Auction Alliance Vrystaat (Pty) Ltd v Bobbert (A72/05) [2006] ZAFSHC 4 (30 March 2006)

About SAFLII
Databases
Search
Terms of Use
RSS Feeds
South Africa: Free State High Court, Bloemfontein
SAFLII
>>
Databases
>>
South Africa: Free State High Court, Bloemfontein
>>
2006
>>
[2006] ZAFSHC 4
|

|

Auction Alliance Vrystaat (Pty) Ltd v Bobbert (A72/05) [2006] ZAFSHC 4 (30 March 2006)

IN DIE
HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA
(ORANJE
VRYSTAATSE PROVINSIALE AFDELING)
Appèl Nr. : A72/2005
In
die appèl tussen:
AUCTION
ALLIANCE VRYSTAAT (PTY) LTD
Appellant
en
FRANS
OTTO BOBBERT
Respondent
_____________________________________________________
CORAM:
MALHERBE, RP
et
HANCKE, R
et
WRIGHT, R
_____________________________________________________
UITSPRAAK:
HANCKE
et
WRIGHT, RR
AANGEHOOR OP:
20
FEBRUARIE 2006
GELEWER OP:
30 MAART
2006
[1] Hierdie is ‘n appèl gerig teen
‘n uitspraak en bevel van Van Coppenhagen, R wat die appellant se
aansoek om die afdwinging
van ‘n inkortingsbevel van die hand gewys
het met koste.
[2] Die aansoek is op 15 April 2004
ter rolle geplaas waarna dit by ooreenkoms tussen die partye
uitgestel is om aangehoor te word
op 23 April 2004. Op gemelde datum
het die Hof
a quo,
by die aanvang van die argument namens die
appellant, die aspek rondom die toepaslikheid van Artikel 13 van die
Grondwet op ‘n beperkingsklousule
aan die advokate gestel, en
aangesien geeneen van hulle voorbereid was om hierdie aspek te
argumenteer nie, is die aangeleentheid
uitgestel vir beredenering tot
13 Mei 2004. Op gemelde datum is uitspraak voorbehou waarna op 27
Mei 2004 die Hof
a quo
die appellant se aansoek van die hand
gewys het met koste.
[3] Op 18 Junie 2004 is ‘n aansoek
om verlof om te appelleer geliasseer, welke aansoek eers op 4 Maart
2005 aangehoor is, waarna
daar op dieselfde dag aan die appellant
verlof verleen is om te appelleer ten opsigte van die huidige
respondent.
[4] Mnr. Fischer, namens die
respondent, het aangevoer dat die beperkingsklousule wat van krag sou
wees vir ‘n tydperk van 12 maande
op 9 Maart 2005 verstryk het, dit
wil sê ongeveer 5 dae voordat die aansoek om verlof om te appelleer
aangehoor is; gevolglik moet
hierdie Hof handel met die appèl uit
hoofde van die bepalings van Artikel 21A van die Hooggeregshofwet 59
van 1959, waarvan die
toepaslike sub-artikels soos volg lui:
“
1. Wanneer die geskilpunte by die
verhoor van enige siviele appèl na die appèl afdeling of enige
provinsiale afdeling of plaaslike
afdeling van die Hooggeregshof van
so aard is dat die uitspraak of verlangde bevel geen praktiese
uitwerking of gevolg sal hê nie,
kan die appèl op hierdie grond
alleen van die hand gewys word. ...
3. Behalwe in buitengewone
omstandighede word die vraag of die uitspraak of bevel geen praktiese
uitwerking of gevolg sou hê nie,
bepaal sonder verwysing na
oorweging van koste.”
[4] Mnr. Van Rhyn, namens die
appellant, het aangevoer dat ‘n uitspraak van die Volbank wel ‘n
“praktiese uitwerking” sal
hê wat hierdie hof noop om die appèl
aan te hoor; naamlik eerstens is daar ‘n belangrike regsvraag wat
beslis moet word en tweedens,
terwyl die huidige bevel staan, ontneem
dit die appellant van die instel van ‘n moontlike aksie om
skadevergoeding weens kontrakbreuk
teen die respondent.
[5] Wat die regsvraag betref, het die
Hof
a quo
met verwysing na die beslissing van
BASSON v
CHILWAN AND OTHERS
[1993] ZASCA 61
;
1993 (3) SA 742
(A), die volgende verklaar
(in paragraaf 8):
“
Voormelde uitspraak het myns
insiens op 8 Mei 1996 sterk onderskraging gekry toe die Grondwet, Wet
108 van 1996, as hoogste reg (cf.
artikel 2 Wet 108 van 1996) op die
wetboek geplaas was. Artikel 22 van die Grondwet verleen aan elke
burger die reg om ‘n bedryf,
beroep of professie te kies. Geen
regulering in die beoefening van die gekose professie, beroep of
bedryf wat as slawerny, knegskap
of dwangarbeid aangemerk kan word
sal egter geduld word nie (cf. artikel 13 van die Grondwet). Enige
kontrak wat dus bepaal dat
‘n persoon sy unieke en persoonlike
kundigheid, gawes, talente, bedrewenheid of vaardigheid slegs aan ‘n
bepaalde persoon of
instansie moet diensbaar stel, sal gevolglik as
‘n reël
contra bonos mores
wees.”
“
Die feite wat vir doeleindes van
hierdie aansoek aanvaar moet word, is die afleiding onvermydelik dat
die applikant wens te verhoed
dat eerste respondent vir ‘n periode
van 1 jaar binne die Republiek van Suid-Afrika sy persoonlike en
unieke talente, gawes, vaardighede,
bedrewenheid, en kundigheid,
hetsy tot voordeel van homself, hetsy tot voordeel van ‘n ander,
anders as applikant beskikbaar moet
stel of kan stel. Dit kan ook
anders gestel word; eerste respondent mag vir gemelde periode binne
die RSA slegs sy persoonlike
unieke vaardighede, kundighede, talente,
bedrewenheid en gawes in diens van applikant aanwend.
Die voorgestelde beperkings is myns
insiens in die omstandighede
contra bonos mores
en dus regtens
onafdwingbaar.”
[6] ‘n Strydige beslissing word
gevind in hierdie Afdeling in die saak van
THE POLYGRAPH CENTRE
- CENTRAL PROVINCES CC v VENTER & LIETECH
, (aansoeknommer
3992/2004 aangehoor op 9 Desember 2004 en gelewer op 13 Desember
2004).
[7] Ten opsigte van die Hof
a quo
se interpretasie van Artikel 22, verklaar Hattingh, R in laasgenoemde
saak die volgende:
“
20. Ek kan, met respek, my nie
vereenselwig met my geleerde kollega se standpunt nie.
21. Eerstens het Artikel 22 van die
Grondwet nie die regsposisie, soos dit verduidelik is in die MAGNA
ALLOYS-beslissing (
supra
) verander nie. ....
23. Tweedens word daar in Artikel 7
(2) van die Grondwet ‘n verpligting geplaas op die Staat om die
regte in die Handves van Regte
te eerbiedig, beskerm, bevorder en te
verwesenlik. ...
27. Die burger se voormelde regte
geniet slegs vertikale werking tussen Staat en burger (owerheid en
onderdaan) en dit het nie horisontale
werking tussen private
individue wat hulle belet om vryerlik met mekaar te kontrakteer ter
inkorting van, of beperking op, of selfs
afstanddoening van hulle
handelsvryheid nie.”
[8] Ten opsigte van die Hof
a quo
se interpretasie van Artikel 13, verklaar Hattingh, R die volgende:
“
[28] Wanneer twee kontrakspartye
sodanig met mekaar kontrakteer deurdat die een sy handelsvryheid
byvoorbeeld beperk, deur sy deskundigheid
en vaardigheid slegs aan
die ander party diensbaar te stel word dit gewis nie getref deur die
verbod teen slawerny, knegskap of dwangarbeid
nie.”
[9] Wat die beslegting
van
die regsvraag by die toepassing van Artikel 21A betref, verklaar
Farlam AR in
THE MERAK S.: SEA MELODY
ENTERPRISES SA v BULKTRANS (EUROPE) CORPORATION
2002 (4) SA 273
(HHA) op 276 H die volgende:
“
[4] In view of the importance of
the questions of law which arise in this matter, the frequency with
which they arise and the fact
that at the time of the decision in the
Court a quo and of the granting of leave to appeal those questions
were, as Mr Shaw for the
appellant put it, 'live issues', I am
satisfied that this is an appropriate matter for the exercise of this
Court's discretion to
allow the appeal to proceed:...”
Sien die bespreking van laasgenoemde
twee beslissings in Saner “Agreements in Restraint of Trade in
South Africa” (uitgegee deur
Butterworths, par. 14.9 op p. 14 –
15).
[10] ‘n Soortgelyke houding
is
ingeneem in
LAND EN
LANDBOUONTWIKKELINGSBANK VAN SUID-AFRIKA v CONRADIE
2005 (4) SA 506
(HHA) waar Mpati Adjunk- President op 512 [10] die
volgende verklaar:
“
[10] There is, however, a further
submission by counsel, viz that the questions of law at issue here
are of considerable importance
and are likely to arise frequently.”
Sien ook:
RAND WATER BOARD v
ROTEK INDUSTRIES (PTY) LTD
2003 (4) SA 58
(HHA) en die gesag
verwys na te
p. 61C – 63B.
[11] Partye is geregtig dat hulle
grondwet geïnterpreteer word as riglyn vir die toekoms. In
NATAL
RUGBY UNION v GOULD
1999 (1) SA (HHA) 432 verklaar Howie, AR
op 444 J – 445 B die volgende:
“
Had there been no appeal the
judgment of the Court below would in all probability have continued
to influence the procedure adopted
in respect of office bearer
elections at future union meetings. There was, of course, nothing
irregular or unfair in the procedures
adopted at the re-election
meeting, viewed purely in isolation, without regard to the
constitution. But the union does have this
constitution. It is the
chosen instrument by which the union's affairs are to be regulated
and the union, its office bearers and
council members are entitled to
have it interpreted in order to guide them for the future. In the
circumstances I consider that determination
of the appeal will, quite
apart from the issue of costs in the Court below, have a 'practical
effect or result' within the meaning
of s 21A of the Supreme Court
Act.”
[12] Dit is duidelik
dat daar huidiglik in hierdie Afdeling twee teenstrydige
hofbeslissings is oor die toepassing van Artikels 13 en 22 van die
Grondwet
ten opsigte van aansoeke van hierdie aard. Die beslissing
van beperkingsklousules kom taamlik dikwels voor hierdie hof, en is
dit
dus van belang dat ‘n Volbank regsekerheid daarstel ten opsigte
van welke uitspraak die korrekte is.
[13] Daar is ook die tweede aspek,
naamlik dat die appellant se aksie om skadevergoeding moontlik
gekortwiek kan word deur die Hof
a quo
se bevel, indien dit
staan, dat die beperkingsklousule
contra bonos mores
en
gevolglik onafdwingbaar is, en ‘n pleit van
res judicata
gehandhaaf word. In sy aansoek beweer die appellant dat indien die
aansoek teen die respondent nie toegestaan sou word nie, hy
onherstelbare
skade sou ly. Dit behoef geen betoog dat dit dikwels
moeilik is om skade te bewys wat spruit uit die openbaarmaking van
handelsgeheime
en is die remedie nie altyd bevredigend nie. Dit wil
glad nie sê dat sodanige skade inderdaad nie verhaal kan word nie.
In elk
geval kom dit voor dat daar ‘n realistiese moontlikheid is
om skade te bewys minstens ten opsigte van die verlies aan kommissie
as gevolg van die verkoping van die Royal Hotel te Bethlehem, waarna
hieronder verwys word. Appellant het dus
prima facie
aangetoon dat as gevolg van die weiering van die aansoek, hy skade
gely het. In hierdie opsig het die bevel dus ook “praktiese
uitwerking of gevolg” soos bedoel in Artikel 21A(1) van die
Hooggeregshofwet.
[14] Dit volg dus dat hierdie ‘n
gepaste geval is, in die uitoefening van hierdie hof se diskresie, om
toe te laat dat die huidige
appèl voortgaan. Die punt
in limine
kan dus nie slaag nie.
[15] Wat die meriete betref, kan
herhaal word dat die appellant aansoek gedoen het vir die afdwinging
van ‘n beperkingsklousule
waarvan die duur 12 (twaalf) maande sou
wees en die area die Republiek van Suid-Afrika. In klousule 17.3 van
die kontrak word vermeld
wat die respondent nie mag doen gedurende
die duur van die beperkingsklousule nie. Veral van groot belang is
die inhoud van paragraaf
17.2 van die ooreenkoms wat soos volg lui:
“
17.2 It is recorded and agreed
that:
the business is highly competitive;
the group has valuable trade
connections;
by reason of the Auctioneer’s
prior direct or indirect interest in the business, as well as his
appointment in terms hereof,
the Auctioneer has and will acquire
an in-depth knowledge of the confidential information;
should the Auctioneer sever this
association with the group and make the confidential information
available to a competitor
of the group or utilise such
confidential information in competition with the group, it would
cause the group to suffer considerable
financial loss;
it is accordingly necessary for the
company, in order to protect it and the groups goodwill and
legitimate proprietary interests
in the confidential information,
and other legitimate interests, to conclude an agreement with the
Auctioneer pursuant to which
the Auctioneer will be restrained in
certain respects.”
[16] Sedert ongeveer 2000 was die
respondent in diens van die appellant, maar is die kontrak eers in
November 2001 onderteken. In
Julie 2002 is die respondent aangestel
as ‘n direkteur van die appellant, en het hy ook gedien op die
uitvoerende komitee van die
Auction Alliance groep maatskappye wat
bykans landswyd besigheid gedoen het.
[17] Op die laatste op 1 April 2004
het respondent in diens getree van ‘n maatskappy bekend as Aucor
Free State (Pty) Ltd wat in
die Hof
a quo
as ‘n tweede
respondent gesiteer is. Die appellant se aansoek teen beide die
huidige respondent (eerste respondent in die Hof
a quo
) en die
tweede respondent in die Hof
a quo
was onsuksesvol. Die Hof
a
quo
het slegs verlof verleen om appèl aan te teken teen die
bevinding ten aansien van die huidige respondent, en dit is dan al
wat hier
ter sake is.
[18] Dit is gemene saak dat die groep
van maatskappye waarvan appellant lid is en die groep van maatskappye
waarvoor respondent tans
werk, direk met mekaar kompeteer, en
trouens, die belangrikste en grootste aandeel in die veilingsmark in
Suid-Afrika het. Alle
ander groepe wat spesialiseer in veilings van
vaste eiendom is nie eintlik noemenswaardig teenoor die rol wat
voormelde twee groepe
van maatskappye speel nie.
[19] Die respondent se houding soos
uiteengesit in die opponerende beëdigde verklaring was dat hy reeds
voor sy aanstelling by appellant
kennis van die afslaersbedryf
opgedoen het, en dat hy in Bethlehem as afslaer werksaam was. Hy het
voorts gekonstateer dat appellant
geen besigheidsgeheime het nie, en
dat die wyse waarop afslaersfirmas werk, algemeen bekend is, en dat
dit ook algemeen bekend is
wie die kliënte is van wie afslaers hulle
werk kry, en waar besigheid gesoek moet word (en dat dit dikwels by
likwidateurs of kurators
van insolvente boedels is). Respondent het
uitdruklik verklaar dat hy geen formules, metodes en/of werkwyses of
kliënte of ‘n
kliëntebasis vir die bedryf anders as waaroor hy
persoonlik beskik het by die appellant ontvang of geleer het nie. In
‘n mate
is hy ondersteun deur die tweede respondent in die Hof
a
quo
wat te kenne gegee het dat hulle maatskappy oor hulle eie
besigheidsplan beskik en glad nie belangstel in appellant se
werkswyse
of planne nie aangesien hulle ‘n werksplan het wat baie
suksesvol is.
[20] Appellant het in diepte
gerepliseer op applikant se ontkennings. Dit is onnodig om die
geheel daarvan uiteen te sit, maar van
die belangrikste besonderhede
word uiteengesit in gedeeltes van die repliserende verklaring waarna
daar hieronder verwys word. Met
verwysing na die konferensie wat
deur respondent bygewoon is, asook na vergaderings van die
uitvoerende komitee, word die volgende
gesê:
“
15.1.2 The National Sales
Conference, and various Exco meetings were highly confidential. All
BDM’s and directors which included
First Respondent, who were
present were advised of the confidential nature thereof. At the
sales conference we discussed issues
that were highly confidential
and not known to anyone in the industry. These issues included
amongst other things the following:-
Our general sales strategy
Our sales figures
Our net profits
Our black economic empowerment plans
Our plan for transformation
Our launch of a product to conduct
multiple real estate auctions
Our vision statement and where the
company is planning to focus over the next five years which included
objectives and strategies
for finance, operations, marketing and
sales
I submit further that these
meetings covered the public relations strategy and media planning,
our sales and commission figures
for all BDM’s including First
Respondent, our launch of a product for prestigious property
auctions, our international plans
with Dovebid Incorporated (and
how this will be launched in the African market) the launching of
a host of new marketing materials,
new innovations, and new
branding materials, a unique customer service plan, confidential
figures relating to advertising expenditure,
marketing
expenditure, our data base management system, our premier client
list and our regional branch management reports.
15.1.4 Of importance to submit is that
there are many companies conducting similar business as Applicant who
would find the information
discussed in these meetings invaluable to
their businesses. First Respondent was privy to a host of
information which is totally
unique to AA Group and that any other
competitor would find invaluable if they could obtain it.
15.1.5 At the sales meetings Applicant
and its various BDM’s discussed at length the strategies to
complete successfully against
Second Respondent – as well as any
other competitor in the industry – and First Respondent was present
at all these meetings.
[21] Ook kan daar, byvoorbeeld, na die
volgende gedeeltes verwys word:
“
23.1.2 On 21 June 2003, Ronen
Jackson and I flew to Bloemfontein to launch our new sales strategy
to First Respondent and Jordaan.
This was specifically designed in a
power point format together with a host of glossy marketing materials
as to how to approach
the non-liquidation market. First Respondent
did not arrive at the meeting. However and on Monday 23 June 2003 he
telephoned me
to apologise and subsequently came to Johannesburg
where Ronen spent the morning launching the new sales strategy and
teaching and
training him how, when and which corporate clients and
private individuals should be approached on a pro-active basis. This
strategy
was a definite shift from the previous sales and marketing
approach followed by Applicant and formed a new formal strategy to
adjust
to the changing market conditions that Applicant found itself
operating in.
First Respondent was greatly
enthused about Applicant’s new focus on non-insolvency work and
together with Ronen Jackson they
worked on a strategy to obtain
this type of work. On or about 17 July 2003 First Respondent and
Ronen Jackson visited one
Kevin of Durban Roodepoort Deep Mining
Company in an effort to obtain business from this company. Ronen
Jackson presented
Applicant’s new corporate presentation to
Kevin in the presence of First Respondent. The meeting had the
dual purpose of
canvassing for work and at the same time served as
training for First Respondent on Applicant’s new presentation
procedures
had adopted.”
[22] Dit is maar enkele gevalle wat in
die repliserende verklaring vermeld word. Dit word gestaaf deur
aanhegting van notules van
sodanige vergaderings waarin uiteengesit
word wat tydens die vergaderings bespreek is, en dat respondent
teenwoordig was. Uit die
aard van die saak sou dit vir appellant se
vernaamste mededinger van groot waarde gewees het om presies die
appellant se strategie
en werkswyse ten opsigte van bogemelde aspekte
te weet.
[23] Respondent erken self in ‘n
skrywe gerig aan appellant op 9 Februarie 2004 dat hy baie geleer het
van die appellant:
“
I have learned so much from Auction
Alliance during this time and have gained a lot of valuable
experience in the auction industry.”
Dit word ook herhaal in ‘n e-pos
gerig deur respondent aan applikant se deponent op 11 Februarie 2004
(Bylae RL17).
[24] Applikant se weergawe word ook
gestaaf deur die beëdigde verklaring van Sylvia Tromp, en veral die
brief gedateer 3 April 2004
wat by haar verklaring aangeheg word, is
insiggewend. Die respondent se mededelings dat daar ‘n intieme
verhouding tussen hulle
was en dat sy as gevolg van respondent se
optrede teenoor haar wraaksugtig sou wees, staaf nie noodwendig die
respondent se implikasie
dat sy leuens vertel nie. Die respondent
het immers ook ‘n motief om leuens te vertel.
[25] In die tweede respondent (in die
Hof
a quo
) se opponerende beëdigde verklaring word die
volgende gesê:
“
35.3 Wat egter ter saaklik is, is
dat die maatskappy
Aucor Bloemfontein (Pty) Limited
het oor
baie jare heen lank voordat die applikant nog bestaan het, reeds al
sy metodes, filosofieë, bemarkingsbeleid, ens. geformuleer
en dit is
‘n wenplan.. Die
Aucor-groep
skroom nie om daarop te roem
dat hulle ‘n wenplan het nie. Dit is die enigste rede waarom hulle
oor al die jare met soveel sukses
die leier in die mark geword het
van hierdie tipe van besigheid.
Daarom sal die filosofieë,
beleid, metodes, ens. van die applikant vir die
Aucor-groep
geen waarde hê nie en stel ons glad nie belang daarin nie. Ons
sal nie eers probeer vasstel wat die metodes is nie.”
[26] Daar word oor en oor herhaal dat
die betrokke firma ‘n gevestigde besigheidsopset het met jarelange
beleid, filosofieë, eie
bemarkingsmetodes ensovoorts. Daar kan ook
verwys word na die volgende gedeelte:
“
37.8 Die bemarkingstrategie van
Aucor Bloemfontein (Pty) Limited
sluit in dat daar onmiddellik
vanaf die ontstaan van ‘n tak, skakeling bewerkstellig word met
alle likwidateurs, finansiële instellings,
prokureurs, ens. Ons het
reeds baie lank gelede en lank voordat die eerste applikant by ons in
diens getree het, hierdie proses
van stapel gestuur. Ek wil sonder
vrees vir teenspraak stel dat alle likwidateurs in die Vrystaat en
alle finansieringinstellings
en alle ander bronne van veilings nie
net bewus is van die bestaan van
Aucor Bloemfontein (Pty) Limited
nie, maar reeds ‘n besigheidsverhouding met die maatskappy het.
Dit is ook tot ‘n groot mate te wyte aan die feit dat ons deel
van
die
Aucor-groep
vorm wat oor die verloop van baie jare so ‘n
verhouding opgebou het. Daar kan net hier bygevoeg word dat
Aucor
hoofkantoor lank voor die opening van die kantoor te Bloemfontein,
kennisgewings vir al die instansies versend het en reeds werk
gewerf
het vir die Bloemfontein tak.”
Die advokate namens appellant het
tereg ten tyde van argument klem daarop gelê dat dit duidelik is dat
hierdie groep van maatskappye
‘n plan, metodes, filosofieë,
werkswyses ens. het wat hulle seersekerlik nie graag aan ‘n
mededinger sou wou openbaar nie.
[27] Die gesaghebbende beslissing wat
van toepassing is op beperkingsklousules is nog steeds dié van
MAGNA
ALLOYS AND RESEARCH (SA) (PTY) LTD v ELLIS
[1984] ZASCA 116
;
1984 (4) SA 874
(A). Dit is dus duidelik dat ten einde die bepalings van die
beperkingsklousule vry te spring, daar ‘n bewyslas op die
respondent
rus om te bewys dat:
(a) die beperkingsklousule inderdaad
‘n inperking van respondent se vryheid om sy beroep uit te oefen,
daarstel.
(b) Die afdwinging van die
beperkingsklousule indruis teen die openbare belang –
MAGNA
ALLOYS
(
supra
) te 893.
Sien
NEL v DRILEC (PTY) LTD
1976 (3) SA 79
(D) te 81 G.
Die beslissing tot die teendeel in
CANOA KWAZULU NATAL (PTY) LTD h/a CANON OFFICE OUTOMATION v
BOOTH AND ANOTHER
2004 (1) BCLR 39
is teenstrydig met ‘n
beslissing wat in hierdie hof aanvaar word. Sien
WALTONS
STATIONERY CO (EDMS) BPK v FOURIE EN ‘N ANDER
1994 (4) SA
507
(O) te 511 E – G;
FIDELITY GUARDS HOLDINGS (PTY)
LTD t/a FIDELITY GUARDS v PEARMAIN
2001 (2) SA 853
(SOK);
KNOX D'ARCY LTD AND ANOTHER v
SHAW AND ANOTHER
1996 (2) SA 651
(W) TE 661 (D).
[28] Die respondent het aangevoer dat
hy self belangrike kontakte opgebou het. In
RAWLINS AND
ANOTHER v CARAVAN TRUCK (PTY) LTD
[1992] ZASCA 204
;
1993 (1) SA 537
(A) te 541
B – H word die volgende gesê:
“
The need of an employer to protect
his trade connections arises where the employee has access to
customers and is in a position to
build up a particular relationship
with the customers so that when he leaves the employer's service he
could easily induce the customers
to follow him to a new business
(Joubert General Principles of the Law of Contract at 149). Heydon
The Restraint of Trade Doctrine
(1971) at 108, quoting an American
case, says that the 'customer contact' doctrine depends on the notion
that
'the employee, by contact with the
customer, gets the customer so strongly attached to him that when the
employee quits and joins
a rival he automatically carries the
customer with him in his pocket'.”
[29] Dit is slegs nodig vir die
appellant om aan te toon dat die respondent potensieel in staat is om
sy handelsgeheime te misbruik.
Dit is nie nodig om te bewys dat hy
dit inderdaad doen nie. ‘n Situasie soortgelyk aan die huidige was
van toepassing in die
beslissing van
IIR SOUTH AFRICA BV
(INCORPORATED IN THE NETHERLANDS) t/a INSTITUTE FOR INTERNATIONAL
RESEARCH v TARITA AND OTHERS
2004 (4) SA 156
(WLD) en veral
die volgende gedeelte op bl. 166 H – I van belang is:
“
Both first and second respondents
deny that they had used any confidential information or trade secrets
in promoting the business
of the third respondent or had communicated
or would communicate any such information to the third respondent. As
will appear, I
cannot find that the first and second respondents have
indeed communicated such information to the third respondent but in
my view
the restraint is nevertheless enforceable and should be
enforced for the reasons given by me in
BHT Water Treatment (Pty)
Ltd v Leslie and Another
1993 (1) SA 47
(W) at 57H - 58D. In
short, the applicant has endeavoured to safeguard itself against the
unpoliceable danger of the first and second
respondents communicating
its trade secrets to a rival concern after entering their employ. The
risk that the respondents will do
so is one which the applicant does
not have to run and neither is it incumbent upon the applicant to
inquire into the
bona fides
of the first and second
respondents and demonstrate that they are
mala fides
before
being allowed to enforce its contractually agreed right to restrain
the first and second respondents from entering the employ
of a direct
competitor.”
[30] Dit is wel so dat die beginsels
van
PLASCON-EVANS PAINTS LTD v VAN RIEBEECK PAINTS (PTY) LTD
[1984] ZASCA 51
;
1984 (3) SA 623
(A) van toepassing is, maar het die Hof
a quo
,
myns insiens, fouteer in die volgende opsigte:
(a) Deur nie die saak te benader
vanuit die oogpunt dat die bewyslas nog steeds op respondent gerus
het om aan te dui dat die beperkingsklousule
onredelik is, en nie
afgedwing moes word nie.
(b) Deur as uitgangspunt die beginsel
dat ‘n persoon se unieke talente, gawes, kundigheid, bedrewenheid,
vaardigheid en persoonlikheid
nooit deur ‘n ander in beslag geneem
kan word nie, te aanvaar, en die saak vanuit daardie oogpunt te
benader na aanleiding en slegs
van een
dictum
in die
beslissing van
BASSON v CHILWAN AND OTHERS
[1993] ZASCA 61
;
1993 (3) SA
742
(A) te 778 C – D. In hierdie beslissing is beklemtoon dat die
uitgangspunt in
MAGNA ALLOYS
(
supra
) dat die
bepaling geag word afdwingbaar te wees steeds geldig is. Die vier
vrae wat die geleerde Appèlregter in die beslissing
stel, is die
volgende:
“
(a) Is daar 'n belang van die een
party wat na afloop van die ooreenkoms beskerming verdien?
(b) Word so 'n belang deur die ander
party in gedrang gebring?
(c) Indien wel, weeg sodanige belang
kwalitatief en kwantitatief op teen die belang van die ander party
dat hy ekonomies nie onaktief
en onproduktief moet wees nie?
(d) Is daar 'n ander faset van
openbare belang wat met die verhouding tussen die partye niks te make
het nie maar wat verg dat die
beperking gehandhaaf moet word, al dan
nie?”
(c) Deur bewustelik, of onbewustelik,
te aanvaar dat die beginsels soos uiteengesit in artikel 13 van die
Grondwet (Nr. 108 van 1996)
relevant is tot die beoordeling van
hierdie aansoek. Hier is geen sprake van knegskap of dwangarbeid
nie, nog minder van slawerny.
Die respondent kon sekerlik enige
ander werk as dié van afslaer gedurende die betrokke jaar aanvaar.
Die
POLYGRAPH CENTRE
–
beslissing,
supra
,
is dan in dié opsig korrek.
(d) Deur nie respondent se erkennings
in die dienskontrak (bo en behalwe die bewyslas hierbo reeds na
verwys) as ‘n faktor in aanmerking
te neem by die beoordeling van
die geheel van die feite, en veral by die oorweging van die vraag of
respondent se ontkennings kan
opgaan al dan nie. Dit is natuurlik so
dat dit wat in ‘n kontrak erken word, nie noodwendig die waarheid
hoef te wees nie, maar
indien ‘n sakeman so ‘n erkenning gemaak
het, moet hy minstens redes aantoon waarom sodanige erkenning nie
bindend is nie.
(e) Deur nie in ag te neem dat dit oor
die algemeen onwenslik is om in geskilpunte van hierdie aard, naamlik
of ‘n beperkingsklousule
afgedwing moet word al dan nie, die saak
na mondelinge getuienis te verwys. Daar was dan ook geen versoek in
dié verband deur enigeen
van die partye nie. Die kern van hierdie
saak is daarin geleë dat die appellant in sy stawende beëdigde
verklaring soos aangevul
deur die reeds aangehaalde gedeeltes van sy
repliserende verklaring aangedui het dat respondent deur die kennis
wat hy in die binnekring
opgedoen het (of kon opdoen) van appellant
se strategieë, nuwe produkte, swart bemagtigingsplanne,
prysstruktuur, ensovoorts vir
appellant kon benadeel indien dit aan
‘n kompeterende afslaersfirma oorgedra word, iets wat eintlik
vanself spreek. Appellant
het derhalwe aangetoon dat hy ‘n belang
het wat beskerming
behoef
. Die respondent probeer met ‘n
lang omhaal van woorde in sy opponerende verklaring aandui dat hy,
ten spyte van sy erkennings
in die kontrak en in die aangehaalde
briewe, niks geleer het, dat daar niks was om te leer of uit te vind
by die appellant nie en
dat die werking van die afslaersbedryf (soos
appellant dit toepas) algemene kennis in die betrokke bedryf is (al
het sy huidige maatskappy
‘n “wenresep” - dit wil sê iets wat
seer sekerlik nie algemene kennis is nie). Om so ‘n beweerde,
feitedispuut na mondelinge
getuienis te verwys, sou heelwaarskynlik
die afdwinging van die beperkingsklousule verydel. Die Hof
a quo
kon deur ag te slaan op die bewyslas, die inherente onwaarskynlikhede
en die erkennings hierbo vermeld, die saak beslis op die stukke
en in
alle opsigte voldoen het aan die beginsels soos uiteengesit in die
PLASCON-EVANS PAINT
– saak,
supra
.
(f) Deur buite rekening te laat dat
die hof by aansoeke van hierdie aard wel op die waarskynlikhede kon
let, en op grond van die prentjie
as geheel (d.w.s die totaliteit van
feite vermeld en gepaardgaande met die waarskynlikhede ten opsigte
daarvan) ‘n oordeel kon
vel of die respondent se ontkennings en
teenargumente gehandhaaf moes word (of ten minste in die uitspraak ‘n
aanduiding moes verskaf
het dat dit gedoen is).
[31] Hierdie is ‘n tipiese geval
waar die beperking bedoel is om ‘n werknemer te belet om na
handelsmededingers oor te loop en
dat die werknemer slegs belet word
om vir ‘n periode van een jaar in direkte opposisie tot die
appellant op te tree.
[32] Onses insiens, is die duur van
die beperking, naamlik een jaar, uiters billik in die omstandighede,
en is daar ook ‘n saak
uitgemaak dat die area (die Republiek van
Suid-Afrika) ook redelik is, aangesien die twee groot groepe
maatskappye landswyd met mekaar
kompeteer. Die blote feit dat die
appellant bereid was om die toegewing te maak dat indien die hof nie
tevrede was om die klousule
in die hele area af te dwing nie, die
betrokke area verminder kon word, behoort, myns insiens, nie teen die
appelant gehou te gewees
het nie, maar juis in sy guns te tel. Die
feit dat dit slegs tydens argument geopper is, beïnvloed, onses
insiens, ook nie hierdie
aspek van die saak nie. Daar is voldoende
aanvaarbare feitebewerings dat die beperking tot appellant se nadeel
minstens in die Vrystaat
(en moontlik selfs in die hele Suid-Afrika)
oortree kon word. Dit is trouens nie nodig om op hierdie aspek
verder in te gaan nie
in die lig van die feit dat die tydperk van die
beperkingsklousule reeds verstreke is.
[33] Indien daar op die feite van die
aansoek as geheel gelet word, asook op die waarskynlikhede, is die
afleiding geregverdig dat
appellant ‘n beskermbare belang gehad
het, en dat die beskerming van sodanige belang nie teen die openbare
sedes was nie, en dat
applikant die moontlikheid van die oortreding
van die klousule bewys het. Die vrae geopper in
BASSON v
CHILWAN
,
supra
, (vermeld in paragraaf 27(b) hiervan)
moet dus almal positief beantwoord word, bo en behalwe respondent se
erkenning van die redes
vir die beperking in die kontrak. Indien
daar gelet word op die detail van die bewerings ten aansien van die
verkoping van die Royal
Hotel op Bethlehem, is die appellant se
weergawe, soos in detail gestaaf deur paragraaf 5.6 van Sylvia Tromp
se verklaring, veel
meer waarskynlik as die weergawes wat deur beide
respondente geopper is, en wat in elk geval nie ooreenstem nie.
Appellant (selfs
indien hy die bewyslas gedra het) het derhalwe
aangetoon nie alleen dat hy ‘n redelike beperkingsklousule beding
het nie, maar
ook dat respondent bereid was om dit te oortree, en dat
daar rede was om te glo dat hy dit in die toekoms verder sou oortree.
[34] In die lig van die feit dat die
tydperk vir die afdwinging van die beperkingsklousule reeds verstreke
is, sal dit geen doel dien
om die bevel wat aanvanklik gevra is in
die plek te stel van die Hof
a quo
se bevel nie, en sal dit
voldoende wees dat dit bloot verklaar word dat die beperkingsklousule
afdwingbaar is. Vergelyk
THE MERAK S.: SEA
MELODY ENTERPRISES SA
– saak te 281 A – B. Wat
die koste betref, meen ons dat die koste aangegaan op 15 April 2004
koste in die geding behoort te
wees en dat daar nie ‘n saak
uitgemaak is dat prokureur en kliënt koste geregverdig is nie. Daar
is ook nie gevra vir koste van
twee advokate in die Hof
a quo
nie.
[35] In die lig van al die oorwegings
meen ons dat die appèl moet slaag met koste (wat die koste van twee
advokate insluit), en dat
die bevel van die Hof
a quo
(in die
lig van die omstandighede van hierdie saak) tersyde gestel behoort te
word, en vervang moet word met die volgende bevel:
Dat applikant geregtig is om die
beperkingsklousule af te dwing teen eerste respondent;
Dat die aansoek teen tweede
respondent afgewys word met koste (met insluiting van die koste van
15 April 2004);
Dat die eerste respondent die koste
van die applikant moet betaal (met insluiting van die koste van 15
April 2004).
________________
S.P.B. HANCKE, R
______________
G.F. WRIGHT, R
Namens
die appellant: Adv. A.J.R. van Rhyn SC
Bygestaan
deur:
Adv.
S.J. Reinders
In
opdrag van:
Honey
Prokureurs
BLOEMFONTEIN
Namens
die respondent: Adv. P.U. Fischer
In
opdrag van:
Symington
& De Kok
BLOEMFONTEIN
IN
DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA
(ORANJE
VRYSTAATSE PROVINSIALE AFDELING)
APPèL Nr. : A72/2005
In
die appèl tussen:-
AUCTION
ALLIANCE VRYSTAAT (PTY) LTD
Appellant
en
FRANZ
OTTO BOBBERT
Respondent
_____________________________________________________
CORAM:
MALHERBE
RP
et
HANCKE R
et
WRIGHT R
_____________________________________________________
AANGEHOOR
OP:
20 FEBRUARIE 2006
_____________________________________________________
UITSPRAAK
DEUR:
MALHERBE RP
_____________________________________________________
GELEWER
OP:
30 MAART 2006
_____________________________________________________
Die stukke in hierdie aangeleentheid
is in beide Afrikaans en Engels. Die uitspraak van die Hof
a quo
is in Afrikaans en die argumente namens appellant op appèl is in
Afrikaans voorgedra. Die uitspraak van my kollegas is ook in
Afrikaans.
Ek vind dit gerieflik om hierdie uitspraak in Afrikaans
te skryf.
Ek het die voorreg gehad om die
uitspraak van my kollegas Hancke en Wright te lees. Ek stem, met
eerbied, nie met hulle saam nie.
Aangesien hierdie ‘n
minderheidsuitspraak is, word die feite nie herhaal nie behalwe
insoverre dit nodig is om my gevolgtrekkings
te motiveer. Ek verwys
hierna na my kollegas se uitspraak as “die hoofuitspraak”.
ARTIKEL 21A VAN DIE
HOOGGEREGSHOFWET
Namens appellant is daar twee redes
aangevoer waarom hierdie Hof nie die appèl ingevolge artikel 21A(1)
sal afwys nie, te wete
(a) die bestaan van ‘n belangrike
regsvraag wat beslis behoort te word; en
(b) dat indien die meriete nie
aangehoor word nie, dit appellant sal benadeel in ‘n moontlike
toekomstige skade-vergoedingsaksie
teen respondent.
Die belangrike regsvraag
Mnr. Van Rhyn het veral gesteun op die
passasie in
THE MERAK S: SEA MELODY ENTERPRISES SA v BULKTRANS
(EUROPE) CORPORATION
2002 (4) SA 273
(HHA) op p. 276 H waarna
met goedkeuring verwys is in
LAND- EN LANDBOU-ONTWIKKELINGSBANK
VAN SUID-AFRIKA v CONRADIE
2005 (4) SA 506
(HHA) op p. 511 C
– D in die volgende woorde:
“
Where, for example, questions of
law, which are likely to arise frequently, are at issue a court of
appeal may hear the merits of
the appeal and pronounce upon it.”
Sy betoog kan soos volg saamgevat
word: Litigasie omtrent beperkingsklousules kom redelik dikwels voor.
Daar is twee teenstrydige
uitsprake in hierdie Afdeling, nl. die een
van Van Coppenhagen R in die Hof
a quo
en die ongerapporteerde
uitspraak van Hattingh R in die
POLYGRAPH CENTRE
–
saak. Dit is belangrik dat regsekerheid verkry word deur ‘n
uitspraak van hierdie Hof.
In die hoofuitspraak aanvaar my
kollegas hierdie betoog byna woordeliks.
Eerstens, is dit, met eerbied, nie
korrek dat die genoemde twee beslissings in hierdie Afdeling
teenstrydig is “
oor die interpretasie van artikels 13 en 22 van
die Grondwet
” nie. Van Coppenhagen R interpreteer glad nie die
twee artikels nie. Hy haal hulle slegs aan en sê dan bloot dat
hulle die volgende
passasie (wat nie in die hoofuitspraak aangehaal
word nie) uit die
BASSON
– uitspraak onderskraag.
“
In essence, the Chilwans are
seeking to prevent Basson from using his skill and experience, and
his innate or acquired abilities,
to the potential detriment of their
investment. In this respect the case bears no resemblance to the
case of the seller and buyer
of a business. On the contrary, it
approximates closely to the case of an employer and employee
relationship in one respect. In
relation to such cases it has often
been said in the authorities that a man’s skills and abilities are
a part of himself and that
he cannot ordinarily be precluded from
making use of them by a contract in restraint of trade.”
Hierdie passasie in die uitspraak van
Botha AR vorm deel van die meerderheidsuitsprake. Dieselfde gedagte
word in die uitspraak van
Nienaber AR (met wie Botha AR volkome
saamstem: p. 776 H) soos volg uitgedruk op pp. 772 J – 773 D:
“
Klousule 11 van die ooreenkoms is
‘n blatante poging om ‘n
monopolie
oor Basson se
bekwaamheid, vaardigheid en kundigheid as ‘n busbakbouer te verwerf
...”
(My onderstreping).
Op sterkte van die
BASSON
– beslissing was Van Coppenhagen R derhalwe korrek deur te sê dat
‘n kontrak
“
wat bepaal dat ‘n persoon sy
unieke en persoonlike kundigheid, gawes, talente, bedrewenheid of
vaardigheid slegs aan ‘n bepaalde
persoon of instansie moet
diensbaar stel ... as ‘n reël
contra bonos mores
is”.
Tweedens, het Van Coppenhagen R
nie
bevind dat artikel 22 van die Grondwet
“
die regsposisie, soos dit
verduidelik is in die MAGNA ALLOYS - beslissing, verander nie”
soos wat Hattingh R in paragraaf 21
van sy uitspraak in die
POLYGRAPH
– saak in die
volgende woorde sê:
“
Eerstens het artikel 22 van die
Grondwet nie die regsposisie, soos dit verduidelik is in die MAGNA
ALLOYS beslissing (
supra
), verander nie.”
Alhoewel Van Coppenhagen R nie
uitdruklik na die
MAGNA ALLOYS
– beslissing verwys
nie, word daar in die
BASSON
– beslissing (waarna hy
wel verwys) by herhaling na die
MAGNA ALLOYS
–
beslissing verwys en word die regsposisie in laasgenoemde saak as die
geldende reg aanvaar. Die uitspraak in die Hof
a quo
bevat
geen aanduiding hoegenaamd dat daar afgewyk word van die
MAGNA
ALLOYS
– beslissing nie.
Die belangrikste oorweging is egter
dat die geleerde Regter
a quo
nie sy bevinding op artikel 13
van die Grondwet gebaseer het nie. Die hoeksteen van sy bevinding is
paragraaf 9 van sy uitspraak
wat soos volg lui:
“
[9] Op die feite wat vir doeleindes
van hierdie aansoek aanvaar moet word, is die afleiding onvermydelik
dat applikant wens te verhoed
dat eerste respondent vir ‘n periode
van een jaar binne die Republiek van Suid-Afrika sy persoonlike en
unieke talente, gawes,
vaardighede, bedrewenheid, en kundigheid,
hetsy tot voordeel van homself hetsy tot voordeel van ‘n ander,
anders as applikant beskikbaar
moet stel of kan stel. Dit kan ook
anders gestel word: eerste respondent mag vir gemelde periode binne
die RSA slegs sy persoonlike
unieke vaardighede, kundighede, talente,
bedrewendheid en gawes in diens van applikant aanwend.
Die voorgestelde beperkings is myns
insiens in die omstandighede
contra bonos mores
en dus regtens
onafdwingbaar.”
Tydens sy betoog voor ons het Mnr. Van
Rhyn ons dan ook meegedeel dat Van Coppenhagen R tydens die aansoek
om verlof om te appelleer
opgemerk het
“dat hy nie eintlik op artikel 13
beslis het nie.”
Ek verstaan ook sy uitspraak so.
Na my mening is daar nie twee
teenstrydige uitsprake in hierdie Afdeling nie en derhalwe ook nie ‘n
belangrike regsvraag wat in
die onderhawige appèl beslis moet word
nie.
Appellant se moontlike
toekomstige skadevergoedingsaksie
Mnr. Van Rhyn het in betoog toegegee
dat ‘n bevel soos aangevra in paragrawe 2.1 – 2.3 van die
Kennisgewing van Mosie geen praktiese
uitwerking of gevolg sal hê
nie omdat die periode van twaalf maande waartydens die beperking sou
geld, lank reeds afgeloop het.
Hy het nietemin
volhard om vir so ‘n bevel te vra.
In sy aanvullende
Hoofpunte van Betoog wat op 24 Februarie 2006 ontvang is, betoog hy
egter soos volg:
“
3.
Namens Appellant word aan die hand
gedoen dat dit nie geargumenteer kan word dat die geskilpunte by die
verhoor van die appèl van
so ‘n aard is dat die uitspraak geen
praktiese uitwerking of gevolg sal hê nie. Die geskilpunte tussen
die partye behels onder
andere die vraag na die afdwingbaarheid van
die kontrak (die handelsbeperking) tussen die partye. Die hof
a
quo
het bevind dat enige kontrak wat bepaal dat ‘n persoon sy
unieke en persoonlike kundigheid, gawes, talente, bedrewenheid of
vaardigheid
slegs aan ‘n bepaalde persoon of instansie moet
diensbaar stel, as ‘n reël
contra bonos mores
sal wees,
onder andere met verwysing na die bepalings van Artikel 13 van die
Grondwet.
Die Agbare hof
a quo
bevind dan
dat die voorgestelde beperkings (met verwysing na Applikant se
kontrak) in die omstandighede
contra bonos mores
is en
derhalwe regtens onafdwingbaar is.
4.
Dit is duidelik dat hierdie bevel van
die agbare hof
a quo
die effek het om te verklaar dat die
kontrak tussen die partye nie afdwingbaar is nie. Die gevolg hiervan
is dat die Appellant,
ten spyte van die feit dat hy gekontrakteer het
met die Respondent, nie in staat is om enige skadevergoedingsaksie
teen Respondent
in te stel nie. Die hof
a quo
het, met
eerbied, reeds ‘n finale bevel rakende die kontrak gegee. Indien
die Appellant dagvaar vir skadevergoeding voortspruitend
uit die
verbreking van die kontrak, is die geldigheid van die kontrak
res
iudicata
. Daar kan gevolglik geen sprake daarvan wees dat die
geskilpunte in die aansoek van so ‘n aard is dat ‘n ander
uitspraak geen
praktiese uitwerking of gevolg sal hê nie.”
Dit is ook soos my kollegas die betoog
verstaan soos blyk uit paragraaf 13 van die hoofuitspraak.
Die
moontlikheid
dat ‘n
moontlike
skadevergoedingsaksie deur appellant gekortwiek kan
word indien die Hof
a quo
se bevel bly staan, word gebaseer op
wat applikant in paragrawe 43 en 44 van sy funderende beëdigde
verklaring sê onder die opskrif
“LEGAL SUBMISSIONS”:
“
43. The industry in which Applicant
is engaged is highly competitive and the Applicant’s business will
suffer irreparable harm should
the First Respondent be permitted to
breach the terms of the restraint of trade agreed to by him. The
First Respondent will be in
a position to divulge the Applicant’s
trade secrets and confidential information to the Second Respondent.
In addition the First
Respondent will be in the ideal position to
assist the Second Respondent in enticing the Applicant’s and the
Group’s clientele
away from it.
44. The Applicant has no other
satisfactory remedies other than the interim and final interdicts
which it seeks in these proceedings.”
Dit moet in gedagte gehou word dat
hierdie bewerings noodsaaklik is vir die verkryging van ‘n tydelike
interdik met onmiddellike
werking soos wat inderdaad in die
vooruitsig gestel is in die Kennisgewing van Mosie. Behalwe wat van
die Balie af meegedeel is,
is daar geen ander inligting oor die
moontlike
skadevergoedingsaksie nie. Dit hang in werklikheid
in die lug.
In die toonaangewende uitspraak in
PREMIER, PROVINSIE MPUMALANGA, EN 'N ANDER v GROBLERSDALSE
STADSRAAD
1998 (2) SA 1136
(HHA) op p. 1141 D – F lui die
eenparige uitspraak van die Hof soos volg:
“
Die artikel is, myns insiens,
daarop gerig om die drukkende werklas op Howe van appèl, insluitende
en miskien veral hierdie Hof,
te verlig. Dit breek weg van die
destydse vae begrippe soos 'abstrak', 'akademies' of 'hipoteties', as
maatstawwe vir die uitoefening
van 'n Hof van appèl se bevoegdheid
om 'n appèl nie aan te hoor nie. Dit stel nou 'n direkte en
positiewe toets: sal die uitspraak
of bevel 'n praktiese uitwerking
of gevolg hê? Gesien die doel en die duidelike betekenis van hierdie
formulering, is die vraag
of die uitspraak
in die geding voor die
Hof
'n praktiese uitwerking of gevolg het en nie of dit vir 'n
hipotetiese toekomstige geding van belang mag wees nie
.”
(My onderstreping).
Hierdie passasie is met goedkeuring na
verwys in ‘n aantal latere beslissings deur die Hoogste Hof van
Appèl waarna ons ook verwys
is o.a.
RAND WATER BOARD v ROTEK
INDUSTRIES (PTY) LTD
2003 (4) SA 58
(HHA) op p. 61 D – E;
COIN SECURITY GROUP (PTY) LTD v SA NATIONAL UNION FOR SECURITY
OFFICERS AND OTHERS
[2000] ZASCA 137
;
2001 (2) SA 872
(HHA) op p. 875 A – B.
In
PORT ELIZABETH MUNICIPALITY v SMIT
2002 (4) SA 241
(HHA) word dieselfde beginsel neergelê in die volgende woorde op pp.
246 J – 247 D:
[7] It can be argued, I think, that s
21A is premised upon the existence of an
issue
subsisting
between the parties to the litigation which requires
to be decided. According to this argument s 21A would only afford
this Court
a discretion not to entertain an appeal when there is
still a
subsisting
issue
or
lis
between the parties the resolution of which, for some or other
reason, has become academic or hypothetical. When there is no longer
any
issue
between the parties, for instance because all issues
that formerly existed were resolved by agreement, there is no
'appeal' that
this Court has any discretion or power to deal with.
This argument appears to be supported by what Viscount Simon said in
Sun Life Assurance Company of Canada v Jervis
[1944] AC 111
(HL) at 114, when he said, with reference to facts very similar to
those under present consideration:
'. . . I think it is an essential
quality of an appeal fit to be disposed of by this House that there
should exist between the parties
a matter in actual controversy
which the House undertakes to decide as a
living issue
.'
Consequently, he found that in a
matter where there was no
existing lis
between the parties the
appeal should be dismissed on that ground alone.”
(My onderstreping).
Die afdwing van die beperkingsklousule
vir twaalf maande vanaf 9 Februarie 2004 (soos wat namens appellant
tydens betoog gevra is)
kan geen praktiese uitwerking of gevolg vir
die partye hê nie. Dit is net eenvoudig nie meer ‘n “subsisting
issue or lis”
of “a matter in actual controversy” of “a
living issue” nie.
Ek meen derhalwe dat die appèl op
grond van die bepalings van artikel 21A van die Hooggeregshofwet van
die hand gewys moet word.
Indien ek fouteer in bostaande
bevinding meen ek dat die appèl op die meriete ook nie kan slaag
nie. Die vernaamste argument wat
namens appellant aangevoer is, is
dat die geleerde Verhoorregter die sg.
PLASCON-EVANS
–
beginsel te streng toegepas het en moes bevind het dat respondent se
ontkennings van appellant se bewerings
“so far-fetched or clearly
untenable”
is dat dit op die stukke verwerp moes
gewees het. (Sien
PLASCON-EVANS PAINTS LTD v VAN RIEBEECK
PAINTS (PTY) LTD
[1984] ZASCA 51
;
1984 (3) SA 623
(A) op pp. 634 E – 635 C).
Ten einde te beslis of respondent se ontkennings vergesog of
onhoudbaar is, is dit ongelukkig nodig
om groot dele van die stukke
volledig aan te haal om die teenstrydige bewerings van die partye in
perspektief te plaas. Die tersaaklike
gedeeltes van appellant se
funderende stukke lui soos volg:
“
10. By virtue of the positions held
by First Respondent, First Respondent was privy to Applicant’s
confidential information which
is comprised of,
inter alia
,
Applicant and the Auction Alliance Group’s trade secrets, know-how,
confidential information, goodwill and intangible assets in
general
which relate to business, financial methods, policies and
philosophies, marketing methods, policies and philosophies, formulae,
processes, systems, sources of supply, business methods including
techniques and business practises, inventions, quality control
of
products, discounts obtained from suppliers, stock losses, methods of
distribution, knowledge of training programs and staff welfare,
business connections, internal control systems, buying policies and
strategies, salary and wage policies, security methods, knowledge
of
customers and business associates, contractual arrangements and
financial techniques, personnel, strategic plans and other matters
which relate to the business of both Applicant and the Auction
Alliance Group, which information is not readily available in the
ordinary course of business to members of the public or to a
competitor of either the Auction Alliance Group of Companies, or
Applicant.
(Hierdie paragraaf is ‘n woordelikse
herhaling van Klousule 17.1.3 van die betrokke dienskontrak.)
11. First Respondent was not only
involved in the auctioneering of both movable and immovable property,
but in his aforesaid position
was involved in every facet and aspect
of Applicant’s business including, but without limiting the
generality of the aforegoing:
11.1 Liasing with clients of
Applicant, being mainly attorneys, financial institutions.
Liquidators and corporate clients;
11.2 Handling queries relating to the
appraising and auctioneering of immovable and movable property dealt
with by Applicant;
11.3 Handling the auctioning and
related aspects associated with the sale of property on a day to day
basis. In this regard I state
that First Respondent not only
conducted auctions in the Free State, but also conducted auctions at
various centres throughout the
Republic of South Africa on behalf of
Applicant and the Group, and thereby became exposed to Group clients
and customers.
11.4 Being intimately involved in
every aspect of the financial affairs, management and administration
of the business of Applicant.
12. First Respondent was exposed and
entrusted with such confidential information and trade secrets
throughout the period of his employment
with Applicant. Similarly,
he participated in the Auction Alliance Group of Companies’
national sales conference in Gauteng as
recently as 18 to 21 February
2004 and was party to all Applicant’s and the Groups strategic
planning (on a regional and national
basis), including new business
initiatives, documentation and discussions.
13. In addition thereto, First
Respondent, by virtue of his employment with Applicant
inter
alia
had:
13.1 Access to Applicant’s client
list together with their contact details and the details of the
relevant representative. This
is an extremely valuable resource of
the Applicant;
13.2 Knowledge of Applicant’s
systems and procedures, which systems and procedures were developed
over an extensive period of time.
It is as a result of the systems
that the Applicant’s business runs smoothly and the clients receive
a high quality service;
13.3 Access to the price lists of
Applicant;
13.4 Access to and knowledge of
Applicant’s valuation format;
13.5 An in depth knowledge of
Applicant’s marketing methods and strategies;
13.6 By virtue of his position as
aforesaid, First Respondent has built up relationship and forged
personal links and bonds with numerous
individuals who represent
Applicant’s clients. In this regard, I state that the
auctioneering and appraising industry is highly
competitive with an
auctioneer’s primary source of work emanating from insolvency
practitioners, attorneys, corporate clients and
financial
institutions. As such, the personal relationships with the
individuals who represent Applicant’s clients are an important
component in Applicant’s endeavours to procure new business
opportunities and to retain existing ones.
14. Applicant represents national
clients particularly financial institutions such as Nedbank, First
National Bank and Investec Bank
Limited (Investec”) and De Beers
Diamond Mining Company. Applicant introduced First Respondent to
these clients and to the particular
representatives thereof charged
with the placement of auctions with various auction houses. First
respondent is therefore by virtue
of his relationship with such
individuals in a position to divert business from Applicant to Second
Respondent. This will enable
Second Respondent to make inroads into
the business of Applicant in particular inasmuch as Second Respondent
is a division of the
Aucor group of companies, which, like Applicant,
are involved in the auctioneering, appraising and related businesses
in various
centres throughout the Republic of South Africa.
Applicant and Second Respondent are indeed the only auctioneering and
appraising
entities operating on a national level.
15. In the circumstances it is
submitted that the Applicant has a proprietary interest worthy of
protection. If the relief sought
in the current application is not
granted, the First respondent’s breach of his restraint of trade
(to which reference will be
made more fully hereinbelow) will lead to
unfair competition and will seriously damage (if not destroy) the
business of Applicant.
First Respondent will be able to use the
relationships which he has developed and the confidential information
and trade secrets
to which he has access to take custom away from
Applicant and the Group to the Second Respondent, with the latter’s
assistance
and support.
42. The First Respondent has intimate
knowledge of the Applicant’s trade secrets and confidential
information as set out above.
This information is of considerable
value to the Applicant and is critical to the continued viability and
success of Applicant’s
business, in particular, inasmuch as there
are a limited number of clients in the Bloemfontein region who
utilise the services of
auctioneers with any degree of regularity.
(Paragrawe 43 en 44 is hierbo
aangehaal.)
45. If the First Respondent is allowed
to continue with his employment with Second Respondent, he will
immediately be in a position
to divulge the trade secrets and
confidential information and to make use thereof in the promotion of
the Second Respondent’s business
(to Applicant’s prejudice).
Likewise Second Respondent will be able to utilise such information
and compete directly and unlawfully
with Applicant. Hence the need
for an urgent interim interdict restraining First Respondent from
continuing in his new employment,
and restraining Second Respondent
from facilitating First Respondent’s breach of his contractual
obligations. If interim relief
is refused, but a final order is
ultimately granted to the Applicant, the effectiveness of a final
order will have been undermined
by the First Respondent having been
able to continue passing on the trade secrets and confidential
information and the Respondents
having been able to make use of it
during the intervening period. The Applicant will by then have been
irreparably harmed.”
Hierop verstrek respondent die
volgende agtergrond-feite voordat hy op appellant se bewerings
pertinent antwoord:
“
4.
4.1 During 1997 I attended a course at
a College in Kempton Park in the Gauteng Province, where I was taught
the basic principles
relating to the auctioneering business, which
entailed
inter alia
, the preparation of movable and immovable
property for auctioneering, the advertising of auctions, the
administration involved therewith,
the physical conducting of the
auction and the accounting and finalisation of the account.
In the process I was also taught how
to deal with clients of both a corporate and personal nature.
4.2 Shortly thereafter and during
1997, I started my own auctioneering business in Bethlehem in the
Free State Province, trading under
the name and style of Royal
Auctions.
4.3 In the process I built up valuable
contacts and relationships with a number of attorneys whom I had
identified as being relevant
to the whole auctioneering business in
the Free State Province.
I will deal more fully herein below
with this aspect.
4.4 During 1998 I was contacted by a
personal friend of mine, one
Fernando Lage
, who at that stage
was the Managing Director of
Delmonté Foods
and requested to
organise an auction in respect of certain plant and machinery
situated in Cape Town, with a market value of approximately
R20,000,000.00.
4.5 I thereafter proceeded to organise
and conduct the auction with the assistance of Mr
Real Levitt
,
whom I had contacted as I simply was unable to personally handle the
auction on my own.
4.6 At this period in time, said
Levitt
was doing business under the name and style of
Seeff
Auctions
based in Cape Town.
They had another branch office in
Pretoria.
4.7 Shortly thereafter an attorney
friend of mine from Bethlehem, one
Hein Hattingh
and I
approached said
Levitt
, enquiring as to whether or not he was
interested in expanding his own business to the Free State Province.
4.8 During 2000
Hattingh
and
his professional partner, one
Herman Marais
listed a company
known as
Dotcom Trading 388 (Pty) Limited
and commenced
trading as
Auction Alliance Free State
pursuant to discussions
with said
Levitt
.
As I was at that stage an
unrehabilitated insolvent, I was unable to take up an executive
position in said company and for this reason
only said
Hattingh
and
Marais
held shares in the company and were appointed
to the Board.
I must emphasize that
Levitt
at no material time served on the Board of said company.
4.9 What thereafter happened in
pratice is that because both
Hattingh
and
Marais
were
practising attorneys, I simply continued conducting the business that
I had previously operated under the name and style of
Royal
Auctions
.
I was led to believe that the company
was operated on a franchise basis, but cannot give any details as to
exactly what the nature
and extent of the relationship was.
4.10 It was thereafter decided that I
should move to Bloemfontein as this was the centre in which most of
the attorneys which took
appointments as trustees and liquidators
were concentrated and I thereafter proceeded to forge relationships
with attorneys practising
out of Bloemfontein.
5.
As regards the manner in which the
auction business is conducted, especially in the Free State, I wish
to draw the Court’s attention
to the following salient facts:
5.1 During the course of 2001 most, if
not all, of the financial institutions and banks moved their
corporate head offices to Johannesburg
in the Gauteng Province.
5.2 All decisions relating to not only
the appointment of trustees and liquidators, but furthermore the
auctioneer, was taken by Johannesburg
and in this regard neither I
nor any of my colleagues operating in the auctioneering business had
any say or influence whatsoever
as regards who would be appointed as
trustee,
alternatively
liquidator, and furthermore as to who
would be appointed to organise and conduct an auction pursuant to an
insolvency or liquidation.
5.3 What happened in practice is that
a decision was taken by head office in Johannesburg to either
sequestrate or liquidate a client
based in the Free State Province,
whereafter the local office of such bank or financial institution was
instructed to prepare requisitions
for purposes of the appointment of
a particular, already identified liquidator or trustee.
5.4 In the Free State all liquidators
and trustees are in fact practising attorneys, unless the appointment
is made from outside the
province.
5.5 What furthermore happened in
practice is that the local office of the financial institution,
whether it be Standard Bank, First
National Bank, Nedbank, Absa or
BoE Bank, was instructed whom to support at the Master’s office as
the liquidator or trustee and
furthermore whom to support for
purposes of conducting the auctions once the estate had been
liquidated/sequestrated.
5.6 In the case of Absa Bank and by
virtue of the fact that I was at that stage serving as a director of
applicant in the Free State,
a decision was taken to remove
Auction
Alliance
from the list of so-called approved auctioneers, as I
was still an unrehabilitated insolvent and this was apparently
unacceptable
to said bank.
Pursuant thereto, and since
approximately early 2002, I was obliged to resign as a director of
the Free State branch of applicant
as applicant was concerned that
they would get no further work from said financial institution should
I remain on the Board.
This I later learned was the attitude
of all the other financial institutions.
5.7 Most of the relevant and
significant sequestrations and liquidations in the Free State are
currently of farmers and their associated
companies, trusts or close
corporations.
Invariably the biggest creditor is
one of several co-ops operating in the province. In this regard I
wish to place on record that
neither I in my personal capacity, nor
the applicant, or for that matter the second respondent, appear on
any list of approved auctioneers
who would get the appointment to
conduct the auction pursuant to the sequestration or liquidation.
5.8 I accordingly submit that I
personally am in no position whatsoever, nor have I ever been in such
a position to influence any
major creditor as regards the appointment
of either the trustee or liquidator and thereafter the subsequent
appointment of the auctioneer
who would liquidate the assets of the
relevant debtor.
5.9 At all material times and whenever
it came to the attention of
Levitt
, I was led to believe that
he was able to exercise substantial pressure and influence with the
corporate head offices in Johannesburg
for purposes of influencing
the liquidators or trustees as to the appointment of the auctioneer.
I had nothing whatsoever to do with
this process.”
Uit hierdie feite is dit duidelik dat
respondent ‘n ervare afslaer was voordat hy in appellant se diens
getree het en in elk geval
die vernaamste rolspelers in die betrokke
bedryf goed geken het.
In antwoord op die aangehaalde
bewerings van appellant sê respondent die volgende in sy opponerende
verklaring:
“
11.
AD PARAGRAPH 10 THEREOF:
11.1 I deny that I was ever privy to
any confidential information, trade secrets or know-how as all
knowledge relating to the other
aspects of the auctioneering business
as set out in this paragraph were acquired by myself by means of my
own acumen and hard work.
11.2 At all material times the local
office was in fact run by one
Jorrie Jordaan
, the Managing
Director. The administration was handled by
Sylvia Tromp
and
head office in Cape Town.
11.3 At all material times I was
simply instructed by either head office or
Jordaan
to arrange
and conduct auctions.
11.4 Save as aforementioned the
contents hereof are denied.
12.
AD PARAGRAPH 11 THEREOF:
12.1 It goes without saying that in
organising and conducting an auction, I made contact with attorneys,
financial institutions, liquidators
and the like.
I must emphasize that at no stage was
I personally instrumental in acquiring the auction for applicant.
12.2 In the process of arranging and
conducting an auction I was obliged to handle queries relating
thereto and submit that there
was nothing unique, special or secret
about such duties I performed.
12.3 I admit that I did conduct a
number of auctions over a 2-year period outside the Free State
Province, but that this was at the
insistence of head office, more
specifically
Levitt
, and furthermore for the simple reason
that the applicant was short-staffed and simply did hot have
sufficient auctioneers like myself
to conduct such auctions.
I must, once again, emphasize that I
was in no manner whatsoever instrumental in acquiring such
appointments for the applicant and
would in practice simply fly or
drive down to the particular centre a day before the auction so as to
acquaint myself with the nature
and extent thereof.
12.4 Save as aforementioned the
contents hereof are denied.
13.
AD PARAGRAPH 12 THEREOF:
13.1 I emphatically deny that I was
ever exposed to or entrusted with confidential information and trade
secrets.
The applicant does not possess
confidential information or trade secrets and in this regard I must
once again draw the Honourable
Court’s attention to the practical
manner in which auctioneers are in fact identified and supported for
purposes of conducting
auctions.
At all material times, whatever
confidential information and/or contact and/or relationships existed,
were on a level which I had
no access to and were utilised solely by
Levitt
who had contact with all the corporate and financial
institutions in Johannesburg.
I might just add that it was for this
very reason that during 2001
Levitt
in fact physically moved
to Johannesburg so as to work on these relationships which were
fundamental for the success of the Group.
13.2 I did attend a national sales
conference in Gauteng but deny that any initiatives or planning, or
discussions of any relevance
took place that were not already common
knowledge in the industry as a whole.
13.3 In this regard the applicant is
invited to place on record what the nature and extent of such alleged
confidential information
and trade secrets entail.
14.
AD PARAGRAPH 13 THEREOF:
14.1 The client list referred to is
nothing more than a list containing the names of all the banks,
financial institutions, trustees
and liquidators involved in the
industry.
This is not a secret list and is
available to any individual who wishes to call upon the office of the
relevant Master of the High
Court.
It goes without saying that it is
common knowledge as to who the principle role players, financial
institutions and banks are that
are involved in financing of clients
who would eventually become debtors who would either be sequestrated
or liquidated.
14.2 The assistance and procedures
referred to are common knowledge in the industry and there is nothing
special or secretive about
such.
14.3 With regard to price lists,
valuation formats, marketing methods and strategies and the like, it
is my respectful submission
that these are in fact common knowledge
to all and sundry in the industry and that when I became more
intimately involved with the
applicant, I in fact introduced many of
these methods and strategies myself.
14.4 The price list referred to can
only be the commission structure which will vary from auction to
auction depending on the competitiveness
of the particular deal.
Often in the past I have been
approached by liquidators or trustees requesting that I accommodate
them by dropping the commission
percentage by a half a point or more.
The eventual decision in this regard
was never taken by me, but in fact by aforementioned
Jordaan
.
14.5 I do concede that I built up
relationships and forged personal links and bonds with numerous
individuals.
I must, however, reiterate that such
had nothing to do with the eventual appointment of the relevant
auctioneer for purposes of conducting
the auction and in this regard
the Court is referred to what has been deposed to herein above.
14.6 Save as aforementioned, the
contents hereof are denied.
15.
AD PARAGRAPH 14 THEREOF:
I admit that applicant company
represents the national clients referred to.
I, however, emphatically deny that I
am, by virtue of my relationship with particular individuals
employed by such clients, able
to divert business one way or the
other.
I reiterate once again that all such
decisions are taken by head office through the direct involvement of
Levitt
.
15.3 I do admit that second respondent
is the only other auctioneering and appraising entity operating on a
national level.
15.4 Save as aforementioned, the
contents hereof are denied.
16.
AD PARAGRAPH 15 THEREOF:
16.1 It is emphatically denied that
applicant has any proprietary interest worthy of protection. Trade
secrets, confidential information
and trade connections simply do not
exist other than possibly on the level as set out herein before.
16.2 It is my respectful submission
that should the contract be enforced and the application granted,
such will lead to an unreasonable
restraint which is contrary to
public policy.
16.3 I furthermore submit that all
that applicant is seeking is to prevent fair competition in the
market place and deny me the right
to earn a living.
16.4 Save as aforementioned, the
contents hereof are denied.
27.
AD PARAGRAPHS 40, 41, 42, 43, 44
AND 45 THEREOF:
The contents hereof are denied.
Further legal argument will be
advanced at the hearing of this application as to why the application
should be dismissed with costs.”
Dit is ook belangrik dat die destydse
tweede respondent (AUCOR) die volgende getuig het by monde van sy
deponent, Mnr. Herbst, in
antwoord op applikant se funderende stukke:
“
10.
Ek doen dus aan die hand dat die
maatskappy
Aucor Bloemfontein (Pty) Limited
deel vorm van die
oudste en mees gevestigde maatskappy in Suid-Afrika wat hierdie tipe
van sake doen. Die gesegde maatskappy het
toegang tot alle
inligting, besigheidsmetodes, werkwyses, ens. wat ontwikkel is oor ‘n
periode van ongeveer veertig jaar of selfs
langer. Die maatskappy
deel dus in die kundigheid en vaardighede wat binne hierdie beroep
beskikbaar is uit eie bronne en het glad
nie enige inligting,
vaardigheid ens. nodig afkomstig van enige ander maatskappy hetsy dit
applikant, hetsy dit enige ander instansie
is nie. Daar vind op ‘n
deurlopende basis opleiding, uitruil van inligting, kundigheid,
kommunikasie, ens. plaas tussen al die
verskillende takke en ook
vanaf gesentraliseerde punte na die verskillende takke. Dit is ten
einde te verseker dat al die takke
van die
Aucor-groep
te alle
tye ten volle op hoogte is met alle nuutste verwikkelinge in die mark
en alle agtergrondsfaktore en kundigheid.
11.
Ek kan my dit skaars indink dat daar
enige besigheidsgeheime of vaardighede is wat die
Aucor-groep
en dan meer in die besonder
Aucor Bloemfontein (Pty) Limited
by die applikant kan leer.
12.
Die maatskappy
Aucor Bloemfontein
(Pty) Limited
het gevolglik sy besigheidsaktiwiteite voortgesit
in die perseel wat voorheen die besigheidsperseel van
Junior
Bezuidenhout Afslaers
was. Dit is geleë te Krugerlaan 1,
Estoire, Bloemfontein.
13.
Om ‘n besigheid soos hierdie te
vestig op die grondslag soos wat dit deur
Aucor
bedryf word,
is nie iets wat oornag voltooi word nie. Dit vat ‘n geweldige
groot inset oor die jare.
14.
Vanuit die staanspoor wat die
besigheid begin is, het daar baie sterk positiewe groei plaasgevind
wat ons as bestuur genoodsaak het
om ons personeel te vermeerder en
persone met ondervinding in die bedryf sou voorkeur geniet.
In die besonder het
Aucor
Bloemfontein (Pty) Limited
die dienste van nog ‘n ervare
afslaer benodig. Die persoon wat benodig was, was ‘n persoon wat
ondervinding in die bedryf het
en nie ‘n persoon wat allerhande
kontakte en verbintenisse of besigheidsmetodes het nie. Die
Aucor-groep
het sy eie verbintenisse en kontakte,
besigheidsmetodes, ens. maar ons het nog afslaers gesoek wat die werk
kon doen, naamlik om die
werk van ‘n fisiese afslaer te behartig.
Hierbenewens was ons ook op die uitkyk vir mense met administratiewe
ondervinding wat
die administrasie van veilings kon hanteer en beheer
en daarom is advertensies op gereelde basis geplaas.
26.
Ek wil dit duidelik stel dat die
werksmetodes van die applikant aansienlik verskil van die
werksmetodes van
Aucor Bloemfontein (Pty) Limited
. Om daardie
rede het ons dit baie duidelik aan die eerste respondent gestel dat
hy by ons opleiding met betrekking tot ons werksmetodes
en
bedryfsbenadering moes ontvang en dat hy sy huidige werksmetodes sal
moet afleer. Ons het belanggestel in sy kundigheid as afslaer
en sou
hy met die nodige opleiding ‘n uiteindelike aanwins kon word.
27.
Ons het glad nie belanggestel in enige
inligting wat hy moontlik sou gehad het nie en ons het ook geen
sodanige inligting by hom ontvang
nie. Ek sal aanstons daarmee
handel.
35.
AD PARAGRAAF 10 DAARVAN:
Ek neem kennis hiervan.
Ek is nie in staat om met betrekking
tot die applikant as sulks kommentaar te lewer oor die vraag of eie
eienskappe wat hierin
aan hom toegedig word, inderdaad bestaan nie.
Ek is bereid om vir doeleindes van hierdie aansoek te aanvaar dat
daar sekerlik
sprake van hierdie eienskappe binne die besigheid kan
wees.
Wat egter ter saaklik is, is dat die
maatskappy
Aucor Bloemfontein (Pty) Limited
het oor baie
jare heen lank voordat die applikant nog bestaan het, reeds al sy
metodes, filosofieë, bemarkingsbeleid, ens. geformuleer
en dit is
‘n wenplan. Die
Aucor-groep
skroom nie om daarop te roem
dat hulle ‘n wenplan het nie. Dit is die enigste rede waarom
hulle oor al die jare met soveel
sukses die leier in die mark
geword het van hierdie tipe van besigheid.
Daarom sal die filosofieë, beleid,
metodes, ens. van die applikant vir die
Aucor-groep
geen
waarde hê nie en stel ons glad nie belang daarin nie. Ons sal nie
eers probeer vasstel wat die metodes is nie.
Soos mettertyd sal blyk verskil ons
in elk geval ook drasties van die metodes van die applikant tot so
‘n mate dat die eerste
respondent duidelik uiters ontuis was by
die veilings wat hy tot dusver betrokke was. Dit is meer as
oorweldigend duidelik dat
hy omvangryke opleiding sal moet
ondergaan nie oor die tegniek van afslaerswerk nie, maar oor die
metode, beleid, filosofieë,
benaderings, ens. Dit is die dinge
wat eie is aan die maatskappy.
Ek doen dus aan die hand dat daar
geen sprake hoegenaamd kan wees van enige inbreukmaking op enige
van die eienskappe van die
applikant (tot die mate wat dit mag
bestaan) weens die feit dat een werknemer nou by
Aucor
Bloemfontein (Pty) Limited
in diens is nie.
Daar is geen manier wat die
Aucor-groep
belangstel daarin of bereid is om enige
aanpassings te maak met betrekking tot ‘n sisteem en ‘n
benadering wat landwyd gevestig
is oor veerig jaar bloot omdat een
werknemer van applikant nou by ons in diens is en moontlik ‘n
besigheidsmetode aan ons openbaar
nie. Ons stel eenvoudig nie
daarin belang nie. Ons het ‘n gevestigde besigheidsopset met
jare lange beleid, filosofieë,
bemarkingsmetodes, ens.
36.
AD PARAGRAWE 11 EN 12 DAARVAN:
Ek dra nie kennis van die applikant
se posisie nie maar aanvaar dat hierdie inligting korrek kan wees.
Alle besighede wat die bedryf van
afslaers en verwante bedrywighede beoefen, het werknemers in diens
en werknemers word uit die
aard van die saak blootgestel aan
hierdie fasette van die besigheid.
37.
AD PARAGRAAF 13 DAARVAN:
Daar word by meerdere geleenthede
verwys na ‘n kliëntelys.
Volgens my opinie is alle potensiële
kliënte vir enige afslaersbesigheid beskikbaar.
Wat egter in gedagte gehou moet
word, is dat die instansies wat veilings aanbied of wat ‘n bron
is vir veilingswerk, is ‘n
beperkte hoeveelheid in die mark. Dit
bestaan hoofsaaklik uit prokureurs, trustmaatskappye,
insolvensiepraktisyns, finansiële
instellings en ander soortgelyke
instellings. Hierdie instellings is almal bekend aan alle
afslaers.
Sulke lyste van byvoorbeeld
insolvensie praktisyns word byvoorbeeld in die publikasie
Hortors
gepubliseer. Soortgelyke publikasies word deur
Butterworths
uitgegee.
Hoe dit ookal sy, geen afslaer het
‘n
“kliëntelys”
van ‘n ander afslaer nodig ten
einde werk te gaan werf nie. Dit is algemene kennis wie die
instansies is wat veilings verwys.
Hierbenewens is die Meester se
kantore van die Hooggeregshof natuurlik ‘n baie belangrike bron
van inligting.
Ek stel dit ten einde te illustreer
dat daar nie sprake daarvan is dat ‘n sogenaamde lys van kliënte
‘n belangrike dokument
is of enigsins verband hou met
besigheidsgeheime of ‘n beskermingswaardige belang nie.
Elke saak word as ‘n nuwe saak
beskou en is dit dus nie ‘n uitgemaakte saak dat dieselfde
afslaer meerdere male die werk van
‘n spesifieke kliënt of
instansie sal kry nie, maar is dit ‘n feit dat indien ‘n
afslaersmaatskappy beskik oor professionele
dienste en bekwaam is,
sodanige maatskappy voorkeur kan geniet.
Die bemarkingstrategie van
Aucor
Bloemfontein(Pty) Limited
sluit in dat daar onmiddellik vanaf
die ontstaan van ‘n tak, skakeling bewerkstellig word met alle
likwidateurs, finansiële
instellings, prokureurs, ens. Ons het
reeds baie lank gelede en lank voordat die eerste applikant by ons
in diens getree het,
hierdie proses van stapel gestuur. Ek wil
sonder vrees vir teenspraak stel dat alle likwidateurs in die
Vrystaat en alle finansieringinstellings
en alle ander bronne van
veilings nie net bewus is van die bestaan van
Aucor Bloemfontein
(Pty) Limited
nie, maar reeds ‘n besigheidsverhouding met die
maatskappy het. Dit is ook tot ‘n groot mate te wyte aan die
feit dat ons
deel van die
Aucor-groep
vorm wat oor die
verloop van baie jare so ‘n verhouding opgebou het.
Daar kan net hier bygevoeg word dat
Aucor
hoofkantoor lank voor die opening van die kantoor te
Bloemfontein, kennisgewings vir al die instansies versend het en
reeds werk
gewerf het vir die Bloemfontein tak.
Die blote feit dat die eerste
respondent dus moontlik ‘n goeie verhouding met van hierdie
instellings opgebou het, beteken hoegenaamd
nie dat daar nou werk
na ons maatskappy gekanaliseer sal word wat andersins nie
gekanaliseer sou word nie, aangesien die besluit
by die potensiële
kliënt of instansie lê.
Ons het standaardmetodes waarop ons
te werk gaan soos byvoorbeeld waarop ons waardasies doen. Die
Aucor-groep
en dus ook
Aucor Bloemfontein (Pty) Limited
het gevolglik instruksies aan alle werknemers ingesluit die eerste
respondent gegee dat alle waardasies en ander soortgelyke
aktiwiteite gedoen word volgens die
Aucor-groep
se metode.
As hy opgelei is by die applikant om ‘n ander metode te volg, sal
hy dit maar net moet verander.
‘
n Ander voorbeeld is die tariewe.
Aucor-groep
se tariewe (en dus
Aucor Bloemfontein (Pty)
Limited
ingesluit) is baie hoër as die applikant se tariewe.
So byvoorbeeld verstaan ek dat die bewering is dat daar ‘n
dispuut was
tussen die eerste respondent en Mnr
Moes
met
betrekking tot die vraag of kommissie op sy veiling
4%
moes
wees al dan
6%
. Die
Aucor-groep
se kommissie vir so
‘n veiling sou in teenstelling heelwat meer gewees het.
Ek is adviseer dat dit nie enige
doel sou dien om ieder en elke van die bewerings in hierdie en
ander van die voorafgaande paragrawe
te illustreer aan die hand van
spesifieke voorbeelde nie. Al wat ek probeer oorbring is dat daar
‘n hemelsbreë verskil in
die metode besigheid bestaan en dat ons
gevestigde metodes het en nie belangstel in daardie metodes en
beleide nie. ‘n Veiling
is ‘n publieke gebeurtenis en kan
enige persoon kennis daarvan neem.
Die restant van die bewerings word
ontken.
38.
AD PARAGRAAF 14 DAARVAN:
Hierdie bewerings word ontken.
Die maatskappy
Aucor Bloemfontein
(Pty) Limited
het reeds lank voordat die eerste respondent by
ons in diens getree het, besigheid gedoen het vir
Eerste
Nasionale Bank
en doen nog steeds.
De Beers Diamond Mining Company
het oor die verloop van baie jare hulle veilings in die Vrystaat
aan
Junior Bezuidenhout Afslaers
toevertrou en die
maatskappy het soos reeds gesê
Junior Bezuidenhout Afslaers
oorgeneem asook hulle kliënte. Al die groot korporatiewe
mynveilings is met die verloop van jare deur die
Aucor-groep
hanteer.
Die
Aucor-groep
het oor die
verloop van baie jare reeds besigheidsverbintenisse met al hierdie
verskillende instansies en daar kan dus nie sprake
daarvan wees dat
die feit dat die eerste respondent nou by die
Aucor-groep
in
diens is, hierdie kliënte afgerokkel word na
Aucor Bloemfontein
(Pty) Limited
nie.
Ek ontken dus dat die eerste
respondent in ‘n posisie is om besigheid wat anders na applikant
sou gegaan het, nou na
Aucor Bloemfontein (Pty) Limited
te
laat gaan.
Hierdie bewerings is in elk geval
blote bespiegeling. Geen bewering word gemaak tot die effek dat
daar enige sodanige insident
plaasgevind het of enige besigheid
inderdaad geswaai is of dat daar enige redelike vooruitsig is dat
dit sal gebeur nie.
39.
AD PARAGRAAF 15 DAARVAN:
Hierdie bewerings word ontken.
Daar word bloot algemene bewerings
gemaak sonder enige spesifieke feitebasis.
Beide van die maatskappye opereer
landwyd en ek vind dit ongelooflik dat die applikant kan aanvoer
dat die blote teenwoordigheid
van een afslaer wat voorheen vir
applikant gewerk het en nou vir
Aucor Bloemfontein (Pty) Limited
werk, sy besigheid ernstig kan benadeel en selfs kan vernietig.
Die
Aucor-groep
en dan in die
besonder
Aucor Bloemfontein (Pty) Limited
het nie ‘n
afslaer se dienste nodig ten einde werk te trek uit die mark nie.
Ons het bemarkingsveldtogte wat hoogs gespesialiseerd
is en maak
daarop staat. Die blote feit dat ‘n werknemer van werkgewer
verwissel, se invloed op die mark is negeerbaar klein
indien dit
hoegenaamd sou bestaan. Die
Aucor-groep
het nie nodig om
werk te werf op hierdie manier nie. Ons het voldoende werk.
Aucor
Bloemfontein (Pty) Limited
het voordat die eerste respondent by
ons in diens getree het, reeds ‘n personeel van 20 gehad teenoor
die applikant se personeel
van 3. Ons het die gebou waarin ons
geakkommodeer word, aangekoop en opgegradeer teen ‘n prys van
ongeveer
R1,6 miljoen
. Ons het dit gedoen omdat ons die
toenemende opbloeiende mark in Bloemfontein raak gesien het en
besef het dat ons voldoende
werk sal kan genereer vir doeleindes
van die aktiwiteite van die maatskappy.
Die huidige proses by
Aucor
Bloemfontein (Pty) Limited
is dat ons die einde van die
vestigingsfase bereik het waar ons die personeel tot ‘n groot
mate nou opgelei is en die bemarkingsfase
nou gevestig is.
Desnieteenstaande is ons omset en besigheidsaktiwiteite by verre
groter as dié van die applikant. Dit is
totaal onvergelykbaar met
mekaar.”
Soos blyk uit hierdie aanhalings is
respondent se ontkennings allermins vergesog of onhoudbaar omdat dit
ten volle ondersteun word
deur Mnr. Herbst se aangehaalde getuienis.
Ek meen derhalwe dat hierdie betoog namens appellant nie opgaan nie
en dat die geleerde
Verhoorregter nie fouteer het deur te bevind dat
respondent se weergawe nie verwerp kan word nie. Hy verwoord dit
soos volg in sy
uitspraak:
“
[7] Eerste respondent verklaar as
feit dat al die sogenaamde handelsgeheime asook die kliënte basis
waarop applikant beroep doen
inderwaarheid in die betrokke bedryf
alom bekend is en in die algemeen in die bedryf benut en aangewend
word, trouens eerste respondent
verklaar nadruklik dat hy geen
formules, metodes en/of werkwyses of kliënte basis vir die bedryf
anders as waaroor hy persoonlik
beskik het by applikant ontvang of
geleer het nie.”
Ten slotte net enkele opmerkings met
betrekking tot die hoofuitspraak. (Ten einde herhaling te voorkom,
sê ek vooraf dat al die
opmerkings met eerbied gemaak word.)
AD PARAGRAAF 23:
Die aangehaalde sin kom voor in
respondent se bedankingsbrief. Ter wille van perspektief word die
hele brief aangehaal:
“09 FEBRUARY 2004
AUCTION ALLIANCE
FREESTATE
RE: RESIGNATION
After serious consideration over a
lengthy period of time, due to personal matters I have made the
difficult decision to finally resign.
I have discussed the matter with our
M.D. Jorrie Jordaan, who supports my decision and fully understands
my reasons for doing so.
I request that any further enquiries or
discussion regarding my resignation be taken up with Mr Jordaan who
knows all the facts
and can deal with it best.
I would like to take this opportunity
to thank each and every person in the Auction Alliance group for the
pleasant working relations
over the past five years. I have learned
so much from Auction Alliance during this time and have gained a lot
of valuable experience
in the auction industry.
I wish everyone at Auction Alliance
well for the future and look forward to still keeping in contact with
you all.
I therefore submit my resignation,
commencing on Monday 9 February 2004 with a 30 day notice period.
Yours faithfully
Franz Bobbert
”
Die herhaling van hierdie woorde twee
dae later was in dieselfde konteks.
AD PARAGRAAF 24:
Met verwysing na Sylvia Tromp sê
respondent ter agtergrond die volgende:
“
At the outset and before dealing
with the contents of her affidavit, I wish to place on record that
Tromp
and I were involved in an intimate sexual relationship
and that at all material times she was under the impression that
whenever
I in fact left the employ of applicant, she would be taken
with me, as this was her express wish.
I verily believe that it is against
the background hereof and my failure to keep her fully informed as to
my intentions, that this
affidavit has been deposed to and should be
read.
It is quite clear to me that
Tromp
is an embittered person with a so-called ‘
score
’ to
settle.”
AD PARAGRAAF 28:
Weereens ter wille van perspektief,
moet gelet word op die omstandighede waaronder respondent “belangrike
kontakte opgebou het”.
Dit blyk uit die passasies hierbo aangehaal
met betrekking tot sy vorige ervaring, die wyse waarop afslaers
aangestel word en sy
onvermoë om sulke aanstellings te beïnvloed.
AD PARAGRAAF 30:
(a) Die uitspraak van die geleerde
Regter
a quo
bevat geen aanduiding dat hy die verkeerde
benadering gevolg het nie. Hy verwys immers in sy uitspraak na die
BASSON
– uitspraak waarin die kwessie van die
bewyslas in die meerderheids- sowel as die minderheidsuitsprake
herhaal word met verwysing
na die
MAGNA ALLOYS
–
uitspraak.
(b) Dit is nie korrek dat daar slegs
een
dictum
in die
BASSON
– uitspraak is wat
die genoemde standpunt steun nie. Ek het reeds hierbo daarop gewys
dat Nienaber AR, met wie Botha AR en Milne
AR volkome saamgestem het,
bevind het dat die betrokke klousule daar ter sprake
“’
n monopolie oor Basson se
bekwaamheid, vaardigheid en kundigheid as busbakbouer”
daarstel en daarom “onredelik en
onafdwingbaar is”.
Ek stem nie saam dat die geleerde
Verhoorregter “aanvaar” het dat artikel 13 van die Grondwet
relevant is nie. Hy het bloot
‘n vergelyking getrek tussen die
passasie in die
BASSON
– saak en die betrokke
artikel. Ek het reeds hierbo daarop gewys dat namens appellant
toegegee is dat hy uitdruklik gesê het
dat hy nie op artikel 13
gesteun het in sy bevinding nie. Die stukke toon ook nie aan dat
“respondent enige ander werk kan aanvaar”
nie. Trouens hy sê
die volgende in paragraaf 28 van sy beëdigde verklaring:
“
28.
AD PARAGRAPH 46 THEREOF:
28.1 The balance of convenience
certainly does not favour applicant as what applicant is seeking to
achieve, is to effectively restrain
me from being engaged in the type
of business I have been conducting for the past seven to eight
years.
28.2 It is my further respectful
submission that, regard being had to the nature of my involvement in
the industry and the manner
of appointments, I would be severely
prejudiced should the contract as a whole be upheld and enforced.
28.3 It is my respectful submission
that the ambit, area and duration are unreasonable in the
circumstances and that for this reason
alone the application should
be dismissed.”
Hierop antwoord appellant nie werklik
nie. Hy sê die volgende:
“26.1
28.1
TO 28.3 THEREOF
It is indeed amusing that the First
Respondent – before he terminated his employment with the
Applicant – realised what
the effect of his termination could be
and in this regard even obtained the opinion of various attorneys.
Despite that knowledge
First Respondent terminated his employment
notwithstanding Applicant and me doing our utmost best to retain
his services.
First Respondent now complains that the balance of
convenience (in as far as it may be applicable) does not favour
Applicant.
I repeat that the balance of convenience (in as far as
it may be applicable) does favour Applicant for the reasons set
out
herein. If the First Respondent and Second Respondent are
correct and First Respondent was only employed with effect from 1

April 2004 – then at least and by no later than 29 March 2004 –
and before conclusion or comsummation of the said contract
–
both Respondents were certainly informed of Applicant’s
intention to proceed with this type of application. I deny

therefore the contents hereof.
I have been advised that the ambit,
area and duration are extremely reasonable in the circumstances.”
(d) Met betrekking tot die partye se
erkennings in die dienskontrak is dit slegs nodig om die volgende aan
te haal uit die
BASSON
– uitspraak:
“
Die partye se eie beskouing, soos
in die ooreenkoms verwoord, oor wat redelik is, kan nooit
deurslaggewend wees nie. (Die
Magna
-saak
supra
te
488E-F.) Ten eerste word die redelikheid van die verbod eers by
nabetragting deur 'n hof beoordeel aan die hand van faktore en
maatstawwe wat nie noodwendig deur die partye in oënskou geneem was
nie. Ten tweede kan die inhoud van die ooreenkoms nie self die
uitsluitlike maatstaf wees van wat redelik is nie, want dan word die
behoorlikheid van die ooreenkoms aan homself getoets. Dat dit
die
partye by die aangaan van die ooreenkoms erns was dat so 'n beperking
nodig is, dat hulle die omstrede belange geïdentifiseer
en na waarde
geskat en die beperking self as hoogs redelik beskryf het, kan dus
nie beslissend wees nie (vgl
David Wuhl (Pty) Ltd and Others v
Badler and Another
1984 (3) SA 427
(W) te 434H-I). Hoogstens kan
gesê word dat dit 'n faktor kan wees by oorweging van wat
beskermingswaardig en van wat redelik is.
Dieselfde geld vir die
oorweging dat die partye ten tyde van kontraksluiting nie op gelyke
voet verkeer het nie - dit is 'n faktor,
een van vele, wat by die
bepaling van die redelikheid van die beperking 'n rol kan speel. Maar
daar eindig dit. As die verbodsbepaling
ten tyde van die beoordeling
daarvan deur die Hof onredelik geag word, is dit onafdwingbaar, hoe
die partye ook al teenoor mekaar
gesitueer was en hoe hulle die
bepaling ten tyde van kontraksluiting ook al mag beskou en beskryf
het. Geen ooreenkoms, hoe noukeurig
bewoord, kan 'n andersins
onredelike bepaling verskans nie. Kortom, vir die partye is dit
regtens net nie moontlik om 'n ooreenkoms
te sluit waardeur die
handelsverkeer op 'n onredelike wyse gekniehalter word nie.”
(e) Ek is nie seker dat ek verstaan
wat met hierdie sub-paragraaf bedoel word nie. As daar geen versoek
was om die aansoek vir mondelinge
getuienis te verwys nie, waarom het
die Hof
a quo
fouteer deur dit nie te oorweeg nie? Daar kan
beslis nie gesê word dat die geleerde Verhoorregter nie ag geslaan
het op die bewyslas
of dat hy nie bewus was van al die bewerings en
ontkennings van die partye nie.
(f) Dit is ondenkbaar dat ‘n ervare
Regter soos die geleerde Verhoorregter
a quo
nie bewus was
daarvan dat hy na al die getuienis moet kyk en in die proses op die
waarskynlikhede mag let nie. Hy verwys trouens
uitdruklik na die
PLASCON- EVANS
– saak.
AD PARAGRAAF 32:
Ek stem nie saam nie. Die betrokke
klousule verhoed respondent om vir ‘n volle jaar na
diensbeëindiging by appellant in die hele
Suid-Afrika in sy gekose
beroep as afslaer produktief te wees.
AD PARAGRAAF 33:
Ek stem nie saam dat die weergawes van
die eertydse twee respondente omtrent die Royal Hotel aangeleentheid
nie ooreenstem nie. In
hierdie verband is dit ongelukkig weer nodig
om uitvoerig uit die stukke aan te haal:
“
Mev. Tromp
:
5.6 First Respondent diverted
business, to wit, the auction of the Royal Hotel in Bethlehem, to
Second Respondent notwithstanding
his involvement in lengthy
negotiations with the sellers over a period of approximately three
months on behalf of Applicant and whilst
in Applicant’s employ.
38.
Respondent:
AD PARAGRAPH 5.6 THEREOF:
38.1 The owner of the Royal Hotel in
Bethlehem,
Oom Boet Schultz
, is a personal friend of my
father’s and for this reason he approached me in my personal
capacity during or about
October 2003
with the view of
arranging the auction.
These discussions and subsequent
negotiations had nothing whatsoever to do with my relationship with
applicant.
38.2 The said
Schultz
was busy
with renovations and repairs and advised that he would contact me
once he had completed same for purposes of arranging the
auction.
38.3 Some time during
March 2004
,
I received a phone call from
Schultz
, requesting that I
proceed with the arrangement of such auction, whereafter I advised
him that I was no longer involved with the
applicant company and that
he was at liberty to place his work wherever he so chose.
38.4 Save as aforementioned, the
contents hereof are denied.
Mnr. Herbst:
58.
AD PARAGRAAF 5.6 DAARVAN:
Hierdie bewerings word ontken.
Ek dra nie kennis van wat intern
binne die applikant se verskillende samestellende komponente gebeur
het in verband met die
Royal Hotel
nie.
Ek ontken egter dat die veiling deur
hom aan
Aucor Bloemfontein (Pty) Limited
beskikbaar gestel
is.
Mnr
Pierre Hattingh
het op ‘n
datum wat tans aan my onbekend is, my genader en vir my gevra of ek
belangstel om ‘n veiling te doen met betrekking
tot die
Royal
Hotel
in Bethlehem en ek het dit uit die aard van die saak
aanvaar. Dit het plaasgevind ongeveer die middel van
Maart
2004
.
Afgesien daarvan dat die veiling aan
die maatskappy
Aucor Bloemfontein (Pty) Limited
beskikbaar
gestel is deur Mnr
Pierre Hattingh
, het dit plaasgevind op
‘n datum nadat die eerste respondent reeds volgens my inligting
sy dienste by die applikant beëindig
het.”
Respondent en Herbst weerspreek mekaar
derhalwe glad nie met betrekking tot die Royal Hotel –
aangeleentheid nie. Elkeen verhaal
sy kennis daaromtrent
onafhanklik. Die feit dat respondent nie na Hattingh verwys nie en
dat Herbst nie na Schultz verwys nie, beteken
nie dat hulle weergawes
nie versoenbaar is nie.
Ook wat die meriete betref, meen ek
derhalwe dat die appèl nie kan slaag nie.
Ek sou gevolglik die appèl afwys met
koste.
_________________
J.P. MALHERBE, RP
Namens
die appellant: Adv. A.J.R. van Rhyn SC
Bygestaan
deur:
Adv.
S.J. Reinders
In
opdrag van:
Honey
Prokureurs
BLOEMFONTEIN
Namens
die respondent: Adv. P.U. Fischer
In
opdrag van:
Symington
& De Kok
BLOEMFONTEIN