Hughes en Andere v Minister van Wet en Orde en Andere (652/89) [1991] ZASCA 164 (26 November 1991)

80 Reportability
Criminal Law

Brief Summary

Criminal Law — Justification for use of lethal force — Application of section 49(2) of the Criminal Procedure Act 51 of 1977 — Police officers shooting at a vehicle occupied by the deceased, who was not suspected of any crime — Deceased's death resulting from police action while attempting to apprehend another suspect — Court held that the police did not establish that the deceased was fleeing or that he could only be stopped by lethal force, rendering the shooting unjustified and not falling within the ambit of section 49(2).

Comprehensive Summary

Summary of Judgment


1. Introduction


This matter concerned a delictual damages claim for loss of support arising from the fatal shooting of Melvyn Frederick Misrole (“the deceased”) by police officers during a pursuit of a vehicle that had been reported stolen. The litigation focused primarily on whether the killing was legally justified under section 49(2) of the Criminal Procedure Act 51 of 1977, which (at the time) provided for circumstances in which the killing of a fleeing suspect could be deemed justifiable homicide.


The appellants were Theresa Barbara Hughes, Rene Abrahams, Mary Theunissen, and Bonita Visser, described as the unmarried mothers of the deceased’s five minor children, suing for the patrimonial loss suffered by the children as a result of the deceased’s death. The respondents were the Minister of Law and Order (as first respondent) and the two police members who fired shots at the pursued vehicle, namely Neville Barnard de Beer (second respondent) and Stephen Brian McEvoy (third respondent).


In the court a quo, the respondents pleaded, among other defences, that the shooting fell within the protective ambit of section 49(2). The trial court upheld that defence and dismissed the claim, but granted leave to appeal. The Appellate Division (as constituted at the time) heard the appeal and was required to determine whether the statutory justification had been established on the evidence, and—if not—whether the plaintiffs had proved negligence on the part of the police officers.


The general subject-matter of the dispute was therefore the lawfulness and fault of police conduct in the context of an attempted arrest and high-speed pursuit, and the civil liability consequences where a passenger in the pursued vehicle is killed by police gunfire.


2. Material Facts


A Toyota motor vehicle belonging to Priscilla Simmons was reported stolen after her companion, Raymond (the deceased’s brother), disappeared with the vehicle while she was shopping. It was common cause that later that night, Raymond drove the Toyota and that the deceased was a passenger in the vehicle, seated at the back, with the deceased’s young child having been with them earlier in the evening. None of the occupants knew that the vehicle had been reported stolen or that the police were looking for it.


The vehicle ultimately arrived outside a house in Iona Street, Rugby, where the deceased resided with Theresa Hughes (first appellant). While the occupants remained in the vehicle, Hughes went inside. It was also established that Hughes contacted the police and reported that the stolen vehicle was outside her residence.


A police officer, adjudant-offisier Van der Westhuizen, responded and arrived in Iona Street. He approached the Toyota with police lights activated, after arranging for additional police vehicles to wait nearby in Koeberg Road. The Toyota then drove off at high speed, and Van der Westhuizen gave chase.


The second and third respondents, De Beer and McEvoy, were waiting in Koeberg Road in a police vehicle and were aware via radio communications that the stolen Toyota was approaching. De Beer positioned the police vehicle across Koeberg Road in a manner that largely obstructed a lane of traffic, with a blue flashing light activated. The Toyota approached at high speed, swerved around the police vehicle, and continued toward Cape Town. De Beer and McEvoy pursued but could not overtake the Toyota, and both fired several shots at it in an attempt (on their version) to stop it. It was common cause that a bullet fired by one of them struck the deceased, who later died.


A factual dispute arose at trial regarding whether, when Van der Westhuizen arrived in Iona Street, the occupants had been standing outside the Toyota and then jumped in before driving off. Van der Westhuizen testified that three men were outside the Toyota and then entered it before it sped away. By contrast, Hughes and Vogel testified that the occupants remained in the vehicle, though the rear door was open and the deceased had a foot outside but refused to get out. The trial judge rejected Vogel’s evidence as wholly unreliable, and accepted Hughes’s evidence “freely” as to the evening’s events; however, the trial judge did not make a finding that the three men were outside and then jumped in as Van der Westhuizen claimed, and expressly contemplated that Van der Westhuizen could have been mistaken on that point. On appeal, this meant that Van der Westhuizen’s version on that specific issue could not be treated as proved on a balance of probabilities.


It was also accepted that the deceased was heavily intoxicated, and objective evidence recorded at post-mortem indicated a blood-alcohol concentration of 0,30 gm/100 ml. The appellate court treated this as part of the explanation for the deceased’s conduct in remaining in the vehicle and being difficult to persuade to leave it earlier in the night.


3. Legal Issues


The central legal question was whether the respondents had established the factual prerequisites for the statutory justification in section 49(2) of the Criminal Procedure Act 51 of 1977, with the result that the killing would be deemed justifiable homicide. This required determination of whether the deceased fell within the class of persons contemplated by section 49 (read with section 49(1) as interpreted in prior authority), and whether the requirements relating to flight, knowledge of an attempted arrest, and necessity (in the sense that there was no other way to prevent escape) were satisfied on the evidence.


The dispute was primarily one of the application of legal requirements to the proved facts, with important underlying factual evaluations (including whether the deceased could be said to have been “fleeing” and whether it would have been clear to him that an attempt was being made to arrest him). The appeal also raised, as a further question, whether an alternative justification—that the officers acted lawfully to remove a danger to the public arising from the manner of driving—could be sustained on the pleadings and evidence.


If the statutory and pleaded justifications failed, the remaining question became one of delictual fault, namely whether the appellants proved negligence on the part of De Beer or McEvoy in firing shots at a moving vehicle in circumstances where the occupants could foreseeably be struck.


4. Court’s Reasoning


The court began by setting out the content of section 49(2) and explaining, with reference to authority, that its operation depends on the meaning of “the person concerned” as used in section 49, which must be read with section 49(1). Relying on Macu v Du Toit en ’n Ander 1983(4) SA 629 (A), the court reiterated that section 49 applies to a person who either resists arrest in a way that cannot be overcome without violence, or flees when it is clear that an attempt is being made to arrest him (or resists and flees). The court further referred to S v Barnard 1986(3) SA 1 (A) in relation to the requirement that, in the case of flight, it must be clear to the person concerned that an attempt at arrest is underway.


On that basis, the court identified the two key factual elements the respondents needed to prove to succeed under section 49(2) in this case: first, that the deceased fled while it was clear to him that the police were attempting to arrest him; and secondly, that he could not be prevented from escaping other than by being killed. The court emphasised that the onus rested on the respondents to establish these requirements on a balance of probabilities.


The court noted (without deciding) an additional difficulty that had not been ventilated at trial, namely whether any of the police involved were authorised to arrest the deceased at all. It analysed the structure of the Criminal Procedure Act, observing that arrest without warrant by a peace officer is governed by section 40, and that, outside specified instances, a relevant basis would be a reasonable suspicion that the person to be arrested committed a Schedule 1 offence. Although theft is a Schedule 1 offence, the court recorded that none of the police witnesses testified that they suspected the deceased of theft of the Toyota. The court considered it doubtful whether mere presence in a stolen vehicle would, without more, constitute reasonable grounds to suspect involvement in the theft, but concluded that it was unnecessary to decide the point given its findings on the other prerequisites for section 49.


Turning to the decisive issue, the court accepted that Raymond, as driver, plainly fled and that it would have been clear to him that the police were attempting to arrest him. However, it stressed that section 49(2) had to be applied to the deceased, not to Raymond. The evidence did not establish that the deceased himself fled in the relevant sense. The court regarded as unproved the contention that the deceased had been outside the vehicle and then jumped in when the police arrived, because the trial judge had not made such a finding and because Hughes’s accepted evidence contradicted it. On the proved facts, the deceased remained seated in the back of the vehicle until he was shot.


The court considered whether the deceased’s remaining in the vehicle could properly be treated as an indication that he sought to escape the police. It held that this could not be inferred as the probable explanation. The court pointed to the deceased’s extreme intoxication and the evidence that, earlier, he had refused to get out because he still wanted “one last drink.” In the court’s assessment, intoxication provided a more probable explanation for his conduct than a conscious decision to flee arrest. It also accepted that once the vehicle sped away, it would in any event have been life-threatening for a passenger to attempt to exit.


The court further held that it was not established on a balance of probabilities that it was clear to the deceased that the police were attempting to arrest him. The deceased had no involvement in the theft of the vehicle, and the more probable inference, if he was capable of appreciating events in his intoxicated state, was that the police interest was directed at Raymond. The court considered it unlikely that the deceased would have feared arrest in those circumstances. Because this first requirement of section 49(2) (flight with knowledge of an attempted arrest) was not proved in relation to the deceased, the statutory defence necessarily failed, and the court found it unnecessary to consider whether the second requirement (no other means to prevent escape) had been established.


The respondents also relied on an alternative pleaded justification that De Beer and McEvoy acted lawfully (and indeed were obliged to act) because the driving posed a danger to the public and property, purportedly under the Criminal Procedure Act and the Police Act 7 of 1958. The trial court had not addressed this due to its section 49 finding, but the appellate court considered it and rejected it. The court observed that counsel could not point to a specific statutory provision sustaining the defence, and the argument appeared instead to be derived from the police’s general duties to prevent crime. The court characterised the submission, as advanced, as effectively asserting that where a vehicle is driven dangerously, police are authorised (and obliged) to remove the danger even if this requires killing the occupants. The court stated that a differently framed defence based on a state of necessity to protect life or property, coupled with the deceased’s death being an unforeseen result, might potentially have had legal content; however, the court expressly declined to pronounce on that because it was not the defence pleaded, and in any event it was not proved on the evidence. As pleaded and argued, the court viewed the defence as an attempt impermissibly to extend the statutory entitlement to use lethal force beyond the confines of section 49.


Once the justifications failed, the court addressed negligence. Both De Beer and McEvoy testified that they shot at the wheels of the Toyota to stop it. McEvoy conceded that there was always the possibility that the occupants could be struck by bullets. The court reasoned that given the circumstances of the pursuit as described, the officers could not have been able to shoot at the wheels with any reliable accuracy, and the foreseeable risk of striking occupants was evident. On that basis, the court held that negligence was self-evident.


5. Outcome and Relief


The appeal succeeded. The appellate court set aside the trial court’s order dismissing the claim and substituted it with judgment for the plaintiffs for the agreed damages amounts in favour of each appellant, together with the costs of suit in the court a quo. The court also awarded the appellants the costs of the appeal.


The substituted order granted judgment for payment of R43 000,00 to the first plaintiff, R10 667,00 to the second plaintiff, R5 733,00 to the third plaintiff, and R9 151,00 to the fourth plaintiff, together with costs.


Cases Cited


Macu v Du Toit en ’n Ander 1983(4) SA 629 (A). S v Barnard 1986(3) SA 1 (A).


Legislation Cited


Criminal Procedure Act 51 of 1977 (sections 49(1), 49(2), 40; and Schedule 1). Police Act 7 of 1958 (as referenced in the pleadings).


Rules of Court Cited


No rules of court were cited in the judgment.


Held


The respondents failed to prove that the deceased was a person who fled while it was clear to him that the police were attempting to arrest him, as required for reliance on section 49(2) of the Criminal Procedure Act 51 of 1977. The statutory justification for the killing therefore did not apply. The alternative defence, framed as a general entitlement or duty of police to shoot in order to remove danger posed by the vehicle’s driving, could not succeed as pleaded and argued. In the absence of a lawful justification, the shooting was found to be negligent, given the foreseeable risk that firing at a moving vehicle could strike its occupants. The plaintiffs were accordingly entitled to judgment for the agreed damages amounts, with costs.


LEGAL PRINCIPLES


Section 49(2) of the Criminal Procedure Act 51 of 1977 operates only where its factual prerequisites are established, including that the person killed falls within the scope of section 49(1) and, in cases of alleged flight, that the person flees when it is clear that an attempt is being made to arrest him. In civil proceedings where section 49(2) is raised as a justification, the party relying on the provision bears the onus to prove the jurisdictional facts on a balance of probabilities.


In assessing flight for purposes of section 49, the inquiry is directed at the conduct and state of appreciation of the person who is killed, not another suspect (such as a driver) whose conduct may more plainly amount to flight. The fact that a person is a passenger in a fleeing vehicle does not, without more, establish that the passenger himself is “fleeing” in the sense required by section 49(1) and (2), nor that it was clear to him that the police were attempting to arrest him.


A purported police power or duty to use lethal force to remove a general danger to the public cannot be treated, merely by reference to general policing duties, as an enlargement of the statutory conditions governing lethal force during arrest. Where justification is not established, firing shots at a moving vehicle in circumstances where it is foreseeable that occupants may be hit may constitute negligent conduct for purposes of delictual liability.

About SAFLII
Databases
Search
Terms of Use
RSS Feeds
South Africa: Supreme Court of Appeal
SAFLII
>>
Databases
>>
South Africa: Supreme Court of Appeal
>>
1991
>>
[1991] ZASCA 164
|

|

Hughes en Andere v Minister van Wet en Orde en Andere (652/89) [1991] ZASCA 164 (26 November 1991)

Saak No 652/89 CPD
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA
APPeLAFDELING
In die saak tussen
THERESA BARBARA HUGHES
1ste APPELLANT
RENE ABRAHAMS
2de
APPELLANT
MARY THEUNISSEN
3de APPELLANT
BONITA VISSER
4de
APPELLANT
en
DIE MINISTER VAN WET EN ORDE
1ste RESPONDENT
NEVILLE BARNARD DE
BEER
2de RESPONDENT
STEPHEN BRIAN McEVOY
3de RESPONDENT
CORAM
: JOUBERT, HEFER,E M GROSSKOPF, GOLDSTONE ARR et KRIEGLER Wnd
AR.
AANGEHOOR
: 14 NOVEMBER 1991.
GELEWER
: 26 NOVEMBER 1991.
UITSPRAAK
HEFER AR
2.
HEFER AR
:
Melvyn Frederick Misrole
("die oorledene") is gedurende die nag van 16 - 17 Augustus 1987 in Kaapstad
gedood toe twee polisiemanne
geskiet het op 'n gesteelde voertuig waarin hy 'n
passasier was. Waarom dit in hier-die appèl hoofsaaklik gaan, is of sy
doodslag
ooreenkom-stig art 49(2) van die Strafproseswet 51 van 1977 as
straf-feloos beskou moet word,soos beweer is in die huidige re-spondente
se
verweerskrif in 'n aksie wat die vier onge-hude moeders van die oorledene se vyf
minderjarige kinders in die hof
a quo
ingestel het vir die verhaal van
die skade wat die kinders as gevolg van die oorledene se dood gely het. Die
verhoorregter het die
verweer gehandhaaf en die eis van die hand gewys maar
verlof verleen om na hierdie hof te appelleer.
Die oorledene se dood was die re-sultaat van 'n uiters ongelukkige sameloop
van omstan-dighede. Sy broer Raymond het 'n verhouding
gehad met
3. mej
Priscilla Simmons. Die oggend van 16 Augustus was Raymond en Priscilla met
laasgenoemde se Toyota motor by 'n winkelsentrum
in Mitchells Plein. Priscilla
het gaan inkopies doen en by haar terugkoms by die plek waar sy Raymond in die
motor gelaat het, was
hy en die voertuig skoonveld. Na vrugtelose pogings om hom
op te spoor het sy die Toyota as gesteel by die poli-sie aangemeld. Dit
blyk nie
uit die getuienis waar Raymond met die voertuig heen is nie. Wat wel be-kend is,
is dat hy en die oorledene (wat sy seuntjie,
Mark, by hom gehad het) teen elfuur
die aand by die woonplek van 'n vriend, Ivan Vogel, opgedaag het. Vandaar is
hulle almal na Vogel
se kantoor waar hulle 'n paar drankies gedrink het en toe
na Athlone om vir Mark iets te ete te kry. Uiteindelik het Raymond hulle
teen
middernag met die Toyota na 'n huis in lona-straat, Rugby, geneem waar die
oorledene ingewoon het by sy minnares, Theresa Hughes,
Mark se moeder. Nie
4.
een van hulle was bewus dat die voertuig as gesteel aan-gemeld was en dat die
polisie reeds op die uitkyk daar-voor was nie. Wat
hulle ook nie geweet het nie
was dat Priscilla vroeër die dag vir Theresa vertel het dat sy die diefstal
van haar motor gerapporteer
het. Nog min-der het hulle geweet dat Theresa op
haar beurt, by hulle aankoms by haar huis, die polisie geskakel en ingelig het
dat
die gesteelde voertuig in die straat voor haar deur was. Hoe dit ook al sy,
hulle het in die motor bly sit en Theresa is na buite
om haar kind te haal want
vir die oorledene wat erg beskonke was, was die aand se plesier nog gladnie
verby nie; nog Theresa nóg
Raymond kon hom oorreed om in te gaan. Soos te
wagte het daar harde woorde by die kar geval en Theresa is uiteindelik met Mark
die
huis binne nadat sy Raymond vertel het dat Pris-cilla die Toyota as gesteel
by die polisie aangemeld het.
Intussen was adjudant-offisier Van der
West-huizen van die Milnerton-polisie reeds op pad na Iona-
5.
straat. Hy was die aand in 'n polisievoertuig op
patrol-liediens toe hy berig ontvang het dat 'n gesteelde voer -tuig in
Ionastraat
gestaan het. Hy het soontoe gery maar as voorsorgmaatreël per
radio gereël dat twee po-lisievoertuie nie ver daarvandaan
nie in
Koebergweg sou wag. Volgens hom het hy drie manspersone in Ionastraat aangetref
langs die voertuig waarna hy gesoek het. Hy
het die noodliggies van sy voertuig
aangeskakel en tot feitlik reg agter die Toyota gery. Twee van die mans het toe
voor in die motor
gespring en een van hulle agter in. waarop die voertuig teen
'n hoë snelheid weggetrek het. Hy het dit agtervolg maar kon dit
nie inhaal
nie. In Koebergweg het Sersant De Beer (die huidige tweede respondent) en
Konstabel McEvoy (die huidige derde respondent)
in 'n motor van die
blitspatrollie gewag.Hulle was in radiokontak met Van Der Westhuizen en was
bewus dat die gesteelde Toyota in
aantog was. Sersant De Beer het die voertuig
dwars oor Koebergweg getrek en die blou
6.
flikkerlig waarmee dit toegerus was,is
aangeskakel. Soos
die polisievoertuig gestaan het, het dit een van die
bane
vir verkeer in die rigting van Kaapstad grotendeels ver-
sper, Wat daarna volgens De Beer en McEvoy gebeur het,
was dat die Toyota
hulle voertuig teen 'n hoë snelheid ge-
nader het, om hulle geswenk het
en voortgery het in die
rigting van Kaapstad; dat hulle dit teen 'n
geweldige
spoed agtervolg het maar nie kon inhaal nie, en dat beide
van hulle later
verskeie skote op die voertuig gevuur het
om dit tot stilstand te dwing. Dit
is gemene saak dat
een van húlle koeëls die oorledene op die
agtersitplek
van die Toyota getref het. Hy het later beswyk.
Soos vantevore aangedui het die verhoorregter
die
respondente se verweer gebaseer op art 49(2) van die
Strafproseswet
gehandhaaf. Die betrokke bepaling lui
soos volg:
"(2) Waar die betrokke persoon in hegtenis ge-neem staan te word weens 'n in
Bylae 1 bedoel-de misdryf of in hegtenis geneem staan
te word
7.
op grond daarvan dat hy redelikerwys verdink word so 'n misdryf te gepleeg het,
en die per-
soon wat ingevolge hierdie Wet gemagtig is om hom in hegtenis te neem of om met
sy inhegte-. nisneming behulpsaam te wees, hom nie
op 'n an-der wyse in hegtenis
kan neem of kan verhinder om te vlug as deur hom te dood nie, word die doding
geag straffelose doodslag
te wees."
In
Macu v Du
Toit en 'n Ander
1983(4) SA 629 (A) op 641
E-F is daarop gewys dat "die
betrokke persoon" waarna
hier verwys word iemand is soos bedoel in sub-art
(1)
nl iemand wat -
"(a) hom teen die poging (om hom in, hegtenis
te neem) verset en nie sonder die aanwen-
ding van geweld in hegtenis
geneem kan
word; of
(b) vlug wanneer dit duidelik is dat 'n
poging
gedoen word om hom in hegtenis te neem, of
hom teen die poging
verset en vlug "
Op 644 C-D is verder opgemerk dat sub-art (1) (b) behels dat dit
vir die
persoon wat in hegtenis ge
-
neem staan te word
duidelik moet wees dat
'n poging aan-gewend word om hom in hegtenis te neem. (Kyk ook
S v
Barnard
1986(3) SA l (A) op 7 D-E en H-I.) Wat voortvlugtiges
8. betref
is die effek van sub-art (2) dus dat die doodslag van 'n persoon wat in hegtenis
geneem staan te word weens een die misdrywe
in Bylae 1 tot die Wet vermeld, of
op grond daarvan dat hy redelikerwys verdink word so 'n misdryf te gepleeg het,
straffeloos geag
word indien -
(1) hy vlug terwyl dit vir hom duidelik is dat 'n poging aangewend word om hom
in hegtenis te neem, en
(2) hy nie verhinder kan word om te vlug anders as deur hom te dood
nie.
In die onderhawige saak het die
las op die re-spondente gerus om die aanwesigheid van hierdie vereistes feitelik
te bewys.
'n Vraag wat onmiddellik opval maar wat blykbaar nie in die
verhoorhof ter sprake was nie, is of enigeen van die polisiemanne wat
by die
voorval betrokke was enigsins gemagtig was om die oorledene in hegtenis te neem.
Na woordlui van beide sub-artikels het art
49 betrekking
9. op die
inhegtenisneming deur persone wat ingevolge die Wet gemagtig is om 'n ander in
hegtenis te neem of met sy inhegtenisneming
behulpsaam te wëes. 'n
Vredesbeamp-te is gemagtig om iemand sonder lasbrief in hegtenis te neem onder
die omstandighede in art
40 vermeld. Bene-wens die spesifieke gevalle waarvoor
voorsiening gemaak word, magtig hierdie artikel slegs die inhegtenisneming
van
'n persoon wat 'n misdryf pleeg of poog te pleeg indie teenwoordigheid van die
vredesbeampte of watdeur lg rede-likerwys verdink
word van 'n misdryf in Bylae 1
bedoel. In die onderhawige geval het die oorledene geen oortreding gepleeg nie
en die geval is ook
nie een van dié wat spe-sifiek in art 40 genoem word
nie. Sy inhegtenisneming sou derhalwe slegs gemagtig gewees het indien
een van
die polisiemanne wat hom wou arresteer hom redeliker-wys verdink het van een van
die misdrywe in Bylae 1 genoem. Diefstal
verskyn wel in die bylae maar
nóg Van der Westhuizen nóg De Beer of McEvoy het getuig dat
10.
hulle
die oorledene
van die diefstal van die Toyota ver-dink het. De Beer
het wel getuig dat die prosedure wan-neer meer as een insittende in 'n gesteelde
voertuig ge-vind word, is om almal te arresteer. Hierdie bewering regverdig nie
die afleiding as waarskynlikheid dat al die insittendes
van so 'n motor verdink
word van betrokkenheid by die diefstal daarvan nie. Maar selfs al sou so 'n
af-leiding geregverdig wees,
gaan dit primêr om die redelik-heid van die
verdenking en dit is te betwyfel of die blote aanwesigheid in 'n gesteelde
voertuig
redelikerwys voldoen-de gronde bied vir 'n verdenking van betrokkenheid
by die diefstal daarvan. In die lig van wat volg, is dit
egter nie nodig om
uitsluitsel te gee oor hierdie aspek van die saak nie.
Ten einde te bepaal of
die respondente hulle van die bewyslas gekwyt het,moet eerstens vasgestel word
of die oorwig van waarskynlikhede
daarop dui dat die oorle-dene gevlug het
terwyl dit vir hom duidelik was dat 'n
11.
poging aangewend was om hom te arresteer. Indien
wel, ontstaan die tweede vraag of hy verhinder kon word om te vlug anders as
deur
hom te dood.
Wat die eerste vraag betref,kan met sekerheid aanvaar word
dat Raymond,wat die Toyota bestuur het-inder-daad gevlug het en dat dit
vir hom
duidelik was dat die polisie gepoog het om hom te arresteer. Die probleem wat
die respondente egter in die gesig staar is
dat dit nie gaan om Raymond nie maar
om die oorledene. Die vraag is of
die oorledene
gevlug het en of dit vir
hom
duidelik was dat daar 'n poging aan die kant van die polisie was om
hom
te arresteer. In 'n poging om hierdie probleem te oorkom het
respondente se advokaat in hierdie hof sterk gesteun op Van der Westhuizen
se
getuienis dat hy by sy aankoms in Ionastraat drie manspersone langs die voertuig
sien staan het en dat hulle almal ingespring
het voordat dit wegge-trek het. Die
verhoorregter het Van der Westhuizen se getuienis in hierdie verband egter nie
aanvaar nie .
Of
12.
enigeen van die insittendes uitgeklim het terwyl
die Toy-ota voor Theresa se huis gestaan het, was een van die ge-skilpunte by
die
verhoor. Vogel en Theresa het beide getuig dat dit nie die geval was nie.
Hulle was
dit eens dat die agterdeur waar die oorledene gesit het oop was en
dat sy een voet buite die motor was maar dat hy volstrek geweier
het om af te
klim. Theresa het boonop getuig dat sy, nadat sy die huis binnegegaan het terwyl
die Toyota nog in die straat gestaan
het,die ligte van die naderende
polisievoertuig gesien het en dat Ray-mond toe geskreeu het "Maak toe die deur.
Dis die poli-sie."
Opdaardie stadium was almal in die voertuig. Die
verhoorregter het Vogel se getuienis as totaal onbetrou-baar beskou maar
opgemerk
dat hy Theresa se ge-tuienis "oor die gebeure die aand vrymoediglik
aanvaar." Van der Westhuizen, het die verhoorregter opgemerk,
het '"n goeie en
betroubare weergawe van wat gebeur het aan die hof oorgedra....ten spyte van
enkele kleinereaspekte
13.
waarop kritiek gemik is, het ek geen probleem
met sy ge-
tuienis nie " Onmiddellik daarna gaan die uitspraak
soos volg voort:
"Daar is 'n botsing wat betref sy weergawe van of die drie mans buite die
voertuig gestaan het voor hulle weggejaag het. Dit mag
wees dat hy hier kon
fouteer het. Mej Hughes het egter toe-gegee dat sy op 'n stadium op die telefoon
ook met mej Simmons gepraat
het terwyl die voertuig in die omgewing was. Dit is
nie duidelik of dit die geval was toe Van der Westhuizen daar aan-gekom het
nie."
Of hierdie verwysing na Theresa se getuienis
be-
doel was om aan te dui dat Van der Westhuizen moontlik tog
nie
gefouteer het nie, is nie duidelik nie. Indien wel
het die verhoorregter
klaarblyklik nie die volle omvang
van haar getuienis soos hierbo beskryf in
aanmerking ge-
neem nie. Sy het deur die venster gekyk juis op die
sta-
dium toe Raymond en sy metgeselle moes ingespring het in-
dien dit
was wat gebeur het; en volgens haar was dit nie
die geval nie. Hoe dit ookal
sy, die verhoorregter was
nie bereid om as 'n feit te bevind dat drie
manspersone by
14.
Van der Westhuizen se aankoms buite die Toyota gestaan het en
dat hulle ingespring en weggejaag hetnie. Van der Westhuizen se bewering
kan nie
as bewese beskou word nie. Ek meen nie dat die feite wat wel bewys is die
waarskynlikheid daarstel dat die oorledene gevlug
het nie. Natuurlik was hy 'n
passasier in die voertuig waarmee Ray-mond gevlug het maar ek herhaal dat dit
nie gaan oor Ray-mond
se optrede nie maar oor dié van die oorledene. Al
wat van sy optrede bekend is, is dat hy agter in die voer-tuig gesit het
en dat
hy daarin gebly het totdat hy uit-eindelik doodgeskiet is. Dit kan nie as
waarskynlikheid bevind word dat hy nie uitgeklim
het omdat hy self van die
polisie wou wegkom nie. Hy was sterk onder die invloed van drank (so het Vogel
en Theresa getuig en by
die lykskouing is gevind dat die konsen-trasie alkohol
in sy bloed 0,30gm/100 ml was); en ter-wyl eerste appellant nog op die toneel
was, het hy ge-weier om uit te klim omdat hy nog'n laaste drankie wou
15. gehad het. Dit is die waarskynlike verklaring waarom hy nie uitgeklim het
toe Van der Westhuizen op die toneel verskyn het nie.
Daarna sou dit vir hom
lewensgevaarlik
gewees het om dit te doen. Van der Westhuizen het getuig dat hy by tye kort
agter die Toyota gery het en gesien het dat die persoon
op die agtersitplek
telkens omkyk. Hoewel die verhoorregter hierdie getuienis aanvaar het, meen ek
nie dat dit die respondente se
saak werklik bevorder nie. Op sigself kan hierdie
optrede nie beskou word as bewys dat hy waarskynlik ook wou wegkom nie.
Nog
minder is daar 'n oorwig van waarskynlikhede in die respondente se guns dat dit
vir hom duidelik was dat die polisie hom wou arresteer.
Hy het niks met die
dief-stal van die voertuig te doen gehad nie en die waarskynlik-heid is eerder
dat hy, indien hy in sy beskonke
toestand enigsins in staat was om die posisie
te oorweeg, aangeneem het dat die polisie 'n oog op Raymond gehad het. By hom
kon daar
geen vrees vir arrestasie gewees het nie.
16.
In die lig van hierdie gevolgtrekking is dit
reeds duidelik dat respondente se verweer gebaseer op art 49 nie kan slaag nie.
Daarom
is dit onnodig om die korrektheid te oorweeg van die verhoorhof se
bevinding dat die oorledene nie verhinder kon word om te vlug
an-ders dan om hom
te dood nie.
Bykomend tot die verweer onder art 49 is in
die
verweerskrif beweer dat De Beer en McEvoy
regmatig opge-
tree het toe hulle die skote op die Toyota gevuur het
om-
dat die wyse waarop dit bestuur is 'n gevaar geskep
het vir ander lede
van die publiek en hulle eiendom. In
para 7.3 (b) is beweer
"(b) datTweede en Derde Verweerders geregtig
was en inderdaad verplig was, onder die om-standighede, om op te tree soos
wat hulle inderdaad gedoen het om -
(i) die insittendes van die genoemde motor-voertuig in arres te bring; en
(ii) die gevaar vir ander lede van die pub-liek en hul waardevolle eiendom
uitdie weg te ruim
17.
uit hoofde van die bepalings van genoemde Wet 51 van 1877
(soos gewysig) en Wet 7 van 1958 (soos gewysig)."
Weens sy bevindings ten aansien van art 49 het die verhoorreg-
tér hierdie verweer nie oorweeg nie maar in hierdie hof het
respondente se advokaat dit as alternatief geopper. Om
klaarblyklike redes kan dit egter nie slaag nie.
Die verweer heet gefundeer te wees op die Straf-
proseswet en die Polisiewet. Ons is nie na enige be-
sondere bepalings van die betrokke wette verwys waaronder
dit tuisgebring kan word nie en respondente se advokaat het
te kenne gegee dat dit eintlik vloei uit die polisie se al-
gemene pligte tervoorkoming van misdaad. Soos ek die be-
toog verstaan, kom dit daarop neer dat 'n polisieman
wat 'n voertuig
teëkom wat op so 'n wyse bestuurword dat dit'n
gevaar skep vir die lewe of eiendom van andere, gemagtig
en inderdaad verplig is om die gevaar uit die weg te ruim
desnoods deur die insittendes te dood. Indien eenvoudig
beweer is dat De Beer en McEvoy in 'n noodtoestand ter
18.
beskerming van die lewe of eiendom van andere
opgetree het en dat die dood van die oorledene 'n onvoorsienbare resultaat van
hulle
optrede was, mag die verweer moont-lik regtens gegrond gewees het. Hieroor
spreek ek geen mening uit nie aangesien dit nie die verweer
is wat ge-pleit is
nie en die getuienis dit in elk geval nie bewys nie. Soos dit gepleit is en
respondente se advokaat ge-redeneer
het, skyn dit my niks anders te wees nie as
'n po-ging om die reg van 'n polisieman om iemand in 'n gepoogde arrestasie te
dood uit
te brei tot gevalle wat nie onder art 49 tuisgebring kan word
nie.
Waar die respondente se verwere wat daarop ge-mik was om aan te toon dat
die oorledene regmatig gedood is nie kan slaag nie, is die
enigste vraag wat
oorbly of die appellante nalatigheid aan die kant van De Beer of McEvoy bewys
het. Hulle het albei getuig dat hulle
na die wiele van die Toyota geskiet het
maar McEvoy het tereg toegegee dat daar altyd die moontlikheid was dat
hulle.
19.
koeëls die insittendes van die motor kon
tref. In die wilde jaagtog waarvan hulle getuig het kon hulle klaar-blyklik nie
met
enige mate van akkuraatheid na die wiele van die voertuig skiet nie. Hulle
nalatigheid is van-selfsprekend.
Weens hierdie redes behoort die verhoorhof
die appellante se eise toe te gestaan het vir die ooreenge-kome bedrae wat
hieronder verskyn.
Die volgende bevel word
gemaak:
1.
Die appèl word gehandhaaf met
koste.
2. Die bevel van die hof
a quo
word tersyde gestêl en vervangdeur
die volgende:
"Vonnis word verleen ten
gunste van die eiseresse
vir
(a) (i) betaling aan eerste eiseres van die
be-
drag van R43 000,00; (ii) betaling aan tweede eiseres van die
bedrag van R10 667,00;
20.
(iii) betaling aan derde eiseres van die be-drag van R5
733,00;
(iv) betaling aan vierde eiseres van die bedrag van R9 151,00; (b)
gedingskoste."
J J F HEFER AR.
JOUBERT AR )
E M GROSSKOPF AR )
STEM SAAM. GOLDSTONE AR )
KRIEGLER Wnd AR )