Van Vuuren v Van der Merwe and Another (1442/2005) [2005] ZAFSHC 134 (29 September 2005)

80 Reportability
Administrative Law

Brief Summary

Church Law — Disciplinary proceedings — Request for declaratory relief regarding disciplinary inquiries against a church minister — Applicant sought to set aside findings of church council and demission certificate of minister — Court held that the church council acted within its jurisdiction and was entitled to appoint a committee to investigate the allegations against the minister — No basis for setting aside the demission certificate as the applicant failed to demonstrate grounds for such relief.

Comprehensive Summary

Summary of Judgment


1. Introduction


The matter concerned an application motion brought in the Free State High Court, Bloemfontein, in which the applicant sought a suite of orders framed primarily as declaratory and directive relief. Although the notice of motion requested that certain ecclesiastical “findings” and an Akte van Demissie be “set aside”, the applicant disavowed reliance on formal review and contended that the application was directed at obtaining declaratory-type relief compelling the completion of disciplinary processes within the church.


The parties were Jacobus Marais van Vuuren (applicant), and Jacobus Stephanus Daniël van der Merwe (first respondent), both described as emeritus ministers. The second respondent was the Kerkraad van Rosendal of the Nederduitse Gereformeerde Kerk (NG Kerk), being the governing church council implicated in the impugned decisions and the handling of the complaints.


The procedural history, as accepted by the court for purposes of deciding the application, reflected that the applicant had lodged complaints within church structures over an extended period. A written complaint/charge document was sent under cover of a letter dated 17 November 2000. There were subsequent communications within church structures, including refusal to entertain the complaint and attempted recourse to a ring (church governing body) process. Ultimately, the Rosendal church council and its day executive took a decision reflected in minutes and correspondence (including a letter dated 9 November 2004 attaching minutes of 25 October 2004). The applicant then approached the High Court seeking orders that would, in substance, require the church structures to proceed with a tugondersoek (disciplinary inquiry) against the first respondent and to nullify the demission certificate.


The general subject-matter of the dispute was the lawfulness and propriety of the church council’s handling of disciplinary complaints, including whether the second respondent was obliged to convene a formal disciplinary hearing, and whether the church council had power (under the church order) to filter or dispose of complaints via a committee process. A connected issue was whether the first respondent’s Akte van Demissie ought to be set aside pending or because of unresolved disciplinary complaints.


2. Material Facts


It was common cause that the NG Kerk is a voluntary association and that its internal governance is regulated by a church order. The court treated the church order as the contractual or constitutional framework governing the relationship between members/office-bearers and church structures, and evaluated the dispute primarily by asking whether the second respondent had acted within the bounds of that framework.


The applicant’s complaints against the first respondent were substantially historical in nature. The founding affidavit, as summarised by the court, referred to alleged misconduct or “oortredings” with dates ranging from 29 April 1975 through to 12 February 1981, and also referenced incidents from 13 February 2001 to 11 February 2003. The formal written complaint/charge document transmitted on 17 November 2000 bore the heading indicating that it related to the first respondent and “sy aanhangers” concerning their “leer en lewe” at Bethlehem, particularly between August 1971 and 1978.


The court accepted as material that the second respondent (the Rosendal church council) did not simply ignore the matter but acted through its internal governance structures. The second respondent maintained that it had appointed a commission to consider the complaints, and that this commission was the dagbestuur (day executive) of the church council. The applicant, by contrast, alleged that no disciplinary inquiry had been held and contended that a formal tugondersoek was required.


A critical factual component was that the first respondent had served at Rosendal after being called there in 1999, under a fixed-term arrangement that was renewed annually. The first respondent communicated that he would not renew his contract and would leave at the end of October 2003. Following the termination of that relationship, an Akte van Demissie was issued on 26 October 2003. The applicant’s case sought to connect the continuing status of the first respondent as a minister (and his ability to perform ministerial functions) with the existence of unresolved complaints.


The second respondent’s dagbestuur furnished reasons for recommending that the church council not proceed to a disciplinary hearing. Those reasons, as distilled by the court, were that the complaints were stale (described in terms of “verjaring”), that there was a defence akin to previous exoneration arising from a prior investigation within church structures in 1983, and that the second respondent lacked jurisdiction to entertain the matter because the complaints related to Bethlehem and the first respondent no longer fell within the relevant geographical church structures.


The court also treated as material the character and content of the written complaint document itself. It found that the complaint/charge formulation was not clear, and that it did not meet the standard required by the church order for a properly formulated complaint that specifies the nature, place, and time of the alleged offence.


Where disputes existed on the papers, the court identified the principal factual dispute as relating to what precisely occurred at the Ring of Heilbron in 1983. On a careful reading of the correspondence, however, the court concluded that the 1983 process was not a prior acquittal of the first respondent personally, but rather an investigation of “colleagues” of the first respondent on “min of meer dieselfde klagtes”. The court held that this factual dispute did not justify referral to oral evidence.


3. Legal Issues


The central legal questions were whether the second respondent, in handling the applicant’s complaints as it did, misinterpreted the church order and thereby acted outside the scope of its powers, rendering its conduct legally irregular; and whether the court could compel the church council to convene and finalise a formal disciplinary inquiry against the first respondent.


A closely connected issue was whether the second respondent was entitled to appoint and act through a commission (dagbestuur) to determine, at a preliminary stage, whether a complaint could lead to an official investigation of alleged disciplinable wrongdoing, or whether, as the applicant contended, the lodging of a complaint necessarily required a tugondersoek with the hearing of evidence unless withdrawn.


The application also raised the issue (though not supported by pleaded review grounds, as noted by the court) whether the Akte van Demissie could be set aside in the absence confirming that ecclesiastical disciplinary proceedings had not been completed, and in circumstances where the founding papers did not articulate recognised grounds for invalidating the demission decision.


The dispute required determination primarily by the application of legal principles to the facts within the framework of voluntary associations and their constitutions (church orders), and by evaluative judgment as to whether the process adopted by the church body was consistent with its governing instrument and with fairness considerations the court considered relevant (including the constitutional right to fair administrative action referenced by the court).


4. Court’s Reasoning


The court approached the matter on the footing that the NG Kerk is a voluntary association, and that the church order operates, in law, as the agreed constitutional framework regulating rights and duties within that association. It applied the principle that civil courts may intervene where a domestic tribunal or governance body exceeds its powers or acts in a manner that is legally irregular, including where it misconstrues its own constitutive instrument in a way that takes it beyond its lawful competence.


Although the applicant insisted that the relief sought was not review, the court expressed difficulty with the notion of “setting aside” a decision without review. Nonetheless, it was prepared, in substance, to treat the application as seeking relief akin to an order compelling the church body to deal with complaints in accordance with the church order, and to consider whether the church council’s conduct was inconsistent with that framework.


On the key question—whether a tugondersoek had to be held in every case where a complaint was lodged—the court relied on the structure of the church order, particularly the provisions regulating the initial handling of complaints. It construed the relevant article (Article 63.3.1.2) as expressly requiring that, upon receipt of a complaint, the church governing body or its authorised commission must first determine whether the complaint could lead to an official investigation into alleged disciplinable wrongdoing. On that interpretation, the church order contemplated a preliminary filtering stage before escalation to a formal disciplinary process. The court reasoned that it would be untenable to require formal disciplinary hearings for all complaints, and it noted that indiscriminate institution of disciplinary proceedings could expose the church body to civil liability.


The court then assessed whether the second respondent acted within that preliminary mandate. It held that the second respondent did act through its authorised structures by appointing the dagbestuur as a commission, which considered whether the complaint could properly proceed. The commission concluded that there was no basis to proceed to a tugverhoor, and the church council ratified that conclusion. The court found this procedure consistent with the church order’s preliminary decision-making scheme.


In considering the reasons relied upon by the dagbestuur for not proceeding, the court evaluated three main considerations. First, on “verjaring”, it accepted that the day executive’s reference to the Criminal Procedure Act was misplaced because that statute governs crimes, but it treated the underlying rationale of extinctive prescription—legal certainty and fairness with the passage of time—as relevant by analogy in assessing fairness. It further relied on the constitutional right to fair administrative action (section 33(1) of the Constitution), and concluded that it would be unfair to subject a person to a disciplinary hearing on allegations 20–30 years old.


Second, concerning the earlier Heilbron ring process, the court held that even if the earlier matter did not amount to a prior acquittal of the first respondent, it nevertheless indicated that similar complaints had previously been investigated and found unfounded, and that it would offend fairness and natural justice to require a fresh disciplinary process on matters already investigated and rejected.


Third, on jurisdiction, the court held that the second respondent’s lack-of-jurisdiction point was well-founded. It emphasised that the complaint document itself made plain that the allegations related to the first respondent’s doctrine and conduct at Bethlehem, not Rosendal, and that the first respondent resided in Pretoria and did not fall within the relevant ring and synod structures. The fact that the complaint was submitted during the first respondent’s time at Rosendal did not cure the jurisdictional problem, because the subject-matter of the complaint related to events “jare gelede elders”.


The court also addressed the character of the complaint as a formulated charge. It held that fairness requires a proper charge formulation with clear particulars, and it invoked the church order requirement (Article 63.4.4) that a formulated complaint must specify the nature, place and time of the alleged wrongdoing. On the papers, it found the complaint document to be “allesbehalwe duidelik” and inconsistent with the standard required. The court treated this lack of clarity as supportive of the decision not to proceed.


As to the contention that the first respondent improperly influenced the process, the court reasoned that the record showed that later decisions (including those of October 2004) were taken when the first respondent was no longer involved in the Rosendal structure, and that the ring had in any event been fully apprised of the applicant’s complaints and was not persuaded to intervene. The alleged impurity of composition (“gesuiwer”) was therefore not accepted as a basis to vitiate the outcome.


Having found no basis to compel a disciplinary inquiry, the court held that the ancillary relief also fell away. In particular, it held that if there was no basis for a tugverhoor, there was equally no basis to set aside the Akte van Demissie, and the remaining prayers—such as suspension from service pending completion of inquiries, excluding the first respondent from involvement, ordering a special church council meeting, and directing compliance with cost provisions in the church order—could not stand independently.


On costs, the respondents sought a punitive costs order on the basis that the application constituted an abuse of process. The court was critical of the lack of merit, the volume of papers obscuring the legal issues, and the confusing notice of motion, and stated that the matter bordered on abuse. Nonetheless, it exercised a discretion not to award punitive costs, and confined the order to ordinary costs.


5. Outcome and Relief


The application was dismissed. The court refused all the substantive relief sought, including setting aside the church council’s findings, setting aside the Akte van Demissie, and compelling the completion of ecclesiastical disciplinary proceedings.


The applicant was ordered to pay the respondents’ costs, but the court declined to grant the special/punitive costs order sought by the respondents.


Cases Cited


Van Vuuren v Kerkraad van die Môrelig Gemeente van die NG Kerk in die OVS 1979 (4) SA 548 (O).


Du Preez en Andere v Nederduitse Gereformeerde Gemeente, De Deur 1994 (2) SA 191 (W).


Theron en Andere v Ring van Wellington van die NG Sendingkerk in Suid-Afrika en Andere 1976 (2) SA 1 (A).


Constantinides v Jockey Club of South Africa 1954 (3) SA 35 (K).


De Vos v Die Ringskommissie van die Ring van die NG Kerk, Bloemfontein, and Another 1952 (2) SA 83 (O).


Legislation Cited


Constitution of the Republic of South Africa, 1996, section 33(1).


Criminal Procedure Act 51 of 1977.


Rules of Court Cited


No rules of court were cited in the judgment.


Held


The court held that the NG Kerk, as a voluntary association, is governed by its church order, which functions as the agreed constitutional instrument between the parties. It held further that, under the church order, the church council or its authorised commission may conduct a preliminary assessment to determine whether a complaint could lead to an official disciplinary investigation, and that the lodging of a complaint does not automatically require a formal disciplinary hearing in all cases.


On the facts, the court held that the second respondent acted within its powers by appointing the dagbestuur as a commission to consider whether the complaint warranted formal disciplinary proceedings. It accepted that the reasons for declining to proceed—particularly the staleness of allegations, the fairness concerns implicated by revisiting matters of decades past, and the lack of jurisdiction over allegations pertaining to Bethlehem and an individual residing outside the relevant structures—supported the conclusion that no disciplinary hearing should be convened.


The court held that the complaint/charge document relied upon by the applicant lacked the clarity required by the church order for a properly formulated complaint specifying the nature, place, and time of the alleged wrongdoing. It held that there was no basis to set aside the church council’s decisions or to compel disciplinary proceedings, and consequently no basis to set aside the Akte van Demissie or grant the ancillary relief sought.


LEGAL PRINCIPLES


The judgment applied the principle that a church or similar body is a voluntary association, and that its internal governance instrument (here, the church order) is treated in law as the agreed constitution regulating the relationship between the association and its members or office-bearers. Civil court intervention is directed at ensuring that such bodies act within the limits of their powers and do not act in a manner that is legally irregular, including by misinterpreting their constitutive instruments so as to exceed their authority.


The judgment applied the principle that internal rules may authorise a preliminary inquiry or screening stage in the handling of complaints, in which the governing body or an authorised commission determines whether a complaint is capable of leading to a formal disciplinary process. It treated such a stage as compatible with orderly governance and as a safeguard against unfair or indiscriminate institution of disciplinary hearings.


The judgment applied fairness considerations to disciplinary proceedings, including the view that it may be unfair to require a person to answer disciplinary allegations that are decades old, and it referenced the constitutional right to fair administrative action as informing that evaluative assessment. It also applied the principle that a disciplinary charge should be formulated with sufficient particularity—including the nature, place, and time of the alleged offence—both under the church order and as a matter of procedural fairness.


The judgment further applied the principle that a court will not compel a body to undertake proceedings for which it lacks jurisdiction under its governing framework, particularly where the allegations relate to conduct occurring outside the body’s territorial or institutional competence and where the individual concerned falls outside the relevant governance structures.

About SAFLII
Databases
Search
Terms of Use
RSS Feeds
South Africa: Free State High Court, Bloemfontein
SAFLII
>>
Databases
>>
South Africa: Free State High Court, Bloemfontein
>>
2005
>>
[2005] ZAFSHC 134
|

|

Van Vuuren v Van der Merwe and Another (1442/2005) [2005] ZAFSHC 134 (29 September 2005)

IN DIE
HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA
(ORANJE
VRYSTAATSE PROVINSIALE AFDELING)
Saak Nr. : 1442/2005
In
die saak tussen:
JACOBUS
MARAIS VAN VUUREN
Applikant
en
JACOB
STEPHANUS DANIëL VAN DER MERWE
1ste
Respondent
NEDERDUITSE
GEREFORMEERDE KERK,
2de
Respondent
KERKRAAD
VAN ROSENDAL
_____________________________________________________
AANGEHOOR
OP:
22
September 2005
_____________________________________________________
UITSPRAAK
DEUR:
KRUGER
R
_____________________________________________________
GELEWER
OP:
29
September 2005
_____________________________________________________
1.
Inleiding
[1] Die
applikant en eerste respondent is beide emeriti leraars. Die eerste
respondent woon in Pretoria. Die applikant sê die eerste
respondent
het ‘n Akte van Demissie ontvang wat aandui dat hy steeds ‘n
predikant is en dat eerste respondent tans nog diens
verrig as
predikant. Eerste respondent sê hy doen net op geleentheidsbasis
sulke werk. Die tweede respondent is die kerkraad van
Rosendal
Nederduitse Gereformeerde Gemeente.
2.
Regshulp
versoek
[2] Die
applikant vra in die Kennisgewing van Mosie die volgende regshulp:
“
1. Die Rosendal Kerkraad se
bevindings gedateer 9 November 2004, tersyde gestel word;
2. Die
demissie van akte op 26 Oktober 2003 geneem deur die Eerste
Respondent, tersyde gestel word;
3. Dat
die tugondersoeke wat teen die Eerste Respondent aanhangig gemaak
was, afgehandel word;
4. Stuiting
in die diens van die Eerste Respondent totdat alle onafgehandelde
sake afgehandel word;
5. Die
Eerste Respondent te beveel om nie betrokke te raak by die ondersoeke
nie;
6. Stiptelike uitvoering van Artikel
63.8.10 van die Kerkorde, naamlik dat die koste van ‘n tugondersoek
is die verantwoordelikheid
van die Kerkvergadering, met dien
verstande dat die partye self verantwoordelik is vir die koste van
hul getuies;
7. Buitengewone
Kerkraad Vergadering te beveel binne 14 dae na afhandeling van
bogenoemde aansoek ten einde die bevel uit te voer;
8. Bevel,
indien die Eerste Respondent sy lidmaatskap met die Nederduitse
Gereformeerde Kerk beëindig het, om die tugverhoor te verskuif
na
die bevoegde Burgerlike Hof;
9. Koste
van die geding;
10. Verdere
en/of alternatiewe regshulp;”
[3] Applikant sê hy
versoek nie hersiening nie maar slegs verklarende bevele. Applikant
sê die regshulp wat hy versoek is dat die
tugondersoeke wat teen die
eerste respondent aanhangig gemaak is, afgehandel moet word.
[4] Die eerste bede van
die Kennisgewing van Mosie verwys na die bevindings van die Rosendal
Kerkraad gedateer 9 November 2004. Applikant
vra dat daardie
bevindings tersyde gestel word. Skynbaar bedoel die applikant om te
verwys na die brief op bladsy 220 gedateer 9
November 2004 waarby die
notule van die kerkraadsvergadering van 25 Oktober 2004 aangeheg
word.
[5] Mnr.
Wannenburg wat namens applikant verskyn het, sê hierdie is nie ‘n
versoek om hersiening nie. Hiervoor steun hy op
VAN
VUUREN v KERKRAAD VAN DIE MôRELIG GEMEENTE VAN DIE NG KERK IN DIE
OVS
1979 (4) SA 548
(O) te 555 H. Uit die hofverslag blyk nie dat daar
in daardie saak ‘n soortgelyke bede was as bede 1 in hierdie saak
nie. Daar
was slegs verklarende bevele aangevra. In die huidige
aansoek word nêrens in die Kennisgewing van Mosie uitdruklik ‘n
verklarende
bevel aangevra nie.
[6] Dit is moeilik om te
begryp hoe ‘n hof ‘n besluit kan tersyde stel sonder om dit te
hersien. Ek sal egter in die guns van
die applikant aanvaar dat hy
in wese ‘n verklarende bevel soek dat –
die
Akte van Demissie van 26 Oktober 2003 tersyde gestel word; en
die
tugondersoeke wat teen eerste respondent aanhangig gemaak is,
afgehandel word.
[7] Ek
aanvaar dat die versoek om ‘n verklarende bevel soortgelyk is as
die versoek in die
VAN
VUUREN
-saak
hierbo vervat in bevel nr. 4 op 562 F, dat respondent gelas word om
met die klagtes te handel ooreenkomstig die voorskrifte
van die
kerkorde.
[8] In die onderhawige
saak is die wese van die regshulp, soos ook aanvaar deur Mnr.
Wannenburg, dat die tweede respondent gelas moet
word om die
tugondersoeke wat die applikant teen die eerste respondent aanhangig
gemaak het, af te handel (bede 3 van die Kennisgewing
van Mosie). Al
die ander regshulp wat gevra word, hang saam met hierdie versoek.
[9] Die Akte van Demissie
staan moontlik op ‘n ander grondslag. Mnr. de Bruin sê dat geen
gronde in die applikant se saak voorkom
waarop die Akte van Demissie
tersyde gestel kan word soos versoek in die Kennnisgewing van Mosie
nie. Die hof word nie gevra om
die besluit waarkragtens dit verleen
is op een of meer van die erkende gemeenregtelike gronde te hersien
en tersyde te stel nie.
Geen verduideliking word gegee waarom daar
so lank gewag is na die verlening van die Akte van Demissie totdat
regshulp daaroor gevra
is nie.
[10] Die applikant se
saak is skynbaar dat die eerste respondent nie kan voortgaan om ‘n
onaangetaste predikant te wees voordat
die tugondersoek afgehandel is
nie. Verder sê die eerste respondent dat hy as gevolg van ‘n
administratiewe fout ‘n verkeerde
Akte van Demissie gekry het. Die
eerste respondent sê dat hy tans geen diens verrig as predikant,
behalwe miskien op ‘n geleentheidsbasis.
Hy is ge-emeriteer en is
slegs ‘n belydende lidmaat van die NG kerk Sesmylspruit te
Pretoria.
[11] Die
vraag is of die kerkraad weens ‘n wanvertolking van die kerkorde
buite die grense van sy bevoegdheid en sodoende regtens
onreëlmatig,
opgetree het –
DU
PREEZ EN ANDERE v NEDERDUITSE GEREFORMEERDE GEMEENTE, DE DEUR
1994 (2) SA 191
(W) te 195 E – F.
[12] Die
N G Kerk is ‘n vrywillige vereniging –
THERON
EN ANDERE v RING VAN WELLINGTON VAN DIE NG SENDINGKERK IN SUID-AFRIKA
EN ANDERE
1976 (2) SA 1
(A) te 25 F – G.
[13] Die
kerkorde word uit ‘n regspunt wesenlik as die ooreengekome grondwet
tussen die partye beskou –
DU
PREEZ
(hierbo) te 194 G – H.
[14] Wanneer
die gekose bewoording van die kerkorde mank gaan aan terkortkominge
soos wesenlike vaagheid, onduidelikheid, kan toeligting
buite die
bewoording van die kontrak gesoek word. So sou op die
agtergrondsomstandighede gelet kan word –
DU
PREEZ
(hierbo) op 196 F – H.
Die
geskilpunt
[15] In
paragraaf 77 van die Funderende Eedsverklaring sê die applikant dat
daar op geen stadium enige tugondersoeke gehou was teen
die eerste
respondent ten einde die klagtes te besleg nie.
[16] Die
tweede respondent sê hy het, soos hy geregtig was om te doen, ‘n
kommissie aangestel om die klagtes te ondersoek. Dit
was die
dagbestuur van die tweede respondent.
[17] Die vraag wat dus
beslis moet word, is of die tweede respondent geregtig was om
sodanige kommissie aan te stel en daarvolgens
te handel en of soos
wat die applikant sê ‘n tugondersoek gehou moet word.
Die klagtes
[18] Mnr.
Wannenburg sê dat die klagtes wat tweede respondent moet ondersoek,
die klagtes is soos vervat in bylaes JMV30, 31 en 32
vanaf bladsye
128 tot 273.
[19] In die Funderende
Eedsverklaring verwys paragrawe 50 – 68 na die oortredings van die
eerste respondent. Die datums wat vermeld
word, strek vanaf 29 April
1975 (paragraaf 50) tot 12 Februarie 1981 (paragraaf 66). Paragraaf
67 verwys na die klagstaat aangeheg
by die applikant se brief van 17
November 2000. Paragraaf 68 verwys na insidente vanaf 13 Februarie
2001 tot 11 Februarie 2003.
[20] Mnr. de Bruin sê
die klagstaat wat aangeheg is by die applikant se brief van 17
November 2000 was die klagstaat wat voor die
tweede respondent gedien
het. Dit is ook die onderwerp van bede 1 van die Kennisgewing van
Mosie. Die besluit van die tweede respondent
wat applikant tersyde
wou stel, is die van 25 Oktober 2004 waarna verwys word in die brief
van 9 November 2004.
[21] In
die Kennisgewing van Mosie verwys die applikant slegs na
“tugondersoeke”.
[22] Die klagtes teen
eerste respondent verskyn in ‘n klagstaat wat onder dekking van ‘n
brief van 17 November 2000 aan hom gestuur
is. Die opskrif van die
klagstaat lees:
“
Klagstaat teen Ds. J.S.D. van der
Merwe en sy aanhangers se leer en lewe te Bethlehem tydens 1967 en
veral vanaf Augustus 1971 tot
en met 1978.”
(Bladsy 114; Bylae JMV25)
Die klagstaat beslaan ses
enkelgespasieerde getikte bladsye.
[23] Dit is miskien
dienlik om hier ‘n kronologie rondom die klagtes uiteen te sit.
Kronologie
Bladsy
Datum
Dokument/Gebeurtenis
248 17
Nov. 2000 Klagstaat
121 13
Feb 2001 Tweede respondent tree nie op
nie
(paragraaf 9.4)
231 27
Mrt. 2001 Brief tweede respondent aan
applikant:
verwys na Heilbron
Ring se uitspraak
van 21 Feb
1983.
Weier om klagtes te
oorweeg
274 20
Jan. 2003 Applikant sê aan tweede
respondent dat hy
gaan
appelleer
275 21 Jan.
2003 Appèlgronde gestuur aan Ring
van
Lindley
359 9 Jun. 2003 Ring sê
dat hy nie die saak
gaan
aanhoor nie
221 25
Okt. 2004 Dagbestuur – notule
229 25
Okt. 2004 Verslag van dagbestuur
224 25
Okt. 2004 Kerkraad – Notule item 49.1
220 9
Nov. 2004 Kerk se brief wat notules
aanheg
Die
hantering van ‘n klag
[24] Artikel
63.3 van die kerkorde handel met die aanvanklike hantering van ‘n
klag, gerug of verslag. Mnr. Wannenburg sê met
verwysing na artikel
63.3.1.5 dat die klag nie sonder toestemming van die betrokke
kerkvergadering of sy kommissie teruggetrek kan
word nie. Mnr.
Wannenburg sê daar is twee maniere om met ‘n klag te handel:
deur getuienis aan te
hoor; of
as die klag teruggetrek
word.
[25] Artikel 63.3.1 en
63.3.1.2 bepaal soos volg:
“
63.3.1 By ontvangs van ‘n klag,
gerug of verslag en vόόrdat besluit word om dit amptelik in
behandeling te neem:
63.3.2.1 ...........
Stel die
kerkvergadering of sy gevolmagtigde kommissie eers vas of die
klag, gerug of verslag tot ‘n amptelike ondersoek
van beweerde
tugwaardige sonde sou kon lei;”
[26] Die
eerste stap is dus dat die kerkraad of sy gevolmagtigde kommissie
moet vasstel of daar ‘n basis is vir ‘n tugondersoek.
Die redes waarom
tweede respondent nie die klag hanteer het nie
[27] Die
dagbestuur se redes waarom nie met die tugverhoor voortgegaan moet
word nie, is die volgende:
(a) dat die klagtes
reeds verjaar het;
(b) dat die eerste
respondent ‘n regsgeldige verweer het, naamlik vorige vryspraak
deur die Ring van Heilbron;
(c) dat die tweede
respondent nie jurisdiksie het om die saak aan te hoor nie (bladsy
221).
[28] Hierdie
punte word in meer besonderhede bespreek in die dagbestuur se verslag
(bladsy 229). Paragraaf 3 van daardie verslag
lees soos volg (bladsy
230):
“
3. Ds van der
Merwe is op 25 Julie 1999 op aanbeveling van die Kerkkantoor in
Bloemfontein beroep na die NG Gemeente Rosendal. ‘n
Dienskontrak
is met hom aangegaan vir ‘n vasgestelde termyn wat jaarliks hersien
is. Die Kerkraad is skriftelik kennis gegee deur
Van der Merwe dat
hy nie sy kontrak vir nog ‘n jaar verleng nie en dat hy die
gemeente aan die einde van Oktober 2003 gaan verlaat.
Daar was
wilsooreenstemming tussen die partye en het die Dienskontrak verval
na aanvaarding van Ds van der Merwe se bedankingsbrief.
Al wat
oorgebly het was om aan die betrokkene ‘n Akte van Demissie te gee.
Dit is juis waaroor Marais van Vuuren se klagte gaan.
Ons insiens moet die Kerkraad bloot
beoordeel hoe die Bedienaar van die Woord se leer en lewe was tydens
sy bediening in Rosendal.
Ons kan onomwonde verklaar dat Ds Jacob
van der Merwe se leer en lewe as Bedienaar van die Woord onkreukbaar
was en dat daar geen
rede ooit was om sy werk vir die Koninkryk te
bevraagteken nie. Hy was ‘n eerlike, opregte Bedienaar van die
Woord wie respek
by sy gemeente afgedwing het. Marais van Vuuren se
versoek om ‘n Akte van Demissie terug te hou moet dus volgens u
kommissie van
die hand gewys word.”
[29] Vervolgens
bespreek ek die meriete van elk van die dagbestuur se gronde.
6.1
Verjaring
[30] By
die verjaringsaspek verwys die dagbestuur na die Strafproseswet 51
van 1977. Daardie Wet geld vir misdade. Kyk mens egter
na die
onderliggende doel van uitwissende verjaring, blyk dat die doel is om
regsekerheid te skep en die skuldenaar te beskerm.
Met die verloop
van tyd behoort die skuldenaar met vertroue te kan aanvaar dat die
lei skoongevee is. Sien Loubser,
Extinctive
Prescription
bladsy 23.
[31] Die Grondwet gee aan
elkeen die reg tot billike administratiewe optrede in GW 33(1). Dit
sou onbillik wees om ‘n persoon aan
‘n tugverhoor te onderwerp
oor klagtes wat 20 – 30 jaar oud is.
6.2
Vorige
vryspraak
[32] Uit
die vorige vryspraakpunt is dit duidelik dat die tweede respondent
inaggeneem het dat soortgelyke klagtes deur applikant
gebring is en
reeds in 1983 deur die Ring te Heilbron ongegrond bevind is. Dit
word uiteengesit in die brief vanaf die dagbestuur
aan die applikant
gedateer 27 Maart 2001 wat op bladsy 231 verskyn:
“Die
Skriba
N G Kerkraad
Posbus
29
ROSENDAL
9720
27
Maart 2001
Ds.
J.J. Marais van Vuuren
Posbus 48064
ROOSEVELT PARK
2129
Geagte
Dominee
KLAGSKRIF:
USELF / DS J.S.D. VAN DER MERWE
Na aanleiding van u jongste skrywe,
gedateer 26 Februarie 2001, het die Kerkraad ‘n uittreksel van die
uitspraak van die Ring van
Heilbron op 21 Februarie 1983 e.v.d.
bekom, welke ondersoek gegaan het oor min of meer dieselfde klagtes
teen kollegas van ds van
der Merwe in die Ring van Bethlehem na
aanleiding van u ontslag met die gemeente Bethlehem Môrelig.
Volgens genoemde uitspraak het die
Ring:
‘
alle Aangeklaagdes van alle blaam
vrygespreek.’
‘
onder
die indruk gekom van ‘n diepe gevoel van verontregting en
vervolging in die gemoed van die Klaer (dit wil sê u) wat na
verloop van jare hom steeds gelei het in ‘n optrede wat ongelukkig
spreek van agterdog en selfs vergelding...’
bevind dat ten onregte beweringe
gemaak word van ‘valse lasterstukke en onwettige optredes’.
met leedwese betuig dat die Ring uit
die getuienis moet bevind u nie te alle tye ‘n betroubare
getuienis gelewer en verklarings
gedoen het nie; en dit as sy oorwoë
mening uitspreek dat u beslis apologie verskuldig is teenoor elkeen
van die aangeklaagdes.
Besluit dat u die volle bedrag van
die kostes, nl. R3 688,73 moet betaal.
Die Kerkraad verneem dus graag of u
teen bogenoemde uitspraak van die Ring van Heilbron appèl aangeteken
het, al dan nie. Indien
wel, wat die uitslag was en indien nie,
waarom nie. Verder verneem die Kerkraad of u die kostes betaal het?
Dit blyk verder ook dat u in 1977
reeds sonder sukses beswaar gemaak het teen ds van der Merwe se
beroep na Port Elizabeth De Duin.
Die Kerkraad van die N G Kerk
Rosendal kan dus nie insien op sterkte waarvan u dit nou weer
aanhangig kan maak nie.
Ten slotte wil ons u daarop wys dat u
nie op hoorsê of namens ander klagtes aanhangig kan maak nie.
Die uwe
_____________________________
VOORSITTER VAN DAGBESTUUR”
[33] Hierdie
vorige verhoor het ook ‘n rol gespeel by die besluit van die Ring
van Lindley op 21 Januarie 2003 dat hy nie applikant
se appèl wou
toestaan nie:
“
2. Dit blyk dat u saak reeds deur
‘n ander ring ondersoek is, in opdrag van die hof. U moet
asseblief vir my die verbatum verslag
van daardie ondersoek verskaf,
asook ‘n bewys van die betaling van die onkostes verbonde aan
daardie ondersoek. Voordat ons ring
‘n klagte deur u sal ondersoek
wil ons die versekering hê dat u gehoor sal gee aan die eis van die
kerkorde dat die klaer moet
instaan vir enige onkoste verbonde aan so
‘n ondersoek. Weens die geografiese opbou van ons ring sal daar
verseker groot onkostes
aan so ‘n ondersoek verbonde wees.”
[34] Weereens,
selfs al is die klagtes nie absoluut identities nie, sou dit onbillik
wees ingevolge die Grondwet om eerste respondent
aan ‘n
tugondersoek bloot te stel ten opsigte van bewerings wat reeds
ondersoek en ongegrond bevind is. Dit sou ook strydig wees
met die
beginsel van natuurlike geregtigheid. Dit is een van die gronde wat
howe in ag neem by die oorweging van besluite van beheerliggame
soos
die kerk. Vergelyk
CONSTANTINIDES
v JOCKEY CLUB OF SOUTH AFRICA
1954 (3) SA 35
(K) op 44 E – F.
6.3
Jurisdiksie
[35] Applikant
sê die tweede respondent het wel jurisdiksie omdat in die tyd wat
die klagtes aanhangig gemaak is, was die eerste
respondent leraar by
tweede respondent.
[36] Die eerste
respondent woon sedert 26 Oktober 2001 in Pretoria. Hy is nie in
die Ring van Lindley nie en ook nie in die Vrystaatse
Sinode nie. Hy
ressorteer dus nie onder die gemeente of die betrokke ring waar die
beweerde misdraginge plaasgevind het nie. Mnr.
de Bruin sê die hof
sal nie die tweede respondent beveel om ‘n tugondersoek te hou ten
opsigte waarvan hulle nie die nodige regsbevoegdheid
het nie.
[37] Wat die
jurisdiksiepunt betref, het die tweede respondent, myns insiens, ook
gelyk. Die klagstaat maak dit duidelik dat dit
betrekking het op die
leer en lewe van die eerste respondent te Bethlehem. Eerste
respondent woon sedert 26 Oktober 2003 te Pretoria.
Hy is nie in die
Lindey Ring nie en ook nie in die Vrystaatse Sinode nie. Applikant
se advokaat se punt dat die klagtes ingedien
is op ‘n datum wat hy
daar was, help hom nie want selfs op daardie stadium sou die tweede
respondent nie jurisdiksie gehad het
oor wat jare gelede elders
gebeur het nie. Spesifiek verwys die klagstaat na die eerste
respondent se leer en lewe daardie tyd te
Bethlehem.
[38] Daar
is nie ‘n pertinenete bewering dat daardie gedrag - van 20 – 30
jaar gelede – tans voortduur nie.
7.
Moet
‘n tugverhoor in alle gevalle waar ‘n klagte gelê word, gehou
word?
[39] Die
tweede respondent sou hom aan skadevergoedingsaksies blootstel as hy
goedsmoeds tugverhore instel in alle gevalle waar klagtes
gelê word.
Sekerlik het hy die plig om te besluit of daar ‘n saak is.
Artikel 63.3.1.2 (hierbo aangehaal) maak dit duidelik
dat in so ‘n
geval daar eers ‘n ondersoek moet wees. Eers word ‘n ondersoek
ingestel en dan word ‘n aksie ingestel. Daar
is ook ‘n
appèlprosedure wat applikant gebruik het na die ring. Ook die ring
kon geen saak vind om teen die eerste respondent
in te stel nie.
[40] Die applikant se
verbandhoudende klagte teen eerste respondent is dat eerste
respondent die tweede respondent beïnvloed het
om nie met die klagte
voort te gaan nie. In hierdie verband bepaal artikel 63.3.1.1:
“
Word die kerkvergadering of die
gevolmagtigde kommissie gesuiwer van die persone oor wie die klag,
gerug of verslag gaan asook van
die klaer of aanbringer van die gerug
of verslag;”
[41] Uit
die brief vanaf die ring gedateer 9 Junie 2003 (bladsy 359) is dit
duidelik dat die ring volledig op hoogte was van applikant
se
klagtes. Die ring het die klagtes oorweeg wat applikant gestuur het.
Die feit dat die kerkraad moontlik nie “gesuiwer” was
toe
besluit is om nie met die klag voort te gaan, was nie ‘n faktor wat
die ring sou beïnvloed om anders te besluit nie – die
ring het na
die klagtes gekyk. Wat betref die besluit van die dagbestuur en die
kerkraad van 25 Oktober 2003, wat die applikant
wil laat ter syde
stel ingevolge bede 1 van die Kennisgewing van Mosie, daar was eerste
respondent glad nie betrokke nie – hy was
al weg na Pretoria. Die
voorsitter van die tweede respondent se kerkraad was toe Ds. Cronje
(bladsy 223).
[42] Die tweede
respondent het korrek opgetree deur by wyse van sy gevolmagtigde
kommissie ingevolge artikel 63.3.1.2 van die kerkorde
vas te stel of
die klag tot ‘n amptelike ondersoek van beweerde tugwaardige sonde
sou kon lei. Daardie kommissie het bevind dat
daar geen basis vir ‘n
tugverhoor was nie en die kerkraad het dit korrek bekragtig.
Die klagstaat
[43] Billike
administratiewe optrede vereis ‘n behoorlike akte van beskuldiging
met duidelike opgawe van die aard, plek en die datum
van die beweerde
oortreding. Artikel 63.4.4 van die kerkorde bepaal in hierdie
verband:
“
63.4.4 ‘n Geformuleerde klag wat
ondersoek word moet skriftelik die aard, plek en tyd van die beweerde
sonde vermeld.”
Vergelyk
ook
DE
VOS v DIE RINGSKOMMISSIE VAN DIE RING VAN DIE NG KERK, BLOEMFONTEIN,
AND ANOTHER
1952 (2) SA 83
(O) op 95 F – G waar die hof sê:
“
Die aanklag moet
as 'n behoorlike akte van beskuldiging opgestel word met duidelike
opgawe van die aard, die plek en die datum van
die beweerde
oortreding.”
[44] Die
klagstaat waarop die applikant ‘n tugverhoor wil laat hou, is
allesbehalwe duidelik. Dit beslaan vyf enkelgespasieerde
getikte
bladsye.
[45] Enkele uittreksels
uit die klagstaat lees soos volg: (Bladsye 114 – 117)
“
2. Hy
en sy ondersteuners het te alle tye opgetree as of God nooit sal
optree nie en
[Jak. 2]: 12 geheel en al spottend geignoreer:
Praat
en tree dan op soos mense wat geoordeel sal word volgens die wet wat
vry maak.
3. Hy
en sy valse kerk was die skrywers van lasterlike sg. klagstate waarna
hulle wrede satansregters en -laksmanne was. Deur die
optredes
namens Satan het Jak. 4: 11 – 12 in die slag gebly,
nl. Moenie van mekaar kwaad praat nie, broers. Hy wat van sy broer
kwaad praat of sy broer veroordeel, praat kwaad van die wet en
veroordeel die wet. En as jy die wet veroordeel, handel jy nie meer
volgens die wet nie maar speel jy regter daaroor. Daar is egter
maar
een Wetgewer en Regter, en dit is Hy wat die mag het om te red en te
verdelg. Maar jy, wie is jy om regter te speel oor jou
naaste?
4. Hy
en die mederegters het bewys, met hulle optredes en uitlatings, dat
hulle minder vrees vir God Drie Enige het as Satan, hulle
hoof. Jak.
2: 18 – 20
Maar
iemand kan miskien sê: ‘Die een het die geloof en die ander het
die dade. ‘Goed, wys dan vir my jou geloof wat sonder dade
is, en
ek sal jou my geloof wys uit my dade. Glo jy dat daar net een God
is? Dit is reg. Die duiwels glo dit ook en hulle sidder
van angs.
Jou dwaas, wil jy ‘n bewys hê dat geloof sonder dade nutteloos is?
5. Uit
bostaande is hy geen vriend van Jesus Christus nie. Joh. 15: 14 –
15
Julle
is my vriende as julle doen wat Ek julle beveel. Ek noem julle nie
meer ondergeskiktes nie, want ‘n ondergeskikte weet nie
wat sy baas
doen nie. Nee, Ek noem julle vriende, omdat Ek alles wat Ek van my
Vader gehoor het aan julle bekend gemaak het.
8. Hy
en sy ondersteuners het Jesus Christus se huis ‘n rowersnes gemaak:
Matt. 21: 13 en Mark. 11: 17
en
vir hulle gesê: ‘Daar staan geskrywe: ‘My huis sal ‘n huis van
gebed wees.’ Maar julle maak dit ‘n rowersnes.’ Toe
het Hy die
mense geleer en vir hulle gesê: ‘Staan daar nie geskrywe: My
huis sal ‘n huis van gebed vir al die nasies wees
nie? Maar julle
het dit ‘n rowersnes gemaak.’
11.1 Omdat hy betrokke was met die
goddelose minagting van Christus se tugprosedure, is hy skuldig aan
die ignorering en minagting
van God se gesag, soos gevestig in die
Gemeente en Kerkraad van Jesus Christus te Bethlehem Môrelig. 1
Tim. 3: 1 – 13. Die instelling
van ouderlinge en diakens. Hiermee
het hulle vir hulleself ‘n goddelose, onwettige en vernietigende
gesag en mag opgeeis en toegepas
teen God se kinders, los van God se
Woord, of die Belydenisskrifte en die kerkorde.
11.2 Later
het hy en sy aanhangers talle kerkrade mislei om Christus se
tugopdrag te verwerp, om hulleself te laat geld en te beskerm,
soos
hulle te alle tye met klagtes gedoen het, wat hulle dade sou openbaar
het. Hiermee het nie net God se woord die belydenisskrifte,
die
kerkorde, maar ook die Hooggeregshof saak 260/1978 se verdoemende
uitspraak, teen hulle goddelose sensuurbedrog, in die slag
gebly.”
[46] Die frustrasies met
die applikant se onduidelike klagtes blyk uit die Ring van Lindley se
brief gedateer 9 Julie 2003 op bladsy
359:
“
Die ring van Lindley het besluit om
nie gehoor te gee aan u eise nie, aangesien u nie ‘n duidelik,
ondubbelsinnig geformuleerde
klag teen ‘n besluit van ‘n kerkraad
in die ringsresort gemaak het nie. U lang, omslagtige briewe maak
dit bykans onmoontlik
om te verstaan wat u klag presies is.
.....................
Neem
dan asselbief van die volgende kennis:
1. U moet ‘n kort, duidelike klag
rakende ‘n besluit van ‘n kerkraad in die ringsresort inhandig.
Ook moet u nie probeer om
sake uit ander ringsresorte by te sleep nie
– die ring het net die mag om ondersoek te doen rondom relevante,
tydige klagtes in
ons eie resort. Die hele aangeleentheid rondom die
gebeure in Bethlehem val dus buite die opdrag en taak van die ring
van Lindley.”
Feitegeskil
[47] Die
feitegeskil in hierdie aangeleentheid gaan hoofsaaklik oor wat gebeur
het by die Ring van Heilbron in 1983 (soos blyk uit
die brief wat op
bladsy 231 verskyn).
[48] Lees mens die brief
van 27 Maart 2001 (bladsy 231) versigtig, blyk dat die huidige
applikant die klaer was teen kollegas van
die eerste respondent (nie
die eerste respondent nie). Die ondersoek van die ring in 1983 het
dus nie gegaan oor klagtes teen eerste
respondent nie. Die brief van
27 Maart 2001 maak dit egter duidelik dat daar ‘n ondersoek na
kollegas van eerste respondent was
“oor min of meer dieselfde
klagtes” (bladsy 231).
[49] Die besluit van die
Ring van Heilbron in 1983 was nie ‘n vorige vryspraak van die
eerste respondent nie; dit was wel ‘n vryspraak
in ‘n geval waar
min of meer dieselfde klagtes gedien het, welke klagtes ongegrond
bevind is. Dit lyk asof die ring se probleem
eerder met die aard en
gefundeerdheid van die klagtes was, as met die feit of die
aangeklaagdes die gedrag gepleeg het. Dit is opvallend
dat die
applikant nie sy reaksie op die vrae in die brief van 27 Januarie
2001 aanheg of daarna verwys nie.
[50] Daar is geen basis
om enige aspek van hierdie saak na getuienis te verwys nie.
Die bedes
[51] Daar
is geen basis vir die toestaan van enige van die bedes nie. Ek het
reeds gehandel met bedes 1 en 3 wat oor ‘n tugondersoek
gaan. Daar
is geen basis uitgemaak waarom die besluit van die dagbestuur om nie
voort te gaan met die saak van die tweede respondent
verkeerd was
nie. As daar nie ‘n basis is vir ‘n tugverhoor, is daar ook geen
basis waarom die Akte van Demissie tersyde gestel
moet word nie
(bede 2).
[52] Bede
4 is onduidelik. Die eerste respondent is ‘n emeritis leraar wat
reeds vir ‘n geruime tyd in Pretoria woon. Die vraag
ontstaan wat
mag hy nie doen nie? As daar geen tugverhoor is, val enige moontlike
basis vir hierdie bede weg.
[53] Daar is geen basis
vir hierdie smeekbede nie, want daar is geen ondersoek hangende nie.
[54] Dieselfde geld vir
bede 6 wat stiptelike nakoming van die kerkorde vra. Dit is nie die
hof se plek om sodanige bevel op hierdie
stadium te maak nie.
[55] Bede
7 wat vra dat ‘n buitengewone kerkraadsvergadering gehou word, is
afhanklik van die ander regshulp en dit kan nie op sigself
staan nie.
[56] Bede 8 versoek dat
hierdie hof moet gelas dat ‘n ander burgerlike hof ‘n tugverhoor
moet oorneem. Daar is geen basis voor,
geen gronde vir die toestaan
daarvoor in die stukke of argument gegee nie.
11.
Koste
[57] Respondente
vra dat applikant se aansoek met ‘n spesiale kostebevel bestraf
word, omdat dit ‘n misbruik van die regsproses
daarstel. Mnr.
Wannenburg sê die applikant beskou dit as sy plig om hierdie aansoek
te bring uit hoofde van sy aanstelling as predikant.
[58] Daar is geen meriete
in hierdie aansoek nie. Die lywige stukke verbloem die regspunte.
Die Kennisgewing van Mosie is verwarrend.
Dit grens aan ‘n
misbruik van die regsproses. Ek meen egter in die omstandighede nie
dat ‘n spesiale kostebevel aangewese is
nie.
12.
Bevel
[59] Die
aansoek word met koste afgewys.
__________
KRUGER
Namens
die applikant: Adv. W. Wannenburg
In
opdrag van:
Israel
Sackstein Matsepe Ing
BLOEMFONTEIN
Namens
die respondente: Adv. J.P. de Bruin
In
opdrag van:
Naudes
BLOEMFONTEIN
/sp