S v Tyatyame (507/90) [1991] ZASCA 66 (27 May 1991)

80 Reportability
Criminal Law

Brief Summary

Criminal Law — Rape — Conviction and sentence — Appellant found guilty of raping a minor and sentenced to death — Appellant's appeal against conviction and sentence — Evidence of the complainant and corroborating witnesses deemed credible and reliable — Appellant's defense characterized by evasiveness and lack of substantial contradiction to the complainant's testimony — Court upholds conviction and sentence.

Comprehensive Summary

Summary of Judgment


1. Introduction


The matter was a criminal appeal limited to sentence in which the appellant challenged the imposition of the death penalty following a conviction for rape.


The appellant was Linon Tyatyame (the accused at trial), and the respondent was the State. The appeal was heard in the (then) Appellate Division of the Supreme Court of South Africa before Hoexter JA, Nestadt JA, and Kumleben JA.


The procedural history was that the appellant, a 29-year-old man, was tried in the Cape of Good Hope Provincial Division before a court constituted by Munnik JP and two assessors. He was convicted of rape and sentenced to death. The Appellate Division granted the appellant leave to appeal against sentence only.


The general subject-matter of the dispute on appeal concerned the appropriateness of the death sentence in circumstances of an exceptionally violent rape of a very young complainant, viewed in light of intervening legislative changes governing capital punishment.


2. Material Facts


The complainant was a young schoolgirl (sub-B) living with her grandmother in Nyanga. On the evening of Friday, 2 September 1988, at approximately 18h00, the grandmother sent the complainant to a nearby shop to buy cooldrinks. While en route, the appellant grabbed the complainant and, holding her by the hand, forced her to walk with him to bushes in Philippi, arriving around dusk.


In the bushes, the appellant undressed the complainant, assaulted her by slapping and kicking her, forced her onto the ground, climbed on top of her, and had forceful sexual intercourse with her. After the rape, he left her helpless on the ground; she was bleeding heavily from severe genital injuries.


Later that night, the complainant’s uncle, Mr Donald Mdlokovi, joined a search for her. Shortly before 22h00, he encountered the appellant near the appellant’s residence. The appellant had blood on the front of his trousers and lied about the source of the blood when questioned. Mdlokovi regarded the appellant as insolent but sober. During events that followed, the appellant was taken to the complainant’s home where he admitted that he knew where she was.


Adjutant Officer Botha (South African Police, Nyanga) testified that he first saw the appellant at 22h40, and that the appellant appeared completely sober and normal. The appellant indicated willingness to point out where the complainant was. The police took him in a vehicle while Mdlokovi followed. The appellant directed them to the relevant bushes. The search party located the complainant lying on the ground wearing only a small shirt; she was in a dire condition, unable to stand or walk without assistance. The complainant and appellant arrived at the Philippi charge office around 23h30–23h45.


Medical evidence, accepted by the court, established the extreme severity of the complainant’s injuries. Dr A A Adams examined her around 00h30 on 3 September 1988, finding shock and serious vaginal injuries. Her labia were extremely tender and swollen, smeared with blood and sand; her hymen was freshly torn; there was bleeding, including from a tear extending to the buttock cleft. Dr Adams decided almost immediately that she required surgery and arranged transfer to the Red Cross Children’s Hospital. She remained hospitalised from 3 September to 16 December 1988 and underwent at least five operations.


At hospital, Dr Scheinfeld stated that without medical treatment the complainant could have bled to death. He observed a fourth-degree tear extending from the vagina into the rectum. Dr J Anthony, a consultant gynaecologist, performed surgical exploration under general anaesthetic and described tears extending into the rectum with damage to perineal muscles and the anal sphincter, as well as a high vaginal tear through which bowel was visible, necessitating abdominal access for repair. Infection later caused initial repair work to break down, requiring further procedures. Dr Anthony also raised the possibility that intra-abdominal infection could adversely affect the fallopian tubes, creating a risk of future infertility.


Dr D ’n Bass, a consultant surgeon experienced in child abuse cases, characterised the injuries as the most severe he had encountered in a rape case and expressed the view that, if intercourse occurred, it was extremely violent and inflicted extreme pain without regard to the child. Dr S W Moore, another surgeon, performed further operations including reconstructive work on the anal sphincter. He later examined the complainant over an extended period and testified that she did not have full bowel control and would likely suffer this impairment, and associated embarrassment, for the rest of her life, with the possibility of further surgery remaining uncertain.


As to the appellant’s condition, Dr Adams took a blood sample at 00h45 on 3 September 1988 which reflected a blood alcohol level of 0,12 g per 100 ml at that time. Dr Adams recorded, after clinical testing, that the appellant was not under the influence of alcohol or drugs during examination. The appellant gave an account to Dr Adams that he had shared a six-litre container of Lieberstein wine between 16h00 and 17h00 with two other people.


The appellant was later admitted to Valkenberg Hospital for observation under an order issued on 3 November 1988 and escaped after 23 days. Psychiatrists appointed under section 79 of the Criminal Procedure legislation issued a unanimous report dated 1 December 1988 stating that he was not mentally ill, was fit to stand trial, appreciated the wrongfulness of his acts at the time of the offence, and that his capacity to act accordingly was not impaired by mental illness or defect.


At trial the appellant pleaded not guilty and testified. The trial court accepted the complainant’s and her uncle’s evidence as credible and reliable, rejected the appellant’s version as false, and treated him as a thoroughly dishonest witness. The appellant’s defence, as characterised by the appellate judgment, was that due to intoxication he did not know what he was doing. The trial court found that his later embellishments regarding drinking were untruthful, accepting only the account he had given to Dr Adams (and also reportedly to Dr Quail). The trial court concluded that the appellant had consumed alcohol but was not so intoxicated as to lack intent, emphasising his purposeful conduct in selecting an isolated place, directing the complainant to undress, and carrying out the rape.


For sentence, it was before the court that the appellant had two prior rape convictions, in both of which the complainants were eight-year-old girls. A psychiatrist, Professor T Zabow, expressed the opinion that the appellant fit a profile of a rapist with a specific selectivity for young girls.


3. Legal Issues


The central legal question on appeal was whether, in light of the subsequently commenced Criminal Procedure Amendment Act 107 of 1990, the death sentence imposed for rape was, considering all the circumstances shown by the record, the appropriate sentence.


The dispute primarily concerned the application of legal sentencing standards to established facts, together with an evaluative judgment regarding the weight of aggravating and mitigating factors. It was not an appeal against conviction, and the appellate court approached the matter on the factual basis accepted by the trial court, including the findings that the appellant acted purposefully and was not so intoxicated as to be unaware of what he was doing.


A subsidiary issue was the significance, as mitigation, of the appellant’s alleged intoxication and whether any cooperation with police (pointing out the complainant’s location) evidenced remorse.


4. Court’s Reasoning


The court began by locating the appeal within the altered legislative framework brought about by Act 107 of 1990, which materially changed the approach to the death penalty. It relied on the exposition in S v Senonohi 1990 (4) SA 727 (A) to explain that, under the amended regime, the appellate court exercises an independent discretion on a death sentence appeal. The question was no longer confined to whether the trial court had misdirected itself in exercising a sentencing discretion; instead, the appellate court had to determine for itself whether the death penalty was the appropriate sentence in the light of all the circumstances.


Turning to the record, the court identified the principal aggravating features. These included the appellant’s two previous rape convictions, each involving an eight-year-old complainant, and the fact that the present complainant was also a young child. The court placed substantial weight on the extreme brutality of the rape and the appellant’s callousness, including that he left the child severely injured and bleeding in the bushes. The court highlighted the complainant’s prolonged suffering: severe pain and fear at the time and in the hours she lay abandoned, prolonged hospitalisation (approximately three and a half months), and the necessity for multiple operations.


The court further treated as aggravating that the complainant’s injuries were not merely acute but included permanent or long-term consequences, particularly the likely lifelong bowel-control impairment and the possibility of infertility. The court also accepted that the ongoing impairment would continuously remind the complainant of the attack, compounding the enduring trauma.


On mitigation, the court accepted only limited factors. It treated the appellant’s alcohol consumption as capable, at most, of having lowered inhibitions, but not as having deprived him of understanding or intention. It noted that attempted retrospective blood-alcohol calculations were of doubtful value due to variable and unknown components, and preferred to infer the appellant’s functional state from his goal-directed conduct before, during, and after the offence. The court considered that this conduct showed that alcohol had not materially affected him when he formed and executed the decision to rape.


The court also accepted that the appellant had a background of social disadvantage, as reflected in the psychiatric report describing a severely disturbed family environment involving alcohol abuse, violence, and parental conflict. However, it regarded the mitigating force of this factor as limited in the context of the offence and the broader record.


An argument advanced on the appellant’s behalf was that his pointing out of the complainant’s location indicated remorse. The court rejected this, finding that the appellant cooperated with police to escape the danger posed by angry bystanders who wanted to assault him, rather than from contrition.


After weighing the mitigating factors against the aggravating circumstances, the court concluded that the mitigatory considerations carried little weight and were overwhelmingly outweighed by the seriousness of the crime, the appellant’s history, and the catastrophic harm inflicted on a defenceless child. The court emphasised the importance of protecting young children against such offenders and regarded the community interest as strongly engaged where a seven-year-old child is raped. On its independent assessment under the amended law, it held that the death penalty was the only appropriate sentence.


5. Outcome and Relief


The appeal against sentence was dismissed.


The result was that the death sentence imposed by the trial court for rape remained in force. The judgment, as reported, did not make a separate costs order.


Cases Cited


S v Senonohi 1990 (4) SA 727 (A)


Legislation Cited


Criminal Procedure Amendment Act 107 of 1990


Criminal Procedure Act 51 of 1977 (sections 77(1), 79, 277, 322(2A), as referenced in the judgment)


Mental Health Act (as referenced in the psychiatric findings; Act number not specified in the judgment text provided)


Rules of Court Cited


No rules of court were cited in the judgment text provided.


Held


The Appellate Division held that, applying the post-1990 legislative framework governing capital punishment and exercising an independent discretion, the death sentence was the appropriate penalty on the record. The mitigating factors of alcohol consumption (at most lowering inhibitions) and social disadvantage were found to carry little weight when set against the appellant’s prior convictions for child rape, the extreme violence of the present offence, the complainant’s life-threatening and permanently disabling injuries, and the broader need to protect child victims. The appeal against the death sentence was therefore dismissed.


LEGAL PRINCIPLES


The judgment applied the principle that, after the commencement of the Criminal Procedure Amendment Act 107 of 1990, an appellate court hearing an appeal against a death sentence must exercise an independent discretion and determine for itself whether the death penalty is the appropriate sentence in light of all established circumstances, rather than intervening only upon misdirection by the trial court.


In assessing appropriateness, the court applied the conventional sentencing approach of weighing aggravating and mitigating factors disclosed by the record, including the offender’s prior convictions, the vulnerability of the victim, the brutality of the offence, and the gravity and permanence of harm caused.


The judgment further applied the evaluative principle that claims of intoxication as mitigation depend not merely on blood-alcohol measurements or retrospective calculations, but materially on whether the offender’s conduct demonstrates purposeful, goal-directed behaviour, indicating awareness and control rather than incapacity to form intent.


Finally, the judgment applied the principle that asserted post-offence cooperation does not necessarily indicate remorse; the court must assess the surrounding circumstances to determine whether such conduct reflects contrition or is motivated by self-preservation.

About SAFLII
Databases
Search
Terms of Use
RSS Feeds
South Africa: Supreme Court of Appeal
SAFLII
>>
Databases
>>
South Africa: Supreme Court of Appeal
>>
1991
>>
[1991] ZASCA 66
|

|

S v Tyatyame (507/90) [1991] ZASCA 66 (27 May 1991)

Saaknommer 507/90
IN DIE HOOGGEREGSHOP VAN SUID-AFRIKA APPèLAFDELING
In die saak tussen:
LINON TYATYAME
Appellant
en
DIE STAAT
Respondent
CORAM:
HOEXTER, NESTADT et KUMLEBEN, ARR
VERHOOR:
8 Mei 1991
GELEWER:
27 Mei 1991
UITSPRAAK
HOEXTER, AR
2
HOEXTER, AR
Dit is 'n strafappèl. In die Kaap die Goeie Hoop
Provinsiale Afdeling is die appellant, 'n 29-jarige manspersoon, deur 'n hof
bestaande uit MUNNIK, RP en twee assessore aan verkragting skuldig bevind. Die
verhoorregter het die appellant ter dood veroordeel.
Verlof om teen die vonnis
alleen te appelleer is deur hierdie hof aan die appellant verleen.
Die
klaagster, 'n skooldogter in sub-B, het by haar grootmoeder in die
Nyanga-woonbuurt ingewoon. Omstreeks 6 nm op Vrydag 2 September
1988 het haar
grootmoeder die klaagster na 'n nabygeleë winkel gestuur om koeldrank te
koop. Op pad na die winkel is die klaagster
deur die appellant vasgegryp. Terwyl
hy haar aan die hand vasgehou het, het die appellant die klaagster gedwing om
saam met hom te
stap na 'n bos in Philippi waar hul teen
3
skemerdonker aangekom het. Daar het die appellant eers die klaagster se klere
uitgetrek waarna hy haar geklap en geskop het. Die appellant
het sy broek
uitgetrek, die klaagster op die grond platgedruk, bo-op haar geklim, en toe met
geweld volle gemeenskap met haar gehou.
Daarna, en terwyl die gedane klaagster
hulpeloos op die grond gelê het en bloed uit haar verskeurde geslagsdele
gestort het,
het die appellant haar net so gelos en hom uit die voete
gemaak.
Ondertussen is die klaagster se oom, die staatsgetuie mnr Donald
Mdlokovi ("Mdlokovi"), van die kláagster se verdwyning in
kennis gestel.
Op soek na die klaagster het Mdlokovi, vergesel van ander persone, net voor 10
nm daardie aand by die appellant se
woonplek op hom afgekom. Voor op sy broek
was daar bloed. Toe Mdlokovi hom hieroor uitgevra het, het die appellant oor die
bron van
die bloed gelieg. Volgens Mdlokovi was
4
die appellant astrant maar nugter. Mdlokovi het die bystanders aangesê
om die appellant te bewaak terwyl hy die polisie ontbied
het. In Mdlokovi se
tydelike afwesigheid is die appellant na die klaagster se woning geneem waar hy
erken het dat hy weet waar die
klaagster haar bevind.
Die staatsgetuie
adjutant-offisier Botha was aan die SAP te Nyanga verbonde. Toe hy en Mdlokovi
hul opwagting by die klaagster se
woonplek gemaak het, het die appellant sy
bereidwilligheid verklaar om die plek waar die klaagster was, aan te wys. A/o
Botha het
getuig dat hy daardie aand om 10.40 nm vir die eerste keer die
appellant gesien het; en dat die appellant toe heeltemal nugter en
normaal
voorgekom het. Die appellant is in 'n polisie voertuig geplaas en Mdlokovi het
in sy eie motor agterna gery terwyl die appellant
met 'n ompad die betrokke bos
aangedui het. Terwyl hulle na die klaagster op haar naam geroep het, het die
soekgeselskap deur die
bos gestap. Na
5
'n rukkie het die klaagster op die roepstemme antwoord gegee en die
soekgeselskap het haar toe gekry waar, met slegs 'n hempie aan,
sy op die grond
in die bos gelê het. Sy was in 'n haglike toestand. Sy kon nie sonder hulp
opstaan nie; en sy kon glad nie
loop nie. Die klaagster en die appellant is toe
na die aanklagkantoor te Philippi geneem waar hul omstreeks 11.30 of 11.45 nm
aangekom
het. Daarna is sowel die klaagster as die appellant deur die
staatsgetuie dr A A Adams, die distriksgeneesheer van Athlone, ondersoek.
By dr
Adams se getuienis oor die toestand van die klaagster sal ek aanstons kom. Om
12.45 vm op 3 September het dr Adams 'n bloedmonster
van die appellant geneem.
Skeikundige ontleding van die monster het aangedui dat op die tyd en datum
voormeld die appellant se bloed-alkoholvlak
0,12g per 100 ml was. Na afloop van
sy geneeskundige ondersoek van die appellant het dr Adams as sy bevinding
aangeteken dat tydens
die
6
ondersoek die appellant nie onder die invloed van alkohol of
verdowingsmiddels was nie; en in die loop van sy getuienis het hy die
toetse wat
hy op die appellant toegepas het nader toegelig. Omtrent sy gebruik van alkohol
gedurende die voorafgaande 24 uur, het
die appellant teenoor dr Adams beweer dat
hy tussen 4 en 5 nm daardie dag (2 September) 'n ses-liter kan Lieberstein-wyn
met twee
ander mense gedeel het.
Wat betref die klaagster se toestand was die
hoofinhoud van dr Adams se getuienis die volgende. Hy het haar om 12.30 vm
ondersoek.
Die klaagster het aan skok gely en as gevolg van ernstige vaginale
beserings pyn verduur. Haar groot en klein skaamlippe was uiters
teer, verhewe,
en met bloed en sand besmeer. Haar maagdevlies was pas geskeur. Die lipvlies was
besonder verhewe en bloedbevlek.
Daar was bloeding uit 'n skeur in haar
7
boudnaat. Dr Adams is 'n ervare geneesheer. Hy het getuig dat die toestand
van die klaagster sodanig was dat by die eerste oogopslag
hy besluit het dat 'n
operasie nodig was. Bygevolg het hy opdrag gegee dat die klaagster na die
Rooikruis-Kinderhospitaal ("dié
hospitaal") oorgeplaas moet word.
As
gevolg van sowel uitgebreide genitale- as ernstige ekstragenitale beserings was
die klaagster vanaf 3 September tot 16 Desember
1988 in die hospitaal aangehou.
In hierdie tydperk moes sy nie minder nie as vyf operasies ondergaan. Om 3 uur
vm op 3 September
is die klaagster eerstens deur 'n kliniese assistent in die
chirurgiese departement van die hospitaal, dr Scheinfeld, ondersoek.
Dr
Scheinfeld het getuig dat die klaagster vreesbevange en afgetrokke voorgekom
het; en dat sy pyn verduur het. Het sy nie mediese
behandeling ontvang nie,
aldus hierdie getuie, kon die klaagster doodgebloei het. Dr Scheinfeld
8
kon 'n vierdegraad skeur gewaar wat van die vagina tot in
die rectum
deurgelbop het; maar weens bloeding was dit
moeilik om die aard en omvang van
die klaagster se
beserings te bepaal. By gevalle van buitegewone erns
wat
by die hospitaal opgeneem word, staan dit 'n kliniese
assistent vry om
die dienste van 'n konsultant in te roep.
Om 3.30 vm het dr Scheinfeld dr J
Anthony, 'n konsultant-
ginekoloog, versoek om na die klaagster te kyk.
Dr
Anthony is ook as staatsgetuie opgeroep. Bygestaan deur
dr Scheinfeld
het dr Anthony om 4 uur vm 'n chirurgiese
eksplorasie onder algemene narkose op die klaagster
uitgevoer. In die loop
van sy getuienis het dr Anthony sy
bevindinge asook die chirurgiese herstelwerk wat hy
onderneem het, soos
volg beskryf:-
"What I found is that she had a tear which extended from the vagina into the
rectum on the
right which actually tore through the
muscles of the perineal body and the anal sphincter. She also had some abrasions
on the left vaginal wall and high up behind the
cervix
9
in the uppermost part of the vagina there was also a tear through which we could
see some
bowel protruding I tried to repair
everything vaginally and found that I could only repair the tear on the right
vaginally; but the problem was that the tear which
was high up in the vagina I
couldn't get to, and therefore had
to open the abdomen , to get to it from
above."
Na die eerste operasie het die toestand van
die
klaagster onstabiel geraak. As gevolg van
aanhoudende
koors en 'n etterige afvloei het dr Anthony besluit om op
9
September 1988 'n tweede chirurgiese eksplorasie onder
algemene narkose
op die klaagster uit te voer. Hierdie
operasie het aan die lig gebring dat
die chirurgiese
herstelwerk wat by die eerste operasie aan die vagina
en
rectum verrig is, weens infeksie ontbind het. In die lig
van hierdie
verwikkeling het dr Anthony die klaagster na
die hospitaal se kinderartse
verwys. In die loop van sy
getuienis het dr Anthony die aandag gevestig. op 'n moontlike
bykomstige gevolg van die klaagster se beserings. Die
10
besmetting wat in die buikholte ontstaan het, kan die
vermoë van die
eierleiers nadelig raak, wat die gevaar
inhou dat die klaagster later in haar lewe moontlik nie
vrugbaar sal wees
nie.
'n Verdere staatsgetuie by die appellant se
verhoor
was dr D 'n Bass, konsultant-chirurg by die
hospitaal, en 'n geneeskundige
met 'n breë ondervinding op
die gebied van kindermishandeling. Hy het
deelgeneem aan
die tweede operasie op die klaagster op 9 September
1988.
Hiertydens het dr Bass as voorlopige maatreël 'n kolostomie
op
die klaagster uitgevoer. Ter verwydering van die
tydelike kolostomie het dr Bass later weer op die klaagster
geopereer. In
sy hoofgetuienis het dr Bass die klaagster
se beserings bestempel as die ernstigste wat hy nog in h
geval van
verkragting gesien het. Onder kruisverhoor het
die getuie hieroor soos volg verder uitgewei:
"The injury is of such a severity that I have no doubt in saying that if
intercourse was committed with the child, then it was extremely
violent without
any regard for the child's feeling
at
11
all, and the intercourse must have been extremely painful to her."
Na die tweede operasie op 9 September 1988 is
twee
verdere operasies op die klaagster uitgevoer deur die
staatsgetuie dr S W
Moore wat ook 'n chirurg by die
hospitaal is. Op 18 September het dr Moore 'n
chirurgiese
eksplorasie onder algemene narkose onderneem en
terselfdertyd
uitgebreide heelmaakwerk uitgevoer.
Laasgenoemde het identifisering en
herstrukturering behels
van die ringspiere wat die anus en boudnaat omvat. Op
19
Oktober het dr Moore weer geopereer om vas te stel in
hoeverre sy
herstrukturering van die ringspiere geslaag
het, en om die hegsteke te
verwyder. Daarna, en gedurende
die tydperk 20 Desember 1988 tot 14 November
1989, het dr
Moore die klaagster by verskeie geleenthede by die anale-
rektale kliniek van die departement van pediatriese
chirurgie ondersoek.
Volgens dr Moore het die klaagster
as gevolg van haar besering nie volkome beheer oor
12
ontlasting nie; en sal sy waarskynlik vir die res van haar lewe dié
ongerief asook die daarmee gepaardgaande verleentheid moet
verduur. Of die
klaagster in die toekoms met die oog op hierdie gebrekkige funksionering van
haar sfinkter 'n verdere operasie sal
moet ondergaan, is tans 'n saak van
onsekerheid.
Ingevolge 'n bevel op 3 November 1988 deur 'n
landdros te Mitchell's Plein uitgereik, is die
appellant op daardie datum in die Valkenberg Hospitaal opgeneem en vir die
daaropvolgende
23 dae vir waarneming daar aangehou. Op 26 November 1988 het hy
uit die inrigting ontsnap. Omtrent die geestesgesteldheid van die
appellant is
'n
eenparige verslag op 1 Desember 1988 uitgebring onder die naamtekening
van die twee psigiaters wat kragtens art 79 van die Strafproseswet
vir
dié doel aangestel is. Luidens gemelde verslag het die psigiaters o a
soos volg bevind:-
13
"1. Clinical Diagnosis: NOT MENTALLY ILL
SUBSTANCE
ABUSE ANTISOCIAL TRAITS
2. He is not certifiable in terms of the Mental Health Act.
He is f it to stand trial in terms of Section 77(1).
He has the capacity to appreciate the wrongfulness of his actions at the time
of the alleged offence. His ability to act accordingly
was not impaired by
mental illness or defect, as far as can be discerned with the information
available to us at present." .
By die verhoor is die appellant deur 'n
advokaat
bygestaan. Hy het onskuldig gepleit en na
afloop van die
staatsaak het hy self getuig. Die appellant was 'n
ontwykende getuie.
Strykdeur is sy getuienis deur volslae
vaagheid gekenmerk. Kort-kort het hy
voorgegee dat hy
omtrent niks van die voorval kon onthou nie. In weerwil
van sy pleit van onskuldig het die appellant egter in geen
noemenswaardige opsig die getuienis van die klaagster
betwis nie. Die verhoorhof het die getuienis van sowel
14
die klaagster as haar oom as geloofwaardig en betroubaar aanvaar. Vir sover
die relaas van die appellant met die getuienis van die
klaagster en haar oom in
stryd is, het die verhoorhof die relaas van die appellant as vals
verwerp.
Die vele punte van kritiek wat teen die getuienis van die appellant
ingebring kan word, is volledig in die uitspraak van die hof a
quo aangestip.
Dit is onnodig om dit hier te herhaal. By deurlees van die oorkonde is dit
duidelik dat die appellant 'n deurtrapte
leuenaar is. Die appèl moet op
daardie grondslag benader word.
Die appellant se verdediging het daarop neergekom dat vanweë sy
gevorderde graad van beskonkenheid hy nie geweet het wat hy doen
nie. In die
loop van sy getuienis het die appellant met betrekking tot die soort en die
hoeveelheid drank wat hy op die betrokke
dag sou gedrink het voordat hy die
klaagster raakgeloop het, heeltemal
15
afgewyk van die verslag hieromtrent wat hy in die vroeë
oggendure van
3 September aan dr Adams gedoen het. Oor
wat en hoeveel hy sou gedrink het,
het die appellant
ooglopend sy storie aangedik. In hierdie verband het
die
verhoorhof die volgende bevinding gemaak:-
"Wat die drank betref is ons tevrede dat sy hele storie 'n boel leuens is
benalwe wat hy ten opsigte van die drank 'n opgawe aan
dr Adams gegee het. Dit
is ook dieselfde drank wat hy aan dr Quail gemeld het. Hierdie ander drank is na
ons mening alles bygelas."
Hier dien gemeld te word
dat dr Quail een van die twee
psigiaters is wat by die Valkenberg Hospitaal
na die
geestesgesteldheid van die appellant ondersoek ingestel
het. Na af
loop van die advokate se betoë aan die hof
benede het die verhoorregter
besluit om self dr Quail as
getuie op te roep.
Aan die hand van die aangevoerde getuienis het
die
verhoorhof tereg bevind dat die appellant ten tyde van
die pleging van die
geslagsdaad nie dronk was nie; en dat
16
hy wel onthou het wat gebeur het. In die loop van sy
uitspraak het die belese regter-president gesê:
"Hy het drank ingehad. As 'n mens kyk na die somtotaal van die prentjie is dit
dat sy inhibisies miskien tot 'n mate deur die drankinname
verlaag is, maar dit
is nie dieselfde as 'n persoon wat nie die opset kan vorm omdat hy so dronk is
dat hy nie weet wat hy doen nie.
Daarna het hy die kind geneem en met haar
geloop. Hy het 'n lang ent geloop, hy het 'n plek in die bosse uitgesoek waar
dit stil
is. Hy het haar daar aangesê om uit te trek. Dit alles is
doelbewus gedoen. Daarby nog die getuienis van dr Adams oor die proses
wat hy
moes uitvoer om met haar omgang te hê en dan kry ons as geheel 'n
prentjie van 'n man wat drank ingehad het maar van die begin tot die einde
geweet het wat hy doen."
Die appellant is op 4 Desember 1989 die
doodstraf
opgelê. Sedertdien het die bepalings
van die
Strafproseswysigingswet, 107 van 1990 in werking getree.
Wet 107
van 1990 het die regsposisie met betrekking tot die
oplegging van die
doodstraf ingrypend verander. Die
grondslag waarop die oplegging van die
doodstraf benader
moet word, is tans dieselfde vir alle halsmisdade; en
die
17
kritieke vraag is nou of die doodstraf, in die lig van al
die
omstandighede wat bevind is, die gepaste vonnis is.
Die implikasies wat Wet
107 van 1990 inhou is in verskeie
onlangse beslissings van hierdie hof
uitgestippel. Vir
doeleindes van die onderhawige appèl kan volstaan
word met
die volgende uiteensetting van E M GROSSKOPF, AR in S v
Senonohi
1990(4) SA 727 (A) op 733 B-E:
"By die toepassing van die maatstawwe neergelê deur die gewysigde art 277
kan hierdie Hof, indien hy 'van oordeel is dat hy
self nie die doodvonnis sou
opgelê het nie, die vonnis tersyde stel en die straf oplê wat na sy
oordeel gepas is' (art
322 (2A) van die Wet soos ingevoeg deur art 13(b) van die
nuwe Wet - 'n bepaling wat ook deur art 20(1) van die nuwe Wet van toepassing
gemaak word op appèlle in reeds verhoorde sake). By 'n appèl teen
'n doodvonnis oefen die Appèlhof dus nou 'n
onafhanklike diskresie uit.
Hy moet self oordeel of, met inagneming van die strafversagtende en -verswarende
faktore wat uit die
oorkonde blyk, die doodvonnis 'die gepaste vonnis' ingevolge
die nuwe art 277(2)(b) is. Deur die invoeging van art 322(2A) het die
Wetgewer
dus afgewyk van die beginsel wat tot dusver in appèlle teen vonnis gegeld
het, naamlik dat die Hof van appèl
slegs kan ingryp as die Verhoorhof nie
sy diskresie behoorlik
uitgeoefen
18
het nie. Tans kan hierdie Hof 'n doodvonnis tersydestel selfs waar die
verhoorhof se diskresie-uitoefening onbesproke is, en bloot
op grond daarvan dat
hierdie Hof 'n ander mening huldig oor dïe gepastheid van die
doodvonnis."
Daar moet vervolgens gekyk word na
watter
versagtende en -verswarende faktore by
beoordeling van die
oorkonde in die onderhawige geval na vore tree.
Die
appellant is reeds by twee vorige geleenthede aan
verkragting skuldig
bevind. In beide die vorige gevalle
was die klaagster agt jaar oud. Na
skuldigbevinding in
hierdie saak, en met die oog op vonnis, het die
aanklaer
prof T Zabow, 'n psigiater wat aan Valkenberg Hospitaal
verbonde
is, as getuie opgeroep. Prof Zabow het op 30
Oktober en 8 November 1989 by
die Pollsmoor Gevangenis
onderhoude met die appellant gevoer. In die loop van
sy
getuienis, en met verwysing na die jeudigheid van die
appellant se
slagoffers betrokke by elkeen van die drie
verkragtings, het prof Zabow die
volgende mening omtrent
19
die appellánt uitgespreek:-
"I think on evaluating the records that we have and the reports from the various
professional staff, this man fits a profile of a
rapist who has a specific
selectivity for children as his
object His pattern of sexual behaviour
.... seems to be one which selects out young girls."
In die onderhawige saak is die faktore
wat
verswarend teen die appellant inwerk myns
insiens die
volgende:-
(a) die feit dat die appellant reeds die verwyt van
twee veroordelings weens
verkragting dra, en dat
albei die slagoffers daarby betrokke jong
dogters
was;
(b) die feit dat in hierdie geval
die klaagster 'n
jong dogter is;
(c) die feit dat die appellant se misdaad deur
volslae wreedaardigheid en
gevoelloosheid
gekenmerk is;
20
(d)
die feit dat ten tyde van
die vekragting en daarna, toe sy vir etlike ure verlate in die bos gelê
het, die klaagster verskriklike
pyn en ontsettende angs moes verduur
het;
(e)
die feit dat die appellant die
klaagster so ernstig beseer het dat sy nagenoeg 3 /2 maande in die hospitaal
moes deurbring en vyf
operasies moes ondergaan;
(f)
die feit dat sommige van die liggaamlike letsels wat die klaagster
as gevolg van die misdaad opgedoen het blywend van aard is; dat
die appellant
vir die res van haar lewe waarskynlik ten opsigte van ontlasting aan behouswakte
sal ly; en dat sy moontlik onvrugbaar
sal wees; .
(g)
die feit dat afgesien van die psigiese trauma wat die klaagster ten
tyde van en onmiddellik na die verkragting gekneus het, die behouswakte
waaraan
21
sy tans nog ly voordurend haar aaklige ervaring met weersin in herinnering
sal roep. In die lig van die aangevoerde getuienis is dit
duidelik dat die hof
hier te make het met 'n misdadiger met uiters skraal kanse op hervorming. Die
appellant se advokaat het egter
geredelik toegegee dat behalwe die doodstraf die
enigste ander strafvorm wat in die onderhawige geval oorweging sou verdien
lewénslange
gevangenis is. Bygevolg is dit na my mening onnodig om
enigiets verder in verband met die appellant se hervormingsmoontlikhede te
sê.
Wat strafversagtende faktore betref is daar die feit dat as gevolg
van sy gebruik van alkohol die appellant se inhibisies ten tyd
van die misdaad
verlaag was. Aan die hand van die appellant se bloed-alkohol vlak teen die tyd
wat dr Anthony 'n bloedmonster geneem
het, asook 'n
veronderstelde tyd van pleging van die misdaad, is sowel dr Anthony en dr
Quail in kruisondervraging gevra om
22
terugwerkende berekenings te maak ten einde die appellant se hoër
bloed-alkohol vlak ten tyde van die misdaad naastenby vas te
stel. Met verwysing
na onbekende en wisselbare komponente (soos bv die betrokke persoon se
weerstandsvermoë teen alkohol) wat
by hierdie sommetjies in verrekening
gebring moet word, het die geneeshere die twyfelagtige waarde van dusdanige
berekenings beklemtoon.
By sy bevinding dat die appellant "van die begin tot die
einde geweet het wat hy doen" het die verhoorhof m i heel tereg eerder gesteun
op doelgerigte handelinge van die appellant. Die berekende optrede van die
appellant voor, ten tyde van, en na die pleging van die
misdryf dui na my
oordeel onmiskenbaar daarop dat toe die appellant besluit het om die klaagster
te verkrag, en toe hy daardie besluit
ten uitvoering gebring het, die drank wat
hy voorheen gebruik het hom nie aanmerklik aangetas het nie.
Ten tweede moet as 'n strafversagtende
faktor
23
aangemerk word die appellant se maatskaplike agterstand.
Ek verwys
andermaal na die psigiatriese verslag gedagteken
1 Desember 1988. Daarin word
o a die volgende omtrent die
appellant se voorgeskiedenis en agtergrond
vermeld -
"He comes from a severely disturbed family background with alcohol abuse,
physical violence and ongoing conflict between the parents,
leading to several
periods of separation over the years."
Namens die
appellant is verder in bedenking gegee dat die appellant se bereidwilligheid om
die plek in die bos waar hy die klaagster
gelos het, aan te wys aanduiding van
sy berou bevat. Daardie argument gaan nie op nie. Uit die aangevoerde getuienis
staan dit soos
'n paal bo water dat die appellant sy samewerking aan die polisie
verleen het bloot om uit die kloue te kom van verontwaardigde omstanders
wat hom
te lyf wou gaan.
Die
strafversagtende
faktore wat wel bestaan dra myns insiens weinig gewig. Hulle word deur die
strafverswarende faktore wat in die weegskaal geplaas
moet
24
word verreweg oortref. Die verkragting waaraan die appellant hom skuldig
gemaak het is 'n afgryslike vergryp van uitsonderlike erns.
Dit is die dure plig
van ons howe om jong kinders teen gewetelose geweldenaars te beskerm. Waar 'n
weerlose dogtertjie van sewe jaar
verkrag word, tree uiteraard die
gemeenskapsbelang sterk na vore. Na angsvallige oorweging van al die
omstandighede van die onderhawige
geval is ek van oordeel dat die doodvonnis
hier die enigste gepaste straf is.
Die appèl teen die doodvonnis word
afgewys.
G G HOEXTER, AR
NESTADT, AR )
KUMLEBEN, AR ) stem saam