Van Der Merwe v Minister van Veiligheid en Sekuriteit en Ander (716/07) [2009] ZANCHC 72 (27 November 2009)

78 Reportability

Brief Summary

Delict — Unlawful arrest and detention — Claim for damages — Plaintiff unlawfully arrested and detained for two and a half hours — Plaintiff, a 68-year-old successful contractor, suffered psychological trauma resulting in ongoing mental health issues — Defendants admitted liability for damages — Court to determine appropriate quantum of damages — Award of R25,000 deemed appropriate in light of circumstances and comparable case law.

Comprehensive Summary

Summary of Judgment


1. Introduction


This judgment concerns an action for damages arising from unlawful arrest and detention. The plaintiff, Joseph Petrus Albertus van der Merwe (the “plaintiff”), sued the Minister of Safety and Security (first defendant) and Inspector Dirk Hammond (second defendant) (together, the “defendants”).


By the time the matter came to trial, the defendants had conceded the merits, including the wrongfulness of the arrest and their liability for such damages as the plaintiff could prove. The trial therefore proceeded essentially on the quantification of damages and the appropriate order as to costs.


The dispute was situated within the broader subject-matter of delictual compensation for infringements of the right to personal liberty through unlawful police conduct, and the appropriate solatium to be awarded for such infringements.


2. Material Facts


It was common cause that the plaintiff’s arrest was unlawful and that he was deprived of his liberty for approximately two and a half hours while in police custody. This period of detention constituted the central factual basis for the damages enquiry.


The court accepted (largely as undisputed) the evidence relating to the after-effects of the arrest and detention on the plaintiff. At the time of the incident, the plaintiff was a successful building contractor in Upington. He later experienced significant difficulty in coping with the incident and its consequences, and the evidence indicated that he lost interest in his occupation, stopped working as a contractor, and later relocated to Stellenbosch. The plaintiff’s wife, a qualified nurse, became the household’s breadwinner.


The plaintiff (who was 68 years old at the time of trial) underwent psychological and psychiatric treatment and used prescribed medication, which, on the accepted evidence, did not produce the desired improvement. The plaintiff described himself as feeling run down and listless, and the evidence indicated persistent feelings of being deeply aggrieved by having been treated in this manner despite being a law-abiding citizen. The plaintiff gave evidence with visible emotion, including an incident in court where he cried, which the court treated as illustrative of his ongoing emotional state.


The plaintiff called a counselling psychologist, Ms Petronelle Charlotte Streit, whose evidence the court accepted. She testified that the plaintiff presented with symptoms consistent with depression (including sleep disturbances, diminished enjoyment, low motivation, emotionality, and a generally depressed mood), and also flashbacks and nightmares related to the traumatic experience, which she described as typical symptoms of post-traumatic stress.


In cross-examination, the defendants elicited concessions from Ms Streit that the plaintiff had a low resilience level, meaning he would process psychological trauma with difficulty and his recovery would likely take longer. She also accepted that the plaintiff was a person who struggled to process perceived injustice and that his ongoing difficulty in recovery was, to some extent, attributable to his own lack of constructive engagement with the recovery process (in the sense that he would need to cooperate in addressing his difficulties).


The defendants’ witnesses addressed aspects of the arrest and detention, including disputed matters around the method of arrest and surrounding events. The court considered it unnecessary to resolve those disputes for purposes of the damages determination. The court regarded it as relevant that it ultimately became common cause that the plaintiff was not detained in a cell with other prisoners, because he refused to enter the cell until his attorney arrived.


The plaintiff contended that the timing of the arrest (after 16:00 on a Friday) suggested improper motives. The court, however, found that the plaintiff failed, on a balance of probabilities, to prove mala fides and treated the timing as an unfortunate coincidence of circumstances rather than evidence of bad faith.


3. Legal Issues


The central legal question was the appropriate quantum of damages to compensate the plaintiff for unlawful arrest and detention, given that unlawfulness and liability had been conceded.


The dispute was primarily concerned with the application of legal principles to the facts and an inherently evaluative value judgment regarding the proper amount of solatium. It also implicated a limited factual assessment as to whether the plaintiff had proven mala fides, because the presence or absence of bad faith was argued as potentially relevant to the quantum.


A further issue concerned the appropriate costs order, particularly whether costs should be awarded on the High Court scale notwithstanding that the amount ultimately awarded could fall within the monetary jurisdiction of the Magistrates’ Court.


4. Court’s Reasoning


The court approached the quantification of damages on the accepted basis that compensation for unlawful arrest and detention is not a mechanical calculation but a form of solatium for injured feelings and the affront to dignity and liberty. The court emphasised that a court must place sufficient weight on every citizen’s right to personal freedom and must demonstrate disapproval of its unlawful deprivation, while still determining compensation with reference to all the circumstances.


In setting out the approach, the court relied on guidance from appellate authority that comparable awards may be instructive but are not decisive, and that each matter must be determined on its own facts. In that context, the court referred to the principle that comparison is only useful where circumstances are broadly similar in all material respects, and it treated prior awards as a tool for calibration rather than a binding scale.


Applying those principles to the facts it accepted as established, the court considered the plaintiff’s age, the fact of unlawful arrest and detention for approximately two and a half hours, and the accepted evidence of persistent emotional and psychological consequences continuing years later. At the same time, the court considered the concessions elicited from the psychologist that the plaintiff had low resilience, that his recovery could be prolonged for that reason, and that his ongoing difficulties were to some extent attributable to his own struggle to process injustice and to cooperate in overcoming the sequelae of the incident.


The court rejected the contention that the arrest was shown to be motivated by mala fides and treated the matter as lacking proof of bad faith. This finding formed part of the overall evaluative matrix informing the quantum, along with the relatively short duration of detention and the fact that the plaintiff was not ultimately held in a cell with other prisoners.


The court then compared a range of awards in reported decisions, including a recent decision of the Supreme Court of Appeal in which a substantially lower amount was substituted for a higher award in a case involving a notably brief detention. The court considered the plaintiff’s counsel’s proposed range (R50,000 to R100,000) to be out of step with the guidance in the most recent Supreme Court of Appeal authority referred to, even allowing for differences in duration and personal circumstances.


Weighing all circumstances, the court concluded that an award of R25,000 was appropriate.


The court also addressed the plaintiff’s earlier quantum demands, criticising the very high amounts initially claimed (first in a demand letter and then reduced but still extremely high in the particulars of claim) as unreasonable and as creating unrealistic expectations for litigants, noting that practitioners should avoid such inflated claims given the pattern of comparable awards.


On costs, the court accepted the principle that courts treat unlawful arrest and detention with seriousness. Relying on authority summarised in the judgment to that effect, the court considered it appropriate that the plaintiff recover costs on the High Court scale, notwithstanding the size of the award.


5. Outcome and Relief


The court awarded judgment in favour of the plaintiff and ordered the defendants to pay jointly and severally, the one paying the other to be absolved.


The defendants were ordered to pay the plaintiff R25,000 as damages, together with interest at 15.5% per annum from the date of demand to date of payment.


The defendants were further ordered to pay the plaintiff’s costs of suit (as awarded by the High Court in this action).


Cases Cited


Minister of Safety and Security v Seymour 2006 (6) SA 320 (SCA)


Rudolph and Others v Minister of Safety and Security and Another 2009 (5) SA 94 (SCA)


Minister of Safety and Security v Tyulu 2009 (5) SA 85 (SCA)


Marine and Trade Insurance Co Ltd v Goliath 1968 (4) SA 329 (A)


Mvu v Minister of Safety and Security and Another 2009 (6) SA 82 (GSJ)


Louw v Minister of Safety and Security and Others 2006 (2) SACR 178 (T)


Olivier v Minister of Safety and Security and Another 2008 (2) SACR 387 (W)


Gellman v Minister of Safety and Security 2008 (1) SACR 446 (W)


Van Rensburg v City of Johannesburg 2009 (1) SACR 32 (W)


Legislation Cited


No legislation was cited in the judgment.


Rules of Court Cited


No rules of court were cited in the judgment.


Held


The defendants’ concession established that the plaintiff was unlawfully arrested and detained, and that they were liable for proven damages. The plaintiff did not prove, on a balance of probabilities, that the arrest was carried out with mala fides. The appropriate solatium for the plaintiff’s unlawful deprivation of liberty for approximately two and a half hours, assessed with regard to all the circumstances and comparable awards, was held to be R25,000, together with interest from date of demand. The seriousness with which courts regard unlawful arrest and detention justified an award of the plaintiff’s costs in the High Court proceedings.


LEGAL PRINCIPLES


Damages for unlawful arrest and detention are awarded as a solatium for injured feelings and for the affront to the fundamental right to personal liberty, rather than as a purely arithmetical calculation.


In assessing quantum, a court must have regard to all relevant circumstances, including the duration and conditions of detention, the plaintiff’s personal circumstances, and the proven impact of the deprivation of liberty, while also ensuring that the award reflects the importance of the right and the court’s disapproval of its infringement.


Awards in comparable cases may be instructive but are not decisive; each case must be assessed on its own unique facts, and comparison is only useful where circumstances are broadly similar in all material respects.


Where mala fides is alleged as an aggravating feature relevant to quantum, it must be proven on a balance of probabilities; absent such proof, the assessment proceeds without treating bad faith as established.


Unlawful arrest and detention are treated with particular seriousness, and that seriousness may support an award of High Court costs even where the monetary award falls within the typical jurisdictional range of a lower court, depending on the circumstances accepted by the court.

About SAFLII
Databases
Search
Terms of Use
RSS Feeds
South Africa: High Court, Northern Cape Division, Kimberley
SAFLII
>>
Databases
>>
South Africa: High Court, Northern Cape Division, Kimberley
>>
2009
>>
[2009] ZANCHC 72
|

|

Van Der Merwe v Minister van Veiligheid en Sekuriteit en Ander (716/07) [2009] ZANCHC 72 (27 November 2009)

Verslagwaardig:
Ja / Nee
Sirkuleer
aan Regters: Ja / Nee
Sirkuleer
aan Landdroste: Ja / Nee
IN
DIE
HOË
HOF VAN SUID-AFRIKA
[
Noord-Kaap
Hoë Hof, Kimberley]
Saaknommer: 716/07
Datum
Verhoor: 2009-11-16
Datum
Gelewer: 2009-11-27
In
die saak van
:
JOSEPH
PETRUS ALBERTUS VAN DER MERWE
EISER
versus
MINISTER
VAN VEILIGHEID EN SEKURITEIT
1
STE
VERWEERDER
INSPEKTEUR
DIRK HAMMOND 2
DE
VERWEERDER
CORAM
:
MAJIEDT R
UITSPRAAK
In hierdie
aksie het die Verweerders die meriete toegegee en aanspreeklikheid
aanvaar vir
die
bedrag van skade wat die Eiser mag bewys. Die Eiser se eis is vir
onregmatige arrestasie en aanhouding en hy vorder die bedrag
van
R1 miljoen as skadevergoeding.
Tydens die
verhoor het die Eiser, sy gade en ‘n voorligtingsielkundige
,
Me. Petronelle Charlotte Streit, namens die Eiser getuig. Namens
die Verweerders het ene Konstabel RP Ukenah en die Tweede
Verweerder
getuig.
Dit is
gemeensaak
dat die Eiser se arrestasie onregmatig was en dat hy vir ongeveer
twee en ‘n half ure in polisiebewaking was en toe
so van sy
vryheid ontneem is. Baie min van die feite wat voorgehou is deur
die Eiser, sy gade en die voorligtingsielkundige,
Me. Streit,
aangaande die uitwerking en nagevolge van hierdie traumatiese
gebeure op die Eiser is in geskil. Daarvolgens blyk
dit dat die
Eiser steeds probleme ervaar om hierdie voorval en sy nagevolge te
verwerk. Die Eiser, ‘n suksesvolle boukontrakteur
te Upington ten
tyde van hierdie voorval, het dermate belangstelling in sy beroep
verloor dat hy opgehou het daarmee en tans
in Stellenbosch woon. Sy
gade, ‘n gekwalifiseerde verpleegkundige, is nou die broodwinner
in die huis. Die Eiser wat nou
68 jaar oud is, het sielkundige en
psigiatriese behandeling ondergaan en het ook medikasie wat
voorgeskryf is gebruik, maar dit
blyk dat dit nie die gewenste
uitwerking gehad het nie. Hy beskryf sy huidige toestand as dat hy
afgetakel en lusteloos voel
en dat hy erg gebelgd voel oor die feit
dat hy, ‘n wetsgehoorsame burger wat nooit die landswette oortree
het nie, op hierdie
wyse behandel is deur die polisie. Sy gade het
in breë trekke hierdie getuienis bevestig en is haar getuienis
glad nie
aangeval nie. Me Streit se getuienis is dat die Eiser
presenteer met simptome van depressie, naamlik slaapsteurnisse,
gebrek
aan genotservaring, lae dryfkrag, emosionaliteit en ‘n
algemeen depressiewe gemoed. Ander simptome wat gemanifesteer het
tydens
haar onderhoudsessie met die Eiser is terugflitse en
nagmerries van die traumatiese ervaring toe hy onregmatig
gearresteer en
aangehou is. Sy beskryf dit as tipiese simptome van
post-traumatiese versteuring.
Onder
kruisondervraging is hierdie getuienis, veral van die
voorligtingsielkundige, Me. Streit, nie juis aangeval deur Me.
Erasmus
wat namens die Verweerders optree nie. Sy het wel die
toegewing ontlok uit Me. Streit se getuienis dat die Eiser ‘n lae
veerkragtigheidspeil
het, met ander woorde dat hy moeilik
sielkundige trauma soos hierdie verwerk. Hierdie lae
veerkragti
gheidspeil
(“
resilience
level
”)
het tot gevolg dat ‘n persoon soos die Eiser se herstelproses
langer sal neem. Sy het ook toegegee dat die Eiser ‘n
persoon is
wat moeilik ‘n onreg kan verwerk en dat sy huidige situasie ten
aansien van hierdie stadige herstelproses tot ‘n
mate aan homself
toe te skryf is. Daarmee het sy bedoel dat die Eiser ook van sy
kant af moet meewerk om sy huidige probleme
te ondervang.
Die Verweerders
se getuienis by monde van Konstabel Ukenah en Inspekteur Hammond het
na
my mening nie veel bygedra tot die kerngeskilpunte hierin nie. Hul
getuienis gaan grootliks oor die arrestasie in aanhouding
en die
geskille wat daar wel bestaan, handel grootliks oor die metode van
arrestasie en oor die aanhouding. Die enigste tersaaklikheid
in hul
getuienis is na my mening die feit dat dit nou uiteindelik blyk
gemeensaak te wees dat die Eiser nooit in ‘n sel met
ander
prisoniere aangehou is nie, omrede hy geweier het om die sel binne
te gaan totdat sy prokureur daar opgedaag het. Dit
is na my mening
nie nodig om ‘n beslissing te maak aangaande welke weergawe
aanvaarbaar is wanneer dit kom by die geskille
tussen die partye oor
die metode van arrestasie en oor die aanhouding en die omringende
gebeure nie.
Wat dus
vasstaan deur die bewese en gemeensaaklike feite is dat die Eiser,
‘n 68-jarige suksesvolle boukontrakteur, onregmatig
gearresteer en
aangehou is vir ‘n tydperk van twee en ‘n half ure. Dit staan
verder na my mening vas op die getuienis, welke
ek sonder huiwering
aanvaar, dat die Eiser baie moeilik hierdie trauma hanteer, selfs
nou meer as vyf jaar na die voorval. Dit
is daaraan te wyte dat sy
tipe persoonlikheid een van lae veerkragtigheid is en dat hy steeds
erg gebelgd voel oor wat hom oorgekom
het. Die Eiser het deurgaans
met sigbare emosie getuienis afgelê. Op ‘n stadium het
hierdie opwelling van emosie tot
uitbarsting gekom toe die Eiser vir
‘n wyle aan die huil gegaan het. Hierdie uitbarsting is ‘n
grafiese illustrasie van
sy huidige gemoedstoestand.
Namens die
Verweerders het Me. Erasmus heeltemal tereg toegegee dat hierdie ‘n
erge traumatiese ervaring vir die Eiser was,
maar het sy daarop
gewys dat tot ‘n geringe mate hyself ook verantwoordelik is
daarvoor dat hy nog nie volkome herstel het
daarvan nie. Sy het
gesubmiteer dat daar geen
mala
fides
aan
die Verweerders toegedig kan word wat betref die arrestasie nie. In
dié verband het Mnr. Schreuder namens die Eiser
aangevoer op
grond van die aangebode getuienis dat die feit dat die Eiser op ‘n
Vrydagmiddag na 16:00 gearresteer is, met duisterere
bymotiewe
gepaard gegaan het. Na sy submissie moet dit as kwaadwillige gedrag
beskou word. Ek is dit eens met Me. Erasmus dat
die Eiser nie op ‘n
oorwig van waarskynlikhede geslaag het om sodanige
mala
fides
te
bewys nie. Na my mening was dit bloot ‘n ongelukkige sameloop van
omstandighede dat die arrestasie op daardie bepaalde tyd
plaasgevind
het.
Ek oorweeg
vervolgens die bedrag wat as skadevergoeding toegeken behoort te
word.
As
vertrekpunt moet in ag geneem word dat skadevergoeding bloot ‘n
tipe van
solatium
vir
die verontregte Eiser se gevoelens daarstel. In hierdie verband
moet ‘n Hof voldoende klem lê op elke burger se reg
op sy
persoonlike vryheid en moet ‘n Hof sy afkeur aantoon teen die
onregmatige ontneming daarvan. Al die tersaaklike omstandighede

moet uiteraard in ag geneem word. Die korrekte benadering is dus om
met inagneming van al die tersaaklike feite en omringende

omstandighede skadevergoeding te bepaal.
Sien in die
algemeen in dié verband:
Minister
of Safety and Security v Seymour 2006(6) SA 320 (SCA)
te
325, par. [17];
Rudolph and
Others v Minister of Safety and Security and Another 2009(5) SA 94
(SCA)
te
para [26] – [29];
Minister of
Safety and Security v Tyulu 2009(5) SA 85
te
93 J-F, par [26].
Beide advokate
het my na ‘n aantal gerapporteerde beslissings verwys. Wanneer ‘n
mens ‘n bedrag van skadevergoeding bepaal
is dit van belang om in
gedagte te hou dat soortgelyke toekennings in die verlede handig mag
wees, maar dat elke saak op sy eie
unieke feite beoordeel moet word.
Sien in dié
verband die opmerkings van Van Blerk AR in
Marine
and Trade Insurance Co Ltd v Goliath 1968(4) SA 329 (A)
te
333 G:
“…
..
comparison
with other cases though never decisive is instructive …..
comparison can only be usefully undertaken where the circumstances

are clearly shown to be
broadly
similar in all material respects
.”
(beklemtoning bygevoeg).
In
Tyulu,
supra,
is
‘n landdros met twaalf jaar diens onregmatig gearresteer en
aangehou vir ‘n tydperk van 15 minute voordat hy vrygelaat
is.
Die Hoogste Hof van Appél het die toekenning van R50 000.00
tersyde gestel en vervang met een van R15 000.00
as
skadevergoeding.
In
Mvu
v Minister of Safety and Security and Another 2009(6) SA 82
(GSJ)
is
die eiser, ‘n inspekteur in die SAPD, oornag onregmatig aangehou
in ‘n sel saam met ses ander mans. Die Hof het skadevergoeding

van R30 000.00 toegeken.
In
Louw
v Minister of Safety and Security and Others 2006(2) SACR 178
(T)
is
die eiser vir 20 ure lank aangehou en is R75 000.00 toegeken.
In
Olivier
v Minister of Safety and Security and Another 2008(2) SACR 387 (W)
is
die eiser, ‘n senior polisieoffisier (‘n superintendent),
onregmatig gearresteer en aangehou vir ongeveer ses en ‘n half

ure. ‘n Bedrag van R50 000.00 is toegeken as
skadevergoeding. In
Gellman
v Minister of Safety and Security 2008(1) SACR 446 (W)
,
is ‘n prokureur en eienaar van ‘n onderneming wat graniet sny
aangehou vir ‘n tydperk van 48 uur in ‘n sel met
ander
prisoniere. Hy is verneder voor sy werknemers en voor sommige van
sy kollegas by die landdroshof. ‘n Bedrag van R80 000.00
is
toegeken as algemene skadevergoeding. Laastens verwys ek na die
beslissing van
Van
Rensburg v City of Johannesburg 2009(1) SACR 32 (W)
waar ‘n bedrag van R75 000.00 toegeken is aan die eiser, ‘n
74-jarige afgetrede rekenmeester, wat onregmatig gearresteer
en
aangehou is vir ‘n tydperk van ongeveer ses ure.
Soos blyk uit
die voormelde gewysdes, verskil elke saak se feite en omringende
omstandighede van ‘n ander. In die onderhawige
geval het Mnr.
Schreuder betoog dat ek ‘n bedrag van skadevergoeding tussen
R50 000.00 en R100 000.00 moet toeken.
Me. Erasmus aan
die ander kant het aan die hand gedoen dat, gegewe die afwesigheid
van
mala
fides
,
‘n bedrag van tussen R10 000.00 en R20 000.00 gepas sal
wees. Die probleem wat ek het met Mnr. Schreuder se voormelde

submissie is dat dit heeltemal uit pas is met die jongste gesag van
die Hoogste Hof van Appél, te wete
Tyulu
hierbo,
waar slegs R15 000.00 toegeken is. Alhoewel die eiser in
daardie saak vir ‘n aansienlik korter tyd aangehou is
as die Eiser
in die onderhawige geval, moet in ag geneem word dat dit ‘n
gesiene landdros met taamlik baie ervaring was. Alles
inaggenome is
ek die mening toegedaan dat skadevergoeding in die bedrag van
R25 000.00 gepas sal wees in die onderhawige
geval.
Ek ag dit nodig
om ‘n opmerking te maak aangaande die bedrag wat aanvanklik in die
aanmaning
gevorder
is deur die Eiser se prokureur en ook die bedrag wat gevorder is in
die dagvaarding. Ek moet dadelik uitwys dat Mnr.
Schreuder nie die
advokaat is wat die Besonderhede van Vordering tot die dagvaarding
opgestel het nie. In die aanmaningskrywe
aan die Eerste Verweerder
het Eiser se prokureur die belaglike bedrag van R10,5 miljoen as
skadevergoeding te berde gebring.
Daarna het daar so ‘n klein
tikkie redelikheid die lig gesien in die Besonderhede van Vordering
, en is daardie astronomiese
bedrag verminder na ‘n bedrag van
R1 miljoen, wat steeds die wenkbroue lig. Hierdie soort van
optrede strek die regsprofessie
geensins tot eer nie, aangesien dit
heeltemal onredelike verwagtinge skep by ‘n eiser. Beide die
prokureur en die advokaat
wat die Besonderhede van Vordering
opgestel het (nogal ‘n senior advokaat op die koop toe) moes baie
deeglik besef het dat,
gegewe vergelykbare toekennings in die
verlede, daar nooit ‘n bedrag van meer as R50 000.00
toegestaan sal word, selfs
in die mees toegeeflike omstandighede,
nie. Regspraktisyns moet daarteen waak dat hulle nie onbillike
verwagtinge skep by hul
kliënte deur sulke belaglik
astronomiese bedrae te vorder in ‘n aanmaningskrywe of in ‘n
dagvaarding nie.
Die laaste
aspek is dié van koste. Mnr. Schreuder het namens die Eiser
betoog dat ek koste op die Hooggeregshofskaal behoort
toe te ken,
selfs al sou die bedrag van skadevergoeding binne die landdroshof
jurisdiksie val. In dié verband het hy
verwys na ‘n aantal
gewysdes, welke gerieflik saamgevat word in
Mvu
,
supra
,
te 83 D-E, para [17]. Daarin wys Willis R tereg daarop
dat die onderliggende beginsel is dat die howe onregmatige

arrestasie en aanhouding met bepaalde erns bejeën. Ek is die
mening toegedaan dat hierdie ‘n gesonde en navolgenswaardige

beginsel is.
Die volgende bevel word uitgereik.
15.1 Die
Verweerders word gesamentlik en afsonderlik, indien die een die
betaal die ander
pro
tanto
kwytgeskeld
te word, aan die Eiser te betaal:
15.1.1 Die bedrag van R25 000.00
(vyf en twintig duisend Rand).
15.1.2 Rente op die voormelde
bedrag vanaf datum van aanmaning tot datum van betaling teen 15.5%
per annum.
15.1.3 Gedingskoste.
___________
_
SA MAJIEDT
REGTER
Adv J Schreuder in opdrag van Engelsman
Magabane Ing namens die Eiser
Adv S Erasmus in opdrag van die
Staatsprokureur namens die Eerste en Tweede Verweerder