nou voortgesit word. Daar is tot die
beskikking van
beskuldigde 1 adv Wilken wat bevoeg en bereid is om horn in hierdie saak op 'n
pro Deo-grondslag te verteenwoordig.
Ek kan aan geen rede dink waarom
beskuldigde nie van adv Wilken se dienste gebruik sal maak nie en in die
omstandighede word 'n uitstel
24
van hierdie saak geweier."
After the refusal of a
postponement, the following exchanges took place:
"
HOF
: Nou wil die hof graag vemeem of beskuldigde 1 bereid is dat adv
Wilken hom in hierdie saak bystaan?
BESKULDIGDE
: Ek soek my eie advokaat.
HOF
: Nou, hy gaan sy eie advokaat nie kry nie. Die beskuldigde se keuse
is nou 'n eenvoudige een. Hy gaan homself verdedig of hy gaan
'n advokaat he om
hom te verdedig. Nou my aanbeveling aan die beskuldigde is die volgende: Om 'n
mens self te verdedig in 'n geregshof
is nie 'n maklike taak nie. Dit is net so
moeilik as vir 'n dokter om homself te opereer. 'n Beskuldigde wat homself
verdedig is
baiemaal soos 'n baba wat in 'n bos beland. Hy weet nie mooi waiter
kant toe nie. Hier is 'n eersteklas advokaat beskikbaar met ervaring
om horn te
verdedig. Dit is egter sy reg om homself te verdedig as hy wil, dan moet hy
egter net nie later kla dat hy benadeel voel
omdat hy nie regsverteenwoordiging
gehad het nie. Wat sê die beskuldigde, wat is sy
keuse?
25
BESKULDIGDE
: Ek bly by my getuienis, want my vader net aan my
vertel dat hy gaan vir my 'n advokaat kry. Ek weet ek net geld daar by die huis.
...
HOF
: ... Die hof het nou reeds geweier om die saak uit te
stel. Adv. Bam is nie beskikbaar om u in hierdie saak nou by te staan nie.
Die
hof het mooi u posisie aan u verduidelik. U is geregtig om uself te verdedig,
maar die hof beveel aan dat u van die dienste gebruik
maak van adv.
Wilken.
... Mnr Phema, die hof gaan die ding nou mooi vir u verduidelik. As u nie
kies om adv. Wilken te gebruik nie dan gaan ek aanvaar u
wil nie
regsverteenwoordiging hê nie.
BESKULDIGDE
: Is ek nie toegelaat om
my eie advokaat te kies nie?
HOF
: Die hof het reeds daardie saak afgehandel. Natuurlik is u
geregtig om u eie advokaat te kies. As u wil kan u drie advokate in diens
neem.
As u dit kan bekostig, en u kry 'n prokureur om hulle opdrag te gee dan kan
hulle almal hier voor kom sit. Aan die ander kant,
as u nie 'n prokureur
kan
26
bekostig nie of hier kry nie dan moet u uself verdedig of die
staat gee vir u 'n advokaat."
I do not think that it can fairly be said that the accused
was
obstructive in declining the services of Mr Wilken.
Although the trial
judge said that he could think of no reason why
the accused would
not utilize those services, the fact is that he was exercising a
basic
and fundamental right to be represented by a legal adviser of his
own
choice. See S v Mabaso & Another 1990(3) SA 185(A) at 201F-
202H, and see s 73(2) of the Criminal Code which provides:
"An accused shall be entitled to be represented by his legal adviser at
criminal procedings, if such legal adviser is not in terms
of any law prohibited
from appearing at the proceedings in question."
(ii) In regard to the charge of mala fides, the record contains
27
suggestions by the trial judge that the accused had an ulterior motive in
seeking a postponement, namely, to put off the day of reckoning.
He said at one
point, "... dit blyk vir die hof hy wil maar net speel vir tyd" and at
another,
"Ek dink die beskuldigde moet ook verstaan dat 'n mens kan 'n hofsaak
uitstel, maar een of ander tyd dan kom die oomblik van waarheid
en om net 'n
saak uit te stel en dink dit gaan help is ook nie die moeite werd
nie."
I do not think that that perception was well
founded. The accused had a fundamental right to representation by counsel of his
choice.
He had indicated on 22 February 1991 that he would arrange his own
defence. He said at the beginning of the trial that he wished
to appoint his own
counsel and he persisted in that attitude even after
28
the postponement had been refused and notwithstanding the pressures to
which he was subjected.
(c) Another ground for the refusal of a postponement was what the trial
judge described as the overwhelming weight of convenience,
(see p 27 of the
Bevinding quoted above.) He had said at p 24:
"Hierdie saak is te rolle geplaas vir vyf dae en daar is 49 staatsgetuies
wat bystaan vir doeleindes van die verhoor. sommige van
hierdie getuies kom uit
die Kaapprovinsie en verskeie het met veel opoffering en moeite, waaroor ek nie
hoef uit te brei nie, hierdie
verrigtinge kom bywoon. Die hof het ook twee
assessore om die hof hierin by te staan.
In al die omstandighede en met inagneming van die agterstand van die
strafwerk in hierdie geweste is dit dus geen geringe kwessie
om 'n saak uit te
stel nie. Dit geld ook die posisie van die medebeskuldigdes van beskuldigde 1
wat reeds
29
sowat 18 maande lank in aanhouing verkeer. Om geregtigheid onnodig te
vertraag hou sy eie ongeregtigheid in."
This is no doubt
a relevant circumstance, but the trial judge did not weigh it, as he should have
done, against the consequences of
a refusal of a postponement to an accused
person facing charges on which a sentence of death would be competent.
The conclusion is that the trial judge did not exercise a proper
discretion. Consequently this court is entitled and obliged to interfere.
Cf. S
v Dangatye 1994(2) SACK 1 at 23 e-g.
In my opinion a postponement should have been granted. The accused was
entitled to appoint a legal representative of his own choice.
It cannot be said
in my view that he was remiss in failing to appoint counsel before 12 March
1991. He was given notice of trial
30
and the indictment was served on him only on 22 February 1991. It is true
that this was in compliance with the provisions of s 144(4)
of the Criminal
Code, but the accused was under the disability of detention in custody in
Pietersburg with the consequent difficulties
of communication with his father
who lived in Pretoria or with his wife who lived in Johannesburg. Furthermore
the charges he was
facing were extremely serious and in my view this
circumstance outweighed the inconvenience which a postponement would entail. It
is manifest that in consequence of the refusal the accused's right to be
represented by counsel of his own choice was frustrated,
with the consequence
that the trial which followed was unfair. The conviction and sentences must
accordingly be set aside. There
will issue an order on the lines of that in the
case of Dangatye (supra), namely,
31
1. The appeal is upheld.
2. The convictions and sentences are set
aside.
3. It is ordered that on the counts on which he was convicted the accused be
tried de novo by a differently constituted
court.
HC NICHOLAS
JUDGE OF APPEAL
VAN HEERDEN JA)
CONCUR SMALBERGER JA)