About SAFLII
Databases
Search
Terms of Use
RSS Feeds
South Africa: Supreme Court of Appeal
SAFLII
>>
Databases
>>
South Africa: Supreme Court of Appeal
>>
1986
>>
[1986] ZASCA 106
|
|
S v Lujaba (526/1986) [1986] ZASCA 106; [1987] 3 All SA 609 (AD) (25 September 1986)
LL
Saak No.526/1984
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA APPeLAFDELING
In die saak tussen:
CYNTHIA LUJABA
Appellant
en
DIE STAAT
Respondent
CORAM
: BOTHA, JACOBS ARR et GALGUT WN AR
VERHOORDATUM
: 4 SEPTEMBER 1986
LEWERINGSDATUM
: 25 SEPTEMBER
1986
UITSPRAAK
/
BOTHA AR
...
2.
BOTHA AR
:-
Die appellant, 'n 25-jarige vrou, is in 'n Streek=
hof skuldig bevind aan
diefstal en gevonnis tot 2 jaar
gevangenisstraf. Sy het teen haar
skuldigbevinding
en vonnis geappelleer na die Provinsiale Afdeling
Kaap
die Goeie Hoop, wat haar appèl van die hand gewys het,
maar
wat aan haar verlof toegestaan het om teen haar
skuldigbevinding in verdere hoër beroep na hierdie Hof
te kom.
Die aanklag waarop die appellant tereggestaan het, was dat sy 'n bottel drank
ter waarde van R6,98 gesteel het van Western Province
Cellars (die klaer). Die
Staat se saak teen haar was dat sy 'n bottel brande= wyn van die klaer gesteel
het in die klaer se selfbe=
dieningswinkel in Parow. In dié winkel, so
blyk dit uit die getuienis wat in die saak afgelê is, haal klante self die
drank wat hulle wil koop van die rakke af waar dit uitgestal word; hulle gaan
dan na 'n
/betaalplek ...
3.
betaalplek wat geleë is 'n paar tree van die uitgangs=
deur van die winkel. Die betaalplek bestaan uit 'n
tafel, 'n paar tree lank,
waarlangs daar 'n soort gangetjie is waarin klante beweeg om vir hulle ware te
betaal. Die betaling geskied
by 'n kasregister wat geleë is naby die punt
van die tafel naaste aan die binnekant van die winkel. Ek sal na die plek waar
die kasregister staan, verwys as die betaalpunt. 'n Dame in diens van 'die klaer
sit by die betaalpunt, agter die kasregister; sy
ontvang betalings van klante en
hanteer die kasregister. Wanneer 'n klant vir sy ware betaal het, word die ware
aan die deur se kant
van die betaalpunt op die tafel geplaas en daar verpak deur
'n ander diensnemer van die klaer, wat staan naby die punt van die tafel
naaste
aan die deur. Hy word genoem die verpakker. Klante beweeg by hom verby om by die
deur van die winkel uit te gaan.
Die Staat se saak teen die appellant het berus
/op ...
4.
op die getuienis van drie diensnemers van die klaer wat op die
betrokke dag in die winkel werksaam was. Hulle is Moos van der Ster,
wat as die
verpakker diens gedoen het; Vernon Cupido, wat by die rakke besig was; en Faeza
de Jong, wat in beheer was van die kasregister.
Van der Ster se getuienis was in hooftrekke soos volg. Van waar hy by die
verpakkingsplek gestaan het, het hy die appellant saam met
'n ander vrou tussen
die rakke deur sien rondbeweeg. Hy het gesien "of sy iets vat daarso". Hy het
"iets snaaks" onder haar baadjie
gesien. Sy het 'n wit baadjie gedra. Hy het
vermoed dat sy iets onder haar baadjie gehad het. Toe het hy haar dopgehou. Sy
en haar
vriendin het in die rigting van die kasregister beweeg. Die vriendin het
voor geloop en het 'n bottel sjampanje by haar gehad. By
die betaalpunt het die
vriendin vir die sjampanje betaal en hy het die bottel verpak. Die appellant het
agter die vriendin aan verby
die betaalpunt geloop,
/sonder ...
5.
sonder om vir iets te betaal. Die vriendin is met haar pakkie
by die deur uit. Die appellant het agter= na geloop, verby die plek
waar hy
gestaan het, en was op pad na die deur. Omtrent so by die drumpel van die deur
het hy haar teruggeroep en na haar gegaan
en haar "gevang". Hy het dit gedoen
omdat hy vermoed het dat sy iets onder haar baadjie gehad het. Hy het haar na
die bestuurder
van die winkel geneem. Op pad soontoe het sy self 'n bottel
brandewyn onder haar baadjie uitgehaal. Hy het niks vir haar gesê
nie en
sy het niks vir hom gesê nie. Die bestuurder het die polisie ontbied. Toe
die polisie daar aankom, het hulle die appellant
gevra of sy wou betaal vir die
bottel brandewyn, waarop sy geantwoord het dat sy nie geld gehad het om daarvoor
te betaal nie.
Onder kruisondervraging is dit deur die appel= lant se prokureur herhaaldelik
en pertinent aan Van der Ster gestel dat die appellant
nog "daar by die
betaal=
/punt" ...
6.
punt" was toe hy haar gearresteer het. Van der Ster het dit
ontken en voet by stuk gehou dat die appellant nie slegs by die betaalpunt
verby
was nie, maar reeds ook by hom en by die punt van die tafel verby, en naby die
deur was, toe hy haar gearresteer het. Daar
is ook aan Van der Ster gestel dat
die appellant R50 by haar gehad het, waarmee sy borggeld by die polisiestasie
betaal het (die
borgkwitansie is aan die getuie getoon), waarop Van der Ster te
kenne gegee het dat hy nie daar= oor iets kon sê nie. Verder
is daar aan
hom gestel dat die appellant nooit aan die polisie gesê het sy het nie
geld nie, maar dat sy inteendeel wel geld
gehad het en die bottel brandewyn wou
gekoop het; en toe Van der Ster gevra is of sy nie so gesê het (aan die
polisie) nie,
was sy antwoord: "Nee ek weet nou nie". In her= ondervraging deur
die aanklaer het Van der Ster getuig dat die polisie Afrikaans
gepraat het met
die appellant, bygevoeg "ek glo nie sy verstaan Afrikaans nie", en ten
/slotte ...
7.
slotte gesê hy kon nie onthou in watter taal sy die
polisie geantwoord het nie.
Cupido se hoofgetuienis was in hooftrekke soos volg. Hy was agter in die
winkel besig om 'n klant by die yskas behulpsaam te wees,
toe hy twee Swart
dames gewaar wat die winkel binnekom. Hy sê hy het hulle "onmiddellik"
dopgehou. Dit was die appellant en
haar vriendin. Hulle het gekom na waar hy was
en hom gevra vir 'n bottel sjampanje, wat hy toe aan hulle gegee het. Hulle is
toe
terug na dïe voorste deel van die wïnkel, waar hulle van rak tot
rak gegaan het en na die pryse van bottels drank gekyk
het. Die bestuurder het
toe uitgekom en hom gesê om die vrouens dop te hou, wat hy gedoen het.
Volgens hom, toe hulle sien
hy hou hulle dop, het hulle na die betaalpunt
gegaan. Hy het hulle nog steeds dopgehou; hy was "naby hulle". Die appel= lant
se vriendin
het eerste by die betaalpunt verby gegaan. Sy het vir die bottel
sjampanje betaal. Toe
/"hulle" ...
8.
"hulle" verby die betaalpunt is, het "Moses" - dit is Van der
Ster - hulle "voorgekeer". Hy het "hulle" voorgekeer "net na die betaalpunt".
"Hulle" was nog voor hom, d w s nog nie verby hom nie. Hy het gesien hoe Van der
Ster die appellant arresteer. Toe hy haar "vat",
het sy self 'n bottel brandewyn
onder haar baadjie uitgehaal. Van der Ster het haar na die bestuurder geneem.
Die vriendin het agterna
gekom, maar nie tot by die bestuurder nie; sy is toe by
die winkel uit. Hy het nie gehoor wat die appellant gesê het nie.
Onder kruisondervraging het Cupido sy getuienis drasties verander met
betrekking tot die presiese plek waar die appellant was op die
oomblik toe Van
der Ster haar gearresteer het. Die getuienis wat Cupido in kruisverhoor
afgelê het, is van fundamentele belang
in hierdie saak, en daarom sal ek
dit 'n bietjie later volledig aanhaal. Op hierdie stadium is dit voldoende om te
sê dat Cupido
in sy kruisverhoor onomwonde verklaar
/het ...
9.
het dat die appellant nog nie verby die betaalpunt was nie,
maar by die betaalpunt, toe sy deur Van der Ster gearresteer is.
Die getuienis van Faeza de Jong kan kortliks afgehandel word. Sy het in die
loop van haar getuie= nis te kenne gegee dat die appellant
reeds by die be=
taalpunt verby was, en ook by die punt van die tafel en Van der Ster self verby,
toe laasgenoemde haar voorge= keer
het. Sy het egter toegegee dat haar geheue
van wat presies gebeur het, vaag was en dit blyk uit die oorkonde ook dat dit
inderdaad
die geval was. Haar getuienis is nie van wesenlike belang by die
beslegting van hierdie appèl nie.
Die appellant het getuienis afgelê. Haar ge= tuienis kan saamgevat word
soos volg. Sy het op haar eie na die drankwinkel gegaan
om 'n bottel brandewyn
te koop. Daar het sy toevallig mense raakgeloop wat sy ken, insluitende die vrou
wat 'n bottel sjampanje gekoop
/het ...
10.
het. Dié ken sy net van sien. Sy het 'n bedrag van R50
by haar gehad en sy wou en sou vir die brande= wyn betaal het. Toe sy
na die
betaalpunt gegaan het, het sy die bottel onder haar arm met haar hand vasge=
hou. Die vrou wat die sjampanje gekoop het, was
net voor haar by die betaalpunt.
Voordat sy 'n ge= leentheid kon kry om vir die brandewyn te betaal, het die
verpakker - dit is Van
der Ster - na haar gekom en haar teruggedruk in die
winkel in. Hy het die bottel uit haar hand geneem. Sy is toe na die kantoor
geneem
en daarna het die polisie haar kom arresteer. By die polisiestasie het sy
haar R50 gebruik om borggeld te betaal. Die kwitansie daarvoor
is as 'n
bewysstuk by die Hof ingelewer. Sy het nooit beoog om die bottel brandewyn te
steel nie en het ook nie probeer om dit te
doen nie.
Onder kruisondervraging het die appellant gesê dat sy nie eens 'n
geleentheid gehad het om die bottel
/op ...
11.
op die tafel neer te sit voordat sy daarvoor sou betaal nie;
sy was daar by die kasregister gewees, maar voor= dat sy iets kon doen,
het Van
der Ster haar teruggestoot in die winkel, na agter toe. Sy het ontken dat sy 'n
baadjie gedra het dié dag; sy het
'n trui aangehad. Sy het haar prokureur
dit gesê. Haar geld was in 'n beursie, wat sy van plan was om oop te maak
as sy by
die kasregister kom. Die vrou vpor haar het vir klein= geld gewag
terwyl haar bottel sjampanje verpak is. Dit was net toe daardie
vrou "uitgaan"
dat Van der Ster na haar gekom het en haar teruggestoot het. Niemand het haar
gevra of sy geld by haar gehad het nie.
Die landdros het in sy uitspraak eers 'n opsom= ming gegee van die getuienis.
In die loop van sy opsomming het hy van Van der Ster,
na wie hy verwys het as
"die eerste Staatsgetuie", gesê dat hy ten spyte van
intensiewe kruisverhoor gebly het by sy getuienis dat die appellant reeds by
die kasregister verby was toe
/sy ...
12.
sy gearresteer is. Van Cupido het hy gesê dat hy "het
tot 'n mate die eerste Staatsgetuie se getuienis gestaaf", en verder:
".... hierdie getuie is onder intensiewe kruis= verhoor geneem .... hy het
ook nie afgewyk van sy getuienis in hoof nie."
Van Faeza de Jong het die landdros gesê dat sy verduide= lik het "dat
sy die gebeure van die dag nog maar vaag in herinnering
kan roep".
Met verwysing na die getuienis van die Staat enersyds, en die getuienis van
die appellant andersyds, het die landdros soos volg opgemerk:
"Dit is duidelik dat hier 'n groot verskil is tussen die getuienis van die
beskuldigde en die van die Staatsgetuies van wat daar ge=
beur het die betrokke
dag. Dit is dus vir die Hof nodig om 'n bevinding op geloofwaardig= heid te
maak. Dit moet dadelik toegegee
word dat op die oog af dit skyn asof daar
teenstrydighede is in die getuienis van die Staatsgetuies, veral oor waar
beskuldigde presies
gearresteer sou gewees het."
In verband met Van der Ster, wys die landdros dan daarop
/dat ...
13.
dat hy gesê het dat die appellant reeds by hom verbyge=
gaan het toe hy haar teruggeroep het. In verband met Cupido, sê
die
landdros:
"Hy staaf ook die getuienis van die eerste Staatsgetuie, met uitsondering
daarvan dat hy sê dat die beskuldigde gearresteer
is terwyl sy nog tussen
die pakker, die eerste Staatsgetuie en die kassier was."
Oor Faeza de Jong sê die landdros dat dit duidelik is dat sy nie die
tyd vir waarneming gehad het om met seker= heid vir die
Hof te kon sê waar
die appellant gearresteer is nie. Die kern van die landdros se benadering tot,
en beskouing van, die Staatsgetuies
se getuienis, blyk dan uit die volgende
gedeelte van sy uitspraak:
"Die Hof is tevrede dat aldrie hierdie
Staatsgetuies mekaar oor en weer staaf dat die beskuldigde by die kassier
verby is son= der om te betaal vir die artikel wat sy op
haar persoon gehad het.
Vir die skynbare teenstrydighede kan daar verduidelikings wees, dit is nie nodig
vir die Hof om op daardie
verklarings in te gaan nie, want dit sal neerkom op
spekulasie. Maar dit is tog duidelik dat die eerste Staatsgetuie Moos
/by ...
14.
by die kassier was waar hy diens gedoen
het as pakker. Hy sowel as die ander Staats= getuie Cupido het 'n goeie
indruk op die Hof gemaak en nieteenstaande intensiewe kruisver=
hoor het hulle
nie afgewyk van hulle getuie= nis in hoof nie."
Na my oordeel is die sienswyse van die landdros
wat in die pasaangehaalde uittreksel uit sy uitspraak weerspieël word,
so ingrypend verkeerd dat ek nie anders kan as om dit
as 'n growwe mistasting te
beskryf nie. In die besonder het die landdros die getuienis wat Cupido onder
kruisverhoor afgelê
het, nie behoorlik beoordeel nie. Cupido het inderdaad
van sy hoofge= tuienis afgewyk, en in die proses het daar nie slegs "skynbare
teenstrydighede" tussen sy getuienis en dié" van Van der Ster vorendag
gekom nie, maar in der waar= heid 'n regstreekse en
onversoenbare weerspreking
tussen die twee van hulle. Om dit aan te toon, is dit gerade om die geheel van
Cupido se getuienis in
kruisonder= vraging aan te haal:
/"Dit ...
15.
"Dit is n lang tafel daar by die betaalpunt? --- Ja meneer.
Jy stap in by die betaalpunt en daar is
dan 'n 'till' reg? Ja meneer.
En Moses staan daar net verby die 'till',
hy is die ou wat nou
moet goed inpak reg?
Reg meneer.
En daar is 'n soort van gang reg? Ja
meneer.
Goed. Jy sê die beskuldigde was nie ver=
by Moses gewees
nie? Hy was voor Moses ge=
wees.
Hy was voor Moses. So sy was nog by die
'till' gewees toe hy haar
gevat het reg?
Dit is reg.
Is dit reg? Na die 'till', daar by die
'till' het die ...
Sy was daar by die 'till' gewees? Nadat
die dinges
geëindig het, die lang tafel.
Ek weet nie van die dinges se nie en alles,
Moses staan naby die tafel
reg? Reg meneer.
Hy is die ou wat nou moet inpak? Inpak.
Net voor hom is die
'till' en die dame
staan daar by die 'till' reg? Reg meneer.
So eintlik was sy nie verby die 'till'
gewees nie, sy was daar by die
'till' gewees
reg? Reg meneer.
Goed. Sy was by die 'till' gewees toe
Moses haar gevat het reg? Reg
meneer.
So met ander woorde, verskoon my dit is
meneer Cupido nê?
Cupido.
/Sy ...
16.
Sy het nog 'n kans gehad om te betaal as
sy wil betaal het? Dit is reg
meneer.
Dit is reg. Ek wil nie hê dat jy eintlik
vir Moses moet blameer
hierso vir hierdie ding
nie, maar sou u so vinnig as Moses opgetree
het,
of sou u 'n bietjie gewag het, u self?
Ek sou eers gewag het dat sy ...
U sou eers gewag het totdat sy kan verby
die 'till' gaan? Verbygaan.
Maar hy het nie gewag tot sy verby die
'till' gaan nie,u sou
gewag het? Dit is
reg meneer.
Het u 'n bietjie meer ondervinding?
Nee nie op die oomblik
nie.
Ek sien, maar soos u die ding sien, sou u 'n bietjie gewag het om haar te
laat verby die
'till' gaan en dan vir haar te gryp, reg?
Reg meneer.
Wat se klere het sy aangehad? Sy het
'n 'cream' baadjie gehad
en so 'n blommetjie rok so 'n ...
En die bottel was onder haar arm gewees,
reg? Ja sy het hand in die sak
so geloop.
Hoe het sy geloop? Altwee haar hande
in die baadjie se sak.
Maar die bottel was onder haar arm gewees?
Onder haar arm
weggesteek.
Ja, u kon dit sien? Nee ek kan dit nie
sien nie.
Hoekom nie? Dit was weggesteek onder
haar ...
/Maar ...
17.
Maar die vrou by die 'till' kon dit gesien
het, sy moes
dit gesien het? Ek weet nie.
Jy weet nie? Maar sy het nie kans gekry
om te betaal daarvoor nie, want
Moses het sommer
vir haar gegryp, reg? Reg meneer."
Volledigheidshalwe moet ek ook twee stukkies van Cupido se getuienis onder
herondervraging deur die aanklaer aanhaal. Die eerste is
soos volg:
"Maar het sy gestaan, of het sy geloop toe
Moses haar voorkeer? Sy wou
geloop het.
HOF
: So jy sê sy wou geloop het? Ja.
Het sy alreeds geloop, of het sy gestaan
nog? Sy het nog gestaan."
Die tweede, reg aan die einde van die herondervraging, is soos volg:
"Het die beskuldigde ooit vertoef by die
dame wat daar gestaan of gesit het? Sy het
vertoef, toe haar vriendin betaal het vir die champagne en toe is die vriend
...
En toe die dame nou loop, het sy toe
vertoef daar? Nee sy het saam met die
dame geloop."
Na my mening blyk dit sonder twyfel uit Cupido se ge= tuienis onder
kruisverhoor as geheel, soos hierbo aangehaal,
/dat ...
18.
dat hy onomwonde getuig het dat die appellant nog by die
betaalpunt was toe sy gearresteer is deur Van der Ster, en dat sy juis deur
Van
der Ster se optrede die geleentheid ontneem is om vir die drank te betaal by die
betaalpunt, as dit haar voorneme was om dit
te doen. Die eerste stukkie van
Cupido se getuienis onder her= ondervraging wat ek aangehaal het, bevestig dit
ten duidelikste. Die
laaste stukkie van sy getuienis onder herondervraging,
hierbo aangehaal, kan na my oordeel geen wesenlike afbreuk doen aan die
oorweldig=
ende trefkrag van Cupido se voorafgaande getuienis nie.
Die belangrikheid van Cupido se getuienis, by
die oorweging van die saak
wat die Staat teen die ap= pellant uitgemaak het, is hierin geleë, dat die
land= dros deur hom as
'n getuie beïndruk is. Soos blyk uit die uittreksel
uit die landdros se uitspraak wat ek vroeër aangehaal het, het hy
gesê
dat Van der Ster so= wel as Cupido op hom 'n goeie indruk gemaak het.
Klaar=
/blyklik ...
19.
blyklik het hy nie die een se getuienis hoër aangeslaan
as die ander s'n nie. Ek moet daarby voeg dat ek uit 'n bestudering van
die
oorkonde ook geen rede kan vind om die een se getuienis bo die ander s'n te
verkies nie. Waar dit nou blyk dat daar tussen hulle
'n weersprekihg bestaan op
'n belangrike aspek van die Staat se saak teen die appellant, wat die landdros
nie raakgesien het nie,
is daar gevolglik geen grondslag waarop aan Van der Ster
se weergawe voorkeur gegee kan word eerder as aan dié van Cupido
nie.
Cupido se weergawe kan net sowel die juiste weergawe wees. En waar sy getuienis
oor die plek waar die appellant was toe sy gearresteer
is, ooreenstem met die
getuienis van die appellant self, volg dit vanself dat die Staat se saak teen
die appellant beoordeel moet
word op die grondslag van Cupido se ge= tuieniSr en
nie dié van Van der Ster nie. Anders ge= stel: op sy minste, blyk dit
uit
die Staat se eie ge= tuienis dat daar 'n redelike moontlikheid bestaan dat
/die ...
20.
die appellant nog nie by die betaalpunt verbygegaan het nie, maar daar
gestaan het, toe sy gearresteer is, en gevolglik moet die saak
teen haar op
daardie grond= slag beoordeel word.
Alvorens ek van hierdie aspek van die saak af= stap, moet ek verwys na die
wyse waarop dit behandel is op appèl na die Provinsiale
Afdeling.
FRIEDMAN R het die uitspraak daar gelewer en WILLIAMSON R het met hom
saamgestem. In sy uitspraak het FRIEDMAN R soos volg
bevind:
"Myns insiens het die landdros die teen= strydighede tussen die getuienis van
Van der Ster en dié van Cupido onderskat. Dit
was
nie skynbare teenstrydighede nie. Dit is egter duidelik dat die getuienis van
Van der Ster betroubaar bevind is deur die landdros
en na my mening vir goeie
redes. Hy was deeglik gekruisverhoor, maar het geensins afgewyk van sy getuienis
in hoof nie."
Voorts het FRIEDMAN R daarop gewys dat Cupido onder kruisondervraging wel
afgewyk het van sy hoofgetuienis, maar daarby aangehaal
die laaste stukkie van
Cupido se
/getuienis ...
21.
getuienis onder herondervraging, wat ek ook vroeër aan=
gehaal het. Daarna het FRIEDMAN R verwys na die getuienis van die appellant
en
opgemerk dat die land= dros tereg bevind het dat sy 'n onbetroubare getuie was
wat op kardinale punte nie die waarheid gepraat
het nie. Uiteindelik het
FRIEDMAN R sy slotsom soos volg gestel:
"Op die getuienis as 'n geheel wil dit my voorkom dat die landdros gelyk
gegee moet word wanneer hy sê dat die Hof tevrede is
dat die Staat bo
redelike twyfel bewys het dat die beskuldigde reeds by die betaalpunt
verbygegaan het en dat sy dus skuldig is aan
die misdaad van diefstal."
Met hierdie benadering kan ek, met eerbied, nie saamstem nie. Soos ek reeds
probeer aantoon het, is dit nie moontlik om net te steun
op die feit dat Van der
Ster 'n betroubare getuie bevind is en die feit te ver= ontagsaam dat Cupido
insgelyks as 'n betroubare getuie
beskou is nie. Soos ook reeds gesê is,
kan die laaste gedeelte van Cupido se getuienis onder herondervraging nie opweeg
teen
die effek van die geheel van sy getuienis
/onder ...
22.
onder kruisverhoor en sy ander getuienis onder her=
ondervraging nie. Wat betref die appellant se getuie= nis, is dit so dat sy
leuens
vertel het - ek kom weldra hierop terug - maar dit is van geen betekenis
met be= trekking tot die vraag of sy reeds by die betaalpunt
verby was toe sy
voorgekeer is nie. Dit is Cupido se getuienis wat ten minste die redelike
moontlikheid daarstel dat die appellant
nog by die betaalpunt gestaan het toe sy
gearresteer is, soos sy ook getuig het, en geen leuenagtigheid van die appellant
oor ander
aspekte van die saak, hoe erg ook al, kan Cupido se getuienis
eenvoudig ongedaan maak nie. Gevolglik is die slotsom van die Hof
a quo
,
dat dit bo redelike twyfel bewys is dat die appellant reeds by die betaalpunt
verbygegaan het toe sy gearresteer is, en dat sy om
daardie rede skuldig is aan
diefstal, nie geregverdig nie.
Vervolgens is dit nodig om die vraag te onder= soek of die appellant se
skuldigbevinding nogtans
/gehandhaaf ...
23.
gehandhaaf kan word, ten spyte van die mistasting wat die
landdros begaan het; dus, of dit bewys is dat die appellant die bottel brandewyn
gesteel het, op die grondslag van Cupido se getuienis dat sy nog nie by die
betaalpunt verby beweeg het toe sy gearresteer is nié.
Wanneer 'n beskuldigde aangekla word van die diefstal van koopware uit 'n
selfbedieningswinkel, is dit uit 'n praktiese oogpunt van
groot belang of die
beskul= digde aangekeer is voor of na hy by die betaalpunt verby is, om redes
wat voor die hand lê: as
hy gear= resteer word nadat hy reeds verby die
betaalpunt beweeg het sonder om vir die goed wat hy by hom het, te betaal, sal
dit
in die algemeen baie makliker wees om, by ge= brek aan 'n bevredigende
verduideliking, die afleiding te maak dat hy die goed met
dieftige opset vir
homself toegeëien het, as wat dit sou wees om so 'n afleiding te maak waar
hy gearresteer word voordat hy
nog by die betaalpunt verbygegaan het, want in
laasgenoemde geval
/is ...
24.
is daar inherent in die omstandighede die moontlikheid
aanwesig dat hy kon beoog het om nog vir die goed by die betaalpunt te betaal.
Dit is nietemin, na my mening, nie in beginsel onmoontlik om in die laasge=
noemde geval 'n skuldigbevinding aan diefstal te verkry
nie; die probleme wat
die Staat in so 'n geval sal moet oorbrug, is gewoonlik groot, maar hulle
lê op die vlak van die feite
en bewyslewering in verband daarmee.
Gedurende die betoog voor hierdie Hof is daar namens die Staat verwys na die
beslissings in
S v M
1982 (1) S A 309
(0) en
S v Dlamini
1984 (3)
S A 196
(N),
ter ondersteuning van 'n betoog dat die appellant tereg aan diefstal skuldig
bevind is, selfs op die grondslag van die aanvaarding
van Cupido se getuienis.
Met die oog op die feite van die onderhawige saak sou dit geen nut hê om
betrokke te raak by 'n bespreking
van die teg= niese aspekte van
contrectatio
en die ander bestanddele van diefstal in ons reg nie. Ek
aanvaar dat 'n skuldig=
/bevinding ...
25.
bevinding aan diefstal in beginsel in hierdie geval moontlik
is. Die feite hier verskil egter in 'n belang= rike opsig van die omstandighede
wat in elk van die ge= noemde sake onder behandeling was. In
Dlamini
se
ge= val
supra
het die beskuldigde geen geld by hom gehad'om vir die
artikel wat hy versteek het, te betaal nie (kyk bv op 202 B), en in
S v M
supra
het die beskuldigde ontken dat die sak waarin die goedere versteek
was, syne was, en was dit geen deel van sy saak dat hy van voorneme
was om
daarvoor te betaal nie (kyk op 312 E-F). Daarteenoor is die wese van die
appellant se verweer in die huidige saak juis dat
sy beoog het om vir die drank
te betaal en in staat was om dit te doen.
In die Hof
a quo
het FRIEDMAN R in die loop van sy uitspraak die
volgende gesê (skynbaar
obiter
, in die lig van die slotsom waartoe
hy uiteindelik gekom het, soos vroeër aangehaal):
/"Dit ...
26.
"Dit is in 'n saak soos hierdie nie nodig vir die Staat om te bewys dat die
beskuldigde verby die betaalpunt beweeg het om te bewys
dat sy diefstal gepleeg
het nie. Dit kom op diefstal neer indien 'n persoon in 'n winkel soos hierdie 'n
artikel op haar persoon
verberg, soos die appellant in hierdie saak gedoen het,
waarvan die afleiding gemaak kan word dat sy nie die bedoeling gehad het
om
daarvoor te be= taal nie."
Ek aanvaar dat waar 'n beskuldigde se verweer is, soos die appellant s'n in
die huidige geval, dat sy die be= doeling gehad het om
vir goedere wat sy by
haar gehad het, te betaal,'n afleiding bo redelike twyfel, aan die hand van al
die bewese feite, dat sy inderdaad
geen sodanige bedoeling gehad het nie, in
gepaste omstandig= hede kan lei tot 'n skuldigbevinding. FRIEDMAN R se uitlating
is egter
so bewoord dat dit vatbaar is vir die vertolking dat die blote feit op
sigself dat 'n artikel "op haar persoon verberg" is, die afleiding
regverdig (bo
redelike twyfel) dat sy nie die bedoeling gehad het om daarvoor te betaal nie.
Met so n wye
/suggestie ...
27.
suggestie kan ek, met eerbied, nie saamstem nie. As 'n klant
'n artikel in die winkel neem en dit onder haar baadjie vasdruk, of byvoorbeeld
selfs in haar sak steek, en sy word voorgekeer voordat sy by die betaal= punt
kom, is 'n afleiding dat sy nie beoog het om daar=
voor te betaal nie en dus
skuldig is aan diefstal, sekerlik nie sonder meer geregverdig nie. Of so
'n
afleiding bo redelike twyfel geregverdig is, hang vanselfsprekend af van
al die omstandighede van 'n bepaalde geval. In die besonder,
waar 'n beskuldigde
in so 'n geval, soos die appellant hier, getuig dat sy vas van voorneme was om
by die betaalpunt vir die be=
trokke artikel te betaal, kan 'n skuldigbevinding
alleen= lik geregverdig wees as daar bo redelike twyfel bevind kan word dat haar
genoemde getuienis vals is. Dit is die kernvraag wat in hierdie saak beantwoord
moet word. Met die oog op die voorgaande, moet die
getuie= nis in die saak nou
weer bekyk word. Ter aanvang moet
/daarop ...
28.
daarop gewys word dat die Staat nie bewys het dat die appellant nie geld by
haar gehad het om vir die bottel brandewyn te betaal nie.
Van der Ster se
getuienis dat sy vir die polisie sou gesê het sy het geen geld gehad nie,
is onbevredigend. Uit die opsomming
van sy getuienis wat ek vroeër verstrek
het, blyk dit dat sy getuienis op hierdie punt op 'n baie onsekere en wankel=
rige noot
geëindig het. Daarbenewens blyk dit uit 'n nalees van die
appellant se getuienis onder kruison= dervraging in die oorkonde dat
haar
getuienis dat sy R50 by haar gehad het en dit aangewend het as borggeld,
hoegenaamd nie deur die aanklaer betwis of selfs be=
vraagteken is nie. In die
omstandighede moet dit in billikheid teenoor die appellant aanvaar word dat sy
wel geld by haar gehad het
om vir die brandewyn te betaal.
Die getuienis van Van der Ster en Cupido oor hoe presies die appellant die
bottel onder haar baadjie
/sou ...
29.
sou vasgehou het, is glad nie duidelik nie. Van der Ster het nie verduidelik
hoekom hy gesê het dat hy "iets snaaks" onder haar
baadjie gesien het, en
wat presies hy waargeneem het nie. Cupido se stelling dat die bottel onder haar
arm "weggesteek" was, is maar
net sy eie afleiding; sonder verdere opheldering
sou dit gevaarlik wees om bloot daaruit af te lei dat sy op skelmagtige wyse
opgetree
het. Die getuienis van die Staat toon aan dat die bottel onder die
appellant se baadjie was, dit is seker; maar, afgesien van daardie
blote feit,
openbaar die getuienis nie enige ander op= trede van die appellant waaruit 'n
dieftige opset afge= lei kan word nie.
Wat dan oorbly, is die appellant se eie getuie= nis. Soos reeds geblyk het,
het die landdros haar as 'n ongeloofwaardige getuie beskou.
Die rede vir
dié beskouing wat hy in sy uitspraak vermeld, is die appel= lant se
ontkenning dat sy 'n baadjie gedra het, en
haar
/bewering ...
30.
bewering dat sy 'n trui aangehad het, ten spyte van die feit
dat haar prokureur nooit die getuienis van Van der Ster en Cupido in
hierdie
verband betwis het nie. Na my mening is hierdie kritiek van die landdros op die
appellant se getuienis geregverdig. Daar
moet dus aan= vaar word dat die
appellant se getuienis dat sy nie 'n baadjie gedra het nie, vals was, en
gevolglik moet daar ook
aanvaar word dat sy valslik getuig het dat sy die bottel
in haar hand vasgehou het, terwyl dit in der waarheid onder haar baadjie
was.
In die Hof
a quo
het FRIEDMAN R in sy uitspraak twee verdere punte van
kritiek teen die appellant se getuienis geopper. Met die een stem ek saam,
maar
met die ander, met eerbied, nie. Die eerste punt is dat die appellant getuig het
dat Van der Ster haar van die betaalpunt af
teruggedruk het in die winkel in.
Dit is nooit aan die Staatsgetuies gestel nie, en ek stem saam dat die appellant
se getuienis in
hierdie
/verband ...
31.
verband verwerp moet word. Die ander punt is dat dit uit die
appellant se prokureur se kruisondervraging van Van der Ster "duidelik"
was dat
die appellant sou kom getuig het dat sy net verby die betaalpunt gegaan het toe
sy deur Van der Ster voorgekeer is, terwyl
sy daarna inderdaad getuig het dat sy
nie verby die betaalpunt be= weeg het nie. Na my oordeel is dit nie 'n billike
grond van kritiek
teen die appellant nie. Dit is waar, soos FRIEDMAN R aanhaal,
dat die appellant se prokureur in een vraag aan Van der Ster die volgende
gestel
het:
"En sy het vorentoe beweeg en sy sou betaal het vir die brandewyn, maar sy
het verby die betaalpunt gegaan, bietjie vorentoe en toe
het jy haar sommer
gegryp?"
Beskou 'n mens egter die prokureur se kruisondervraging van die Staatsgetuies
as 'n geheel, dan is dit volkome duidelik dat die saak
wat hy deurgaans namens
die ap= pellant gestel het, met slegs die één uitsondering hierbo
aangehaal, was dat die appellant
nog by die
/betaalpunt ...
32.
betaalpunt gestaan het toe sy gearresteer was. In ander
gedeeltes van die kruisverhoor van Van der Ster kom daar byvoorbeeld die
volgende
vrae voor:
"Jy het haar gearresteer daar by die betaal= punt, reg?"
"Nee ek gáan dit aan jou stel sy was daar by die betaalpunt, is ek
reg?"
"U het haar sommer gevat daar by die betaal= punt, reg?"
Uit die kruisondervraging van Cupido, wat ek hierbo volledig aangehaal het,
is dit ook nie te betwyfel dat die saak wat gestel is,
presies in ooreenstemming
was met die gétuienis wat die appellant daarna afgelê het nie. Uit
die kruisondervraging van
Faeza de Jong blyk dieselfde, soos bewys word deur die
volgende stel= ling aan haar:
"Because she will say that she was not past the check-out point, she will say
it un= ambiguously, have you any comment?"
Daarbenewens, om alles buite twyfel te stel, blyk dit dat die appellant, toe
sy die eerste keer voor 'n landdros
/verskyn ...
33.
verskyn het, voordat 'n prokureur namens haar verskyn het, ter verduideliking
van haar pleit van onskuldig die volgende gesê
het:
"Ek was in die winkel. Het by die betaalpunt gestaan, met 'n bottel drank in
my hand. Ek was toe arresteer."
Om op te som, dus, het die appellant in twee opsigte leuens vertel: oor die
feit dat sy nie 'n
baadjie gedra het nie en nie die bottel onder haar
baadjie gehad het nie, en oor die feit dat sy deur Van der Ster van die
betaalpunt
af teruggedruk is in die winkel.
Dit is na my mening noodsaaklik om weer eens te beklemtoon dat die gevolge
wat daar geheg word aan die feit dat 'n beskuldigde in
sy getuienis leuens ver=
tel, met groot omsigtigheid benader moet word. Dit is al in talle uitsprake van
hierdie Hof verduidelik.
In
'n betreklik onlangse saak,
S v Mtsweni
1985 (1) S A 590
(A) op 593 I
- 594 D het SMALBERGER Wn AR, wat die
/uitspraak ...
34.
uitspraak van die Hof gelewer het, die korrekte benader= ing
soos volg saamgevat:
"Terwyl die leuenagtige getuienis of ontkenning van 'n beskuldigde van belang
is wanneer dit by die aflei van gevolgtrekkings en die
bepaling van skuld kom,
moet daar teen gewaak word om oormatige gewig daaraan te verleen. Veral moet
daar gewaak word teen 'n afleiding
dat, omdat 'n beskuldigde 'n leuenaar is, hy
daarom waarskynlik skuldig is. Leuen= agtige getuienis of 'n valse verklaring
reg= verdig
nie altyd die uiterste afleiding nie. Die gewig wat daaraan verleen
word, moet met die omstandighede van elke geval verband hou.
Hierdie benadering
is onlangs bevestig in
S v Steynberg
1983 (3) S A 140
(A) waarin die
denkrigting in
R v Mlambo
1957 (4) S A 727
(A) op 738B-D en die aanvaarde
uitgangspunt in
Goodrich v Goodrich
1946 A D 390
op 396 in oënskou
geneem is, en die korrekte toepassing van die
Mlambo
-benadering toegelig
is. By die beoordeling van leuenagtige getuienis deur
'n beskuldigde moet daar, onder meer, gelet word op:
(a)
Die aard, omvang en
wesenlikheid van die leuens, en of hulle noodwendig op 'n skuld= besef
dui.
(b)
Die beskuldigde se ouderdom,
ontwikkelings= peil, kulturele en maatskaplike agtergrond en stand in soverre
hulle 'n verduideliking
vir sy leuens kan bied.
(c)
Moontlike redes waarom mense hulle
tot
/leuens ...
35.
leuens wend, byvoorbeeld omdat in 'n gegewe geval 'n leuen
meer aanneemlik as die waarheid mag klink.
(d) Die neiging wat by sommige mense mag ont= staan om die waarheid te ontken
uit vrees dat hulle by 'n misdaad betrek gaan word,
of omdat hulle vrees dat
erkenning van hulle betrokkenheid by 'n voorval of misdaad, hoe gering ook al,
gevare inhou van 'n afleiding
van deelname en skuld buite verhouding tot die
waarheid."
Pas 'n mens hierdie benadering op die huidige geval toe, dan is ek van mening
dat die appellant se leuens nie aangewend kan word as
'n grondslag vir die
bevinding dat sy 'n dieftige opset gehad het ten opsigte van die bottel drank
nie. As sy in der waarheid van
voorneme was om daarvoor te betaal, is dit
geredelik te begrype dat sy nogtans valslik sou wou ontken dat sy dit onder haar
baadjie
gehad het, omdat sy daardeur enige verdenking wat daar oor haar opset
kon bestaan het, uit die weg sou wou geruim het. Dieselfde
geld met betrek= king
tot haar getuienis dat Van der Ster haar terugge= stoot het in die winkel. Haar
leuens is nie bo
/redelike ...
36.
redelike twyfel onversoenbaar met haar onskuld nie, en kan
nie gebruik word om die leemte in die Staat se saak, wat voortspruit uit
Cupido
se getuienis, aan te vul nie.
Die uiteindelike gevolgtrekking is dat die ap= pellant se getuienis dat sy
van voorneme was om vir die drank te betaal, nie bo redelike
twyfel as vals
verwerp kan word nie. Dit volg dus verder dat haar skuldig= bevinding aan
diefstal nie gehandhaaf kan word nie.
Die appèl slaag. Die appellant se skuldigbe= vinding en vonnis word
tersyde gestel.
A.S. BOTHA AR
JACOBS AR
STEM SAAM
GALGUT Wn AR
PATRICIA
HLOMZA
F
IRST APPELLANT
THEMBILE
HEWANA
SECOND APPELLANT
and
THE STATE
RESPONDENT
CASE NO. 163/86
/ccc
IN THE SUPREME COURT OF SOUTH AFRICA (APPELLATE DIVISION)
In the
matter between
PATRICIA HLOMZA
1
ST APPELLANT
THEMBILE HEWANA
2ND
APPELLANT
and
THE STATE
RESPONDENT
CORAM
: CORBETT, VILJOEN JJA et NESTADT AJA
HEARD
: 12 SEPTEMBER
1986
DELIVERED
: 25 SEPTEMBER 1986
JUDGMENT
NESTADT
/
2.
NESTADT, AJA
:
This is an appeal from a judgment of the Eastern
Cape Division of the Supreme Court (per Kroon AJ, Eksteen AJP concurring)
upholding
the appellants' con-viction by a magistrate of unlawfully dealing in
49 Mandrax tablets, a prohibited dependence-producing drug,
in contravention of
sec 2(a) of Act 41 of 1971. Their sentences of 5 years imprisonment (that of the
first appellant having been
reduced by the court a
quo
from one of 8
years) are not in issue.
The State case rested on the evidence of a police
trap. Briefly stated, it was as follows. At about 5 p m on the evening of
Friday,
15 April 1983
Daniels,/
3.
Daniels, a police informer, after certain preliminary attempts to
ensnare first appellant (during which time he was accompanied by
one Baartman),
by prior arrangement, met her on a street corner of Kwazakele, Port Elizabeth.
Their movements were being observed
by Warrant Officer Strydom and Sergeant
Steynberg, of the Narcotics Division of the South African Police. She was
driving a green
Cortina car in which there were other passengers. He got into it
and was driven off. After a brief stop at a sports stadium, where
a children's
athletic meeting was being held and where she spoke to a young boy, they
proceeded to first appellant's home. He was
given a seat in the lounge. After
about an hour, one of the passengers, who had earlier left, returned with second
appellant. He
joined first appellant in her bedroom, into which Daniels
was/
4. was then called (by second appellant). There, in his pre-
sence, she handed Daniels a "tissue" which she said con-
tained "50". He
opened it and saw that it contained
Mandrax tablets. Later they were found to
total only 49.
The arrangement between them (concluded on a
previous
occasion) was that he would sell them for R10,00 each;
R7,00
thereof would be payable to her; the balance of
R3,00 was to be retained by
him as his commission. He was
then taken home in the Cortina car by second
appellant.
They were still being followed by Strydom and Steynberg on
a
motor cycle. The vehicle had to stop at an intersection
and Strydom, who
stopped next to it, said he recognised
second appellant as the driver. During
the journey,
second appellant asked Daniels "of ek ander smokkelaars
by
name soos Bongo, Muis ken wat hy ook pille al na toe
geneem/
5. geneem het." After he had alighted and second appellant had
departed, Daniels handed the packet containing the Mandrax,
to Strydom. The following Wednesday, 20 April, Daniels re-
turned to first appellant's home. He had a tape-recording
machine strapped
to his body underneath his clothing. He
activated it just before entering the house. He proceeded
to her bedroom where he handed her R350,00 in cash (in R10,00
notes). He
also complained that the parcel she had pre-
viously given him contained only
49 pills. She acknowledged
that this was so. Suddenly, Strydom and Warrant
Officer
Sinden came into the room followed, shortly thereafter, by
Captain
Oosthuizen and Warrant Officer de Villiers (all of.
the S A Police). First
appellant sprang up from where she
was sitting and threw the money down under
the bed. In the
presence of Oosthuizen and de Villiers, Daniels recounted
the/
6.
the events of the previous Friday and,in particular,how he
had purchased the Mandrax tablets from first appellant. What he thus stated
was interpreted to her. The pills were produced and counted.
She was asked for
an explanation of what had happened, but gave none. What had thus far been said
in the room having been recorded,
the machine which was still in operation was
switched off and the tape then replayed to her. She was asked whether she
admitted that
it was her voice that had been heard. She answered that she did
not know. Her room was searched. In a cupboard R2 115,00 in cash
was found. She
said that it was the proceeds of clothes which she had sold. First appellant
having been arrested, the party of policemen
proceeded outside where se-cond
appellant was, by chance, encountered. He had just arrived in the Cortina car.
He, too, was arrested.
Between/
7. Between the two front seats of the car an amount of R935,00 in cash was
found. Asked where it came from,he said that he did not
know.
First
appellant, in her evidence, admitted having conveyed Daniels by car to her home
and, on the occasion of her arrest, having received
R350,00 from him. Central to
her explanation of both these undisputed events and her denial of having dealt
in Mandrax pills was
a person called Tollie Mapela. Implicit in her version was
that he was the seller. He had for the past three years been living in
her
house. Daniels had frequent-ly visited him there. She could not say what the
nature of their business was save that Daniels often,
in Tollie's absence,
left/
8. left money there for him. On 15 April she had been at the
sports field watching her child participating in an athletic meeting.
At about 3
p m she returned home by car to obtain money to buy him some food. Tollie, who
happened to be there at the time, asked
her to take him to the city where he had
arranged to meet a friend. It was in these circumstances that Daniels was met on
the street
corner and then conveyed, via the stadium, to her house. There, he
and Tollie spoke to each other, whereafter they left in first
appellant's car,
driven by Tollie. Second appellant was not there. She did not on this occasion,
or any other, supply Daniels with
Mandrax. The money which she received on the
following
Wednesday/
9. Wednesday was to be given to Tollie, who had left about
ten minutes before. When the police came into the room she placed it on
the bed
because, so she thought, they were the "Mafia", i e gangsters. In doing so, some
of the notes fell to the floor. She never
spoke to Daniels about the supply of
Mandrax. What purported to be her voice on the tape concerning a conversation to
this effect
was not hers. It was that of Hilda Daba. This was confirmed by this
person who was called as a witness by first appellant. She stated
that at
Strydom's instance and for an agreed fee of R200,00, of which only R50,00 had
been paid, she had,in his office, imitated
the voice of first appellant during a
tape-recorded
conversation/
10.
conversation with a coloured man. Strydom had told her what
to say. Finally, for the defence, there was the evidence of second appellant.
He
denied that he was present when first appellant supplied Daniels with Mandrax
pills or that he thereafter drove him home, as alleged.
The money that was found
in first appellant's car had been collected by him from members of a club to
which he belonged.
That then, in summary, was the evidence before the trial
court. It disclosed two divergent accounts of the events that led to appellants'
arrest. I am bound to say that the magistrate's reasons for resolving the
resultant credibility issue in favour of
the/
11.
the State are not satisfactory. There are indications that he
did so because appellants' versions were found "difficult to accept"
or "not
convincing" or because their evidence was "not very satisfactory" and (in
re-lation to second appellant) because "there are
serious doubts to be had about
it." They are, by implication, criticised for not producing corroborative
evidence. All this, of course,
smacks of a basically incorrect approach to the
question of onus. In this regard, too, there is the consideration that the trial
court apparently failed to warn itself of the dangers of convicting on the
evidence of a trap. That it should have, for this reason,
treated the State
evidence with caution is clear (see e g
S v Tsochlas
1974(1)/
12.
1974(1) S A 565 (A) at p 574 C). More particularly is this so
where one of the main participants, namely Daniels, had previously been
convicted for dealing in dagga and was being paid for his services. The manner
in which the evi-dence is dealt with is subject to
criticism. That of Daba is
hardly considered. Moreover there is, in one re-spect, reliance on what was not
proved, namely, the presence
of other food shops near the stadium. In taking
this into account as an improbability against first appellant's reason for
driving
to the city centre to buy food for her child, the magistrate went beyond
what he was entitled to take judicial notice of. There is
a general lack of
motivation for the rejection of appellants'
denials/
13. denials of guilt.
On the basis that these deficiencies constitute
misdirections, as I think they do, it becomes necessary for us, if possible, to
come
to our own conclusion on the matter (
R v Dhlumayo and Another
1948(2) S A 677(A)). This will have to be done purely on the record. Unless, of
course, approaching the matter thus, we can be satis-fied
that the guilt of the
appellants has been proved beyond reasonable doubt, the appeal must, perforce,
be allowed. Whilst the trial
court made certain demeanour findings, namely, that
Daniels "left a good impression", that the demeanour of both he and Strydom was
"good" and that the State witnesses "created a good impression in
court/
14
court which cannot be said for the defence
witnesses",
I am reluctant to take them into account. Not only are
they baldly stated, but, as the Court a
quo
recognised,
they may have been coloured by the misdirections referred
to.
Proceeding to the task in hand, and dealing for the moment primarily with the
case against first appellant, an assessment of the evidence
reveals the
following. Daniels, Strydom and de Villiers, on whose testimony the State case
was based, corroborate each other in all
material respects, and this despite, as
the trial court observed, the events leading to appellants' arrest being
relatively complex
and spanning a period
of/
15. of some days. There are minor criticisms that can be made of
their evidence, E g Daniels's assertion that he acted as an informer,
not
because he was paid, but in order to combat the evil of drugs, must be viewed
with suspicion. The agreement with first appellant,
deposed to by him, may
prima facie
be said to be an unusual one. I would not have expected her
to be concerned with what price he obtained, provided she was paid her
R7,00 per
tablet. On the whole, however, I agree with Kroon AJ's description of the State
evidence as clear and coherent. The pro-babilities
strongly favour it. On the
defence version, the evidence against the appellants is a dishonest
fa-brication. There was, in truth,
no attempt to purchase
Mandrax/
16.
Mandrax pills from first appellant. The first and only
transaction between Daniels and her was when he gave her the R350,00 destined
for Tollie. There was simply no trap. In the light of the manifest wish of the
police to catch first appellant, this is unlikely.
Furthermore, it would not
have been difficult for stronger evidence against second appellant and more
damning alle-gations against
first appellant to have been adduced and made. The
fact that it was not, is a pointer to the truthfulness of the State evidence.
First appellant testified that on Daniels's arrival at her house (on
20 April/
17
20 April), Tollie had just left; he had not gone far; she thought he
was standing at the gate. If the money that Daniels then tendered
her was
Tollie's, one would have expected her, in these circumstances, to have directed
him to Tollie or that he would have waited
for him. In was common cause that
first appellant, after being handed the money by Daniels, counted it. This is
prima facie
improbable if she simply had to pass it on to Tollie and had
been given it by a person who had fre-quently in the past left money
with her
for him. Whilst there was no obligation on first appellant, when she was
arrested, to give an explanation for her receipt
of the money from Daniels, her
failure to then aver that she
was/
18. was receiving it for Tollie, must militate against her veracity.
The
evidence of the tape-recording re-quires special attention. A transcript
thereof, together with the casette containing the actual
tape allegedly used
were, without objection, handed in during the State case as exhibits. The
magistrate, however, does not seem
to have relied on it. The question is whether
he was correct in so ignoring it. If it was proved that she was a participant in
the
conversation recorded, it is destructive of first appel-lant's defence.
Whatshe purportedly stated therein, demon-strates her guilt.
The reference to "Q
= But there was'nt fifty. There was forty nine. V = Forty nine. Q = Ja. So must
I pay you now for 50 or 49" (where
"Q" referred to Daniels and "V" to first
appellant), coupled with the
19.
specific use of the word "Mandrax" a few sentences later,
fully supports Daniels' version of events and admits of no room for an innocent
explanation of the transaction between them (which, of course, it confirms). In
my opinion, the issue of its genuineness, arising
from first appellant's
allegation that the first part of the recording was a deliberate falsification
by the police in an attempt
to incriminate her, should have been resolved in the
State's favour. It is grossly improbable that they would have acted in this
way.
First appellant herself conceded that on his arrival Daniels had put his hand in
his shirt in front of his stomach and that
during their conversation she heard
"a noise" which she described as "grrr",i e,
as/
20.
as if a switch had been pressed in. This is strongly
supportive of the State case that what was being said, before the trap was
sprung,
was indeed being recorded. It is implicit in first appellant's version
that the falsification of the tape took place in advance.
. This is
inconceivable. It is clear that the recording was played over to first appellant
in her room; the police thereby risked
exposure; the conversation could and
probably would have been different to the one that had just actually taken place
between Daniels
and first appellant. De Villiers's unchallenged evidence was
that he had
affixed/
20(a).
affixed the tape-recording machine to the person of Daniels and that it
contained a new, unused casette. On first appellant's version
the faked casette
must at some stage thereafter, but before it was played over in her house, have
been substi-tuted. This is unlikely.
Strydom stated that he had no other
casette. Nor was it put to any of the State witnesses that this is what
happened. I am in agreement
with the court a
quo's
assess-ment of Daba's
evidence as fanciful and as bristling with improbabilities and discrepancies.
She is an obviously untruthful
witness/
21. witness. The recording which she deposed to having
falsified with Daniels is materially different to the contents of the first
part
of the transcript which it purports to represent. There is background noise and
music on the latter. Daba could not remember
any music when the falsification
supposedly took place. She says that the person she conversed with (whom she did
not identify) counted
the money out aloud. This is not to be heard on the
recording. She patently did not know the meaning of, or remember, the word
"foils"
which is in the transcript and which she purported to have used. Her
allegation concerning exhibit D (being a piece of paper which
she said Strydom
gave to her during their preparations for
the/
22
the imitation of first appellant's voice), was neyer put to Strydom. Nor was
his alleged refusal to pay her the fee which she said
she was promised or her
assertion that she had previously worked as an informer with him. Mr Hellens on
behalf of appellants, wisely,
did not press this defence. It is without any
substance. The tape-recording is manifestly genuine.
The State may have taken
a risk in not calling Baartman, Steynberg, Sinden and Oosthuizen, who on its
version could have given material
evidence. There was, however, no compulsion
(
S v Kelly
1980(3) S A 301 (A) at 310 E) or, in the result, any need to
do so. In my opinion, on a conspectus of all the evidence, the case
against
first
appellant/
23.
appellant was proved; indeed it was overwhelming.
I turn to a consideration of the correct-ness, or otherwise, of second
appellant's conviction. The first issue that arises in this
regard is whether
the identification of him as the person who was present when the Mandrax was
handed over to Daniels and who then
drove the car which conveyed him home on 15
April, was proven. Against the background that it was dark at the time,
Strydom's evidence
that he saw who the driver was, was criticised in certain
respects. He was wearing a helmet; he could not even say whether the man
he
observed had a beard or what clothing he was wearing; the only feature he
purported to identify him by was his "uitpeul oë";
it was not suggested
that
second/
24.
second appellant turned full face towards him; if he did not,
Strydom would, at best, only have had a profile view of him. Moreover,
second
appellant's denial that he was the driver was supported by the evidence of first
appellant. On the other hand, it must be
borne in mind that the lighting where
Strydom's observations took place was good; the length of time for observing,
though not long,
was far from momentary; Strydom was only about one metre away;
he knew second appellant. It is also of some significance that when
arrested,
second appellant was driving the car which, of course, was that of first
appellant. Second appellant was also identified
by Daniels. Although he did not
know him from before, he had a good opportunity
to/
25.
to observe him. Taking these factors into account, I am of
the opinion that there was ample ground for the trial court's finding that
it
was second appellant who was involved in the transaction, as alleged by the
State. The magistrate's observation that his evidence
"might be said to be
reasonably possibly true", was, as the court a
quo
found, referring to
what he said in chief, viewed on its own, and not when weighed against the
totality of the evidence led.
Proceeding on this basis, the second question
is whether he was correctly found by the magistrate, to have "clearly (been)
associated
with accused I in her dealings ... He knowingly ... assisted her"
and, if so
(this/
26.
(this unfortunately not being specified in the judgment),
what conduct by second appellant constituted his parti-cipation in the crime.
The problem of whether he was
a
socius criminis
arises from Daniels's evidence that "op
geen
stadium (hy) enige onderhandelinge met nr. 2 gehad (het) nie." He was, of
course, in the room when the pills were handed over
and thereafter also drove
Daniels home. This, it was submitted by Mr
Hellens
, was equivocal
conduct. I disagree. It must be looked at in the light of the totality of the
evidence against second appellánt.
This was: (i) The Mandrax was not
supplied to Daniels on his arrival at first appellant's home. This only took
place after second
appellant was brought there.
(ii)/
27. (ii) It was he who then called Daniels into first appellant's
bedroom. (iii) Delivery of the "tissue", which Daniels opened and
the contents
whereof he in-spected, took place in his presence. (iv) It was on first
appellant's instructions that second appellant
took him home. (v) During the
journey he admitted supplying Mandrax to other dealers. Daniels cannot be
criticized for only referring
to this under cross-examination; his explanation
that he thought that it was hearsay evi-dence is an acceptable one; it was never
put to him that he knew it was not. The only reasonable inference to draw in the
circumstances, which naturally include second appellant
falsely denying his
involvement, is
that/
28
that he knowingly brought the Mandrax to first appellant to enable her to
supply it to Daniels. This conduct
made him guilty of contravening sec 2(a). The magistrate also relied on the
presumptions contained in secs 10(1)(d) and (e) of the
Act, which he held second
appellant had failed to rebut. In the light of the conclusion arrived at, it is
unnecessary to consider
whether he was entitled to do this.
The appeals are dismissed.
NESTADT, AJA CORBETT, JA )
) CONCUR VILJOEN, JA )