About SAFLII
Databases
Search
Terms of Use
RSS Feeds
South Africa: Supreme Court of Appeal
SAFLII
>>
Databases
>>
South Africa: Supreme Court of Appeal
>>
1991
>>
[1991] ZASCA 167
|
|
S v McKlein (509/90) [1991] ZASCA 167 (27 November 1991)
509/90 /mb
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA
(
APPèLAFDELING
)
In die saak tussen:
FRIKKIE McKLEIN
APPELLANT
en
DIE STAAT
RESPONDENT
CORAM
: HEFER AR, PREISS et KRIEGLER WndARR
VERHOORDATUM
: 22 NOVEMBER 1991
LEWERINGSDATUM
: 27/11/91
U I T S P R A A K
PREISS WndAR/.......
1.
PREISS WndAR
:
Die appellant, 'n ongekunstelde plaasarbeider, het in
die Kaapse Provinsiale Afdeling (Suidelike Rondgaande Plaaslike Afdeling) voor
van Heerden WR en twee assessore op 'n aanklag van moord tereggestaan. Hy is
skuldig bevind, geen versagtende omstandighede is bevind
nie, en die doodvonnis
is hom opgelê. Met verlof van hierdie hof kom hy in hoër beroep teen
die opgelegde vonnis.
Die slagoffer, 'n twaalfjarige seun, het saam met twee maats op Sondag 24
September 1989 met die appellant se toestemming op laasgenoemde
se fiets beurte
geneem om te ry. Daarna het die appellant daarin geslaag om alleen met sy
slagoffer van die toneel te verdwyn. Hy
het gesê dat hy en die oorledene
vye sou gaan pluk en dat die twee maats solank by die huis moes bly totdat hulle
weer terugkeer.
Op 'n
2/...
2.
verlate plek het die appellant die oorledene verwurg deur skoenveters om sy
nek te bind; toe het hy die oorledene in 'n vlak graf
begrawe. Met sy terugkoms
het hy probeer om die oorledene se maats wys te maak dat die oorledene saam met
twee ander kinders agtergelaat
is. By sy verhoor het hy met 'n verdere relaas
vorendag gekom naamlik dat die oorledene deur 'n ander man, Jacob Suur, aangeval
is.
Hierdie relaas is sonder moeite, en tereg, deur die verhoorhof verwerp. Dit
het met 'n bekentenis wat hy voor 'n landdros afgelê
het, asook met 'n
verklaring wat hy in landdroshofverrigtinge ingevolge a 112(1 )(b) van die
Strafproseswet 51 van 1977 gemaak het,
gebots. Wat die skuldigbevinding aan
moord aanbetref is daar gevolglik niks verder te sê nie.
Sedert sy skuldigbevinding en vonnis is die Strafregwysigingswet 107 van 1990
gepromulgeer. Sedert inwerkingtreding is hierdie wet
in 'n reeks beslissings
3/...
3. deur hierdie hof vertolk. Ek is nie van voorneme om die
besprekings in hierdie uitspraak te herhaal nie. Vir die doeleindes van
hierdie
appèl ag ek dit voldoende om slegs enkele opmerkings te maak.
Die wet
is van toepassing op sake soos die huidige. Daarbenewens verkry hierdie hof die
bevoegdheid om uitgebreide kriteria ten aansien
van straf toe te pas en, in
besonder, om strafversagtende en strafverswarende faktore teen mekaar op te weeg
ten einde te kan bepaal
of die doodvonnis die enigste gepaste vonnis is, al dan
nie. Dit strek heelwat verder as die magte waaroor die verhoorhof vroeër
beskik het om slegs versagtende omstandighede te oorweeg.
Gedurende die verloop van die verhoor is die kwessie van die appellant se
geestestoestand of toerekeningsvatbaarheid nóg geopper
nog ondersoek.
4/...
4. Toe hierdie appèl aanvanklik voor hierdie hof
gedien het, is besluit om 'n ondersoek ingevolge a 79 van die Strafproseswet
51
van 1977 te gelas. Daar was aspekte van die appellant se verklarings (waarna
mettertyd verwys word) asook die omstandighede rondom
die moord wat buitengewoon
voorgekom het en wat die wenslikheid van die ondersoek versterk het. Die
appèl is daarna uitgestel
tot tyd en wyl die verslag van die aangestelde
psigiaters bekom is.
Daardie verslag is deur drie psigiaters geteken en by die Griffier van
hierdie hof ingedien. Dit is kort en karig. Geen detail van
die betrokke
ondersoek word vermeld nie. Die verslag bestaan hoofsaaklik uit die psigiaters
se uiteindelike bevindings, naamlik:
"A. Die observasie het bestaan uit kliniese
5/...
5.
onderhoude wat deur die drie ondergetekendes persoonlik gevoer is met die
beskuldigde in Pretoria Maksimum Sekuriteits Gevangenis.
'n Afskrif van die betrokke hofverrigtinge is van die hof
ontvang.
B. Psigiatriese Diagnose: Geen
C. Die beskuldigde is in staat om die betrokke
hofverrigtinge te begryp en na
behore by te
dra tot sy verdediging.
D. Ten tye van die misdaad was die beskuldigde
nie dermate deur
geestesongesteldheid of
geestesgebrek aangetas dat hy nie in staat
was om
die ongeoorloofdheid van sy dade te
besef of ooreenkomstig 'n dergelike besef
op
te tree nie."
Daar is weliswaar ernstige
strafverswarende faktore. Die oorledene was 'n onskuldige weerlose jong seun. Hy
is op 'n gevoellose en
koelbloedige wyse doodgemaak. Die appellant het geen
berou getoon nie. Daar was 'n mate van berekendheid en voorafbeplanning
aanwesig.
Hy het vorige veroordelings van h ernstige aard. Dit bevat o a
aanranding met die opset om
6/...
6.
ernstig te beseer, verkragting, vredebreuk, en die
besit van 'n gevaarlike wapen en, in besonder, moord met versagtende
omstandighede
waarvoor hy 'n vonnis van tien jaar gevangenisstraf moes uitdien.
Hy is ook na my oordeel onrehabiliteerbaar. Aan die anderkant egter
is daar
aspekte wat myns insiens die appellant se toerekeningsvatbaarheid raak. In die
eerste plek is daar die onbeholpenheid en
naïwiteit van sy verweer, veral
in die lig van sy bekentenis en sy erkennings voor die landdros in die a
112(1)(b) verrigtinge.
Wat my die meeste pla is die volgende: in sy bekentenis
sê hy:
"Toe gryp ek die veter van sy hand af en sit dit om sy nek en ek trek die tou
en toe loop ek en laat hom lê in die sloot,
O ek het vergeet voor ek
geloop het het ek hom geklop aan die boude
." (My kursivering.)
In die landdroshofverrigtinge, gedurende die
7/...
7. ondervraging by sy eerste verskyning, het hy die
verwurging van die oorledene beskryf en sê toe:
"Hy het toe nog gelê. Ek loop toe 'n ent weg en kom terug na oorledene
toe.
Ek maak toe my gulp los en klan hom op sy bene met my voël
."
(My kursivering.)
Wat hierdie gedrag meer bisar laat voorkom is
die getuienis van professor Schwar, die patoloog, dat hy die moontlikheid van
sodomie
(by die nadoodse ondersoek) spesifiek ondersoek het. Daar was geen
aanduiding van enige seksuele aanranding nie. Indien sodomie gepleeg
sou gewees
het sou daar fisiese tekens asook die aanwesigheid van spermatosoa gewees het.
Die nadoodse ondersoek het niks van hierdie
aard opgelewer nie.
Ongelukkig is hierdie belangrike aspekte nie verder in die loop van die
verhoor ondersoek of uitgepluis nie. In die lig hiervan en
in die lig van
8/...
8. die bewyslas wat op die staat rus om die aanwesigheid
van strafversagtende faktore bo redelike twyfel uit te skakel, bestaan daar
by
my die moontlikheid dat ons hier te doen het met 'n geval van verminderde
toerekeningsvatbaarheid. Ongelukkig werp die verslag
van die psigiaters geen lig
op hierdie aspek nie. Nie alleen blyk die appellant baar en naïef te wees
nie, maar daar bestaan
na my oordeel moontlik 'n persoonlikheidsafwyking van 'n
seksuele aard, moontlik organies van oorsprong, wat hom in 'n mate van beheer
oor homself beroof het. Die bisarre aard en die erns van die optrede asook die
aard en lengte van die lys vorige veroordelings versterk
ook myns insiens so 'n
moontlikheid. Hierdie oorweging noop my tot die gevolgtrekking dat die
doodvonnis nie die enigste gepaste
vonnis is nie.
Dit ly geen twyfel dat die appellant 'n gevaar
9/...
9. vir die gemeenskap is nie. Ek is van oordeel dat hierdie
'n gepaste geval vir lewenslange gevangenisstraf is. Dit is 'n vorm van
straf
wat as 'n alternatief vir die doodstraf oorweeg moet word waar die beskerming
van die samelewing 'n gebiedende oorweging is.
Die onderhawige saak is by
uitstek so 'n saak. Dit voldoen aan die afskrikkings-, vergeldings- en
voorkomingselemente van straftoemeting,
veral waar daar geen vooruitsigte
bestaan dat hy ooit gerehabiliteer sal word nie.
Die appèl teen die doodvonnis slaag. Die doodvonnis word tersyde
gestel en vervang deur lewenslange gevangenisstraf.
H J PREISS
WndAPPeLREGTER