S v Peterson and Another (374/99) [2000] ZASCA 91; [2001] 2 All SA 349 (A) (21 November 2000)

About SAFLII
Databases
Search
Terms of Use
RSS Feeds
South Africa: Supreme Court of Appeal
SAFLII
>>
Databases
>>
South Africa: Supreme Court of Appeal
>>
2000
>>
[2000] ZASCA 91
|

|

S v Peterson and Another (374/99) [2000] ZASCA 91; [2001] 2 All SA 349 (A); 2001 (1) SACR 16 (SCA) (21 November 2000)

RAPPORTEERBAAR
IN DIE
HOOGSTE HOF VAN APPèL VAN SUID-AFRIKA
Saaknommer
: 374
/
99
In
die appèl
v
an
ROGER
PETERSON
........................................................
E
e
rste
Appellant
ADR
I
AN
QUINTON
HING
.................................................
Tweede
Appellant
en
DIE
STAAT
........................................................
Respondent
Regb
a
nk
: Olivier
en
Zulman
ARR;
Farlam
WnAR
Verhoordatum
: 26
September
2000
Datum
van
Uitspraak
: 21
November
2000
SA
M
E
VATTING
Jeugdig
e
s
b
ehoo
r
t
nie ge
v
angenisstraf
op
g
elê
te
w
or
d
son
de
r
v
olledige
v
erslae
en
g
etuienis
v
an
proefbeam
pt
es
of ma
a
ts
k
aplike
bea
m
ptes
o
f
sielkundiges
nie.
U
I T S P R A A K
PJJ
OLIVIER
Olivier A R
[1]
Die
trag
i
ese feit wat
hierdie a
p
pèl
oorheers, is dat die twee appellante toe hul
l
e
die moo
r
d waa
r
aan
hul skuld
i
g
bevind
i
s
,
gepleeg het, onde
r
skeidelik
slegs 15 en 16 jaar oud was. Hierd
i
e
fe
i
t is ook
lotsbepalend van hierdie appèl.
[2]
Die
twee appellante het gedu
r
ende
1996 in die Suidoos-Kaapse Plaaaslike Afdeling van d
i
e
Hoogge
r
egshof
voor Nepgen R en twee assesso
r
e
op drie aanklagte tereggest
a
an.
Die eerste aanklag was een van moo
r
d,
waarvo
l
gens dit
d
i
e appel
l
a
n
te
ten las
t
e ge
l
ê
is dat hulle op 11
O
k
tober
1995 te Bloem
e
ndal,
in die distrik van Port Elizabeth, wederreg
t
elik
en opsetlik ene Bronw
e
ll
Kettledas om die lewe gebring het.
Aanklagte 2 en 3 is onde
r
s
kei
d
elik
’
n aank
l
ag
van oort
r
e
ding
van artikel 2 gelees met artikels 1 en 39 van die
W
et
op Wapens en Ammunis
i
e
75 van 1969, te wete die wederreg
t
elike
besit van ’n 9 mm pi
s
tool
en ’n tuisgemaa
k
te
haelgeweer, en ’n oort
r
e
ding
van artikel 36 gelees met artikels 1, 39 en 40 van gemelde Wet, te
wete die wederreg
t
elik
besit v
a
n ’n
aantal 9 mm en hae
l
geweer
pat
r
one.
[3]
Beide
d
i
e appellante is
skuld
i
g b
e
v
ind
soos aangekla. Op die aank
l
ag
van moo
r
d is
albei tot
18 jaar
gevangenis
s
traf
gevonnis. Die tweede en derde aank
l
agte
i
s vir
vonn
i
sdoeleindes
saamgeneem
en
op hierd
i
e
aank
l
agte
i
s
albei tot 2 jaar gevangenisstraf gevonnis. Die ve
r
hoorhof
het ge
l
as dat die
vonn
i
s
se
op aank
l
agte
2 en 3 saam met d
i
e
vonn
i
s op aank
l
ag
1 uitgedien word. Die effektiewe termyn van gevangen
i
sst
r
af
elkeen van die app
e
llante
opge
l
ê, is dus
18
j
aar.
[4]
Beide
appellan
t
e het
by d
i
e
verhoorhof aan
s
oek
gedoen om teen die skuldigbe
v
i
ndings
en vonnis
s
e te
appelleer. Nepgen R het dit van die hand gewys. D
i
ea
ppel
l
ante het
daarna by wy
s
e
v
a
n
peti
s
ie die
Hoofreg
t
er
genader, wat a
a
n
beide appe
l
lante
verlof verleen het om na die Volbank van die Oos
-
Kaapse
A
f
del
i
ng
van die Hooggeregshof te appelleer, dog slegs teen
die opgelegde vonn
i
s
se.
[5]
Die
appèl is deur die Volbank
(
J
ansen,
P
i
ckering en
Leach RR) aangehoor. In ’n uitsp
r
aak
gelew
e
r deur
Jansen R, waa
r
mee
die ander lede van die regbank saamgestem het,
is die appèl teen die vonn
i
sse
van die hand gew
ys
.
[6]
In
Jul
i
e
1999 is spesiale verlof deur die Hoofr
e
gter
aan die appellante verleen om na hie
r
die
H
o
f
te appelleer teen die gemelde vonn
i
sse.
Die
ge
p
l
eeg
d
e
mis
d
aad
[7]
Die
gebeure wat tot die skuld
i
gb
e
v
i
nding
van d
i
e
appellante gelei het, het in die v
r
oeë
aan
d
ure
van 11
O
k
t
ober
1995 afgespee
l
,
in die omgewing van
’
n
“huiswinkel” van ’n
aantal
Ra
s
tafarian
s
,
bekend as
“
d
i
e
Rastas se huis”.
D
i
e
hu
i
s is geleë
w
a
ar Burkestraat
by Brendonstraat in Bloemendal aans
l
uit. Ten
tyde van
d
i
e
betrokke voo
r
val
was daar ten min
s
te
twee vyandige bendegroepe
i
n
die omgewing akt
i
ef
: die “Tamatieboys” in B
r
endonstraat
en die “Tallaboys” in Burkestraat.
[8]
Die
verhoorhof het die getuienis
van
d
i
e staatsgetuies
oor hoe d
i
e
voorval p
l
aasgev
i
nd
het, aanvaar. Onder ande
r
e
is die getuienis van Cyndy Smith, ’n 20-
j
arige
jongvrou, aanvaar. Die op
s
o
mming
v
a
n
haar getu
i
en
i
s
deur die verho
o
rhof
skets die
t
ragiese
en sinnelose gebeu
r
e
volledig :
“
Smith
het g
e
tuig dat
sy op
die
be
t
r
o
kke
aand van d
i
e
werk af g
e
k
o
m
het en daarna na d
i
e
huiswi
n
kel
g
ega
a
n
het.
Sy het
gesê
d
at sy
beide
b
eskuld
i
gd
e
s
goed
ken. Dat
sy, aso
o
k die
getui
e
s
M
atro
o
s
en V
a
n Vight,
die beskuld
i
gd
e
s
geken het, was nie in
g
eskil
nie.
Hoe
dit ookal sy, Smith het beweer dat
sy goed
b
evrie
n
d
w
a
s met die twee
b
e
sku
l
digd
e
s.
Sy
h
et ook die
o
orlede
n
e
geken en
h
et hom
b
e
skryf as ’n
p
e
rsoon
wat
nie
by sy volle positi
e
we
was n
i
e. Volge
n
s
ha
a
r was
d
aar
t
u
ssen d
i
e
oor
le
dene
se fami
l
ie
en die fam
i
lie
van besku
l
digde
nr 2 vyandskap.
Waaroor
hierdie
vya
n
dskap
g
eg
aa
n
het, het sy gesê dat sy
n
ie
weet nie.
Sy
het gesê
d
at
sy op die
b
etrokke
a
and,
toe sy by die hu
i
swi
n
k
e
l
was, in die
g
ese
ls
kap
van
Matro
o
s
a
s
o
o
k
ene
F
ra
n
c
e
s
w
a
s.
Toe
hulle
d
a
a
r
aan
g
ekom
h
et,
was n
ó
g
d
ie
besku
l
dig
d
es
n
ó
g die
o
o
rled
e
ne
daar.
Later
het die b
e
sk
u
ldigd
e
s
da
a
r
aan
g
ekom.
Op da
a
rdie
stadium het Smith en Matro
o
s
voor d
i
e huis
g
est
a
an.
Beskuldi
gd
e
nr 2 het vir haar ’n sig
a
ret
gevra. Sy het toe
by
die wi
n
k
el
inge
g
aan
en
’
n los
s
i
garet vir hom
gekoop.
Sy
het uitgekom en die s
i
garet
vir hom geg
e
e en
is d
a
ar
n
a
terug in die wi
n
k
el
in.
Na ’n r
u
k
is
sy deur
Ra
de
en
geroep
e
n
gesê
d
at
beskuld
i
gde
n
r
2 haar
ro
e
p.
Sy het weer uitgeg
a
an.
Toe sy uitkom
toe
staan
b
eskuld
i
gde
n
r 2 voor die
w
i
nkel.
Besku
l
digde
n
r 1 w
a
s
o
o
k da
a
r.
Beskuldi
g
de
nr 2 het op daardie st
a
d
i
um
vir haar
m
et sy
arm om haar
n
ek
v
a
sgevat en sy
h
et toe gevoel
h
o
e ’n
vuurw
a
pen
i
n haar
rug
ge
dr
u
k
w
o
rd. Sy het
hom gevra ho
e
k
o
m
hy die wa
p
en
in haar rug
d
ruk
e
n hy het
gesê dat hy net iets wil vra.
Sy het haar toe l
o
s
g
er
u
k
en die
winkel
i
n
geh
a
rdloop.
Sy is egter we
e
r
b
a
ie gou daarna
uit en
het toe
vir beskuldi
g
de
nrs 1 en 2 we
e
r
buite aa
n
getref.
Op daardie
st
a
d
i
um
het sy die
oorle
d
ene
op
gem
e
rk.
Hy het, so
o
s
sy dit gestel het, vir hulle almal vir ’n s
i
garet
ge
v
ra. Hy het
eers vir haar
g
evra
en toe ook vir Rad
e
en
e
n toe vir
s
e
k
e
re
van die R
a
stafari
ë
rs
wat
daar was.
Op hierdie stadium
h
et
beskuld
i
gde
n
r
2 die oorl
e
d
e
ne
met sy vuiste in sy g
e
s
i
g
en in die omg
e
wing
v
a
n sy bors
be
g
in sla
a
n.
B
e
skuldi
g
de
nr
1 het hierby
a
ang
e
sluit
en die oor
l
ed
e
ne
ook met sy vuiste g
e
sl
a
a
n
.
Sy het gesê
dat sy nie
p
res
i
es
kon sê waar
o
p
d
i
e oorl
e
de
n
e
se liggaam hy
so
g
e
sla
a
n
is nie.
Die
oorlede
n
e het
tydens die
aa
nra
n
ding
g
eskr
e
e.
Op ’n stadium
h
et
hy kans
g
ekry om
hom l
o
s te ruk
e
n toe
we
g
ge
h
ard
lo
op.
Terwyl
h
y
gehard
l
oop
het, het beskuldig
d
e
nr 2 geskree dat
h
y
moet stilst
a
an.
D
i
e
oor
l
ede
n
e
het nie
hiera
a
n
ge
ho
or ge
g
ee
nie en toe het
beskuld
i
gde
nr 2 op h
o
m
met ’n han
d
wapen
b
egin
skiet.
Smith
kan
o
nthou
d
at
sy drie sk
o
te
geho
o
r het
wat afgevuur was.
Ha
a
r
i
ndr
u
k
was
dat die
eerste
sk
o
ot
die oorlede
n
e
getref het omdat hy gegryp
h
et
na
sy arm en sy
het verd
e
r
getuig dat die
ander
s
k
ote
ook d
i
e
oor
le
dene m
o
es
g
etref het want
hy het
g
eval.
Sy het
toe,
nadat die
oorle
d
ene
gev
al het, nader
gesta
a
n en hy
het vir haar
g
esê
dat
sy aan die
b
eskuld
i
gd
e
s
moet verdu
id
elik
(
o
m ha
a
r
wo
o
rde te
g
e
bru
i
k)
d
at hy nie by
die di
n
ge
betr
o
kke
i
s
nie.
Sy het dit
vertolk as ’n verso
e
k
aan ha
a
r dat
sy die besku
l
digd
e
s
moet
sê dat die
o
orlede
n
e
nie enige
p
rob
le
me
met die
b
eskuld
i
gd
e
s
h
et nie omdat hy
nie ’n lid van ’n be
n
de
is nie.
Nadat
die oorl
e
de
n
e
geval het, het beskuld
i
g
d
e
nr 1 na h
o
m
gega
a
n en hom
met die
wa
p
en
wat hy gehad
h
et,
wat sy as ’n tuisge
m
a
a
kte
h
aelg
e
we
e
r
bes
k
ryf het,
ges
k
iet.
Sy
h
et
ge
s
ê
d
at
sy gesien
h
et
dat besku
l
di
g
de
nr 1 s
u
kkel om
hi
e
rdie wap
e
n
a
anm
e
k
a
a
r
te sit omdat dit uit twee los
g
edeelt
e
s
best
a
an het.
Sy het verklaar dat die afs
t
and
tuss
e
n
b
eskuld
i
gde
n
r
1 en oorl
e
de
n
e,
toe hy die sko
o
t
afgevuur
he
t
,
ongeveer
1
½
meter (die
afstand
wat sy uitgew
y
s
h
et) w
a
s.
Op daardie
st
a
d
i
um
w
a
s b
e
skuldig
d
e
nr 2
b
esig om
weg te h
a
rdl
o
op
in die rigt
i
ng
van sy hu
i
s.
Hy het, t
e
rwyl
hy geh
a
rdloop
h
et, aan hul
l
e
’n
d
reig
e
ment
g
e
uiter dat
hulle
nie moet
pr
a
at oor wat
hu
l
le ges
i
en
het nie.
Sy
h
et
in die huis
i
nge
g
aan
e
n
d
aar
g
e
bly todat die
polis
i
e daar
aan
g
ekom h
e
t.
Sy het op
daardie st
a
d
i
um
niks g
e
sê
nie, want volge
n
s
ha
a
r w
a
s
sy
g
e
s
ko
k
en sy
w
ou
n
ie
betr
o
kke
g
era
a
k
het nie.
Sy het
egter op 19 Okto
b
er
1
9
95
’n verkl
a
ring
aan die
p
olis
i
e
afgelê waarin sy ’n we
e
r
g
awe
van
die
ge
b
eure
g
egee
h
et wat w
e
senl
i
k
o
o
r
e
enstem
m
et haar
getu
i
en
i
s
in die hof.”
[9]
Die
doodsve
r
oo
r
s
akende
wond was a
f
komstig
van die 9mm pistool wat deur die tweede appellant gebruik
i
s
.
Die afgevuurde skoot het die bo
r
skas
van d
i
e oorledene
van agt
e
r
deurboor. Die tuisgemaakte haelgeweer wat deur die ee
r
s
t
e
appel
l
ant gebru
i
k
i
s
,
was oneffektief, en daar is by die nadoodse onder
s
oek
vi
er haelkorre
l
s
in d
i
e linker
voorkop van die oorledene gev
i
nd. D
i
e
haelkor
r
els het
nie die skedel binnegedr
i
ng
n
i
e, maar was,
volgens d
i
e
ge
t
u
i
en
i
s
van die distriksgeneesheer wat d
i
e
nadoodse onde
r
s
oek
uitgevoer het, op ’n afstand van 1 tot 2 meter vanaf die oor
l
edene
se kop afgevuur.
[10]
Die
beskuldigdes is op die basis van hul eie hande
l
inge
en weens gemeenskaplike opset om d
i
e
oorledene te dood,
aan
die moord skuldig bevind. Die twee g
e
noemde
vuurwapens w
a
s
ongeli
s
en
s
ieerd;
die bypassende ammunisie w
a
s
wetstrydig in die appellante se besit.
Die
v
errigtinge
voorafg
a
ande
die vonni
s
op
l
egging
[11]
Na
d
i
e
skuldigbevinding
van
die appellante is d
i
e
verrigtinge op 12 Augustus 1996 deur
die
verhoorhof ui
t
g
estel
tot 30 September 1996 sodat verslae van p
r
oefbeamptes
ten opsigte van beide appellan
t
e
verkry kon word. Dit was beveel dat sodanige verslae verkry moes
word
en
nie later as 30 Sep
t
ember
1996 bes
k
ikbaar
moes wee
s
.
[12]
By
d
i
e voortsetting
van d
i
e
ve
r
rigt
i
nge
op 30 September 1996 was geen ve
r
s
lae
van p
r
oefbeamptes
of enige maatskaplike we
r
k
ste
r
s
of sie
l
kundiges
voor d
i
e hof gelê
nie. Wat die aange
v
raagde
verslag van die p
r
oefbeamptes
betref, is ’n bri
e
f
van die Maatskapli
k
e
D
i
enste van die
Provinsie van die
O
os
-
K
a
ap,
gerig aan die Adjun
k
-Prokureur
Generaal van die
O
os
-
Kaap
en gedateer 20 September 1996,
v
o
orgelê.
Die
brief ve
r
wys
na die opdrag van d
i
e
hof en vervo
l
g
dan:
“
U
b
rief van
1
2
August
u
s
1
995
het betr
e
kk
i
ng.
Die
Pr
o
efbe
a
mptes
a
a
n w
i
e
die on
d
ers
o
eke
to
e
g
e
wys
is, kon n
o
g
n
ie
daar
i
n sla
a
g
om die
ond
e
rso
e
ke
a
f
te handel n
i
e,
om die volgen
d
e
re
d
e:
1 Tuis
b
eso
e
k
e
kan n
i
e
de
u
r
Maatskapl
i
k
e
W
e
rk
er
s
(Proef
b
ea
m
ptes)
in d
i
e
be
n
degete
i
sterde
Noordel
i
k
e
A
re
a
s
van Port Elizabeth g
e
do
e
n
word n
i
e.
Die oor-e
n
-we
e
r
bak
l
eiery
tussen die o
n
derskeie
b
en
d
es
het selfs in d
i
e
ond
e
rh
a
wi
g
e
sa
a
k in die
Hoog
g
er
e
gshof
plaasgevind
en
Maatskapl
i
k
e
W
e
rk
er
s
k
o
n midde in
hi
er
die
gevegte
b
eland,
met er
n
s
tige
gevolge.
2 Die
b
e
skuldi
g
des
o
ntk
e
n
s
t
ee
d
s
skuld
e
n maak
al
l
es
af as ’n misversta
n
d.
Hierm
e
e s
a
am
is die o
ue
rs
vo
o
rskriftelik
oor d
i
e aard
van d
i
e
vonnis.
Beskuld
i
gde
no
.
1
se moe
d
er
h
et
byvoorb
e
eld
teen
o
or die
pr
oefbea
m
pte
g
enoem
d
at
dit sle
g
s die
rol van d
i
e
proef
b
ea
m
pte
is om toe
te
sien dat d
i
e
kind
n
a
’
n
Nyw
e
rhe
id
s
kool
g
a
an.
3 In
belang van
die
proef
b
e
a
mptes
se veiligheid,
a
s
o
o
k
hulle voortg
e
s
ette
uitvoering v
a
n
proefd
i
e
n
ste
in veral die No
o
rdel
i
k
e
Areas, word d
i
e
mening g
e
h
u
ldig
dat die proef
b
ea
m
pte
se o
n
ders
o
eke
g
est
a
ak
word in die ond
e
rh
a
wi
g
e
geval.
U
si
e
ning
o
or
die aan
g
ele
e
ntheid
word
g
raag
o
ntvang.
geteken:
S THU
Y
NSMA
STREEKDIREKTEUR”
[13]
Die
verk
r
y
ging
van
’
n ve
r
s
lag
van ’n proefbeampte of enigiets in dier voege is nie ve
r
der
gevoer nie.
[14]
Die
vader van die
t
w
eede
appellant het wel getuig, maar
s
l
egs
om die opgewerpte al
i
bi
van sy seun te
staa
f
.
Die alibi
en die
vader se getu
i
en
i
s
is tereg deur die ve
r
hoorhof
verwerp. D
i
e
vader het egter geensins oor d
i
e
seun se persoonli
k
e
oms
t
andighede of
ter ve
r
s
agting
van vonn
i
s
ge
t
uig n
i
e.
[15]
Na
d
i
e
skuldigbevinding van die twee appellante, het die Staat, ter
ve
r
s
waring
van vonnis, d
i
e
getuien
i
s van
Kaptein Van
e
ssa
Nel van d
i
e
Misdaadinligtingbestuu
r
sentrum
van d
i
e
S A Polis
i
ediens
aangebied. Sy het getuig oor d
i
e
voorkoms en toename van bendebedrywighede in die buurt waaruit die
appellante gekom het. Moorde en bendegeweldp
r
ob
l
eme
het d
r
asties
toegeneem;
s
o
ook die onwettige handeldryf
in
Mand
r
ax en d
i
e
wedyw
e
r
i
ng
van die bendes om die handel in
v
erdowing
s
middels
te beheer. D
i
e
ve
r
bint
e
nis
t
u
ssen haar
getu
i
en
i
s
en die onderhawige
s
a
ak
is
s
l
egs
dat die ve
r
hoorhof
bev
i
nd het dat
d
i
e appellante
lede van die Tamat
i
eboys-bende
was
en dat die
oorledene een of ander ongespesifisee
r
de
v
e
rb
i
n
t
en
i
s
met die Tal
l
aboys
-
bende
gehad he
t
. Sy
het geen onderhoude
met
d
i
e appellante
gevoer n
i
e en
het toegegee dat sy nie kan sê dat hulle enigsins by dwelms of
dwelmsmokke
l
ary
betrokke was n
i
e.
[16]
In
die loop van die vonnisoplegging
het
die verhoorhof vermeld dat die appellante be
i
de
eers
t
e
oortrede
r
s is;
dat hulle skoo
l
gaande
was en dat hul skoolloopbane onderbreek is sedert hul
i
n
hegten
i
s geneem
is; dat hulle by hul oue
r
s
inwonend w
a
s;
dat hulle in oms
t
andighede
groo
t
geword het
waar hulle dit nie b
r
eed
gehad het
nie en
dat
hul be
i
de
jong seuns is. Met ve
r
wysing
na d
i
e uitspraak
van Rumpff HR in
S v Du Toit
1979
(3) SA 846
(A) op 857 D, het die verhoorhof die e
l
ement
van afskrikking bek
l
em
t
oon
en vervolg:
“
In
die huid
ig
e
geval w
a
s
d
it
nie moontlik om versl
a
e
van pr
o
efbe
a
mptes
te kry nie.
Ek
aanvaar egt
e
r
dat
julle
adv
o
k
aat
alle omsta
nd
ighe
d
e
wat
h
y
as relevant b
e
skou
het vir do
e
leind
e
s
van vonn
i
sopl
e
gg
i
ng
aan my voorge
l
ê
het. Julle j
e
ug
is
i
ets wat
e
k
nie
kan
ig
n
or
e
er
nie. Aan die and
e
r
k
a
nt h
e
t
julle julleself bew
a
pen
met gev
a
arlike
w
a
pe
n
s
waarv
o
or jul
l
e
geen l
i
se
n
s
i
e
geh
a
d het nie;
julle het hierd
i
e
wape
n
s g
e
bru
i
k
teen ’n o
n
skuld
i
ge
p
e
rs
o
on;
julle
het
so
o
s r
a
mp
ok
kers
van o
ud
s
op
g
etree
(
a
s
ek
dit so k
a
n
stel).
Hierdie
tipe van bo
e
wery
kan
nie ge
d
uld
word nie. Die
geme
e
nsk
a
p
skree
d
a
a
rte
e
n.”
Die
voo
r
s
t
el
van be
i
de
advokate, dié van die Staat en vir die ve
r
dediging,
dat ’n deel van d
i
e
te
opgelegde
ge
v
angeni
ss
traf
opges
k
ort moet
wo
r
d
,
is deur die ge
l
ee
r
d
e
ve
r
hoor
r
egter
in d
i
e vo
l
gende
terme ve
r
werp:
“
Ek
kan o
n
ge
l
ukkig
nie met
een van
die
ad
v
okate
s
aa
mstem nie.
Die vonn
i
s
wat op
g
elê
m
oet word, m
o
et
’n sw
a
ar
e
en
w
e
es. H
i
erdie
tipe van
optrede
skree vir ’n
v
onn
i
s
wat swaar is. Om ’n vonnis
o
p
te lê en dan ’n
gedeelte
o
p te sk
o
rt,
wat sal bet
e
k
e
n
d
at na ’n
lang tydperk in die
tronk
jul
l
e n
o
g
stee
d
s ’n
opg
e
skorte
v
onn
i
s
het, s
o
u myns
ins
i
e
n
s
ge
e
n doel
d
ien
nie.
Indien
julle nie van die gel
ee
ntheid
g
e
bru
i
k
ma
a
k wat
a
an
julle geb
ie
d
sal word in
die
tro
n
k nie en
nie h
e
rvorm
nie, dan k
a
n ek
nie
s
i
en
dat ’n opg
e
skorte
vonn
i
s
e
nigs
i
ns
enige
d
oel
s
a
l
dien om dit te bewerkstell
i
g
nie.
Dit
is vir my uiters o
n
aa
n
g
e
naam
om jul
l
e
twee te vo
n
nis
om
d
at
julle jong seu
n
s
is.
Ek
kan egt
e
r
nie vir julle
beh
a
ndel
so
o
s
pers
o
ne
w
a
t
uit onb
e
s
o
nne
nh
eid
of onvolwasse
n
heid
op
getree
h
et
en
sod
o
en
d
e
’n ligte vonnis oplê nie. Die
manier
wat julle
op
g
etree
het, vereis d
a
t
‘n lang ter
m
yn
van gevan
g
eniss
t
raf
opge
l
ê
m
o
et
word.
Al
wat
ek
kan
sê
is dat as julle
ouer was, die vonn
i
s
s
e
ker
h
eel
wa
ar
skynl
i
k
ba
i
e swa
a
rd
e
r
sou
gewe
e
s
het.”
[17]
Soos
reeds vermeld,
is
die appellan
t
e
se appèl teen die vonn
i
s
se
deur die Volbank van die
Oo
s-Kaapse
A
f
deling van die
hand gewys. Daar is bevind dat d
i
e
ve
r
hoo
r
hof
geen wanvoorl
i
gting
begaan het nie,
of
dat die vonn
i
s
so swaar is dat
dit
inmenging regve
r
dig
n
i
e.
[18]
Sonder
om enigsins afb
r
euk
te doen aan die u
i
ters
moeilike taak van ’n ve
r
hoorhof
om vonnis op te lê in omstandighede soos in die onderhaw
i
ge
geval, meen ek dat die a
p
pèl
teen die
v
onni
s
se
moet
s
laag tot
die mate hie
r
onder
aangedui.
[19]
’n
Vonn
i
s van 18
j
aar
gevangenisstraf is ‘n baie swaar vonnis (per Vivier A R in
S
v Bar
n
a
b
as
1991 (1) SASV 467 (A) op 470 a en
s
i
en ook met ’n
skoon reko
r
d en
wat k
l
aarbl
y
klik
sonder voorbedag
t
e
rade opgetree het.
Die
opgelegde vonn
i
s
se
is langer as e
l
keen
van d
i
e
appellante se lewensjare;
is opgelê
aan
twee
o
n
v
o
lw
a
s
se
k
in
de
r
s
wat opsigtel
i
k
gebuk gegaan het onder ’n gebrek aan oordee
l
svermoë
en waarskynl
i
k
onder d
i
e
inv
l
oed
van ’n bendekult
u
ur
en ’n gewelddad
i
ge
milieu (s
ie
n
oor ve
r
g
elykbare
f
akto
r
e
en gepaste s
t
rawwe
vir
j
eugdiges
S v
Machasa en Andere
1991
(2) SASV 308 (A) op 318 g - h;
S v
L
e
ng
a
n
e
1990 (1)
SASV 214 (A) op 220 b - h,
S
v Lehnberg en ’n Ander
1975 (4)
SA 553
(A) op 561 A - H).
[20]
’n
Vonn
i
s
van gevangenisstraf beh
o
ort
aan geen jeugdige opgelê te wo
r
d
sonder behoorlike voo
r
vonn
i
s-ve
r
s
lae
en getuienis aangaande die persoonlikheid, persoonlike omstand
i
ghede
en agte
r
grond,
en ’n ernstige oorweging van al d
i
e
toepasl
i
ke
alternat
ie
we
vonn
is
opsies
nie (sien
S
v Quandu en Andere
1989
(1) SA 517
(A) op 522 H - 524 G;
S v Z en
vier a
n
der
sake
1999
(1) SASV 427 (OK)
op 441 paragraaf
3;
S
v H
a
nd
A
no
t
her
1978 (4)
SA 385
(OK).
Dit
is nie in die onderhawige geval gedoen
nie. Die moon
t
likhe
i
d
bestaan dat ’n on
r
eg
d
i
e appel
l
ante
aangedoen is. Die
vonn
i
sse
kan dus n
i
e
g
e
handhaaf wo
r
d
nie. aangev
r
a. Soos
h
i
erbo aangedui,
is deur die Streekdirekteur van Maatskap
l
ike
D
i
ens
t
e
per br
i
ef
aan die hof meegedeel dat daar nog n
i
e
daarin
geslaag
kon
word
om die onde
r
s
oeke
af te handel n
i
e,
om d
i
e
v
olgende
rede
s
:
1 Tu
i
s
besoeke
kan nie deur maatskapl
i
k
e
we
r
k
e
r
s
(proe
f
beamptes)
in die bendegete
i
ste
r
de
Noordelike A
r
eas
van Port Elizabeth gedoen wo
r
d
nie.
2 Die
beskuldigdes ont
k
e
n
s
teeds s
k
uld.
3 Die
oue
r
s is
voo
r
skr
i
ftelik
oor die aa
r
d
van die vonnis.
[22]
Ek
i
s
,
om dit sagkens te s
t
el,
nie in die minste met hierd
i
e
ve
r
duidel
i
kings
beïndruk nie. Wat p
a
ragraaf
1 betref, is die feit van die saak dat die appellante se borg net na
d
i
e
sku
l
digbev
i
ndings
inget
r
ek
is
.
Hulle was dus in aanhouding. Die
proefbeamptes kon hulle dus in
v
olle
veiligheid besoek het. Die ouers kon uit die g
e
vaarsones
gehaal word deur die polisie;
so
ook onderwyse
r
s
en andere wat die nod
i
ge
inligt
i
ng kon
verskaf.
In
elk geval, blyk dit
dat d
a
ar
wel deur die proefbeampte onderhoude gevoer is met d
i
e
appell
a
nte
en hul oue
r
s
: waar anders sou
die
inligting in pa
r
agrawe
2 en 3 hie
r
bo
verme
l
d
vandaan gekom het?
Wat
paragraaf 2 betref, onts
t
aan
die vraag of dit die betrokke proe
f
beampte
en streekdirek
t
eur
se houding
is
dat
v
o
orvonni
s
-
v
er
s
lae,
deur die hof aangevra, voorgelê k
a
n
e
n
sal
w
ord
s
l
e
g
s
a
s
die beskuld
i
gdes
sku
l
d
erken? Indien
dit wel d
i
e
opvatting is, dan moet daar, hoe gouer hoe beter, ’n algehe
l
e
re-orië
n
tasie
in die gemelde departement plaasvind.
Wat
paragraaf 3 betref, is dit eweneens onaanvaarbaar
om
te weier om
’
n
ve
r
s
lag
aan die hof te l
e
wer
omdat d
i
e
ouers op
’
n
bepaalde vonn
i
s
aandring. Die proefbeam
p
te
weet dat wat die ouers ookal verlang, die vonn
i
s
i
n
die d
i
sk
r
es
i
e
van die hof is. Dit is
wel die taak van
die p
r
oefbeampte
om onder andere d
i
e
ouers se wense,
en veral hul
redes daarvoor, aan die hof voor te lê.
[23]
Die
verhoorhof het gefouteer deur die gemelde verskon
i
ngs
van die Streekdirek
t
eur
t
e
aanvaar en die
aangeleentheid
n
i
e
verder te voer nie. In e
l
k
geval is daar sekerlik ander
i
nst
an
s
i
e
s
in Port Elizabeth wat ’n helpende hand kon
v
erleen
het,
bv
NIMRO en die Oo
s
-Kaap
s
e
Departement
van
Korrekt
i
ewe
Dienste. Dit word van d
i
e
vonnisoplegger
v
erwag
om ’n dinamie
s
e
rol te
s
p
eel
b
y
v
o
nni
s
opleg
g
ing,
veral wat paragrawe van d
i
e
uitsp
r
aak
v
a
n
Erasmus R (waarmee Jones R saamges
t
em
het) in
S
v Z en vier ander sake
,
s
u
pra
op bl 441:
“
3 Die
hof sal d
i
nami
e
s
ha
nd
el ten
einde
v
olledige
b
es
o
nderhe
d
e
van die b
e
skuldig
d
e
se
pe
rs
o
onl
i
k
he
i
d
en sy pers
oo
nlike
omsta
n
dig
he
de
te bekom.
Die
hof sal
wa
a
r
nod
i
g ’n
voorvonn
i
sv
e
rsl
a
g
van ’n
p
roefbeampte
en / of ’n korrekti
e
we
beampte
a
a
nv
ra.
So ’n v
e
rsl
a
g
is a
a
n
g
ew
e
s
e
wa
a
r
die besku
l
digde
’
n er
n
s
tige
m
i
sdryf
gep
l
eeg
het, of vorige vero
o
rdeli
n
ge
het.
Dit
is
o
nvanp
a
s
om
’
n
besku
l
dig
d
e
gevan
g
eniss
t
raf,
ook
o
pg
e
skorte
gev
an
gen
i
sstraf,
op te lê so
n
der
d
i
e voord
e
el
van ’n voorvonn
i
sv
e
rsl
a
g.
4 Die
hof sal met sorg
en
verbeeld
i
ng
sy wye diskr
e
sie
g
ebru
i
k
ten einde ’n
v
onn
i
s
te bep
a
al wat
p
a
slik
i
s
vir die b
e
skuldig
d
e
ges
i
en sy eie
beson
d
ere
o
mstand
i
gh
ed
e
en die mis
d
ryf
wa
a
ra
a
n
hy skuld
i
gbevind
i
s
.
Dit behels
eerst
e
ns
d
i
e
bepal
i
ng
van d
i
e
m
ees
gep
a
ste
v
o
rm
van straf
e
n
twee
d
e
n
s
die
aan
p
assing
v
an da
a
rdie
straf om aan die
behoeft
e
s
van die bep
a
alde
b
e
skuld
i
gde
te
p
as”
[24]
Dat
dit wel
geredel
i
k
moontlik
i
s om
voo
r
vonnis
samewerking
i
n
Port Elizabeth te kry (mins
t
ens
in Februarie 1999) van onder andere d
i
e
Adjun
k
-Dire
k
teur
van Openbare
Ve
r
v
o
l
g
i
ngs
(Oos
-
Kaap), die
Departement
van
Korrekt
i
ewe
Dienste en NIMRO, in Port El
i
z
abeth,
blyk uit die ui
t
s
praak
in
S v Z
en v
i
er
ander sak
e
,
supra
.
[25]
Die verlangde dinamiese optrede het in
hierdie saak in d
i
e
s
l
ag gebly. D
i
t
mag wees dat in die onderhawige term
y
n
ge
v
angeni
ss
traf,
selfs ’n lang termyn, wel ’n aangewese
straf is. Maar dit kan alleen beoordeel
word as die riglyne
i
n
pa
r
ag
r
awe
3 en 4 op 441 van
S v Z en vier
ander sak
e
,
hierbo genoem, ten volle n
a
gekom
is, veral
waar
dit hier gaan om jeugd
i
ges. Ten
ein
d
e dit te
ve
r
mag,
moet d
i
e
opgelegde vonn
i
sse
t
er syde gestel
word en moet d
i
e
aangeleentheid na die verhoorhof terugverwys word vir die ve
r
k
ryging
van die nodige inligt
i
ng
en vonn
is
oplegg
i
ng
van nuut af.
[26]
Ek
i
s bewus van die
prakt
i
ese
pro
b
leme wat so
’n
b
e
vel
sk
e
p. Uitsp
r
aak
op d
i
e meriete
is ge
l
ewer
op
12
Augu
s
tus
1996
en
sedert daardie datum
i
s
d
i
e appel
l
ante
in aan
h
ouding.
Dit is moe
i
lik
en ie
t
w
at
onrealisties om nou proe
f
beamptes
ve
r
s
lae
te verkry van d
i
e
pe
r
s
oon
l
ike
omstandighede van die appellante op daard
i
e
s
t
adium. Maar
die fout wat h
i
er
gemaak is deur nie op daard
i
e
stad
i
um d
i
e
nodige inligting
t
e
bekom nie, regverd
i
g
nie ’n
t
w
eede
en erger dwaling, nl om ’n onreëlmatigheid
te bek
r
agtig,
nie.
[27]
Ek
is
v
a
n
v
o
orneme
om as deel
v
an
d
i
e bevel wat ek
maak, te beveel dat
’n afskrif van hie
r
d
i
e
uitspraak so gou as moontlik voo
r
ge
l
ê
van die P
r
ov
i
ns
i
e
O
os
-
Kaap,
vir ve
r
s
p
r
eiding
aan alle maa
t
skaplike
we
r
k
e
r
s
en we
r
k
ste
r
s
en proefbeampt
e
s,
met die oog op
d
i
e
bestudering daarvan en re-oriën
t
ering
na aanle
i
ding
van die opme
r
k
ings
hierin gemaak.
[28]
Die
volgende bevele word gemaa
k
:
1 Die
appèl van be
i
de
appellante teen d
i
e
vonnise hul
opgelê
op 1 Ok
t
o
ber
1996 deur Nepgen R en
t
wee
assessore in d
i
e
Suid
-
Oos Kaapse
A
f
deling van
die Hooggereg
s
hof
en bekragtig deur die Volbank van die
Oo
s-Kaapse
A
f
deling van
die Hooggeregshof op 1 M
a
art
1999, wo
r
d
gehandhaaf en d
i
e
opgelegde vonn
i
sse
word tersydegestel.
2 Die
kwessie van vonnisople
g
g
i
ng
ten aans
i
en van
beide appellante word na die ve
r
ho
o
r
hof
ter
u
gver
w
ys,
s
o
dat volledige
voorvonn
i
s
-vers
l
ae
en getuienis ver
k
ry
en
v
o
orgelê
kan word ten aansien van d
i
e
pe
r
soonlike
omstandighede van die appellante en en
i
ge
a
n
der
tersaaklike inligt
i
ng,
deur proe
f
beamptes
en maatskap
l
ike
werke
r
s of
werksters en enige ander bevoegde persone. Vonni
s
oplegging
moet daarna opnuut plaasvind.
3 Die
Griffier van hie
r
die
Hof word versoek om ’n afskrif van hierd
i
e
ui
t
s
p
r
aak
aan die St
r
e
ekdirekteur
van die Departement Maa
t
skaplike
D
i
e
n
ste
van die P
r
ov
in
sie
O
os- Kaap voor
te lê
vir
verspreid
i
ng
aan alle maatskap
l
ike
we
r
k
e
r
s
en we
r
k
ste
r
s
en proefbeamptes, met die oog op d
i
e
bestudering daarvan en re-or
i
ënt
e
ring
na aan
l
eiding
van d
i
e
opme
r
k
ings
hier
i
n
gemaak.
P
J J OL
I
VIER
AR
SAMESTEMMEND
:
ZULMAN
AR
FARLAM
Wn
AR