Yellow Star Properties 1087 (Edms) Bpk v Lurama 149 (Edms) Beperk (3105/2007) [2008] ZAFSHC 30 (16 May 2008)

80 Reportability
Contract Law

Brief Summary

Contract — Sale of immovable property — Dispute regarding payment for improvements — Plaintiff sought summary judgment for outstanding amount arising from settlement agreement related to construction costs — Defendant raised counterclaims exceeding plaintiff's claim, asserting defects in improvements and unpaid contractor fees — Court held that defendant's counterclaims constituted bona fide defenses against summary judgment, allowing the defendant to defend against the claim.

Comprehensive Summary

Summary of Judgment


1. Introduction


The matter concerned an application for summary judgment brought in the Free State High Court, Bloemfontein. The plaintiff, Yellow Star Properties 1087 (Edms) Bpk, sued the defendant, Lurama 149 (Edms) Beperk, for payment of R201 739.72, together with interest and costs.


The procedural posture was that the plaintiff had issued summons for the monetary amount, the defendant had entered an appearance to defend, and the plaintiff then launched summary judgment proceedings under the applicable rule. The defendant delivered an opposing affidavit resisting summary judgment on the basis that it had bona fide defences, including intended counterclaims exceeding the plaintiff’s claim.


The dispute arose from a sale of immovable property and, in particular, the parties’ arrangements concerning the cost of improvements/building works connected to the property. The immediate cause of action pleaded by the plaintiff was a settlement agreement concluded after a dispute about the amount of building costs payable.


2. Material Facts


It was common cause that, on or about 9 March 2006, the parties concluded a written deed of sale in terms of which the plaintiff sold certain immovable property situated in Bethlehem to the defendant. On or about the same date, they signed a written addendum to the deed of sale. The defendant paid the purchase price, and transfer was registered into the defendant’s name on 4 July 2006.


At the time of concluding the sale agreement and addendum, the plaintiff had already begun to implement certain improvements to the property. In terms of the sale agreement (particularly clause 22, as pleaded), the plaintiff would be responsible for building works up to the date of transfer, while the defendant would reimburse the plaintiff for the cost of improvements in the manner and at the time provided for in clause 22. A dispute later arose between the parties regarding the amount payable by the defendant to the plaintiff in respect of those building costs.


The plaintiff’s claim, as pleaded, was that the parties resolved that dispute by concluding a settlement on or about 16/17 August 2006. In terms of that settlement, the defendant allegedly agreed to pay the plaintiff a total of R1 748 395.80 for the building costs. It was further pleaded that the defendant had already paid R1 500 000.00 pursuant to the addendum, and that the remaining balance was adjusted through a set-off mechanism relating to pro rata rental, resulting in the plaintiff’s claim of R201 739.72 as the net balance still owing.


The defendant opposed summary judgment by asserting that it had a counterclaim (or intended counterclaims) against the plaintiff totalling R218 859.63, exceeding the plaintiff’s claim. The defendant’s opposition relied on three intended counterclaims. The first two related to (i) amounts the defendant said it had to pay to an electrical contractor to obtain an electrical compliance certificate because the plaintiff had not paid the contractor in full, and (ii) amounts allegedly paid by Engen to the plaintiff after transfer in circumstances where the defendant alleged it should have been the recipient of those payments.


The third intended counterclaim concerned alleged defective and/or incomplete building work on improvements that were said to have been completed by the time of transfer. The defendant relied on correspondence requesting the plaintiff to rectify the defects and a quotation reflecting the estimated cost of repairs (alleged to be R112 007.62). The defendant contended that the plaintiff refused to repair, and that the defendant would claim those repair costs.


In the summary judgment proceedings, counsel for the plaintiff conceded that the first two intended counterclaims constituted a bona fide defence to summary judgment to the extent of R106 582.01, with the plaintiff persisting only for summary judgment on the alleged balance of R95 157.71. The remaining dispute for decision in the application was therefore whether the third intended counterclaim (defective building work) also disclosed a bona fide defence sufficient to defeat summary judgment.


3. Legal Issues


The central legal question was whether, on the defendant’s opposing affidavit, the defendant had disclosed facts which, if proved at trial, would constitute a bona fide defence to the plaintiff’s claim for summary judgment, specifically in relation to the third intended counterclaim based on defective building work.


The dispute primarily concerned the application of law to the facts placed before the court on affidavit in the summary judgment context, including whether the third counterclaim was legally sustainable in light of contractual provisions relied upon by the plaintiff. This included consideration of whether the defendant’s defence was excluded by (i) the contractual allocation of risk and responsibility for building works in clause 22.2, (ii) the voetstoots clause (clause 8), and (iii) the impact of the fact that the plaintiff’s claim was framed as arising from a settlement agreement, not merely the underlying deed of sale.


A further contextual issue arose concerning the existence of a clause (clause 22.5) providing for dispute determination by an independent quantity surveyor acting as an expert (described in argument as “arbitration-like”), and whether that clause affected the court’s competence to determine the dispute at this stage.


4. Court’s Reasoning


The court approached the application by restating the established standard for resisting summary judgment. Relying on Breitenbach v Fiat SA (Edms) Bpk 1976 (2) SA 226 (TPD), the court emphasised that the defendant must set out facts which, if proved at trial, would constitute an answer to the claim, and that it suffices if the defendant advances a defence that is valid in law and not inherently or seriously unconvincing. The court also noted the accepted proposition that a bona fide defence may be founded on an unliquidated counterclaim.


At the outset, the court recorded the plaintiff’s concession that the first two intended counterclaims constituted bona fide defences for purposes of summary judgment to the extent of R106 582.01. The court agreed that this concession was properly made, which narrowed the inquiry to whether the third intended counterclaim (defective work) similarly met the bona fide threshold.


On the “arbitration-like” clause in clause 22.5, the court raised the point with counsel, noting disagreement between them. The court held that the mere existence of such a clause did not automatically bar adjudication by a court, particularly where the defendant had not relied on the clause in its opposing affidavit. The court referred in this connection to Delfante v Delta Electrical Industries Ltd 1992 (2) SA 221 (CPD). The court expressly did not decide whether the defendant might later be able to invoke clause 22.5 in pleadings, since it was unnecessary for disposing of the summary judgment application.


A key step in the court’s reasoning was the identification of the true causa of the plaintiff’s claim: it was based on a settlement agreement reached after a dispute about building costs. The court considered the settlement to have arisen from discussions between the parties and their legal representatives and from a written offer and written acceptance contained in correspondence attached to the particulars of claim. The defendant accepted that the settlement was concluded.


Because the claim was founded on the settlement, and because the settlement contained its own terms and conditions, the court reasoned that the terms of the original deed of sale and addendum were, in the first instance, not determinative for assessing the legal sustainability of the third defence. The court held that the settlement should be interpreted according to the ordinary principles of contractual interpretation, including contextual interpretation. In this respect, the court relied on Engelbrecht and Another NNO v Senwes Ltd 2007 (3) SA 29 (SCA), particularly on the approach that the intention of the parties is ascertained from the language used, read in context, with admissible evidence of background facts and, where necessary, surrounding circumstances.


Against that interpretive framework, the court characterised the defendant’s third defence as essentially alleging that the settlement (which concerned payment for building costs) had been concluded on the premise that the building work had been performed properly and professionally, and that the defendant was induced to agree to the settlement amount under that impression. The defendant’s case was that it later became apparent that some work was defective and that the defendant would have to repair it at its own cost, despite having settled the building costs with the plaintiff. The court held that, if the defendant were to prove at trial that the work for which the plaintiff had been responsible was unworkmanlike, and that the defendant concluded the settlement while under an impression (created by the plaintiff’s representations) that the work was properly executed, then the defendant “ought” to succeed with the intended counterclaim. On that basis, the court concluded that the third defence was legally valid and met the requirement of a bona fide defence for summary judgment purposes.


The court further reasoned, in the alternative, that even if it were incorrect in treating the deed of sale and addendum as irrelevant due to the settlement, the defendant still disclosed a bona fide defence when those contractual provisions were considered.


In relation to clause 22.2 (which stated that the seller is responsible for building work until transfer, after which risk and responsibility are assumed by the buyer), the plaintiff argued that the defendant bore the risk for any defects after transfer. The court rejected that reading when clause 22 was considered as a whole. It interpreted clause 22.2 contextually as addressing responsibility for the building work and payment of contractors up to transfer, and thereafter shifting the buyer into the seller’s position vis-à-vis ongoing building obligations. The court emphasised that it was common cause the work was completed by transfer, and thus there was no practical stage at which ongoing construction obligations had been taken over by the buyer. On the court’s interpretation, clause 22.2 did not mean the buyer had no remedy against the seller for unworkmanlike work performed prior to transfer.


In relation to the voetstoots clause (clause 8), the plaintiff argued that it barred any claim based on defects (latent or patent) in the property or improvements. The court accepted the defendant’s contention that, read in the context of the entire agreement, the voetstoots clause could at most apply to improvements existing at the time the deed of sale was concluded, and not necessarily to future improvements contemplated and regulated in clause 22. The court found support for this contextual conclusion in the existence and content of clause 22.5, which specifically made provision for disputes “arising from” the improvements and the architect’s certificate to be determined by an independent quantity surveyor acting as an expert. The court reasoned that it would be senseless to include clause 22.5 if clause 8 had already excluded remedies for disputes concerning the improvements. Accordingly, the court held that the voetstoots clause did not negate the defendant’s third defence for purposes of summary judgment.


Having found that the defendant’s third intended counterclaim disclosed a bona fide defence, the court concluded that summary judgment could not be granted.


On costs, the plaintiff sought a costs order to stand over, while the defendant sought costs in the cause. The court considered there to be no special reason to depart from the usual approach in such matters and ordered costs to be costs in the cause.


5. Outcome and Relief


The court dismissed the application for summary judgment. The defendant was granted leave to defend the action. The court ordered that the costs of the summary judgment application would be costs in the cause.


Cases Cited


Breitenbach v Fiat SA (Edms) Bpk 1976 (2) SA 226 (TPD)


Delfante v Delta Electrical Industries Ltd 1992 (2) SA 221 (CPD)


Engelbrecht and Another NNO v Senwes Ltd 2007 (3) SA 29 (SCA)


Legislation Cited


No legislation was cited in the judgment.


Rules of Court Cited


Uniform Rules of Court, Rule 32(3)(b)


Held


The court held that the defendant had disclosed facts which, if proved at trial, could constitute a bona fide defence to the plaintiff’s claim founded on the settlement agreement. In particular, the intended counterclaim based on alleged defective building work was not shown, on the papers, to be legally excluded by the deed of sale provisions concerning risk (clause 22.2) or by the voetstoots clause (clause 8), especially when the agreement was read contextually and in light of the specific dispute-resolution mechanism provided in clause 22.5.


As a consequence, summary judgment was refused, leave to defend was granted, and costs were ordered to be costs in the cause.


LEGAL PRINCIPLES


A defendant resisting summary judgment must, in an opposing affidavit, set out facts which, if proved at trial, would constitute an answer to the plaintiff’s claim; it is sufficient if the defence is valid in law and not inherently or seriously unconvincing, as articulated in Breitenbach v Fiat SA (Edms) Bpk 1976 (2) SA 226 (TPD).


A bona fide defence for summary judgment purposes may be constituted by an unliquidated counterclaim, provided it is disclosed on affidavit with sufficient factual basis to demonstrate legal sustainability.


Where a plaintiff’s claim is founded on a settlement agreement, the interpretation and effect of that settlement may be assessed with reference to general principles of contractual interpretation, including contextual interpretation and admissible background facts, as described in Engelbrecht and Another NNO v Senwes Ltd 2007 (3) SA 29 (SCA).


The mere existence of a contractual clause providing for dispute determination (described as “arbitration-like”) does not, without more, automatically preclude a court from adjudicating the dispute, particularly where the clause is not relied upon in resisting summary judgment; the judgment referred in this connection to Delfante v Delta Electrical Industries Ltd 1992 (2) SA 221 (CPD).


Contractual provisions allocating risk or containing a voetstoots term must be interpreted contextually within the totality of the agreement, and their effect on alleged defects in improvements depends on the agreement’s structure and on whether the improvements were existing at contract conclusion or were contemplated and regulated as future work within the contractual scheme.

About SAFLII
Databases
Search
Terms of Use
RSS Feeds
South Africa: Free State High Court, Bloemfontein
SAFLII
>>
Databases
>>
South Africa: Free State High Court, Bloemfontein
>>
2008
>>
[2008] ZAFSHC 30
|

|

Yellow Star Properties 1087 (Edms) Bpk v Lurama 149 (Edms) Beperk (3105/2007) [2008] ZAFSHC 30 (16 May 2008)

IN DIE
HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA
(VRYSTAATSE
PROVINSIALE AFDELING)
Saaknommer : 3105/2007
In
die saak tussen:-
YELLOW
STAR PROPERTIES 1087 (EDMS) BPK
Eiser
en
LURAMA
149 (EDMS) BEPERK
Verweerder
_____________________________________________________
CORAM:
VAN
ZYL, R
_____________________________________________________
UITSPRAAK
DEUR:
VAN
ZYL, R
_____________________________________________________
GELEWER
OP:
16
MEI 2008
_____________________________________________________
[1] Hierdie is ‘n
aansoek om summiere vonnis waarin eiser verweerder gedagvaar het vir
die betaling van die bedrag van R201 739.72,
tesame met rente en
koste. Nadat verweerder verdediging aangeteken het, het eiser die
aansoek om summiere vonnis geloods waarop
verweerder ‘n opponerende
verklaring daartoe geliasseer het.
[2] Dit
blyk uit die besonderhede van vordering dat eiser en verweerder op of
omtrent 9 Maart 2006 ‘n skriftelike koopooreenkoms
gesluit het in
terme waarvan eiser sekere onroerende eiendom geleë te Bethlehem aan
verweerder verkoop het. Hierdie skriftelike
koopooreenkoms is
aangeheg tot die besonderhede van vordering as aanhangsel “A”.
Daaropvolgend en wel ook op of omtrent 9 Maart
2006 het eiser en
verweerder ‘n skriftelike addendum tot die koopooreenkoms gesluit,
‘n afskrif waarvan aangeheg is tot die besonderhede
van vordering
as aanhangsel “B”. Voortspruitend uit voormelde koopooreenkoms
het verweerder die volle koopsom betaal en is die
eiendom
getransporteer en in die naam van verweerder geregistreer op 4 Julie
2006. Ten tyde van die sluiting van voormelde koopooreenkoms,
tesame
met die addendum daartoe, het eiser reeds begin om sekere
verbeteringe tot die bestaande eiendomme aan te bring en is dit
in
klousule 22 van die koopooreenkoms ooreengekom dat eiser aanspreeklik
sal wees vir alle sodanige bouwerk tot en met datum van
registrasie
van transport, maar dat verweerder eiser sal terugbetaal vir die
koste van sodanige verbeteringe op ‘n wyse, basis
en tydstip soos
volledig voor voorsiening gemaak in klousule 22 van die
koopooreenkoms. Voortspruitend hieruit het daar ‘n dispuut
tussen
die partye ontstaan met betrekking tot die bedrag wat deur verweerder
aan eiser betaalbaar is wat betref hierdie boukoste.
Eiser se
skuldoorsaak is daarop gebaseer dat na aanleiding van hierdie
dispuut, eiser en verweerder ‘n skikking bereik het op
of omtrent
16/17 Augustus 2006 in terme waarvan die partye ooreengekom het dat
verweerder aan eiser die totale bedrag van R1 748
395.80 sal betaal
vir die voormelde boukoste. Ten opsigte van hierdie bedrag het
verweerder reeds die bedrag van R1 500 000.00 aan
eiser betaal
ooreenkomstig die addendum tot die koopooreenkoms. Wat betref die
uitstaande bedrag van R228 046.80 het die partye
ooreengekom dat
skuldvergelyking ten opsigte van pro-rata huurgeld tussen die partye
toegepas sou word ten gunste van verweerder
in die bedrag van R46
656.08, waarop die uitstaande skikkingsbedrag wat aldus eiser nog
deur verweerder aan eiser verskuldig is,
die gevorderde bedrag van
R201 739.72 beloop.
[3] Verweerder
se opponering tot die aansoek om summiere vonnis is daarop gebaseer
dat verweerder ‘n teeneis teen eiser het in die
totale bedrag van
R218 859.63, welke bedrag eiser se vordering oorskry. Hierdie totale
bedrag bestaan uit drie afsonderlike teeneise
wat verweerder beweer
hy voornemens is om teen eiser in te stel, welke voorgenome teeneise
die volgende behels:
Verweerder het op die
bedrag van R1 748 395.80 ten opsigte van die boukoste deur eiser
verrig, geskik, op die veronderstelling dat
alle kontrakteurs ten
volle deur eiser vergoed is vir die werk deur hulle verrig. Nadat
die skikking bereik is, het dit geblyk
dat eiser nie die elektriese
kontrakteur, B.J.B. Enterprises, ten volle vergoed het vir die werk
wat hulle aan die eiendom verrig
het nie en het die elektriese
kontrakteurs gevolglik geweier om ‘n elektriese
nakomingsertifikaat aan een van verweerder se huurders
uit te reik.
Verweerder was gevolglik verplig om die uitstaande bedrag van R69
548.68 aan B.J.B. Enterprises te betaal ten einde
die elektriese
nakomingsertifikaat te verkry. Gevolglik is verweerder voornemens
om ‘n teeneis teen eiser in te stel vir die
terugvordering van
hierdie bedrag. (Opponerende verklaring, paragrawe 4.5 - 4.7, p. 54
- 55 van die aansoekstukke)
Op die eiendomme deur
eiser aan verweerder verkoop, is daar ook ‘n vulstasie wat deel
vorm van die verbeteringe. Eiser het ‘n
huurkontrak met Engen
gehad in terme waarvan Engen die vulstasie vanaf eiser gehuur het.
Kragtens die huurkontrak tussen eiser
en Engen word ‘n sekere
aantal sent in die rand aan die verhuurder betaal vir elke liter
brandstof wat verkoop word. Verweerder
het vanaf datum van
registrasie van die eiendomme in die naam van verweerder die plek
van eiser as verhuurder oorgeneem. Desnieteenstaande
het eiser
steeds sedert voormelde datum voortgegaan om die bedrag ten opsigte
van brandstofverkope vanaf Engen te vorder. Hoewel
verweerder nie
daarin kon slaag om die presiese bedrag vas te stel wat deur Engen
aan eiser oorbetaal is sedert registrasie nie,
het ‘n
verteenwoordiger van Engen bevestig dat die bedrag van R37 033.33
deur Engen aan eiser oorbetaal is vir die tydperk Julie
2006 tot en
met Junie 2007. Gevolglik het verweerder ook ‘n voorgenome
teeneis teen eiser vir die bedrag van minstens R37 033.33.

(Paragrawe 4.9 – 4.11, p. 56 van die aansoekstukke)
Met betrekking tot die
verbeterings wat deur eiser aangebring is en welke reeds voltooi was
op datum van registrasie van die eiendomme
in die naam van
verweerder, is daar volgens verweerder gebreke in sodanige
verbeterings en het verweerder eiser by wyse van ‘n
skrywe
gedateer 15 Maart 2007, welke aangeheg is tot die opponerende
verklaring as aanhangsel “OPP1”, versoek om die onafgehandelde
en/of gebrekkige werk te voltooi en te herstel. Eiser was egter nie
bereid om dit te doen nie en blyk dit uit ‘n kwotasie aangeheg
as
aanhangsel “OPP2” tot die opponerende verklaring dat die koste
daaraan verbonde om die gebrekkige bouwerk te herstel, die
bedrag
van R112 007.62 beloop. Gevolglik is verweerder voornemens om ‘n
teeneis vir sodanige bedrag teen eiser in te stel.
(Opponerende
verklaring paragrawe 4.7 en 4.8, p. 55 van die aansoekstukke)
[4] Wat
betref die eerste van voormelde drie voorgenome teeneise van
verweerder, het mnr. Snellenburg, namens eiser, reeds in sy
betoogshoofde
namens eiser toegegee dat dit
bona
fide
verwere daarstel vir doeleindes van summiere vonnis en wel in die
totale bedrag van R106 582.01 en dat eiser gevolglik slegs volhard
met sy aansoek om summiere vonnis ten opsigte van die restantbedrag,
synde R95 157.71. Hierdie toegewing is ook weer deur mnr.
Snellenburg
in die hof herhaal en meen ek dat dit ‘n
verantwoordelike toegewing is wat heeltemal tereg deur hom gemaak is.
Ek stem saam dat
voormelde eerste twee van die drie voorgenome
teeneise van verweerder inderdaad elkeen ‘n
bona
fide
verweer daarstel vir doeleindes van die afweer van summiere vonnis en
moet verlof gevolglik aan verweerder verleen word om eiser
se aksie
te verdedig met betrekking tot die bedrag van R106 582.01 van eiser
se vordering.
[5] Die
enigste aspek wat dus nog in dispuut is tussen die partye en deur my
bereg moet word, is die vraag of verweerder se voormelde
derde
voorgenome teeneis ‘n
bona
fide
verweer teen eiser se vordering daarstel vir doeleindes van summiere
vonnis, aldan nie.
[6] Mnr.
Snellenburg het aan die hand gedoen dat verweerder se voorgenome
teeneis met betrekking tot boukoste vir beweerde gebreke
in die
bouwerk nie ‘n
bona
fide
verweer konstateer nie. In die verband het hy daarop gewys dat
klousule 22.2 van die koopooreenkoms spesifiek bepaal dat die risiko
en aanspreeklikheid vir alle bouwerk op datum van registrasie van
transport deur die verweerder oorgeneem word. Gegewe dat die dispuut
met betrekking tot die koste van bouwerk tot en met datum van
registrasie van transport reeds geskik is tussen die partye, het mnr.
Snellenburg gevolglik aan die hand gedoen dat insoverre hierdie
voorgenome teeneis slaan op bouwerk wat gedoen is tot en met datum
van registrasie van transport, die dispuut reeds deur die partye
bygelê is. Hy het ook daarop gewys dat daar in ieder geval ‘n
voetstoots-klousule voorkom in die koopooreenkoms wat tot gevolg het
dat verweerder nie geregtig is om sodanige teeneis teen eiser
in te
stel uit hoofde van latente of patente gebreke in die eiendom nie.
Insoverre die voorgenome teeneis slaan op bouwerk wat gedoen
is nadat
die eiendom in verweerder se naam geregistreer is, het mnr.
Snellenburg aan die hand gedoen dat gegewe die bepalings van
klousule
22.2, verweerder in ieder geval self die risiko en aanspreeklikheid
ten aansien daarvan gedra het. Hy het gevolglik aan
die hand gedoen
dat verweerder se beweerde teeneis nie regtens houdbaar is nie.
Hierteenoor
het mnr. De Wet, namens die verweerder, betoog en aan die hand gedoen
dat verweerder se voorgenome teeneis met betrekking
tot die gebreke
in die verbeteringe inderdaad ‘n
bona
fide
verweer daarstel. Met betrekking tot die feit dat die partye ‘n
skikking bereik het wat betref die bedrag wat deur verweerder
aan
eiser betaalbaar is met betrekking tot die boukoste, het mnr. De Wet
aan die hand gedoen dat die skikking bereik is op die
veronderstelling
dat die bouwerk wat wel uitgevoer is, vakkundig en
behoorlik geskied het. Sodanige skikking kan, aldus sy betoog, nie
tot gevolg
hê dat verweerder verplig is om die ooreengekome bedrag
te betaal indien dit nou blyk dat die bouwerk nie vakkundig verrig is
nie.
Wat betref die voetstoots-klousule het hy gesubiteer dat dit
slaan op verbeteringe wat op die eiendom bestaan het op datum van
kontraksluiting
en nie toekomstige verbeteringe insluit nie. Vir
hierdie betoog het hy gesteun op en verwys na klousule 22.5, welke ‘n
tipe “arbitrasie”-klousule
is indien ‘n dispuut tussen die
partye ontstaan voortspruitend uit die verbeteringe aangebring en het
hy aan die hand gedoen dat
indien dit die bedoeling van die partye
was dat die voetstoots-klousule ook sou slaan op toekomstige
verbeteringe, dan sou die teenwoordigheid
in die kontrak van klousule
22.5 nie sin maak nie.
[7] Met
betrekking tot die vereiste dat verweerder ‘n
bona
fide
verweer in sy opponerende verklaring moet openbaar ten einde die
aansoek om summiere vonnis suksesvol af te weer, moet sodanige
verweer
aan die vereistes voldoen soos uiteengesit in
BREITENBACH
v FIAT SA (EDMS) BPK
1976 (2) SA 226
(TPD) op 227 G – 228 B:
“
One of the things clearly required
of defendant by rule 32(3)(b) is that he set out in his affidavit
facts which, if proved at the
trial, will constitute an answer to the
plaintiff’s claim. ...It will suffice, it seems to me, if the
defendant swears to a defence,
valid in law, in a manner which is not
inherently and seriously unconvincing.”
Dit is
ook welbekend dat sodanige
bona
fide
verweer kan bestaan uit ‘n ongelikwideerde teeneis.
[8] Alvorens
ek verder met bogemelde derde teeneis van verweerder handel, moet ek
volledigheidshalwe meld dat hoewel dit nie spesifiek
in die
opponerende verklaring geopper is nie, ek die vraag tot die advokate
gerig het oor wat die effek van die “arbitrasie”-klousule,
vervat
in paragraaf 22.5 van die koopooreenkoms, op die Hof se bevoegdheid
is om enigsins die aksie te bereg. Die advokate was dit
nie eens met
mekaar wat hierdie aspek betref nie. Na my mening blyk dit egter dat
die blote bestaan van sodanige klousule in ieder
geval nie ‘n
outomatiese beletsel daarop plaas dat die tersaaaklike dispuut nog
deur ‘n geregshof bereg kan word nie, veral in
‘n geval soos die
onderhawige waar die verweerder nie gepoog het om in sy opponerende
verklaring op die “arbitrasie”-klousule
te steun nie. (Sien
DELFANTE
v DELTA ELECTRICAL INDUSTRIES LTD
1992 (2) SA 221
(CPD) op 226 E – G.) Die vraag of die verweerder
steeds in sy verweerskrif op hierdie klousule sal kan steun in
omstandighede
waar hy nie ten tyde van die opponering van die aansoek
om summiere vonnis daarop gesteun het nie, is nie ‘n aspek wat
nodig is
vir my om te bereg nie.
[9] By
oorweging van die regsgeldigheid van verweerder se derde verweer,
meen ek dat daar deeglik daarop gelet moet word dat eiser
se
vordering gebaseer is op ‘n skikkingsooreenkoms voortspruitend uit
‘n dispuut tussen die partye met betrekking tot die bedrag
wat deur
verweerder aan eiser betaalbaar is wat betref die boukoste. Hierdie
skikkingsooreenkoms het klaarblyklik voortgespruit
uit samesprekings
wat tussen die partye en hul onderskeie regsverteenwoordigers
plaasgevind het op 14 Augustus 2006, ‘n skriftelike
skikkingsaanbod
wat daaropvolgend gemaak is in die skrywe deur verweerder se
prokureur van eerste instansie, aangeheg as aanhangsel
“C” tot
die besonderhede van vordering, en die daaropvolgende skriftelike
aanvaarding van sodanige skikkingsaanbod in eiser se
prokureur van
eerste instansie se skrywe, aangeheg as aanhangsel “D” tot die
besonderhede van vordering. Hierdie verloop van
gebeure en die
skikkingsooreenkoms wat daaruit voortgespruit het, word deur
verweerder erken. (Opponerende verklaring, paragrawe
4.3 – 4.6, p.
53 – 54 van die aansoekstukke) Uit ‘n bestudering van hierdie
skriftelike skikkingsaanbod en daaropvolgende
skriftelike aanvaarding
daarvan, blyk dit vir my dat die skikkingsooreenkoms bereik is op die
basis, terme en voorwaardes soos uiteengesit
in die twee skrywes. Na
my mening het die feit dat die skuldoorsaak van eiser die
skikkingsooreenkoms is en die feit dat die skikkingsooreenkoms
duidelik sekere bepaalde terme en voorwaardes van sy eie bevat (met
ander woorde wat nie in die koopooreenkoms of die addendum vervat
was
nie), tot gevolg dat die oorspronklike koopooreenkoms en die addendum
daartoe se terme en voorwaardes nie meer relevant is by
die oorweging
van die regsgeldigheid van verweerder se derde verweer nie. Die
regsgeldigheid van verweerder se derde verweer moet,
na my mening,
oorweeg word sonder inagneming van die terme en voorwaardes van die
verkoopooreenkoms en die addendum daartoe. Die
basiese beginsels met
betrekking tot die interpretasie van kontrakte sal gevolglik in die
onderhawige dispuut toegepas moet word
by die uitleg van die
skikkingsooreenkoms ten einde die betekenis daarvan en die bedoeling
van die partye daartoe vas te stel. (
ENGELBRECHT
AND ANOTHER NNO v SENWES LTD
2007 (3) SA 29
(SCA) op 32 D – 33 A)
[10] In
die onderhawige geval is dit in wese verweerder se saak dat die
skikkingsooreenkoms op ‘n sekere veronderstelling gesluit
is na
aanleiding van voorstellings wat deur eiser aan hom gemaak is.
Aangesien die bouwerk aan die eiendomme voltooi was op datum
van
registrasie daarvan in die naam van verweerder, was eiser die
instansie wat met die boukontrakteur en ander sub-kontrakteurs
vir
die verrigting van die bouwerk gekontrakteer het en het verweerder
geen kontrak hoegenaamd met enige van die kontrakteurs gehad
nie.
Nadat daar op die skikkingsooreenkoms ooreengekom is, welke onthou
moet word juis slaan op die bedrag van boukoste, het dit
geblyk dat
van die bouwerk wat uitgevoer is, onvakkundig geskied het en wat nou
deur verweerder op sy koste herstel moet word. Wanneer
verweerder se
derde verweer dus beoordeel moet word teen die agtergrond van die
bedoeling van die partye en die betekenis van die
skikkingsooreenkoms, sal, onder andere, die volgende beginsels geld
soos uiteengesit in
ENGELBRECHT
AND ANOTHER NNO v SENWES LTD
,
supra
,
op 33 B – C:
“
[7] The intention of the parties is
ascertained from the language used read in its contextual setting and
in the light of admissible
evidence. There are three classes of
admissible evidence. Evidence of background facts is always
admissible. These facts, matters
probably present in the minds of
the parties when they contracted, are part of the context and explain
the ‘genesis of the transaction’
or its factual matrix. Its aim
is to put the Court in the armchair of the author(s) of the document.
Evidence of ‘surrounding
circumstances’ is admissible only if a
contextual interpretation fails to clear up an ambiguity or
uncertainty. Evidence of what
passed between the parties during the
negotiations that preceded the conclusion of the agreement is
admissible only in the case where
evidence of the surrounding
circumstances does not provide ‘sufficient certainty’.”
[11] Inaggenome voormelde
beginsels is ek gevolglik van mening dat indien verweerder sal kan
bewys dat sekere van die bouwerk waarvoor
eiser verantwoordelik was
onvakkundig verrig is en dat verweerder op die stadium wat hy die
skikkingsooreenkoms gesluit het onder
die indruk gebring is en
verkeer het dat die bouwerk vakkundig gedoen is en dat hy derhalwe
nie op daardie skikkingbedrag sou ooreenkom
indien hy van die
teendeel bewus was nie, behoort verweerder suksesvol te wees met sy
voorgenome teeneis.
[12] Gevolglik
en in die vooropstelling meen ek dat verweerder se derde verweer `n
regsgeldige verweer daarstel wat voldoen aan die
vereiste van ‘n
bona
fide
verweer.
[13] Indien
en insoverre ek verkeerd sou wees met my gevolgtrekking dat die terme
en voorwaardes van die koopooreenkoms en die addendum
daartoe na
aanleiding van die skikkingsooreenkoms nie meer relevant is by die
beregting van die dispuut nie, meen ek in ieder geval
dat selfs
indien die terme daarvan wel in ag geneem word, dit steeds nie
afbreuk doen aan my bevinding dat verweerder wel ‘n
bona
fide
verweer openbaar nie.
[14] Klousule
22.2 van die koopooreenkoms lees as volg:
“
Die Verkoper is aanspreeklik vir
alle bouwerk tot en met datum van registrasie van transport, waarna
risiko en aanspreeklikheid daaraan
verbonde deur die Koper oorgeneem
word.”
Mnr.
Snellenburg het aan die hand gedoen dat inaggenome dat registrasie
van transport reeds in naam van verweerder plaasgevind het,
verweerder die risiko en aanspreeklikheid vir enige gebreke in die
bouwerk, indien enige, ooreenkomstig hierdie klousule dra. Na
my
mening kan hierdie submissie nie korrek wees indien die totaliteit
van klousule 22 in oorweging geneem word en klousule 22.2 derhalwe
in
konteks gelees word nie. Indien die res van klousule 22 gelees word,
blyk dit vir my duidelik dat al wat met klousule 22.2 bedoel
word, is
dat die eiser tot en met datum van registrasie van transport
verantwoordelik was vir al die bouwerk, ingesluit die betaling
van
die bouer. Na datum van registrasie sou die verweerder in die
spreekwoordelike skoene van die eiser getree het
vis-a-vis
die bouer en sou verweerder daarvandaan self aanspreeklik wees vir
die uitvoering van die bouwerk en die betaling van die bouer.
Die is
egter gemeensaak dat die bouwerk eventueel in ieder geval reeds
voltooi was op datum van registrasie van transport en het
daar
gevolglik geensins ‘n stadium ontstaan waar die verpligtinge ten
opsigte van die bouwerk en die bouer (in die sin van bouwerk
wat nog
verrig staan te geword het) deur die verweerder oorgeneem is nie.
[15] Na my mening kan
klousule 22.2 dus nie geïnterpreteer word as dat dit beteken dat
verweerder geen remedie teen eiser sal hê
voortspruitend uit
onvakkundige bouwerk wat voorafgaande die datum van registrasie van
transport uitgevoer is nie.
[16] Verdermeer
het mnr. Snellenburg op klousule 8, synde die voetstoots-klousule,
gesteun as synde dat verweerder nie enige aksie
teen eiser het op
grond van gebreke in die bouwerk nie. Klousule 8 lees as volg:
“
Die KOPER erken hiermee dat hy die
eiendom besigtig het, tevrede is daarmee, en dit voetstoots koop.
Die KOPER bekragtig verder hiermee
dat hy nie geregtig sal wees om
enige aksie voortspruitende uit hierdie Koopbrief in te stel teen die
VERKOPER of sy agent vir enige
gebrek, (hetsy sigbaar of verborge) in
die eiendom of die verbeteringe daarop of vanweë enige voorstelling
of waarborge deur die
VERKOPER of sy Agent in verband met die eiendom
gemaak nie.”
[17] Wanneer die
totaliteit van die koopooreenkoms weereens in ag geneem word, stem ek
met mnr. De Wet se betoog saam dat die voetstoots-klousule
hoogstens
kon slaan op verbeteringe wat op die eiendom bestaan het op dié
stadium wat die koopooreenkoms gesluit is. Dit moet afgelei
word uit
die feit dat die partye spesifiek in klousule 22.1 van die
koopooreenkoms bevestig het dat sekere beoogde bouwerk aan die
eiendom deur die eiser begin is (met ander woorde daar was reeds
verbeteringe op die eiendom op die stadium wat die koopooreenkoms
gesluit is), maar terselfdertyd is daar ook duidelik deur beide
partye op datum van kontraksluiting voorsien dat daar nog verdere
verbeteringe aangebring gaan word. In dié verband bepaal klousule
22.5 as volg:
“
Ingeval enige dispuut tussen die
partye ontstaan aangaande of voortspruitend uit die verbeteringe
aangebring en of die Argitek-Sertifikaat
sal die dispuut bepaal word
deur ‘n onafhanklike bou-rekenaar van beide se keuse en by gebreke
aan eenstemmigheid t.a.v. ‘n bou-rekenaar,
‘n bou-rekenaar deur
die Raad van Bourekenaars aangewys:
wie se besluit binne 21 (een en
twintig) dae vanaf sy aanstelling geneem sal word; en
wat sal dien as ‘n deskundige en
nie as ‘n arbiter nie; en
wie se besluit finaal en bindend op
die partye sal wees; en
wat sal bepaal welke party
aanspreeklik is vir sy kostes en sodanige party sal sy kostes
betaal.”
As dit die bedoeling van
die partye was dat die uitsluiting vervat in die voetstoots-klousule
ook geslaan het op bouwerk wat nog in
die toekoms verrig sou word,
sou dit sinneloos wees om, teenstrydig daarmee, klousule 22.5 in die
koopooreenkoms in te sluit wat
juis spesifiek vir dispute ten opsigte
van die bouwerk voorsiening maak. Die feit dat klousule 22.5
ingesluit is in die koopooreenkoms,
is derhalwe aanduidend daarvan
dat die verbeteringe waarna in die voetstoots-klousule verwys word,
slaan op verbeteringe wat reeds
aangebring was op die stadium van
kontraksluiting.
[18] Gevolglik meen ek
dat die bestaan van die voetstoots-klousule ook nie verweerder se
derde voorgenome teeneis sal negeer nie.
[19] Gevolglik
en selfs indien die bepalings van die koopooreenkoms en die addendum
daartoe in ag geneem word, is ek steeds van mening
dat verweerder se
derde voorgenome teeneis ‘n
bona
fide
verweer teen eiser se vordering daarstel vir doeleindes van summiere
vonnis.
[20] Wat
betref die koste van die aansoek om summiere vonnis, het mnr.
Snellenburg versoek dat koste moet oorstaan vir latere beregting.

Daarteenoor het mnr. De Wet versoek dat koste koste in die geding
behoort te wees. Na my mening is hier geen besondere rede waarom
die
meer gebruiklike kostebevel in aangeleenthede soos hierdie, synde dat
koste koste in die geding is, nie in die onderhawige geval
behoort
gelas te word nie.
[21] Gevolglik
word die volgende bevele verleen:
1. Die aansoek om
summiere vonnis word van die hand gewys.
2. Verlof
word aan verweerder verleen om die aksie te verdedig.
3. Koste
is koste in die geding.
____________
C. VAN ZYL, R
Namens
die eiser: Adv. N. Snellenburg
In
opdrag van:
Naudes
BLOEMFONTEIN
Namens
die verweerder: Adv. P.J.T. de Wet
In
opdrag van:
Symington
& De Kok
BLOEMFONTEIN
/sp