S v Solomons (SS 27/99) [1999] ZAWCHC 6 (3 May 1999)

80 Reportability
Criminal Law

Brief Summary

Criminal Law — Murder — Conviction for murder and robbery — Accused charged with multiple counts including murder, attempted murder, and robbery — Accused denied involvement and submitted a plea of not guilty — Evidence presented included eyewitness accounts and forensic findings linking the accused to the crime scene — Court found sufficient evidence to establish the accused's guilt beyond reasonable doubt — Conviction upheld based on the weight of the evidence and the accused's admissions regarding the deceased.

Comprehensive Summary

Summary of Judgment


1. Introduction


This was a criminal trial in the Western Cape High Court (then the Cape of Good Hope Provincial Division) in which the accused, Ernest Williams Solomons, stood charged on 11 counts arising from a single course of events on 18 July 1991 in and around Belhar and the Mfuleni bush area near Kuilsrivier. The prosecution was brought by the State against Solomons as the sole accused in these proceedings.


The matter came before the High Court after a lengthy and irregular investigative and prosecutorial history. A significant feature of the record was that the police investigation and docket management were materially compromised over a period of years, including the prolonged retention of the docket by a senior investigating officer and the disappearance of original witness statements. During the trial, the court heard not only evidence directed at the merits, but also extensive evidence concerning the integrity of the police investigation and the reliability of the documentation underpinning the State’s case.


The general subject-matter of the dispute concerned whether the State could prove beyond reasonable doubt that the accused participated in the abduction, robbery, attempted killing, and killing of four young men, two of whom survived and two of whom were found dead from multiple stab wounds. A further, closely connected issue was whether the manner in which the investigation had been conducted undermined the reliability of the evidence and the fairness of the trial itself.


2. Material Facts


The accused faced charges of kidnapping (counts 1–4), robbery (counts 5–7), attempted murder (counts 8–9), and murder (counts 10–11). The kidnapping counts alleged that the four complainants were unlawfully deprived of their freedom and transported under threats and/or violence from Belhar to the accused’s alleged premises and thereafter to the Mfuleni bush area, including transportation in the boot of a vehicle. The robbery counts alleged the taking of personal items (including rings, earrings, dentures, and a gold filling) by the pointing of a firearm and violence. The attempted murder counts alleged an assault and conduct aimed at killing the two survivors. The murder counts alleged the fatal stabbing of Tyron Hendricks and Dean Louw.


Certain facts were formally admitted by the defence at the commencement of trial. The identities of the deceased, Tyron Hendricks and Dean Louw, were admitted. It was also admitted that Professor Fosseus, a specialist pathologist, conducted medico-legal post-mortems on both deceased on 19 July 1991, and that each died as a result of multiple stab wounds.


On the State’s version, a sequence of events began with the four men travelling from Hawston to Cape Town and being taken to premises in Belhar. The State relied materially on the evidence of Franton Gillian (a survivor) and on evidence from Mervin Abrahams and Pietertjie Beukes, both of whom were treated as implicated witnesses in the broader events. The State also relied on evidence regarding the discovery of a crime scene in the Mfuleni bush area and the discovery of a vehicle and items at or near that scene.


The evidence of Inspector Fourie (who attended the scene) established that, upon police attendance at Mfuleni, two bodies were pointed out and observed with hands bound (using electrical wire). A vehicle (identified by registration number) was pointed out with doors open and keys in the ignition. Inside the vehicle were items of clothing, including a bloodied white scarf, and in the glove compartment there was a bloodied knife. These were seized. The investigation was subsequently handed to Major Ellis.


The court, however, treated critical portions of the factual narrative as unreliable and materially compromised due to pervasive irregularities. Gillian’s evidence was characterised by sharp inconsistencies between his evidence-in-chief and cross-examination, and between his testimony and purported prior statements. A key material fact accepted by the court was that at least one purported statement attributed to Gillian contained a forged signature on its last page (a concession made by the prosecutor in argument based on the obvious discrepancy). The court further accepted that original witness statements were not available, that the docket was incomplete and irregularly compiled, and that there was evidence pointing to removal and substitution of statements within the police file.


The court also accepted evidence (from senior police witnesses called on the irregularities) that the investigation and docket custody were highly irregular, including prolonged personal retention of the docket by Major Ellis for approximately eight years, the absence of original documentation, irregular numbering of statements, and anomalies relating to warrants and record systems. The court ultimately drew the conclusion that the investigating officer had engaged in serious misconduct affecting the integrity of the evidential record.


As to objective linkage, the court identified as the principal potentially corroborative fact that the accused’s vehicle was used during the events. The accused’s evidence was that the vehicle had been parked across from his house, that he had removed the battery due to prior theft, and that he later noticed the vehicle was no longer there. The court held that this explanation was reasonably possibly true.


3. Legal Issues


The central legal question was whether, on the totality of admissible and reliable evidence, the State had proved the accused’s guilt beyond reasonable doubt on any of the charges.


The dispute required the court to make interrelated determinations of fact (credibility and reliability of key witnesses; whether the accused was present and involved) and the application of law to fact (whether the evidence, treated with the appropriate caution where witnesses were implicated, met the criminal standard of proof). A further question was whether the investigative and docket irregularities were so severe that they affected the fairness of the proceedings, implicating the accused’s constitutional entitlement to a fair trial, including meaningful access to State witness statements for the purpose of testing evidence.


The court was therefore required to exercise a strongly evaluative judgment on the quality of the State’s evidence, including whether it was possible to place reliance on testimony underpinned by statements of uncertain provenance, and whether the accused was entitled to the benefit of the doubt.


4. Court’s Reasoning


The court approached the case by assessing the reliability of the State’s witnesses and the integrity of the investigative process that generated the documentary record. In relation to Franton Gillian, the court found his evidence “onbevredigend” (unsatisfactory), emphasising substantial contradictions between his evidence-in-chief and cross-examination, and inconsistencies between his testimony and the written statements presented as his prior accounts. The court considered these inconsistencies material because they related to core aspects of the alleged events, including who was present, what roles were played by different individuals, and whether Gillian had made certain identifications and police “pointings out”.


The court treated the statement irregularities as especially destructive of reliability. It accepted that at least one statement bore a forged signature and that original statements were not available. It noted that, because only copies were available and Gillian denied making certain statements (or disputed signatures/initials), the court could not confidently find that the documents presented were authentic and complete. This undermined the normal forensic ability to test credibility through prior inconsistent statements and contextualised why Gillian’s evidence could not safely be relied upon.


The court also assessed the evidence of Mervin Abrahams and Pietertjie Beukes as that of accomplices/implicated witnesses, requiring caution. Independently of the cautionary approach, the court found their evidence to be of such poor quality—replete with improbabilities, contradictions, and indications of bias or unreliability—that it was rejected. In Abrahams’s case, the court highlighted the existence of hostility and an acrimonious history between Abrahams and the accused, as well as internal contradictions and implausible assertions (including claimed ignorance of plainly ominous statements attributed to the accused). In Beukes’s case, the court emphasised incoherence and an apparent willingness to say “what came into his head”, including significant omissions in earlier accounts.


A substantial portion of the reasoning addressed the investigative misconduct and its consequences. The court heard evidence from senior police witnesses describing the absence of original statements, the inexplicable disappearance of documents, irregular statement numbering, missing warrants, and system anomalies. The court accepted that Major Ellis could not provide an acceptable explanation for these defects and that he was evasive and incoherent. On the totality of this evidence, the court drew the inference that Ellis had engaged in deliberate misconduct, including the forging of signatures, the drafting of false statements, the removal of original statements from the docket, interference with record systems, and conduct that impeded the proper progress of the case.


These findings fed into two connected conclusions. First, the court held that the State’s evidential case had become so contaminated and unreliable that no proper weight could be attached to the State evidence as a whole, and the accused was therefore entitled to be acquitted on the merits for lack of proof beyond reasonable doubt. Second, the court stated that, even if the evidential case had otherwise been satisfactory, the nature of the police conduct would likely have justified setting aside the proceedings because it made it impossible for the accused to have a fair trial. The court explicitly linked fair-trial rights to access to State witness statements and reasoned that selective availability of statements (in circumstances where originals were missing or removed) prevented effective testing of witness evidence.


When turning to the accused’s version, the court acknowledged that he was not a good witness, but stressed that his evidence did not collapse into demonstrable falsity and was not so defective that it could simply be rejected outright. Applying the criminal standard, the court held that the explanation regarding the presence of his vehicle was reasonably possibly true, and that the State had not discharged its onus in the context of unreliable witness testimony and compromised investigation.


5. Outcome and Relief


The court unanimously found that the accused was entitled to the benefit of the doubt and held that the State had not proved guilt beyond reasonable doubt. The accused was therefore found not guilty and discharged on all counts.


No costs order arises in the ordinary course of criminal proceedings as reflected in the judgment. The court additionally requested that a copy of the judgment be sent to the Minister of Justice and Police, the Directors-General of both departments, the National Director of Public Prosecutions, and the local Director of Public Prosecutions, reflecting the seriousness with which it regarded the investigative misconduct disclosed in the matter.


Cases Cited


No cases were cited in the text of the judgment.


Legislation Cited


Criminal Procedure Act 51 of 1977, section 115.


The Constitution (referred to as “die Grondwet”, in the context of the right to a fair trial and access to State witness statements).


Rules of Court Cited


No rules of court were cited in the text of the judgment.


Held


The Western Cape High Court held that the State’s evidence was rendered unreliable by profound contradictions in the testimony of key witnesses, the poor quality of implicated-witness evidence, and severe investigative and docket irregularities. The court further held that the investigating officer’s misconduct—accepted to include the forging of signatures, removal of original statements, and manipulation of investigative records—fatally undermined the ability to evaluate the State’s case and materially implicated the accused’s right to a fair trial.


On the merits, the court held that the accused’s version, particularly as to the use of his vehicle, was reasonably possibly true and that the State had not proved guilt beyond reasonable doubt. The accused was accordingly acquitted and discharged.


LEGAL PRINCIPLES


The judgment applied the principle that an accused person is entitled to an acquittal where the State fails to prove guilt beyond reasonable doubt, and that an accused’s version must be accepted if it is reasonably possibly true, even if not convincing.


The judgment applied the established cautionary approach to the evidence of accomplices or implicated witnesses, stressing the need for reliable corroboration and careful scrutiny, especially where such witnesses present contradictions, omissions, and improbabilities.


The judgment recognised that the constitutional right to a fair trial includes meaningful access to State witness statements for the purpose of testing evidence. It treated the removal, substitution, or selective disclosure of witness statements—particularly where originals are missing or signatures are forged—as conduct capable of undermining the fairness of a trial and, on the facts, as conduct that destroyed the reliability of the State’s case.


The judgment further reflected the principle that serious police misconduct in the investigation and preservation of evidence can impair the integrity of criminal proceedings to such an extent that a court cannot safely rely on the prosecution’s case, and may, in an appropriate case, be driven to set aside proceedings where a fair trial is rendered impossible.

About SAFLII
Databases
Search
Terms of Use
RSS Feeds
South Africa: Western Cape High Court, Cape Town
SAFLII
>>
Databases
>>
South Africa: Western Cape High Court, Cape Town
>>
1999
>>
[1999] ZAWCHC 6
|

|

S v Solomons (SS 27/99) [1999] ZAWCHC 6 (3 May 1999)

IN DIE
HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA
(KAAP DIE
GOEIE HOOP PROVINSIALE AFDELING)
SAAKNOMMER
: SS.27/99
DATUM
: 3.5.99
In die saak
van:
DIE
STAAT
teen
ERNEST
WILLIAMS SOLOMONS
UITSPRAAK
TRAVERSO,
R
:
Die
beskuldigde staan aangekla op 11
aanklagte.
Die eerste vier is klagtes van menseroof. Ingevolge daardie klagtes
word dit beweer dat die beskuldigde op 18 Julie 1991
en te of naby
Belhar in die distrik van Bellville wederregtelik en opsetlik vir
Saymour Anton Moos, Franton Fourtune Gillian, Tyron
Hendricks en Dean
Louw van hulle vryheid van beweging ontneem het deur hulle met geweld
en/6f dreigemente van geweld aan te hou
en te dwing om saam met hulle
na Melcksingel 4, Belhar en van daar in die kattebak van 'n motor na
die Mfuleni bos te Kuilsrivier
te neem.
Die
volgende drie klagtes is die van roof. Aldus hierdie klagtes het die
beskuldigde op voormelde datum Dean Louw, Saymour Moos,
Franton
Gillian en Tyron Hendricks beroof van ringe en oorbelle en/of 'n stel
valstande en 'n goue tandvulsel deur 'n vuurwapen
op hulle te rig en
hierdie voorwerpe met geweld uit hulle besit te neem.
Klagtes 8
en 9, is klagtes van poging tot moord deurdat dit beweer word dat die
beskuldigde op die voormelde datum en te of naby
Arundelweg 24,
Belhar, vir Saymour Moos en
Franton
Gillian aangerand het deur hulle hande vas te bind en hulle na die
Mfuleni bos te vervoer in die kattebak van 'n motorvoertuig
met die
doel om hulle daar te vermoor en 'n poging om hulle met 'n mes te
steek.
Aanklagtes
10 en 11 is klagtes van moord waarvolgens dit beweer word dat die
beskuldigde op die voormelde datum vir
Tyron
Hendricks en Dean Louw in die Mfuleni bos vermoor het deur
hulle_herhaaldelik met die mes te steek.
Die
beskuldigde het onskuldig gepleit en 'n verklaring in terme van
artikel 115 van die Strafproseswet, nr 51 van 1977, is ingehandig

waarkragtens die beskuldigde ontken dat hy op enige stadium wat
relevant is met betrekking tot die gebeure wat in die Akte van

Beskuldiging gemeld word, teenwoordig was of dat hy enigiets daarmee
te doen gehad het.
By die
aanvang van die verhoor is daar sekere formele erkennings deur die
beskuldigde gemaak, naamlik:
1. Dat die
oorledene wat in die Akte van Beskuldiging as Tyron Hendricks beskryf
word, te alle tersaaklike tye korrek uitgeken is;
2. Dat die
oorledene wat in die Akte van Beskuldiging as Dean Louw beskryf word,
te alle tersaaklike tye korrek uitgeken is;
3. Dat
professor Fosseus, 'n spesialis patoloog op 19 Julie 1991 'n
regsgeneeskundige lykskouing op die liggaam van die oorledene
Tyron
Hendricks uitgevoer het en 'n verslag daaromtrent opgestel het. Die
inhoud van die verslag is korrek erken en dit was ook
erken dat Tyron
Hendricks gesterf het as gevolg van veelvuldige steekwonde.
4. Daar is
insgelyks 'n erkenning dat dr Fosseus op Dean Louw uitgevoer het en '
n verslag daaromtrent opgestel is, welke verslag
insgelyks as korrek
erken is.
5. Daar is
voorts erken dat Dean Louw ook gesterf het aan veelvuldige
steekwonde.
Die
getuienis wat namens die Staat aangevoer is, kan as volg opgesom
word. Die eerste getuie was ene inspekteur Fourie. Gedurende
Julie
1991 was hy 'n speurdersersant in die Suid-Afrikaanse Polisie en hy
was gestasioneer te Kuilsrivier Speurtak. Op 18 Julie
1991 het hy die
misdaadtoneel in die bosse by Mfuleni bygewoon. Toe hy daar aankom,
was daar reeds polisie teenwoordig en hy het
ook twee ooggetuies,
naamlik ene Saymour Moos en Franton Gillian daar aangetref. Beide was
na bewering baie geskok. Gillian het
die liggaam van ene Dean Louw
aan Fourie uitgewys. Louw se hande was vasgebind met rooi elektriese
draad. Daarna het Gillian Tyron
Hendricks se liggaam uitgewys wie se
hande insgelyks vasgebind was met elektriese draad.
Daarna het
Gillian aan Fourie 'n voertuig met registrasienommer CY.3 03-050
uitgewys. Die voertuig se passasiersdeure was oop en
die sleutels het
nog in die skakelaar gehang. Op die voorste sitplek het daar klerasie
gele naamlik ' n wit serp waarop daar bloed
was, 'n weermagkep en ' n
Balaklawa. In die paneelkissie het ' n bebloede mes met 'n houthef en
'n lem van ongeveer 12cm gele.
Inspekteur
Fourie het op die afsonderlike bewysstukke beslag gele. Die ondersoek
is direk hierna aan majoor Ellis oorhandig. Op
'n latere stadium het
Fourie, Ellis, Moos en
Gillian na
Belhar gegaan waar daar twee huise uitgewys is, naamlik Arundelstraat
24, Belhar en Melcksingel 4, Belhar. By laasgenoemde
adres is daar
volgens inspekteur Fourie 'n aantal houthokkies in die agterplaas.
By die
woning in Melckstraat is hulle geneem na die verste houthokkie agter
die woning. In die houthokkie was daar motorparte. Die
helfte van die
vloer was uitgegrawe en die gat was, aldus Fourie, ongeveer 1 X 1,5
meter groot en 1,7 meter diep. Volgens Fourie
is daar daardie aand
verklarings
van beide Moos en Gillian geneem welke verklaring geliasseer is as
A.2 en A.3.
Hy kon geen
verduideliking gee waarom die verklarings wat voor die Hof is nie
dienooreenkomstig genommer was nie. Hy kon ook nie
verklaar waarom
die J.88 vorms ten opsigte van Moos en Gillian as A. 4 en A. 5 gemerk
is nie, terwyl Abrahams Abrahams se verklaring
ook A.4 gemerk is en
die van Nickie Elbrinck A. 5 gemerk is. Die dossier was, aldus
Fourie, die heeltyd in Ellis se besit. Die
relevansie van hierdie
opmerking sal later blyk.
Die
volgende getuie was Franton Gillian. Gillian is tans 24 jaar oud en
was op die datum van die voorval 16 jaar oud. Hy het op
daardie
stadium by sy ouers in Hawston gewoon. Op 15 Julie 1991 was hy saam
met die oorledenes en Moos in Hawston. Hulle het langs
die straat
gestap en daar het hulle 'n sekere Pietertjie {Pietertjie is mnr
Beukes na wie se getuienis ek laer sal verwys) ontmoet.
Hy het op
daardie stadium 'n blou Mazda voertuig bestuur. Hy was nie op daardie
stadium bekend aan Gillian nie. Hy het na bewering
gestop en gevra
waar hy kan Mandrax koop. Dean Louw het hom gese dat hy hom sal gaan
wys en Gillian, Tyron, Saymour en Dean het
hom gaan wys waar mnr
Manus Louw se woning is. Daar het hulle dagga gekoop en gerook en
blykbaar vir 'n paar dae gebly in die motorhuis
van tnnr Manus Louw.
Op 18 Julie
1991 is die vier manne Kaap toe saam met Pietertjie omdat Saymour, na
bewering, vis gehad wat hy in die Kaap wou verkoop.
Na bewering sou
Saymour gese het dat hy met sy eie dwelmbesigheid wou begin en dat hy
die vis wou verruil vir Mandrax en Pietertjie
het onderneem om dit te
reel.
Volgens
Gillian het hulle tussen lOhOO en llhOO uit Hawston vertrek. Vandaar
is hulle na 'n huis in Belhar maar Gillian het nie
geweet aan wie
hierdie huis behoort nie. Toe hulle daar aankom, was daar slegs twee
onbekende persone in die huis, die eienaar
van die huis was nie daar
nie; Hulle het gewag en op 'n latere stadium het die eienaar en sy
vrou by die huis opgedaag.
Pietertjie
het na bewering vir die eienaar, wat later geblyk het Abrahams te
wees, gese hier is die mense van die vis. Abrahams
het daarop gese
dat sy motor langs die pad gaan staan het en dat hulle eers sy motor
moet gaan haal. Hy en Pietertjie is toe daar
weg. Saymour het
aangedui dat hy wil saamgaan, maar hulle het gese dat hy kon nie, en
gevolglik het die vier manne van Hawston,
die eienaar se vrou en die
twee onbekende persone by die huis agtergebly.
Volgens
Gillian se getuienis in hoof het hulle op 'n stadium, 'n voertuig
buite gehoor, as gevolg waarvan Tyron by die venster uitgekyk
het
maar weer gaan sit het en niks gese het nie. Kort daarna het die deur
oopgegaan en 'n persoon het ingekom met 'n vuurwapen.
Gillian het die
persoon wat die vuurwapen gehad het herken as Tokkie. Die beskuldigde
het ook ingekom. Die beskuldigde het met
verwysing na die vier
persone gese: "dit is die mense waarvoor hy soek". Hy het
toe die vier manne beveel om na 'n slaapkamer
in die huis te gaan.
Volgens
Gillian het hulle die beskuldigde na die kamer vergesel omdat hulle
bang was. Benewens die beskuldigde, het Tokkie, die
vier persone en
die twee ander onbekende persone wat in die huis was, na die kamer
gegaan. Die vier stuks is toe beveel om op die
bed te sit en die
beskuldigde het hulle daarna beveel om hulle klere uit te trek, hulle
ringe en oorbelle uit te haal en dit vir
hom te gee.
Gillian en
Saymour het hulle ringe en oorringe afgehaal en oorhandig aan die
beskuldigde. Die beskuldigde het daarop vir Saymour
gevra waarom
hulle in Hawston baklei met hom. Die beskuldigde het daarna die vier
persone beveel om plat te le op die grond wat
hulle gedoen het.
Tokkie het toe terwyl hulle op die grond le op hulle rue en koppe
geloop en hulle ore gedraai met sy geskoende
voete. Daarna het die
beskuldigde hulle opdrag gegee om weer op te staan en op die bed te
sit. Die beskuldigde het daarop vir Saymour,
Dean en Tyron beveel om
hulle hande in die lug te hou. Tokkie en die een met die tattoos in
sy gesig, waarna daar meestal verwys
is as "Vuilgesig", het
hulle hande gekap met 'n mes. Ek sal ook voortaan na hom verwys as
Vuilgesig.
Tokkie het
eerste die mes gehad en daarna het hy die mes aan Vuilgesig
gegee. Hierop het Abrahams die
beskuldigde
opdrag gegee dat hy moes ophou met sy aktiwiteite aangesien hy nie
bloed in sy huis wou gehad het nie. Die beskuldigde
het toe vir
Saymour gese om sy tande uit te haal, wat hy gedoen het. Die
beskuldigde het dit stukkend getrap en die goud wat daarin
was
uitgehaal. Daarna het hy hulle opdrag gegee dat hulle weer hulle
klere moes aantrek. Beskuldigde het daarop gese dat hy hulle
nou weer
gaan huis toe neem.
Toe hulle
uit die huis uitgekom het, het daar 'n kombi gestaan en die vier
stuks het in die kombi ingeklim. In die kombi was die
vier persone
van Hawston en drie onbekende persone.
Die
beskuldigde en die ander persone wat saam in die huis was, het in
ander voertuie gery. Hulle het gegaan na 'n ander huis in
Belhar.
Daar het hulle uitgeklim en dit blyk die huis van die beskuldigde te
wees by Melckstraat, Belhar.
By die
beskuldigde se huis aangekom, is hulle geneem na 'n hok agter die
woonhuis. Tokkie en Vuilgesig en 'n ander onbekende man
was op
daardie stadium by. In die hok het ene Dokter en Christopher vir
Tyron, Saymoure en Dean aangerand. Gillian het getuig dat
Dean en
Tyron eers aangerand is deurdat hulle met 'n hamer oor hulle hande en
voete geslaan is .
Die vier
stuks was blykbaar vir 'n tydperk van ongeveer twee tot drie ure in
hierdie hokkie aangehou. Die beskuldigde was nie daar
nie - dit is
hoe Gillian aanvanklik getuig het. Op ' n latere stadium het hy egter
gese dat die beskuldigde ingekom het en vir
hom, Gillian, gese het
dat hy nie weet wat hy onder hierdie persone soek nie, hy wil hom nie
laat doodmaak nie, maar aangesien
hy nou daar is, sal hy hom maar net
so goed laat doodmaak saam met die ander persone. Die beskuldigde het
daarop instruksies gegee
dat hierdie vier persone almal vasgebind
moes word.
Tyron, Dean
en Saymour se hande is toe met kragdrade agter hulle rue vasgebind
terwyl Gillian s'n met 'n stuk tou of ' n band vasgebind
is. Weer ' n
keer is hierdie vier persone ingelig dat hulle huis toe geneem sal
word. Op daardie stadium was Vuilgesig, Tokkie,
die beskuldigde en 'n
onbekende persoon by. Dit was Vuilgesig en Tokkie wat
hulle
vasgebind het terwyl die beskuldigde gekyk het of hulle hande
behoorlik vasgemaak is.
Die
beskuldigde het toe instruksies gegee dat hy in die kattebak van die
voertuig moes inklim. Gillian het eerste ingeklim, daarna
Saymour,
toe Dean en toe Tyron. Dit was 'n roomkleurige Chevrolet met ander
kleure op die deure van die voertuig. Die kattebak
is toegeklap.
remand het op die kattebak gekap en gese dat die vier manne nou huis
toe gaan.
Toe die
voertuig stop en die kattebak oopgemaak is, het Gillian opgemerk dat
hulle in ' n bos is. Eerste is Dean en Tyron uit die
kattebak gehaal.
Buite die kattebak het Gillian vir Tokkie, Vuilgesig en 'n onbekende
persoon opgemerk. Nadat hulle vir Dean en
Tyron uitgehaal het uit die
kattebak/ het hulle weer die kattebak toegemaak. Gillian en Saymour
het toe probeer om mekaar se hande
los te maak. Saymour se hande’
het losgekom, maar Gillian was nog besig om te probeer om sy hande
los te maak, toe hy stemme
buite die motorvoertuig gehoor het.
Saymour het toe sy hande agter sy rug gehou en gemaak of dit nog
steeds vas is. Hulle twee
het uit die kattebak geklim en Saymour het
toe vir Tokkie en Vuilgesig gestoot en begin hardloop. Op daardie
stadium het Gillian
geen wapens gesien by enige van die twee persone
nie. Vuilgesig het vir Saymour agtervolg. Tokkie het vir Gillian
vasgegryp. Lank
daarna het Vuilgesig teruggekom en gese hy kan
Saymour nie kry nie.
Hulle het
toe vir Gillian gevat na Tyron en Dean toe.
Tokkie het
na bewering op Dean gesit en begin sny aan sy nek. Dean het gese hy
moet hom nie doodmaak nie, maar Tokkie het eenvoudig
aangehou.
Gillian het toe omgedraai en begin hardloop. Hy het by 'n huis
ingehardloop en vir die mense vertel wat gebeur het en
dat ander
persone hom probeer doodmaak het. Hulle het die polisie geskakel,
Terwyl hy gehardloop het na die huis, het hy reggekry
om sy hande los
te maak. Toe is die getuie terug na die toneel waar Saymour ook
teenwoordig was. Gillian weet nie wanneer Saymour
weer op die toneel
teruggekom het nie. Op 'n stadium het Vuilgesig blykbaar aan Gillian
gese dat hy hom nie wil doodmaak nie, maar
dat hy opdrag gekry het om
dit te doen.
Onder
kruisverhoor het Gillian wesenlik afgewyk van sy getuienis in hoof.
Hy het getuig dat hy die afgelope twee jaar die beskuldigde
leer ken
het as die voorsitter van die Vredesforum in Hawston. Mnr Manus Louw,
broer van die oorledene Dean Louw, is die ondervoorsitter
van hierdie
forum. Hy het vergaderings van die forum bygewoon en by geleentheid
het hy in 'n voertuig gery saam met die beskuldigde.
Gillian het
ontken dat hy ooit enige uitwysings aan die polisie gedoen het by
enige van die twee huise wat ek hierbo genoem het.
Hy het beweer dat
hy slegs op die toneel van die misdaad uitwysings gedoen het. Hy het
gese dat hy nie die huisbaas van die eerste
huis, dit is Abrahams,
ken nie, en dat hy daardie persoon nooit weer daarna gesien het nie,
ook nie op die stadium toe hulle in
die hokkie aangehou is by die
beskuldigde se huis nie. Behalwe hulle vier en Pietertjie, het
Gillian slegs vir Tokkie geken.
Pietertjie
het na bewering vir Saymour gese dat hy 'n man ken in Belhar wat vis
kan koop. As dit nie was vir die vis nie, het Gillian
getuig, sou
hulle nooit deurgekom het Kaap toe nie. Pietertjie het hulle glad nie
omgepraat om saam met hulle terug te kom Kaap
toe nie, dit was as
gevolg van Saymour se begeerte om die vis te verkoop. Gillian het
beweer dat toe hulle by Abrahams se huis
aangekom het in Belhar, is
hulle meegedeel dat Abrahams gaan inkopies doen het.
Toe, het hy
getuig, na ongeveer 'n halfuur het die beskuldigde teruggekom met
Tokkie en Vuilgesig. Onder kruisverhoor het hy beweer
dat hy op geen
stadium 'n motorvoertuig hoor aankom het nie, aangesien daar op
daardie stadium hard musiek gespeel het.
Gillian was
baie seker dat hy slegs een verklaring afgele het en dat dit was by
Kuilsrivier se speurderskantore. Hy was daarop 'n
verklaring getoon
wat op 26 Julie 1991 te Hermanus geneem is. Hy het ontken dat hy op
enige stadium 'n verklaring in Hermanus afgele
het en het beweer dat
die handtekening op die laaste bladsy van hierdie verklaring nie sy
handtekening was nie. Hy het egter erken
dat dit sy handtekening is
wat op die ander bladsye van hierdie verklaring verskyn. Ek moet meld
dat al die lede van hierdie Hof
opgelet het dat die handtekening op
die laaste bladsy ooglopend verskil van die handtekeninge op die
ander bladsye van die verklaring
en mnr De Kock, wat namens die Staat
verskyn, het toegegee dat die handtekening op die laaste bladsy van
die verklaring ooglopend
dus nie die van Gillian is nie en dus
vervals moet wees.
Daarna is
daar 'n verdere verklaring aan Gillian getoon wat na bewering geneem
is op 2 9 Oktober 1991. Hy het erken dat al die handtekeninge
op die
dokument syne was, maar het
ontken dat
die parafering sy handtekening was. Weereens het die paraaf opmerklik
verskil van die handtekening van Gillian. Daar
is ook 'n afskrif van
hierdie verklaring
ingehandig
deur mnr
Veldhuizen
,
waaruit dit duidelik blyk dat die parawe op daardie afskrif verskyn
nie.
Met
verwysing na bogenoemde verklaring was dit aan Gillian gestel dat hy
op 25 Oktober 1991 by die polisiestasie in Hermanus 'n
persoon in ' n
motorvoertuig gesien het wat hy uitgeken het as Dokter. Hy het dit
heftig ontken en ontken dat hy op die dag van
die voorval ooit iemand
gesien het met die naam van Dokter. Die inhoud van die verklaring kon
hy nie verduidelik nie, maar ek keer
later na hierdie aspek terug.
Aanvanklik
het Gillian gese dat daar by hom geen twyfel was dat dit Tokkie is
wat die vuurwapen op hom gehad het nie. In sy verklaring
het hy egter
gese dat dit Vuilgesig was wat die vuurwapen gehad het. Hy het beweer
dat op die stadium toe hy sy verklaring gemaak
het bykans agt jaar
gelede, sy geheue baie beter was as wat dit vandag is.
Voorts het
hy onder kruisverhoor gese dat op die stadium toe hulle op hulle
hande gesteek is, Vuilgesig en Tokkie elkeen 'n mes
gehad het. Hy kon
nie verklaar het waarom hy die vorige keer in sy getuienis gese het
dat Tokkie eers gekap het met die mes en
dit toe aan Vuilgesig
oorhandig het nie. Hy kon ook nie verklaar waarom in sy verklaring
daar hoegenaamd geen melding gemaak word
van hierdie kappery nie.
Insgelyks kon hy nie verklaar waarom in die lykskouingsverslae daar
geen melding gemaak is van die feit
dat die hande van die oorledenes
gesny is nie.
Die getuie
het verder getuig dat hy nie die beskuldigde gesien het terwyl hulle
op hulle voete gekap is nie. Hy was blykbaar buite
die hokkie. Op 'n
stadium het hy gese dat die beskuldigde die hele tyd buite die hokkie
was. Toe het hy weer omgedraai en gese
dat die beskuldigde op 'n
stadium in die hokkie ingekom het en opdrag gegee het dat die manne
vasgemaak moet word. Sy getuienis
of hy ' n voertuig buite hoor
stilhou het of Tyron enige opmerking gemaak het toe die beskuldigde
en sy trawante by Abrahams se
huis aangekom het, weerspreek insgelyks
sy verklaring en sy getuienis tydens kruisverhoor weerspreek sy
hoofgetuienis. Ek het slegs
'n paar weersprekings uitgestip.
Gillian se
getuienis was onbevredigend. Sy getuienis in hoof het, soos ek reeds
aangestip het, hemelsbreed verskil van sy getuienis
in kruisverhoor.
Sy getuienis wat hy in die hof afgele het, verskil insgelyks met die
getuienis vervat in die verklarings wat ingehandig
is as synde
verklarings wat hy afgeneem het. Dit blyk ook dat die verklaring wat
Fourie van hierdie getuie geneem het verwyder
is uit die dossier. 'n
Mens kan nie bespiegel oor wat die inhoud van daardie verklaring is
en oor waarom dit verwyder is nie.
Die
volgende getuie was Mervin Abrahams. Volgens sy getuienis was hy op
die stadium van die voorval woonagtig te 24 Arundelstraat,
Belhar. Hy
het getuig dat hy op 17 Julie 1991 by die beskuldigde se huis was
waar die beskuldigde se motorwerktuigkundige aan die
voertuig gewerk
het. Hy ken die beskuldigde goed en wel sedert 1974 of 1975 want hy
is getroud met die beskuldigde se niggie.
Op die
betrokke dag het daar "'n blanke persoon" met ander persone
opgedaag. Hierdie persoon blyk Pietertjie Beukes te
wees. Ek sal na
hom verwys as Pieterjie. Die beskuldigde het op 'n stadium gepraat
van mense wat
Pietertjie
moes gaan haal in Hawston en gemeld dat wanneer hulle kom na die
Kaap, hy sal seker maak dat hulle nie weer teruggaan
Hawston toe nie.
Die beskuldigde en Pietertjie het op 'n stadium na Abrahams se huis
gery sodat die beskuldigde vir hom, Pietertjie,
kon wys waarheen hy
die persone moes neem wanneer hy hulle deurbring van Hawston.
Hierdie
hele storie het blykbaar gegaan oor vis wat die mense moes deur
bring. Nadat Abrahams vir Pietertjie en die beskuldigde
gewys het
waar hy woon, is hy terug na die beskuldigde se huis waar hy die
motorwerktuigkundige verder gehelp het om aan sy voertuig
te werk.
Laat die nag was daar 'n telefoonoproep vir die beskuldigde. Nadat
die beskuldigde op die telefoon gepraat het, het hy
teruggekom en
Abrahams meegedeel dat Pietertjie die persone die volgende dag van
Hawston na Abrahams se huis sou bring.
Abrahams
het getuig dat hy die hele nag by die beskuldigde se huis gebly het.
Die volgende oggend het hy die beskuldigde gevra of
hy sy vrou sou
gaan haal by die werk aangesien sy voertuig nie klaar herstel was
nie. Nadat hulle sy vrou gaan haal het en op pad
terug na Abrahams se
woning, het die beskuldigde gese "daar steek Pietertjie se
voertuig uit
,f
.
Abrahams en sy vrou is toe huis toe en die beskuldigde het aan hom
opdrag gegee dat indien die persone in die huis is, hy die
geld en
die pille by hom moet kom haal. Toe Abrahams in die huis ingegaan
het, was die vier persone van Hawston, Pietertjie en
ene Barnie in
die huis teenwoordig.
Iemand het
gese die vis is daar en dat die persone pille soek vir die vis.
Abrahams het die vier persone gevra om te wag en hy en
Pietertjie is
weg na die beskuldigde se woning. Toe hulle daar aankom, is die
beskuldigde nie daar
nie en
hulle het weer teruggekeer na Abrahams se woning. Kort daarna het
Vuilgesig daar aangekom. Vuilgesig het 'n vuurwapen gehad
wat hy
gerig het op hierdie vier persone. Hy het hierdie vier persone na die
kinders se slaapkamer geneem.
Na 'n ruk
het 'die beskuldigde en Tokkie by Abrahams se huis aangekom. Hulle
het die vier persone op die bed laat sit en iemand
het hulle beveel
om uit te trek en op die grond te le. Daar is hulle geskop en getrap.
Barnie het gewigte gehad en die vier persone
is geslaan daarmee. Een
van die persone het ringe aangehad, wat die beskuldigde beweer het
gerobte ringe is wat hy beveel het om
die ringe af te haal.
Abrahams se
vrou het hierna geroep na hom en hom gevra wat aangaan. Sy was nie
tevrede met die persone se
teenwoordigheid
in haar huis nie en Abrahams het hierop vir beskuldigde gese dat hy
hulle moes wegneem aangesien sy vrou ontevrede
is. Juis op daardie
stadium het daar 'n persoon met 'n minibus aangekom by sy huis en
hulle het die persone met die minibus vervoer
na die beskuldigde se
woning.
Volgens
Abrahams se getuienis het hy saam met hierdie persone van Hawston in
die bussie gery na die beskuldigde se woning. By die
beskuldigde se
woning het almal uitgeklim en hulle is geneem na 'n hokkie agter die
huis. Die
beskuldigde
het daarop gese dat Abrahams vir Pietertjie moet neem om te gaan wys
waar sy ma bly om die vis daar te gaan aflaai.
By sy ma se huis was
daar nie plek in die yskas nie en hulle het toe gegaan na 'n neef van
die beskuldigde, ene Boere Parker, en
daar is die vis afgelaai.
Abrahams is
daarna terug na die beskuldigde se woning om hom mee te deel dat die
vis by Boere Parker en nie by sy
ma afgelaai
is nie. Pietertjie het op 'n stadium gese dat hy Mitchell's Plain toe
wil gaan. Abrahams het hom versoek om hom huis
toe te neem, want hy
wou gaan slaap. Abrahams het toe gaan slaap en die middag laat het
Banie hom kom wakker klop om te se dat
daar iets gebeur het met die
mense van Hawston.
Abrahams
het gaan navraag doen by die beskuldigde se huis. Die beskuldigde was
nie daar nie maar sy vrou en kinders was daar. Die
beskuldigde se
vrou het Abrahams meegedeel dat die boere, verwysende na die polisie,
vir die beskuldigde en Abrahams soek. Sy het
hom ook ingelig dat die
beskuldigde by sy suster Mackie, wat in Delft woon, was. Abrahams het
darheen gegaan en die beskuldigde
daar aangetref. Die beskuldigde het
hom meegedeel dat sy mense "kak" aangejaag het en dat slegs
twee persone dood is,
maar dat twee weggekom het. Abrahams het ontken
dat hy op enige stadium geweet het wat met die mense gebeur het nadat
hy weg is
van die beskuldigde se woning om te gaan slaap.
Abrahams
dien tans tien jaar gevangenisstraf uit vir afsonderlike sake van
huisbraak en diefstal. Net voor hierdie gebeure het hy
uit die
gevangenis uitgekom, nadat hy 'n vonnis van agt jaar gedeeltelik
uitgedien het. Hy was ook reeds vantevore in die gevangenis
nadat hy
skuldig bevind is aan strafbare manslag.
Dit was
duidelik uit Abrahams se getuienis dat hy die beskuldigde vyandig
gesind is. Dit blyk dat tydens sy gevangenissetting hy
op ' n stadium
'n brief gestuur het na die beskuldigde waarin hy die beskuldigde om
hulp gevra het. Beskuldigde het egter 'n boodskap
teruggestuur dat hy
niks met hom te doen wil he nie. Dit is ook gemene saak dat
Gwendolene, Abrahams se vrou, om die lewe gebring
is - sy is
doodgeskiet en dat Abrahams inligting gehad het dat die beskuldigde
daarvoor verantwoordelik was. Abrahams het, volgens
eie erkenning, 'n
boodskap gestuur aan die beskuldigde waarin hy hom gese het dat
indien hy enige kennis . dra van sy vrou se dood,
hy solank moet
begin hardloop. Die kwaaivriendskap tussen die twee kom dus al vir
7
n
paar jaar aan.
Abrahams
het ontken dat hy hoegenaamd geweet het wat die beskuldigde bedoel
het toe hy gese het die mense wat van Hawston af teruggebring
word,
nie sal terugkeer nie. Hierdie ontkenning is klaarblyklik vals. Nadat
Abrahams gekonfronteer is met sekere aspekte van sy
verklaring wat
nie strook met sy getuienis in die hof nie, het hy beweer dat hy
sekere dinge in sy verklaring nie genoem het nie
omdat hy beskuldigde
wou beskerm. Daar is egter toe aan hom uitgewys dat sy verklaring
juis die beskuldigde by die misdaad betrek.
Dit kon hy nie
verduidelik nie.
Hy het
getuig dat hy te alle tye net verwag het dat die mense wat van
Hawston af kom, 'n pak slae sou kry, niks erger sou met hulle
gebeur
het nie. Hierdie getuienis is klaarblyklik bog. Sy getuienis dat hy
die middag toe die moorde gepleeg is by sy huis gaan
slaap het, kan
ook nie waar wees nie. Dit is gemene saak dat die polisie sy huis
deursoek het en dat hy toe nie daar was nie. Gevolglik
kan dit nie
korrek wees dat Barnie hom kom wakker maak het om hom in te lig dat
die polisie hom soek nie. Abrahams se getuienis
is deurspek van
inherente 'onwaarskynlikhede en weersprekings. Dit strook ook in
wesenlike opsigte nie met Gillian se getuienis
nie. So byvoorbeeld is
daar 'n totale weerspreking oor wie die vier persone van Hawston in
die minibus vergesel het na die beskuldigde
se huis. Ons sou nie
verwag dat daar op so 'n wesenlike aspek 'n weerspreking is nie.
Die
volgende getuie was Pietertjie Beukes. Hy het op 15 Julie 1991 met sy
voertuig gery toe hy vir Tyron, Franton en Dean en nog
'n persoon wie
se naam hy nie kan onthou nie, langs die pad sien stap het. Hy het
gestop en hulle meegedeel dat hy by Nickie wil
gaan Mandrax koop.
Nickie is Nickie Elbrinck wat na bewering dwelms namens die
beskuldigde verkoop het. Hulle het vir hom gese
dat hy liewers by
Manus Louw moes gaan Mandrax koop. Die vier stuks en Pietertjie is
toe na Manus Louw se huis waar hulle vir
7
n paar dae daar saamgesit en rook het. Gedurende hierdie tydperk en
wel op die 17 Julie 1991 het Pietertjie op versoek van Nickie
se
meisie, Irene, vir Nickie by die beskuldigde se huis in Belhar gaan
soek. Dit was blykbaar by hierdie geleentheid wat die beskuldigde
hom
gevra het of hy hierdie vier persone vanaf Hawston sou bring Kaap
toe. Die beskuldigde het vir Pietertjie meegedeel dat hy
hulle 'n pak
wou gee. As beloning dat Pietertjie hierdie vier persone sou uitlewer
aan die beskuldigde sou die beskuldigde vir
hom R1 000,00 kontant
betaal asook 100 Mandrax-pille wat hy dan kon verkoop en die waarde
daarvan vergoed aan die beskuldigde.
Toe
Pietertjie teruggekom het in Hawston, het hy vir die eerste keer
verneem dat Saymour Moos kan vis kry wat hy wil verkoop in
ruil vir
Mandrax. Hulle het toe die vis gaan haal by 'n fabriek of pakhuis -
dit is nie heeltemal duidelik nie, Pietertjie het
toe die vier
persone
meegedeel
dat hy 100 Mandrax-tablette kan kry in die Kaap. Volgens die
instruksies wat hy die vorige aand by die beskuldigde ontvang
het,
het hy toe die vier persone na Abrahams se huis in die Kaap geneem.
Hulle is reeds die oggend sesuur uit Hawston en het ongeveer
07h3 0
by Abrahams se huis in Belhar aangekom. Op daardie stadium was
Abrahams nie daar nie. Toe Abrahams egter by die huis aankom,
het hy
aan Pietertjie gese dat hulle die pille moes gaan haal.
Op pad na
die beskuldigde se huis het hy opgemerk dat die beskuldigde se
voertuig van voor af kom.Die
beskuldigde
het gestop en 'n man met tatoeeermerke op sy gesig afgelaai by 'n
motorvoertuig. Abrahams het hierop uit Pietertjie
se kar geklim en na
die beskuldigde s'n gestap.
Daarna het
Abrahams net eenvoudig van die toneel verdwyn en Pietertjie vermoed
hy het teruggestap huis toe.
Die
beskuldigde het aangery en Pietertjie het hom agtervolg. Toe hulle
gestop het, het die beskuldigde navraag gedoen oor wie die
vier
persone is wat Pietertjie na die huis gebring het. Hy het hom
meegedeel dat dit die vier persone was wat hy aangevra het.
Later die
dag het die beskuldigde en die vier persone en ander weer terug by
die beskuldigde. se huis opgedaag. Die vier persone
van Hawston is
toe na 'n houthokkie in die beskuldigde se jaard geneem. Die
beskuldigde het daarna aan Pietertjie gese dat hy die
vis na sy ma se
huis moet neem.
Nadat hy
die vis afgelaai het, is Pietertjie terug na beskuldigde se huis waar
hy weer gaan rook het. Hy het na bewering nooit sy
R1 000,00 of sy
pille gekry nie. Die beskuldigde' het toe vir Pietertjie en ene Saan
na Khayelitsha gestuur om pille te gaan kry.
Saan het egter gery na
Mitchell's Plain toe en die pille is nooit gekry nie. Later die aand
is Pietertjie weer terug na die beskuldigde
se huis toe. Saan het
uitgeklim terwyl
Pietertjie
by die kar bly wag het. Op 'n stadium het Saan teruggekom en gese dat
daar moeilikheid is, twee van die persone van Hawston
is dood. Die
volgende dag is Pietertjie terug Caledon toe.
Pietertjie
het getuig dat alhoewel hy die beskuldigde reeds van 19 8 5 of 1986
ken, hy hom sedert daardie tyd weer vir die eerste
keer gesien het
die aand voor die voorval, naamlik 17 Julie 1991. Vir Abrahams het hy
eers op die aand by die beskuldigde se huis
ontmoet toe hulle sy huis
gaan uitwys het as die plek waar die vier persone die volgende dag
heen geneem moes word.
Pietertjie
het gese dat hy weet dat Nickie Elbrinck 'n smokkelaar is en dat die
vier persone van Hawston ook dwelms verkoop. Hy
het, soos Abrahams,
volgehou dat hy deurgaans geglo het dat die beskuldigde hierdie vier
persone slegs 'n pak sou gee en dat hy
nooit besef het hoe ernstig
dit is wanneer dwelmbendes met mekaar baklei nie. Pietertjie het
getuig dat tydens die bespreking die
aand vantevore daar geen sprake
was van vis wat van die Kaap moes gebring word nie. Hy het eers
uitgevind van die vis toe hy teruggekom
het van Hawston. Sy getuienis
oor wanneer hy na bewering die beskuldigde sou meegedeel het van die
vis, is ietwat vaag. Dit blyk
dat dit op die stadium was toe hy agter
die beskuldigde aangery het na sy huis toe. Op daardie stadium het hy
die beskuldigde meegedeel
dat die vier manne tussen R50 en R70 per
boks vir die vis wou he.
Pietertjie
het getuig dat hy vir die afgelope twee maande reeds 'n afskrif van
sy verklaring wat hy aan die polisie afgele het in
hierdie saak by
hom het en dat op die stadium toe hy getuig het, al ongeveer ses keer
deurgelees het. Hy bevestig dat hy aangese
is dat hy by sy verklaring
moet hou, want anders sal hy aangekla word van meineed. Hy het getuig
dat dit deel van sy opdrag en
sy kontrak met die beskuldigde was dat
hy hierdie persone moes terugneem na Hawston nadat hulle hulle pak
slae gekry het. Om hulle
te paai sou hy dan vir elkeen van hierdie
persone 'n paar Mandrax-tablette gegee het.
Dit is aan
Pietertjie gestel dat die beskuldigde eintlik wou gehad het dat hy
vir Manus Louw moes deur bring. Dit het hy erken,
maar hy beweer dat
hy geweet het dat Manus nooit saam met hom sou deur kom Kaap toe nie.
Hy kan glad nie verklaar waarom daar in
sy verklaring aan die polisie
geen melding hoegenaamd van Pranton Gillian was nie. Pietertjie se
weergawe van die gebeure is onsamehangend
en dit is onwaarskynlik.
Hy was
tydens kruisverhoor net eenvoudig bereid om te se wat in sy kop kom.
Beide
Pietertjie en Abrahams was medepligtiges in hierdie misdrywe. Die
versigtigheid waarmee medepligtiges se getuienis behandel
moet word,
is wel bekend. Hierdie persone se getuienis is egter in elk geval van
so 'n swak gehalte dat dit sonder aarseling deur
die voile Hof
verwerp word. Die stawing wat daar vir hulle getuienis bestaan, is
getuienis wat so onbevredigend is en die beskuldigde
op so ' n
weersprekende wyse betrek dat dit van geen waarde hoegenaamd is nie.
Die enigste objektiewe stawing is die feit dat die
beskuldigde se
voertuig tydens die voorval gebruik is, maar ek handel hiermee later.
Die
volgende getuie was Irene Plaatjies. Sy was na bewering op 'n stadium
saam met Pietertjie Beukes deur Kaap toe om vir Nickie
te gaan soek.
Hulle het by die beskuldigde se huis uitgekom en sy het getuig dat
die beskuldigde op daardie stadium daar teenwoordig
was. Haar
getuienis neem die saak egter nie veel verder nie. Daar was geen
getuienis oor presies hoe laat sy by die beskuldigde
se huis was nie
en al indikasie oor die datum waarop sy by die beskuldigde se huis
was, is Pietertjie se getuienis. Oor sy getuienis
het ek myself reeds
uitgelaat en ek gaan myself nie herhaal nie.
Alvorens ek
met die getuienis van die beskuldigde handel, is dit nodig dat ek
iets se oor die wyse waarop die ondersoek in hierdie
saak gedoen is.
Majoor Ellis of Snr. Supr. Ellis, soos wat hy nou bekend staan, is 'n
ervare polisiebeampte. Hy het bykans 30 jaar
ondervinding. Dit is
gemene saak . dat hy reeds vanaf die aand van die voorval by hierdie
ondersoek betrokke was. Dit is gemene
saak dat hy ten tyde van
hierdie voorval gestasioneer was te Kuilsrivier. Daarna is hy
verplaas na Bishop Lavis en, volgens sy
eie getuienis, het hy die
dossier wat betrekking het op hierdie saak saam met hom geneem vanaf
Kuilsrivier na Bishop Lavis en in
sy kluis toegesluit vir bykans agt
jaar omdat, soos hy beweer het, dit sensitiewe inligting bevat het.
Dit is gemene saak dat hierdie
saak verskeie kere uitgestel is in die
laerhof, oenskynlik in afwagting op die Prokureur-generaal se
beslissing.
Ellis het
of die aanklaer of die Hof meegedeel dat die saak verwys is na die
Prokureur-generaal vir beslissing. Die dokumentasie
gee ook voor dat
Ellis op 14 November 1991 die saak na die Prokureur-generaal verwys
het. Dit is egter onder die Hof se aandag
gebring deur mnr
De
Kock
dat gedurende die tydperk 1991 tot 1992 die saak nooit na die
Prokureur-generaal se kantoor verwys is nie. Insgelyks was die saak

ook nooit op die streekhofrol gedurende hierdie tydperk, soos getuig
deur Ellis. Aldus die MAS-stelsel was
Vernon
Jonkers wat aanvanklik 'n medebeskuldigde van die beskuldigde was,
maar ongelukkig om die lewe gebring is, eers as ' n gesoekte
persoon
gesirkuleer op 5 Desember 1997. Daar is 'n nota in die dossier van 'n
oorspronklike lasbrief wat uitgereik is ten opsigte
van gemelde
Vernon Jonkers. Van hierdie lasbrief is daar geen spoor te vind nie.
Die beskuldigde was insgelyks nooit as 'n gesoekte
persoon
gereflekteer nie en daar was ook insgelyks nooit 'n lasbrief, volgens
die dokumentasie, ten opsigte van hom uitgereik nie.
Dit is
gemene saak dat daar ten opsigte van die getuienis op die meriete nie
'n enkele oorspronklike verklaring beskikbaar is nie.
Soos ek reeds
gese het, is dit ooglopend dat Gillian se handtekening op minstens
die laaste bladsy van een van sy verklaring vervals
is. Aangesien
daar slegs afskrifte van die verklarings beskikbaar is en aangesien
Gillian volgehou het dat hy slegs een verklaring
afgele het by die
Kuilsrivier polisiestasie, kan ek nie bevind dat die verklaring wat
voor die Hof is inderdaad Gillian s'n is
of dat die handtekening wat
hy as sy eie herken het, oorspronklike handtekeninge is nie.
Die enigste
verduideliking wat Ellis kon gee vir die feit dat hy, volgens sy eie
erkenning, die oorspronklike verklarings uit die
dossier verwyder is,
is dat die oorspronklike verklarings nie volledig genoeg is nie en
dat hy hulle derhalwe moes oorgeneem het.
Strydig met
alle polisieprosedure waaroor verskeie offisiere getuig het, het hy
die oorspronklike verklarings verwyder en dit in
die sogenaamde B
afdeling van die dossier, wat terloops heeltemal verdwyn het,
oorgeplaas.
Toe ek hom
gevra het waarom hy dit gedoen het, het hy gese omdat hy gedink het
dat hy geregtig was om dit te doen aangesien die
beskuldigde en/of sy
regsverteenwoordigers nie geregtig was op insae tot hierdie
verklaring nie, aangesien die misdaad gepleeg
is voor die
inwerkingtreding van die Grondwet. Op hierdie belaglike stell'ing
hoef ek nie verder kommentaar te lewer nie. Dit blyk
uit die
getuienis van ander polisie-offisiere, met wie ek elkeen afsonderlik
hieronder sal handel, dat nadat hulle begin ondersoek
instel het na
die onvolledigheid van die dossier, asook al die eienaardighede wat
hierdie ondersoek omring het, hulle geen samewerking
hoegenaamd van
Ellis gekry het nie.
Superintendent
Herbert het getuig dat hy ' n polisiebeampte is wat reeds 25 jaar
ondervinding het. Toe hy in 1998 agtergekom het
dat Ellis na bewering
die dossier in sy besit het, het hy hom versoek om die dossier na hom
te bring. Ellis het hom meegedeel dat
hierdie 'n baie
sensitiewe
saak is, maar het steeds onderneem om die dossier na hom te bring.
Dit het hy nie gedoen nie. Gevolglik het Herbert op
1 Julie 1998 'n
pak dossiere vanaf die argief verkry. Die dossier wat betrekking het
op hierdie saak was tussen ander dossiere
wat hy ontvang het.
Die dossier
was egter 'n duplikaatdossier en was uiters onvolledig. Dit was uit
die stukke duidelik dat daar ' n lasbrief uitgereik
is maar die
afskrif van die lasbrief het verdwyn. Daar was dagboekinskrywings
slegs ten opsigte van 1991 in die dossier.
Eers in
Augustus 1998 het hy die
oorspronklike
dossier ontvang, maar hierdie dossier was net so onvolledig.
Herbert was
op

n
stadium deur inspekteur Williams van die Binnelandse Veiligheid gevra
om aan hom 'n afskrif van die lasbrief te voorsien. Hy het
hom
meegedeel dat daar geen lasbrief in die dossier is nie en het die
aangeleentheid na die Streekhoof vir 'n ondersoek verwys.
Herbert het
getuig dat hy uit hierdie dossier nie kon vasstel wat gebeur het nie.
Die dossier was deurmekaar en onvolledig. Gevolglik
het Herbert op 28
Augustus 1998 die aangeleentheid aan direkteur Du Toit oorhandig en
toe aan die Bende-ondersoekeenheid. Volgens
Herbert is daar geen rede
waarom 'n ondersoekbeampte wat verplaas word van een polisiestasie na
'n ander polisiestasie die dossier
met hom moet saamneem en hou vir
die tydperk van agt jaar, soos wat hier die geval was nie. Die gewone
beleid is dat dit slegs
in uitsonderlike omstandighede gebeur en dan
slegs met toestemming van die Areahoof.
Herbert het
getuig dat dit ongehoord is dat verklarings uit die dossier verwyder
word en vervang word met ander verklarings. Hy
het ook gese dat dit
ongehoord is dat verklarings genommer word op die wyse waarop dit
gedoen was in hierdie saak. Die verklarings
word gewoonlik
kronologies genommer en stem altyd ooreen met die verwysings in die
ondersoekdagboek. Wat hom betref, is die verwydering
van 'n
verklaring onbehoorlik.
Hierna het
kaptein Willis getuig. Hy is van die Spesiale
Intelligensie-ondersoekeenheid. Hy het reeds 15 jaar diens. Hy
ondersoek
onder andere sensitiewe
aangeleenthede
veral met betrekking tot polisieverwante sake. Op 23 September
verlede jaar het hy 'n navraag ontvang om sekere sake
te ondersoek in
verband met die ondersoek van hierdie saak deur Ellis. Hy het 'n
verklaring ontvang van inspekteur Williams op
5 Oktober 1998 in
verband met die onreelmatighede in die ondersoek van hierdie saak.
Ten spyte
van verskeie pogings om uit te vind presies wat aangegaan het tydens
die ondersoek in hierdie saak, kon hy net eenvoudig
nie vasstel nie.
Daar was nie eers meer 'n oorspronklike hofleer nie. Daar was slegs
'n
duplikaatleer.
Willis het
op 21 Januarie 1999 vir Ellis by sy kantoor gespreek. Hy het hom
gevra vir 'n verduideliking oor wat hier aangaan. Ellis
kon hom geen
aanvaarbare verduideliking gee nie. Hy het hom weer gesien op 28
Januarie 1999 en hom gevra vir sekere dokumente.
Hy het hom ook gevra
vir 'n verklaring. Hy het egter getuig dat elke keer as hy hom gevra
het vir of die dokumentasie of die verklaring,
daar 'n verdere
verskoning was. Op 7 April van hierdie jaar het hy 'n brief ontvang
van Ellis waarin Ellis gese het dat hy nie
verplig is om 'n
verklaring te maak aan Willis nie.
Hierna het
inspekteur Reginald Williams getuig. Hy was gedurende Maart 1998
verbonde aan die Binnelandse Veiligheidstak te Kuilsrivier.
Op 6
Maart het hulle 'n bedreigingsanalise gedoen te Bellville. Hiertydens
het hy vasgestel dat daar steeds 'n uitstaande saak
teen die
beskuldigde hangende is. Hy het ook gesien dat die
beskuldigde
' n medebeskuldigde ene Vernon Jonkers het en dat daar 'n lasbrief
uit is vir Vernon Jonkers.
Op 9 Maart
1998 het Williams na die Kuilsrivier polisiestasie gegaan en die
dossier getrek. Dit was 'n duplikaatdossier. Binne die
dossier was
slegs fotostate. Daar was nie 'n enkele oorspronklike dokument
behalwe die foto's wat as bewysstukke voor die Hof gedien
het nie. Hy
het die dossier nagegaan en gesien dat daar wesenlike besonderhede
ontbreek. Op die dossieromslag was daar
byvoorbeeld
nie eers 'n hofsaaknommer nie en daar was ook geen lasbrief of 'n
afskrif van 'n lasbrief in die leer nie, alhoewel
dit duidelik geblyk
het dat daar wel een uitgereik is.
Hierna het
hy die sirkulasiestelsel nagegaan en vasgestel dat Vernon Jonkers wel
op die sirkulasiestelsel gesirkuleer was, maar
op die kriminele
ID-sisteem was hy nie gesirkuleer nie. Die duplikaatdossier is eers
in 1995 op die MAS-identifikasiesisteem gesit.
Vernon Jonkers was
sedert die lasbrief uitgereik is, reeds vir
7
n
hele paar sake voor die Hof. Williams het 'n verslag opgestel en na
die Provinsiale Kantoor gestuur.
Hy het
getuig dat hy op 9 Maart vir Ellis geskakel het en hom gevra het waar
die lasbrief is. Hy kon geen
antwoord
uit Ellis uit kry nie en hy het getuig dat Ellis meer in sy,
Williams, se besonderhede belang gestel het as om besonderhede
te
verskaf oor waar die lasbrief is. Williams het hom toe meegedeel dat
Vernon Jonkers op 22 April 1998 in die Strand voorkom vir
moord en
hom meegedeel dat hy hom derhalwe daar kan arresteer op hierdie
klagte. Dit het Ellis klaarblyklik nie opgevolg nie, want
Vernon
Jonkers is nooit gearresteer nie.
Wat egter
van belang is, is dat op dieselfde dag, naamlik 9 Maart 1999, kort
nadat Williams die gesprek gehad het met Ellis, hy
weereens na die
sisteem gekyk het en toe opgelet het dat alle inligting in verband
met Vernon Jonkers in die MAS-inligtingsisteem
afgevee is.
Normaalweg, indien enige persoon opdrag gegee het dat inligting uit
hierdie stelsel verwyder moet word, sal daar '
n verwysing wees oor
wie hierdie inligting verwyder het. In hierdie geval is daar geen
verwysing nie.
Uit
voorgaande is dit hierdie Hof se mening dat die enigste redelike
afleiding is dat Ellis in hierdie saak handtekeninge van getuies

vervals het op verklarings; dat hy vals verklarings opgestel het; dat
hy oorspronklike verklarings uit die dossier verwyder het;
dat hy
inligting van die MAS-stelsel afgevee het en dat hy die verloop van
die saak doelbewus in die wiele gery het deur onder
andere die Hof
mee te deel dat die aangeleentheid na die Prokureur- generaal verwys
is vir oorweging terwyl dit nooit gedoen is
nie, wat direk tot gevolg
gehad het dat die saak uiteindelik van die rol verwyder is omdat die
Prokureur-generaal se beslissing
dan na bewering so lank sou geneem
het.
Wat Ellis
se plan was in hierdie saak, sal ons seker nooit weet nie. Sy
getuienis in hierdie hof was die swakste wat ek in my loopbaan
van
bykans 3 0 jaar in die regsberoep nog ooit gesien het. Nie net was sy
getuienis
onsamehangend,
onlogies, vaag en weersprekend nie, dit het geen sin hoegenaamd
gemaak nie. Die indruk wat hy in die getuiebank geskep
het, is uiters
swak. Hy was ontwykend gewees. Elke keer as hy 'n vraag nie wil
beantwoord nie, het hy teruggeval op die sogenaamde
sensitiewe
inligting wat in die dossier vervat is. Toe die Hof hom uitgevra het
oor die sensitiewe inligting, het hy beweer dat
hy nie die Hof
daaromtrent kan inlig nie, aangesien daardie moontlik ontoelaatbare
getuienis sou wees.
Dit het
daartoe aanleiding gegee dat die Hof verdaag het dat hy die
aangeleentheid kon bespreek met mnr
De
Kock
wie namens die Staat verskyn het, en advokaat
Veldhuizen
.
Geeneen van die advokate het enige beswaar gehad dat hierdie
getuienis aan die Hof openbaar moet word nie en daaroor is ons ook

nie verbaas nie. Die sogenaamde sensitiewe inligting waarop hy
gesteun het, is vry wel algemene kennis. Dit het gegaan oor die

bende-oorlog wat daar geheers het in Hawston. Dit is iets wat
daagliks in die pers verskyn het wat wel bekend was by almal. Wat

inspekteur Ellis te doen gehad het met die dwelmbendes se gevegte in
Hawston, weet ek nie. Hy het sonder twyfel geen amptelike
belang
daarin gehad nie. Hy het egter getuig dat omdat hierdie getuienis so
sensitief was en omdat hy gevoel het dat die beskuldigde
die belhamel
is, het hy die Hof meegedeel dat hy te alle tye gevoel het dat die
beskuldigde in die tronk moes beland.
Hy het
gevoel dat indien die beskuldigde in die tronk sou beland, dan sou
alle probleme in Hawston opgelos wees. Of sy begeerte
om die
beskuldigde in die tronk te sien, die rede is waarom die verklarings
in hierdie vorm opgestel is, die weet ons nie. Of dit
die rede is
waarom hy oorspronklike verklarings uit die dossier verwyder, die
weet ons nie.
Dit is
skreiend dat ' n polisie-offisier en veral iemand met Ellis se jare
ondervinding op hierdie wyse optree. Ek kan my en die
Hof se weersin
in sy optrede nie sterk genoeg uitspreek nie. Terselfdertyd wil ek
egter die Direkteur van Openbare Vervolging,
die
Bende-ondersoekeenheid en veral mnr De Kock wat die Staat
verteenwoordig het, gelukwens met hulle lofwaardige optrede om toe

daar een onreelmatigheid op die lappe gekom het alles aan die Hof
openbaar het. Ook die polisiebeamptes wat bereid was om te kom
getuig
oor hierdie aangeleentheid en verdoemende getuienis teen 'n senior
kollega van hulle te gee, wil ek bedank en gelukwens.
Persone
soos inspekteur Ellis hoort nie in die polisiemag nie. Dit is persone
soos mnr
De
Kock
,
die persone onder
wie hy werk
en die polisiebeamptes wat hier kom getuig het wat ons sal help om
hierdie tipe korrupsie uit te wis, en om te verhoed
dat persone soos
Ellis ons hele kriminele regsisteem op die kniee bring.
Nadat ek
dit alles gese het, is dit duidelik dat vanwee hierdie
onreelmatighede en vanwee die feit dat hierdie Hof weet dat minstens

ten opsigte van Gillian, daar 'n verklaring is wat weg is, kan daar
op die Staat se getuienis geen peil hoegenaamd getrek word
nie.
Dit bring
my by die beskuldigde se getuienis, maar in die lig van wat ek hierbo
gese het, is dit duidelik dat ek dit nie in detail
hoef te bespreek
nie. Die beskuldigde was nie 'n goeie getuie nie, maar dit synde
gesegd so, het hy homself nie tydens kruisverhoor
weerspreek nie en
is sy getuienis nie sodanig dat dit sonder meer as vals verwerp kan
word nie.
Wat betref
die teenwoordigheid van sy motorvoertuig op die toneel, het hy getuig
dat die voertuig voor die voorval geparkeer was
op 'n perseel oorkant
sy huis. Hy het die voertuig se battery uitgehaal omdat dit reeds by
'n vorige geleentheid gesteel was. Toe
hy die aand by die huis gekom
het, hy opgemerk het dat die voertuig nie langer daar was nie.
Hierdie verduideliking is, na die
Hof se mening, redelik moontlik
waar.
In die
omstandighede is dit die eenparige beslissing van hierdie Hof dat die
beskuldigde in die omstandighede geregtig is op die
voordeel van die
twyfel. Ek glo egter dat ek volledigheidshalwe moet meld dat Ellis se
optrede in elk geval gevolg sou gehad het
dat die beskuldigde nie 'n
regverdige verhoor gehad het nie. Ingevolge die Grondwet is 'n
beskuldigde geregtig op 'n regverdige
verhoor en dit sluit onder
andere die reg in om toegang te he tot Staatsgetuies se verklarings.
Dit beteken vanselfsprekend dat
hy in al die verklarings moet insae
he, nie slegs die wat Ellis verkies om beskikbaar te stel nie. Sonder
al die verklarings kan
die getuies se getuienis nie na behore getoets
word deur die verdediging nie. Die ondersoek in hierdie saak was
ooglopend gedoen
met die oog daarop om die beskuldigde te benadeel en
moontlik andere soos Vernon Jonkers te bevoordeel.
Ek
kan die moontlikheid van
werklike
benadeling nie uitsluit nie en derhalwe,
self's
al sou daar bevredigende getuienis voor ons gewees het, sou ons op
die inligting tot ons beskikking in alle waarskynlikheid die

verrigtinge tersyde gestel het omdat die polisie-optrede dit
onmoontlik gemaak het vir die beskuldigde om 'n regverdige verhoor
te
he.
Die
beskuldigde word dus
ONSKULDIG
BEVIND EN ONTSLAAN
en ek versoek dat 'n afskrif van my uitspraak gestuur word aan die
Minister van Justisie en Polisie asook die Direkteurs-generaal
van
beide departemente. Ek versoek ook dat 'n afskrif van die uitspraak
gestuur word aan die Nasionale Direkteur van Openbare Vervolging

asook die Plaaslike Direkteur van Openbare Vervolging.
TRAVERSO,
R