S v Keraan (226/91) [1991] ZASCA 149 (15 November 1991)

80 Reportability
Criminal Law

Brief Summary

Criminal Law — Sentencing — Death penalty — Appellant convicted of murder and robbery — Appeal against death sentence following amendments to sentencing provisions — Court to reassess appropriateness of death penalty under current legal framework — Appellant involved in premeditated armed robbery resulting in victim's death — No substantial mitigating factors found — Death penalty upheld as appropriate sentence in light of the severity of the crime and absence of compelling mitigating circumstances.

Comprehensive Summary

Summary of Judgment


1. Introduction


The proceedings were a statutory reconsideration by the then Appellate Division of the Supreme Court of South Africa of a death sentence previously imposed for murder, conducted in terms of section 19(12) of the Criminal Law Amendment Act 107 of 1990. The matter was to be approached as if it were an appeal against sentence under section 277 of the Criminal Procedure Act 51 of 1977, as substituted by the 1990 amending legislation.


The parties were Mogamat Keraan (the appellant, referred to in the judgment as the convicted person) and the State (the respondent).


Procedurally, the appellant had been convicted and sentenced to death on 29 October 1987 in the Cape Provincial Division. Leave to appeal against sentence was refused by the trial court, and a subsequent petition to the Appellate Division was dismissed. After the commencement of Act 107 of 1990, the panel established under section 19(1) formed the view that the death sentence would probably have been imposed even under the substituted section 277 regime, which triggered the present reconsideration by the Appellate Division under section 19(12).


The general subject-matter of the dispute was whether, on a reassessment under the post-1990 framework, the death sentence remained the only appropriate sentence in the sense of being imperatively called for, taking account of aggravating and mitigating factors and the purposes of punishment.


2. Material Facts


The court relied on a sequence of events showing planning and execution of an armed robbery culminating in the shooting death of the victim. Towards the end of May 1986, the appellant planned an armed robbery and approached a drug smuggler (Isaacs) to borrow a 9 mm pistol. Although the precise mechanism by which the appellant obtained the firearm was unclear (because the intermediary, “Whitey”, was unavailable), it was common cause for purposes of sentencing reconsideration that the appellant did obtain the pistol.


On the morning of Friday 30 May 1986, between 09h00 and 09h30, the appellant and two accomplices (accused 2 and 3 at trial) stole a Toyota at the Tuine Centre in Cape Town. They drove to Bellville, where they remained near a bank until at least 11h11. They then proceeded to Maitland, where they conducted surveillance at business premises and at a nearby bank. They followed a man who left the bank carrying a bank bag and drove away, and this pursuit ended at the same business premises where the group had earlier been observing.


Shortly before 13h00, the appellant, who had been driving the stolen Toyota, handed the vehicle to accused 3. The appellant and accused 2 approached the victim, Mr Raymond Dagnin, a 66-year-old man, from different angles as he walked to his business premises carrying the bank bag. Without warning, the appellant shot Mr Dagnin in the back. As the victim collapsed, the appellant fired two further shots, which struck the victim near both ankles. Accused 2 took the bank bag, and the group fled in the Toyota, later abandoning it on the outskirts of central Cape Town. They divided the proceeds in a park in the Bo-Kaap.


The victim died on 10 June 1986 at Groote Schuur Hospital. The cause of death was a pulmonary embolism attributable to the shooting wounds.


After their arrest, the appellant gave shifting accounts. He initially raised an alibi and then advanced an exculpatory version claiming he had remained in the car while the others robbed the victim and that he only later realised a robbery had occurred. At trial, the court rejected the accuseds’ versions as false and found that all three had participated in the theft of the vehicle, the robbery, and the murder. In respect of the appellant specifically, the trial court found that he had shot the deceased with direct intent to kill.


At the sentencing stage, the appellant presented a further different version. He admitted participation in the vehicle theft and the armed robbery, suggested the robbery had occurred spontaneously upon seeing the victim, and asserted that the fatal shots were discharged accidentally during a struggle for the firearm. He also alleged drug use (dagga mixed with Mandrax) that morning. The trial court rejected these assertions as untruthful and found there was no acceptable evidence that any drug use had led to or influenced the commission of the crimes. No other mitigating matter was advanced that the trial court accepted, and the then-mandatory death sentence was imposed.


In the present reconsideration, the court treated the aggravating features of the crime as established on the record, including the planning (acquisition of a firearm and theft of a getaway car), surveillance of banks on payday, selection and pursuit of a target, and the execution of the robbery by immediately shooting a defenceless victim from behind and firing further shots.


3. Legal Issues


The central legal questions were whether, applying section 277 of the Criminal Procedure Act 51 of 1977 as substituted and the Appellate Division’s post-1990 guidance, the death sentence was imperatively required as the only appropriate sentence; and, if not, whether it should be set aside and replaced with another sentence in terms of section 19(12)(b)(ii) of Act 107 of 1990.


The dispute was primarily one of the application of sentencing principles to established facts, coupled with a structured value judgment about the weight of aggravating factors, the presence or absence of mitigating factors (now broader than the former “extenuating circumstances”), and the extent to which punishment objectives such as deterrence, prevention, retribution, and rehabilitation should influence the ultimate sentencing choice.


A subsidiary issue addressed in the reasoning was the relevance of the shift in the burden under the new regime regarding proof of aggravating factors and the absence of mitigating factors where there was a factual foundation in the evidence, and whether that shift made any practical difference on the facts of this case.


4. Court’s Reasoning


The court approached the reconsideration as required by section 19(12), treating it as an appeal against sentence under the substituted section 277. It applied the sentencing approach formulated in earlier Appellate Division decisions dealing with the post-amendment framework, emphasising that the death sentence may be confirmed only if it is the only appropriate punishment, in the sense that it is compellingly called for.


In setting out the applicable principles, the court noted that “mitigating factors” under the new framework are broader than the former concept of “extenuating circumstances”. While moral blameworthiness remained an important consideration, it was no longer treated as an exclusive or overriding determinant; it was to be assessed together with other relevant factors in pursuit of the aims of punishment. The court also noted the changed position on onus: both the existence of aggravating factors and the absence of mitigating factors (where grounded in evidence) were to be assessed on the basis that the State bears the customary criminal burden of proof beyond reasonable doubt. However, the court concluded that this altered onus did not materially affect the case because the evidence relied on for mitigation was so unconvincing that it did not even arise as a reasonable possibility.


On the facts, the court considered the aggravating features “weighty, multiple and clear”. It characterised the episode as a calculated robbery by a gang, involving prior acquisition of a firearm and theft of a getaway vehicle, and deliberate targeting behaviour on a payday through observation at banks and pursuit of a person carrying a bank bag. The shooting was treated as a decisive marker of severity: the victim was shot from behind with a heavy-calibre firearm, in broad daylight, and was not afforded any opportunity to surrender money to avert harm. The firing of two further shots was treated as reinforcing the inference of deliberate, lethal violence used to ensure the robbery’s success. The court reasoned that, in these circumstances, the use of swift and deadly violence was necessarily part of the plan, which in turn elevated the appellant’s moral blameworthiness.


Turning to potential mitigation, the court rejected the suggestion of drug intoxication or impairment. It relied on the internal contradictions in the appellant’s account, the implausibility of the alleged timing given the day’s movements, the absence of any indication from the appellant that the alleged drug use materially affected his mental faculties at the time of the shooting, and the overall “cold” and efficient execution of the robbery which showed no signs of confusion or impairment. The evidence that the appellant and his accomplice were later found sober, and that the appellant checked the victim’s bank documents to determine the amount stolen, was treated as inconsistent with any material impairment. The court also reasoned that even if drug use had occurred earlier, the appellant’s own evidence suggested it would have had a calming effect, and thus would not reduce culpability on the facts as found.


The court likewise rejected, as not reasonably possible, the appellant’s later claim that the shots were accidental or the product of a struggle. It reasoned from the location and trajectory of the wound (a shot in the back) and from the fact that three separate shots were fired, each requiring separate and significant trigger pressure, that the shooting could not plausibly be attributed to accident. It further accepted as established that the victim was intended to be shot down in advance to ensure the success of the robbery. The conclusion was that no mitigating factors could be discerned on the record.


The court then assessed the broader aims of punishment in light of the appellant’s personal circumstances and history. It described him as a hardened offender with a long history of criminality from a young age, repeated imprisonment, and an escalation into violent, firearm-related gang crime. It emphasised that prior punishment had not induced reform, that he committed the present offences after release on parole, and that he was already awaiting trial on other serious offences at the time. It further noted the absence of remorse or insight and concluded that there were no realistic prospects of rehabilitation.


The court nevertheless considered whether an exceptionally long term of imprisonment could adequately protect society in light of amendments to section 276 of the Criminal Procedure Act 51 of 1977 and section 64 of the Prisons Act 8 of 1959, which could enable permanent removal of a dangerous offender without resorting to the death sentence. Citing authority on this point, it accepted that this alternative required consideration. However, it ultimately concluded that, given the gravity and character of the murder, the appellant’s persistent hostility to the ordered community, and the strong demands of retribution, the death sentence remained the only sentence that met the requirements of punishment. Deterrence was also treated as carrying substantial weight in the prevailing climate of violence described in the judgment.


5. Outcome and Relief


The court confirmed the death sentence. It did not set aside the sentence under section 19(12)(b)(ii) of Act 107 of 1990, because it concluded that it would itself have imposed the death sentence under the substituted section 277 framework.


No separate order as to costs was recorded in the judgment.


Cases Cited


S v Masina and Others 1990 (4) SA 709 (A)


S v Senonohi [1990] ZASCA 93; 1990 (4) SA 727 (A)


S v Nkwanyana and Others 1990 (4) SA 735 (A)


S v Mdau 1991 (1) SA 169 (A)


Legislation Cited


Criminal Law Amendment Act 107 of 1990 (Strafregwysigingswet nr 107 van 1990), sections 19(1), 19(12), 3, 4, 18


Criminal Procedure Act 51 of 1977 (Strafproseswet nr 51 van 1977), sections 276 and 277 (as substituted)


Prisons Act 8 of 1959 (Wet op Gevangenisse nr 8 van 1959), section 64


Rules of Court Cited


No rules of court were cited in the judgment.


Held


The Appellate Division held that, applying the substituted section 277 sentencing framework and the post-1990 appellate guidance, the murder occurred in the course of a calculated armed robbery involving planned acquisition of a firearm and a stolen getaway vehicle, and was executed with deliberate lethal violence, including shooting the victim from behind and firing additional shots.


It held further that the alleged mitigating factors advanced by the appellant—particularly drug use and accidental discharge—were not reasonably supported on the record and did not arise as a reasonable possibility. The court treated the appellant’s personal history of persistent, violent criminality, lack of remorse, and lack of rehabilitative prospects as powerfully aggravating.


In the result, it held that the death sentence was imperatively required and therefore confirmed it.


LEGAL PRINCIPLES


The judgment applied the principle that, under the post-amendment sentencing regime for capital cases, the death sentence may be upheld only where it is the only appropriate sentence, meaning that it is compellingly or imperatively called for after a fresh assessment of all relevant aggravating and mitigating factors and the purposes of punishment.


It applied the principle that “mitigating factors” under the substituted section 277 framework are broader than the former notion of “extenuating circumstances”, and that moral blameworthiness, while important, is to be weighed together with other relevant considerations and is not treated as singularly decisive.


It further applied the principle that, where issues of aggravation and mitigation are considered under the new regime, the State bears the customary criminal burden of proof beyond reasonable doubt in relation to aggravating factors and, where a factual basis exists, the absence of mitigating factors; however, this allocation of the burden does not assist an accused where the alleged mitigation is not supported as a reasonable possibility on the evidence.


Finally, the judgment applied the principle that even where statutory amendments may allow effectively permanent incapacitation through lengthy imprisonment, a court must still decide—by evaluative assessment of the crime, the offender, and societal interests—whether such imprisonment is adequate or whether the death sentence remains required to satisfy the combined aims of punishment, including retribution and deterrence.

About SAFLII
Databases
Search
Terms of Use
RSS Feeds
South Africa: Supreme Court of Appeal
SAFLII
>>
Databases
>>
South Africa: Supreme Court of Appeal
>>
1991
>>
[1991] ZASCA 149
|

|

S v Keraan (226/91) [1991] ZASCA 149 (15 November 1991)

226/91 /mb
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA (APPèLAFDELING)
In die saak tussen:
MOGAMAT KERAAN
Appellant
en
DIE STAAT
Respondent
Coram
: HEFER, VAN DEN HEEVER ARR et
KRIEGLER WndAR
Verhoordatum
:7 November 1991
Leweringsdatum
:
15 November
UITSPRAAK
KRIEGLER WndAR
/......
1.
KRIEGLER WndAR
:
Hierdie saak dien ingevolge die bepalings van art
19(12) van die Strafregwysigingswet nr 107 van 1990 ("die Wet"). Dit betref 'n
persoon
wat op 29 Oktober 1987 in die Kaapse Provinsiale Afdeling weens moord
ter dood veroordeel is. Verlof tot appèl teen vonnis
is destyds deur die
verhoorhof geweier en 'n petisie na hierdie hof afgewys. Ná die
inwerkingtreding van die Wet het die paneel
wat by art 19(1) daarvan aangestel
is, bevind dat die doodvonnis waarskynlik opgelê sou gewees het indien art
277 van die Strafproseswet
nr 51 van 1977, soos by art 4 van die Wet vervang,
ten tyde van vonnisoplegging in werking was. Hierdie hof moet nou ooreenkomstig
die bepalings van art 19(12) (a) van die Wet ook die saak oorweeg, en wel soos
'n appèl teen vonnis ingevolge art 277 van
Wet 51 van 1977 soos dit nou
lui. Voorts bepaal art 19(12)(b)(ii) van die Wet dat hierdie hof
2/..;
2.
die doodvonnis kan tersyde stel en met h ander straf
vervang indien hy van
oordeel is dat hy nie self die
doodvonnis sou opgelê het nie.
In wese beteken dit dan dat hierdie saak
oorweeg moet word ooreenkomstig die riglyne en
meetsnoere wat hierdie hof
neergelê het in sake soos S
v Masina and Others
1990 (4) SA 709
(A);
S v Senonohi
[1990] ZASCA 93
;
1990 (4) SA 727
(A) en
S v Nkwanyana and Others
1990
(4) SA 735 (A) . Daar moet naamlik opnuut beoordeel
word of die doodvonnis
die enigste gepaste straf is in
die sin dat dit gebiedend aangewese is. By
sodanige
beslissing word die aan- of afwesigheid van
strafversagtende en -verswarende faktore in samehang
met die doelstellings
van straf in oorweging geneem.
Die begrip "strafversagtende faktore" is
breër as die
ooreenstemmende begrip "versagtende omstandighede"
wat
by die eertydse art 277 van toepassing was. Morele
verwytbaarheid is
steeds belangrik en geniet oorweging
in samehang met ander verbandhoudende faktore by
3/...
3.
straftoemeting maar is nie meer allesoorheersend nie. Bowendien het
daar h verskuiwing van die bewyslas ingetree, beide wat betref
die aanwesigheid
van strafverswarende faktore en die afwesigheid van strafversagtende faktore
waarvoor daar 'n feitebasis in die
getuienis bestaan. Albei moet oorweeg word op
die grondslag dat die Staat die gebruiklike bewyslas by strafsake dra, naamlik
bewys
bo redelike twyfel.
Die feite waarop voormelde beginsels toepassing
moet vind, kan soos volg saamgevat word. Teen die einde van Mei 1986 beplan die
veroordeelde
h gewapende roof; hy nader h dwelmsmokkelaar genaamd Isaacs om
dié se 9 mm pistool te leen; Isaacs stem in maar gee te kenne
dat een van
sy kornuite by name Whitey in besit daarvan is. Presies hoe en wanneer die
veroordeelde die vuurwapen in die hande kry,
is nie duidelik nie aangesien
Whitey ten tyde van die verhoor spoorloos verdwyn gehad het. Dit staan egter vas
dat
4/...
4. hy dit wel bekom het. Tussen 09h00 en 09h30 op Vrydag 30 Mei 1986
steel hy en twee makkers (beskuldigdes nommer 2 en 3 by die verhoor)
h Toyota
motorkar by Tuine Sentrum in Kaapstad. Hulle ry daarmee na Bellville waar hulle
tot minstens 11h11 naby h bank vertoef.
Daarvandaan vertrek die driemanskap na
Maitland waar hulle eers by h sakeperseel en toe by h nabygeleë bank
observasie hou.
Hulle agtervolg in die Toyota h man wat met h banksak uit die
bank uitkom en in 'n kar wegry. Nouliks toevallig eindig die rit by
die
besigheidsperseel waar hulle vroeër observasie gehou het.
Daar aangekom
gee die veroordeelde, wat tot op daardie stadium die gesteelde motor bestuur
het, die stuur af aan beskuldigde nr 3.
Hy en beskuldigde nr 2 klim uit en nader
uit verskillende hoeke hul slagoffer, wat intussen na sy voordeur aanstap. Dit
was toe net
voor 1 uur die middag. Die slagoffer, mnr Raymond Dagnin, 'n gesette
66 jarige, betree die
5/...
5. voorportaal van sy sakegebou met die banksak in sy hand. Sonder
woord of waarskuwing skiet die veroordeelde hom in die rug. Die
slagoffer syg
neer, waarop die veroordeelde twee verdere skote afvuur. Dagnin word in die
omgewing van beide enkels skrams getref.
Beskuldigde 2 raap die banksak op; hy
en die veroordeelde haas hulle na die Toyota, spring in en beskuldigde nr 3 jaag
weg. Hulle
abandoneer die kar aan die buitewyke van die Kaapse middestad en gaan
verdeel hul buit in h park in die Bo-Kaap. Daar tref Isaacs
ongeveer 2 uur die
middag vir die veroordeelde en beskuldigde nr 2 aan waar hulle sit en koerant
lees. Hulle was toe nugter.
Dieselfde aand word die veroordeelde en
beskuldigde nr 2 in verband met die voorval in hegtenis geneem. Beskuldigde 3 se
arrestasie
volg eers h paar weke later. Aldrie maak verklarings aan die polisie
en neem aan uitwysings deel. Die veroordeelde werp
6/...
6.
aanvanklik 'n alibi op maar skakel kort daarna oor na 'n ander
verontskuldigende relaas. Daarvolgens sou hy niksvermoedend in die
Toyota gesit
het terwyl beskuldigdes 2 en 3 vir Dagnin beroof; hulle kom toe by die kar
aangehardloop, spring in en sê hom
om weg te ry; dis eers later dat hy
besef daar is 'n roof gepleeg.
Op 10 Junie 1986 sterf mnr Dagnin in die
Groote Schuur Hospitaal. Die oorsaak van dood was 'n pulmonêre embolisme
veroorsaak
deur die skietwonde wat hy opgedoen het. Die drie bendelede staan in
Augustus 1987 in die Kaapse Provinsiale Afdeling tereg op 5
aanklagte, naamlik
moord op mnr Dagnin, roof met verswarende omstandighede, die onwettige besit van
die pistool en die ammunisie
en diefstal van die Toyota. Die veroordeelde pleit
onskuldig aan al vyf die aanklagte en gee ter pleitverduideliking die tweede
verontskuldigende
relaas. By monde van 'n
7/...
7. verskeidenheid getuies bewys die Staat die gebeure soos hierbo
opgesom. Iedereen van die drie bendelede getuig ook. Elkeen probeer
sy eie rol
minimiseer - die veroordeelde in ooreenstemming met sy pleitverduideliking. Die
verhoorhof verwerp hul weergawes as leuenagtig
en bevind dat aldrie deelgeneem
het aan die diefstal van die motorkar, aan die moord en die roof. Wat die
veroordeelde betref, word
bevind dat hy die oorledene geskiet het met die
regstreekse opset om te dood.
Na skuldigbevinding betree die veroordeelde die getuiebank om getuienis ter
strafversagting te gee. Hy verstrek toe 'n heel ander
relaas: Hy erken deelname
aan die diefstal van die Toyota en aan die gewapende roof. Laasgenoemde sou
egter op die ingewing van die
oomblik geskied het toe hulle toevallig vir Dagnin
by die bank gewaar. Hy probeer - kennelik onoortuigend -voorhou dat die
noodlottige
skote per ongeluk afgevuur
8/...
8. is toe Dagnin met hom stoei om besit van die pistool.
Vanselfsprekend kon hy nie die skoot in die rug verduidelik nie; ook nie
hoe
drie afsonderlike skote (wat elk afsonderlike en aansienlike snellerdruk geverg
het) afgevuur is nie. Hy weet ook te vertel dat
hy en beskuldigde nr 2 die
betrokke Vrydagoggend twee pype gemengde dagga en Mandrax gerook het. Hy sou dan
'n jarelange en verslaafde
gebruiker van beide dwelmmiddels gewees het. Sy
aanvanklike ontkenning van enige dwelmgebruik die noodlottige oggend probeer hy
afmaak
as 'n poging om sy moeder te beskerm teen die skokwete dat haar seun (wat
teregstaan op twee halsmisdade) h dwelmgebruiker is. Ewe
onoortuigend is sy
poging om sy relaas van dwelmgebruik voor die pleging van die roof te laat klop
met dié van beskuldigde
nr 2 - wat hy voorheen heftig ontken het. Oor
waar, wanneer en hoeveel pype geniet sou gewees het, is daar 'n onversoenbare
weerspreking.
Die
9/...
9.
veroordeelde probeer nie eens verduidelik hoe hulle die tyd vir 'n paar pype
in die Bo-Kaap kon vind tussen die steel van die Toyota
in Tuine om ongeveer
09h30, die bespieding van die bank in Bellville tot minstens 11h11 en hul
aankoms by Dagnin se perseel kort
na 12h00 nie. Bowendien - en in sigself
afdoende - gee hy nie te kenne dat die pype wat hy sou gerook het enige
noemenswaardige uitwerking
gehad het op sy geestesvermoëns toe hy die drie
skote afgevuur het nie. Hier dien vermeld te word dat die kille berekendheid
en
flinke volvoering van die rooftog geen blyke toon van enige beneweldheid by
enigeen van die drie rowers nie. Toe Isaacs 'n uur
later vir die veroordeelde en
beskuldigde nr 2 teëkom, was hulle nugter. Sodanige indruk word bevestig
deur die veroordeelde
se getuienis dat hy Dagnin se bankstukke nagegaan het om
vas te stel hoeveel geld hulle buitgemaak het. Die gedagte aan sodanige
kontrole
en die veroordeelde se vermoë om dit
10/...
10.
uit te voer, getuig van sy onbelemmerde geestesvermoëns kort na
die moord. Bygevolg bevind die verhoorhof ten aansien van die
moontlike
tersaaklikheid van dwelmgebruik deur die veroordeelde: "Daar is geen aanvaarbare
getuienis dat, indien dwelmmiddels gebruik
was, dit enigsins gelei het tot die
pleging van die misdaad of dat dit enigsins die uitvoering daarvan
beïnvloed het nie."
Die enigste ander strafversagtende omstandigheid wat
aan die verhoorhof voorgehou is, het die veroordeelde tydens ondervraging deur
die hof soos volg verwoord: "Ons het nog nooit beplan om die roof te doen nie.
Ons het nie beplan om die man te skiet nie en ek het
dit nie gedoen dat ek die
man wou doodskiet met die opset om vir hom te dood nie. Om vir hom te skiet of
so nie. Dit is by die ongeluk
wat die vuurwapen afgegaan het."
In die uitspraak in verband met versagtende
11/...
11.
omstandighede is die veroordeelde se getuienis oor die spontane pleging van
die roof en die onwillekeurige afgaan van die drie skote
as leuenagtig verwerp.
Aangesien daar geen ander versagtende omstandighede gesuggereer is nie, word die
destyds verpligte doodstraf
opgelê.
Die gegewens moet nou egter opnuut
en in die lig van die huidig geldende art 277 van Wet 51 van 1977 beoordeel
word. Die strafverswarende
faktore is gewigtig, veelvuldig en duidelik. Dit was
h berekende rooftog deur h bende rampokkers. Die nodige vuurwapen is geleen
en
die wegkomkar gesteel. Op die laaste Vrydag van die maand, betaaldag, word eers
'n bank in Bellville bespied; dan verskuif die
bende na h bank in Maitland waar
hulle 'n sagte teiken uitkies en agtervolg; helder oordag word die
niksvermoedende slagoffer met
h swaar kaliber vuurwapen van agter in die borskas
geskiet; twee verdere skote word afgevuur.
12/...
12. Hy word nie eers die geleenthede gebied om sy lewe deur
prysgawe van sy geld te red nie. Die twee parate jong rowers probeer nie
hul
bejaarde slagoffer handtastelik oorweldig nie. Aldrie rowers was onvermom in h
besige nywerheidsgebied tydens die etensuur. Die
aanwending van vlugtige en
dodelike geweld moet gevolglik 'n noodwendige komponent van die beplanning
gewees het. Die morele verwytbaarheid
van die veroordeelde se optrede is dus
besonder hoog.
Wat betref strafversagtende faktore, speel die andersliggende
bewyslas as gevolg van die nuwe bedeling ingevolge die Wet geen rol
nie. Die
getuienis aangaande dwelmgebruik was só onoortuigend dat dit selfs nie as
h redelike moontlikheid beskou kan word
nie. Bowendien het die veroordeelde self
te kenne gegee dat die uitwerking daarvan op hom is om hom te kalmeer.
Gevolglik, al sou
hy op een of ander stadium tydens die betrokke oggend dwelms
gebruik het,
13/...
13.
sou dit juis gedoen gewees het om hom te versterk vir die moorddadige
rooftog waarop hy bedag was. In ieder geval is daar geen reële
moontlikheid
dat die veroordeelde ten tyde van die pleging van die moord enigsins bedwelm of
afgestomp was nie.
Daar is ook geen redelike moontlikheid dat die skote
anders as doelbewus en met moorddadige opset afgevuur is nie. Die ligging en
rigting van die skoot in die borskas van die oorledene is reeds onversoenbaar
met enige ander afleiding. So ook die daaropvolgende
afvuur van nog twee skote.
Bowendien staan dit vas dat daar vooraf beplan is om die weerlose slagoffer plat
te skiet ten einde die
gewaagde roof te laat slaag. Die slotsom moet dus wees
dat daar geen versagtende faktore te bespeur is nie.
Vervolgens moet die algemene oogmerke van straftoemeting oorweeg word. Die
veroordeelde se persoonlike omstandighede is besonder ongunstig.
Hy kan
14/...
14. trouens alleen as 'n geharde misdadiger beskryf word. Van
kleintyd af was hy in botsing met die gereg en word verskeie kere
gevangenisstraf
opgelê. Na sy vrylating op parool op 14 Junie 1985 loods
hy h volgehoue aanslag op die geordende samelewing waarvan die onderhawige
misdade slegs die kulminasie was. Hy was trouens tydens die beplanning en
pleging daarvan reeds verhoorafwagtend op h reeks ander
misdade waaraan hy in
November 1986 en Januarie 1987 skuldig bevind is. Dié het ingesluit 5
aanklagte van motordiefstal en
3 van gewapende roof wat vir hom altesaam 32 jaar
gevangenisstraf (vanweë sameloping beperk tot 19 jaar) op die hals gehaal
het. Dat hy uit was op h veldtog van misdadigheid blyk ook daaruit dat hy
omgegaan het met ewe geharde residiviste. Beskuldigde nr
2 was sy
medebeskuldigde en insgelyks verhoorafwagtend by etlike van die voorafgepleegde
misdade terwyl sy neef, beskuldigde nr 3,
presies vier weke voor die pleging
15 /...
15. van die onderhawige misdade op vrye voet was ná jare in
die gevangenis. Die veroordeelde is gevolglik nie alleen 'n geharde
misdadiger
nie maar ook 'n man met 'n voorliefde vir gewelddadige bende-optrede, dikwels
met behulp van vuurwapens. Straftoemeting
in die verlede het geen inkeer gebring
nie. Die feit dat hy verantwoording sou moes doen vir 'n reeks ander ernstige
misdade het
hom nie afgeskrik nie. Inteendeel, die genadelose neerskiet van
oorlede mnr Dagnin was bloot die funeste toppunt van 'n leefwyse
wat daarop
bestem was. Dis dan nouliks verbasend dat daar van die kant van die veroordeelde
geen sweem van berou of selfs insig in
die enormiteit van sy handelinge was nie.
Kennelik is daar van hervormingsmoontlikhede geen sprake nie.
Daar moet egter
steeds oorweeg word of 'n besondere lang termyn gevangenisstraf nie dalk vanpas
sal wees nie. Die wysigings aan art
276 van die
16/...
16.
Strafproseswet nr 51 van 1977 en art 64 van die Wet op Gevangenisse nr
8 van 1959 (deur artikels 3 en 18 van die Wet) beteken immers
dat permanente
verwydering van h booswig uit die samelewing bewerkstellig kan word anders as
deur die doodstraf (kyk
S v Mdau
1991(1) S.A. 169(A) te 176 D tot 177 C).
Nietemin meen ek dat "die onvergelyklike uiterste" hier die enigste vonnis is
wat voldoen
aan die vereistes van straftoemeting. Die laakbaarheid van die
misdaad is sodanig, die gemeenskapsvyandigheid van die misdadiger
so volhardend
verregaande en die regmatige aanspraak van die samelewing op vergelding so
dwingend dat die doodvonnis onafwendbaar
is. Daarbenewens moet afskrikking sy
volwaardige rol speel in die tydgees van geweld wat tans hier te lande hoogty
vier.
Bygevolg word die doodvonnis bekragtig.
J
C\KRIEGLER
WndAPPELREGTER
HEFER AR
VAN DEN HEEVER AR Stem saam