About SAFLII
Databases
Search
Terms of Use
RSS Feeds
South Africa: Free State High Court, Bloemfontein
SAFLII
>>
Databases
>>
South Africa: Free State High Court, Bloemfontein
>>
2012
>>
[2012] ZAFSHC 119
|
|
Moshata and Another v S (A2/2011) [2012] ZAFSHC 119 (21 June 2012)
VRYSTAATSE HOË
HOF, BLOEMFONTEIN
REPUBLIEK VAN
SUID-AFRIKA
Saaknommer: A2/2011
In
die aansoek tussen:-
LEBOHANG
MOSHATA
.
..........................................................
Applikant
en
MNR.
J. VISAGIE
,
.....................................................
Eerste
Respondent
in
sy hoedanigheid as Streeklanddros,
Parys (gesetel te
Kroonstad)
DIE
STAAT
,
.............................................................
Tweede
Respondent
soos
verteenwoordig deur Direkteur van
Openbare
Vervolgings Bloemfontein
CORAM:
DAFFUE, R
et
SNELLENBURG, WND R
_____________________________________________________
AANGEHOOR OP:
30 APRIL 2012
_____________________________________________________
UITSPRAAK DEUR:
SNELLENBURG, WND R
_____________________________________________________
GELEWER OP:
21 JUNIE 2012
_____________________________________________________
[1] Die applikant doen
aansoek kragtens die bepalings van Reël 53 van die Eenvormige
Hofreëls vir die hersiening en tersydestelling
van die
skuldigbevindings en vonnisse wat die applikant opgelê is deur
die eerste respondent op 11 Oktober 2010 in die Streekhof,
Parys.
[2] Die applikant het
saam met twee mede-beskuldigdes, Sello Selema en Shadrack Ramabodu,
tereggestaan op twee klagtes van roof
met verswarende omstandighede.
[3] Ten opsigte van die
eerste aanklag is dit die applikant en sy mede-beskuldigdes ten laste
gelê dat hulle skuldig is aan
die misdaad van roof met
verswarende omstandighede deurdat hulle op of omtrent 8 Mei 2010 te
of naby Vredefort wederregtelik en
opsetlik vir Boroko Thabe
aangerand het en toe en daar en met geweld die volgende items, te
wete een selfoon ter waarde van R1
900,00 en R15,00 kontant weggeneem
het, synde die eiendom van die klaer of eiendom wat in die klaer se
regmatige besit was terwyl
die beskuldigdes voor, gedurende of na die
pleging van die misdryf ‘n gevaarlike wapen, te wete ‘n
mes hanteer het
en/of gedreig het om ernstige liggaamlike beserings
toe te dien.
[4] Ten opsigte van die
tweede aanklag is dit die applikant en sy mede-beskuldigdes ten laste
gelê dat hul skuldig is aan
die misdaad van roof met
verswarende omstandighede deurdat hulle op of omtrent 8 Mei 2010 te
of naby Vredefort wederregtelik en
opsetlik vir Moses Mpafa aangerand
het en toe en daar met geweld die volgende items, te wete een
selfoon, een bestuurslisensie
en R30,00 kontant weggeneem het, synde
die eiendom van die klaer of eiendom wat in sy regmatige besit was,
terwyl hulle voor, gedurende
of na die pleging van die misdryf ‘n
gevaarlike wapen, te wete ‘n mes hanteer het en/of gedreig het
om ernstige liggaamlike
beserings toe te dien.
[5] Voordat die klagtes
aan die applikant en sy mede-beskuldigdes gestel is, is beide die
klagtes teen Shadrack Ramabodu teruggetrek
deur die Staat.
[6] Beide die applikant
en sy mede-beskuldigde is verteenwoordig deur Advokaat Ntjabaleng op
Regshulpraad-instruksies.
[7] Nadat die aanklaer
die aanklagte aan die applikant en sy mede-beskuldigde gestel het,
het die applikant en sy mede-beskuldigde
met behulp van ‘n
amptelike hoftolk aangedui dat hulle die klagtes teen hulle verstaan.
Die applikant het vervolgens eers
skuldig gepleit op die eerste
aanklag en daarna bevestig dat hy skuldig pleit ten aansien van die
tweede aanklag. Hierna het die
applikant se mede-beskuldigde
insgelyks aangedui het dat hy skuldig pleit ten aansien van beide
aanklagte. Mnr. Ntjabaleng het
op rekord geplaas dat die onderskeie
pleite van skuldig in ooreenstemming is met sy instruksies van die
applikant en die mede-beskuldigde.
[8] Die applikant se
regsverteenwoordiger het aangedui dat daar ‘n verklaring
voorberei is namens die applikant in terme van
artikel 112(2) van die
Strafproseswet 51 van 1977 (“die Wet”) en het die
regsverteenwoordiger voortgegaan om die verklaring
in die rekord te
lees. Die verklaring is deur die applikant onderteken.
[9] Synde dat die
verklaring direk relevant is met betrekking tot hierdie verrigtinge,
haal ek die verklaring verbatim aan:
“
I the
undersigned Lebohang Moshata do hereby make a statement as follows:
1.
I am the accused in the matter:
2.
My Legal Representative of record
explained to me the charge against me as contained the Annexure to
the charge sheet and I understand
same.
3.
My Legal Representative of record
explained to me my Constitutional Rights in terms of Act 108 of 1996
in particular in terms of
section 35(1)(
a
), (
b
) and
(
c
), that I may remain silent, that no negative inference will
be drawn against me should I elect to remain silent.
4.
I have not been unduly influenced or
coerced by anyone to make this statement and I make this statement
voluntarily whilst I am
in my sober senses.
5.
I appreciate the fact that I may be
convicted on this statement without the prosecution leading any
evidence.
6.
I further appreciate that should I be
convicted I will be sentenced.
7.
With full knowledge of the above as
explained to me by my Legal Representative of record I make the
following statement:
8.
That I am guilty of two charges of
robbery with aggravating circumstances as brought against me in that
on or upon the 8
th
day of May 2010 and at or near
Vredefort in the Regional Division of Free State I did wrongfully and
intentionally assault Boroko
Thabe and Moses Mpafa and did then and
there forcefully take items as mentioned in the annexures to the
charge sheet the property
or in the lawful possession of the two
complainants. The aggravating factor being I used a knife with which
I inflicted serious
injuries on both of them.
9.
On the night of the incident I was in
the company of my co-accused when we met the two complainants on the
street. Accused 2 and
myself took out knifes stabbed the first
complainant and helped each other to search him thereby taking his
belongings as mentioned
in the annexure to the charge sheet. We then
left and proceeded to the second incident where we grabbed the second
complainant,
stabbed him and pushed him to the ground thereby
searching him and taking his belongings. We then ran away and later
were arrested
by two police officers who found the said items in our
possession. At the time of committing these offences I had the
intention
to deprive the owners of these items permanently of being
the owners thereof. I also knew that my conduct was wrongful and
unlawful
and that I could be punished by a court of law. However I
plead with this honourable court for mercy as I am remorseful for my
conduct.
Thus signed this 11
th
day
of October at Parys”
[10] Die
regsverteenwoordiger het hierna met die mede- beskuldigde se
verklaring gehandel, waarna beide die verklarings ingehandig
is as
bewysstukke “A” en “B” en terselfdertyd is
die J88’s ten aansien van die klaers se beserings
ingedien met
die volgende mededeling
“
... as well
as the J88 Your Worship where we acknowledge the correctness and the
content as regards the two complainants...”.
[11] Op die volgende
vraag deur die hof, naamlik “Ken hulle dit en kan hulle dit
bevestig?” het die applikant en sy
mede- beskuldigde deur die
tolk dit aldus bevestig. Vir doeleindes hiervan sal in die guns van
applikant aanvaar word dat die bevestiging
slegs verband gehou het
met die korrektheid van die J88’s en nie ook die artikel 112(2)
verklarings nie.
[12] Die Staat het beide
pleite aanvaar.
[13] Die voorsittende
beampte het geen verdere vrae aan die applikant of sy
mede-beskuldigde gerig nie en hulle skuldig bevind aan
beide die
aanklagte en gevonnis tot 15 (vyftien) jaar gevangenisstraf,
onderskeidelik, ten opsigte van elkeen van die klagtes in
terme van
die bepalings van artikel 276(1)(b) van die Wet, gelees met artikel
51 van Wet 105 van 1997. Die vonnis ten opsigte van
klagte 2 is in
geheel opgeskort vir 5 (vyf) jaar op voorwaarde dat hulle nie skuldig
bevind word aan roof of ‘n misdryf wat
‘n bevoegde
uitspraak op ‘n klagte van roof is nie en wat gepleeg is
gedurende die tydperk van opskorting, welke periode
van opskorting ‘n
aanvang neem op datum wat hulle vrygelaat word uit die gevangenis.
Die applikant en sy mede-beskuldigde
is ook onbevoeg verklaar om
vuurwapens te besit in terme van artikel 103 van Wet 60 van 2000.
[14] In sy uitspraak het
die voorsittende landdros die volgende bevind, naamlik dat beide
beskuldigdes skuldig pleit op beide klagtes
hul ten laste gelê;
dat hy oortuig is dat die beskuldigdes uit eie vrye wil skuldig
gepleit het op die klagtes hul ten laste
gelê; dat hy oortuig
is dat hulle al die bewerings gemaak in die klagstaat erken; dat hy
oortuig is dat hulle al die elemente
van die betrokke misdrywe erken;
dat hulle geen verweer het nie en dat hulle inderdaad skuldig is aan
die twee klagtes hul ten
laste gelê.
[15] ‘n Applikant
wat by wyse van hersiening ‘n skuldigbevinding en ‘n
vonnis in strafregtelike verrigtinge tersyde
wil laat stel, moet die
onreëlmatigheid waarop hy hom beroep op ‘n balans van
gerief bewys. Die vraag wat beantwoord
moet word aan die hand van die
feite en omstandighede van elke saak is of die onreëlmatigheid
daartoe gelei het die applikant
nie ‘n regverdige verhoor gehad
het nie. Die toets is treffend gestel deur Cameron AR in
S v
LEGOA
2003 (1) SASV 13 (SCA) te paras 21 -22 met die volgende
gevolgtrekking te para 22:
“
The question
thus remains whether the accused had a fair trial under the
substantive fairness protections afforded by the Constitution.”
(Sien ook
S
v JAIPAL
2005 (1) SA 215
(CC) te para 39
en
S v CARTER
2007
(2) SASV 415 (SCA) te paras 28 – 34, in welke uitsprake ook
verwys is na die voorbehoudsbepaling van artikel 322(1) van
die Wet
tot die effek dat ‘n skuldigbevinding of vonnis nie op appèl
weens ‘n onreëlmatigheid tersyde gestel
behoort te word
tensy bevind word dat geregtigheid nie geskied het nie.)
[16] Dit is die applikant
se saak dat die skuldigbevindings sowel as die daaropvolgende
vonnisse tersyde gestel moet word op grond
daarvan dat beweer word
dat die applikant nie ‘n regverdige verhoor wat in
ooreenstemming met die reg is, gehad het nie.
Namens die applikant
word aan die hand gedoen dat hy nooit die inhoud en die waarheid van
die verklaring wat ingedien is namens
hom deur sy
regsverteenwoordiger in terme van die bepalings van artikel 112(2)
van die Wet, tydens die verrigtinge bevestig het
nie. Die applikant
konstateer dat ‘n voorsittende beampte verplig is om aan ‘n
beskuldigde te vra:
(i) of hy bevestig dat
dit sy (die beskuldigde se) verklaring is;
(ii) óf hy (die
beskuldigde) die inhoud van die verklaring verstaan en begryp en
(iii) óf hy (die
beskuldigde) die verklaring bevestig as korrek, wanneer ‘n
verklaring namens hom deur sy regsverteenwoordiger
ingehandig word in
terme van artikel 112(2) van die Wet.
Indien die voorsittende
beampte versuim om die bevestiging te kry, aldus die applikant, stel
dit ‘n onreëlmatigheid in
die verrigtinge daar wat daartoe
lei dat die beskuldigde nie ‘n regverdige verhoor het nie.
[17] Die applikant steun
voorts daarop dat die artikel 112(2) verklaring wesentlike foutiewe
inligting bevat en dat hy dit onder
die hof se aandag sou bring
indien hy daarom gevra is deur die hof.
[18] Die applikant se
argument word gefundeer op drie gronde:
18.1 Eerstens dat dit die
normale praktyk is om die voormelde drie vrae aan ‘n
beskuldigde te stel wanneer hy ‘n pleit
van skuldig opper in ‘n
verklaring wat in terme van artikel 112(2) van die Wet ingehandig
word.
18.2 Tweedens steun die
applikant daarop dat in beide artikel 112(2) sowel artikel 112(1)(b)
“veiligheidskleppe” ingebou
is wat daarop gemik is om te
verhoed dat ‘n persoon verkeerdelik skuldig bevind word aan ‘n
misdryf. Die applikant
konstateer dat in beide die voormelde gevalle,
met ander woorde die geval waar ‘n beskuldigde skuldig pleit
sonder om ‘n
skriftelike verklaring in te handig en in die
geval waar ‘n beskuldigde op ‘n pleit van skuldig ‘n
skriftelike
verklaring inhandig, die voorsittende beampte homself
tevrede moet stel dat die beskuldigde skuldig is aan die misdryf
waaraan
hy skuldig gepleit het. Aldus die applikant se argument kan
dit
slegs
geskied indien die voorsittende beampte die drie
vrae, na verwys in paragraaf [16], aan die beskuldigde stel.
18.3 Derdens steun die
applikant daarop dat die sogenaamde “veiligheidskleppe”
geld of behoort te geld ook wanneer ‘n
beskuldigde
regsverteenwoordig word. Ter ondersteuning van die voormelde
submissie, steun die applikant op die bepalings van artikel
105A(6)(
a
) van die Wet ten aansien van pleit- en
vonnisooreenkomste waar die hof die beskuldigde moet ondervra om te
bepaal of die beskuldigde
(
i
) die bepalings van die ooreenkoms
en die erkennings deur hom of haar in die ooreenkoms gemaak,
bevestig; (
ii
) met betrekking tot die beweerde feite van die
saak, of hy of sy die bewerings in die aanklag waaraan hy of sy
ooreengekom het
om skuldig te pleit, erken; en (
iii
) die
ooreenkoms vrywillig en ongedwonge by sy of haar volle positiewe en
sonder onbehoorlike beïnvloeding, aangegaan is. Die
applikant
beroep hom ook op die bepalings van artikel 115(3) wat vereis van die
hof waar ‘n regsverteenwoordiger namens ‘n
beskuldigde,
hetsy skriftelik of mondelings, op ‘n hof se vraag antwoord
ingevolge die artikel, om die beskuldigde aan te
sê om te
verklaar of hy die bedoelde antwoord bevestig al dan nie.
[19] Artikel 112 van die
Wet lees as volg:
“
112.
Pleit van skuldig-
(1) Waar ‘n beskuldigde in ‘n
summiere verhoor in enige hof skuldig pleit aan die ten laste gelegde
misdryf, of aan
‘n misdryf waaraan hy op die aanklag skuldig
bevind kan word en die aanklaer daardie pleit aanvaar-
(a) .....
(b) moet die voorsittende regter,
streeklanddros of landdros, indien hy of sy van oordeel is dat die
misdryf gevangenisstraf of
‘n ander vorm van aanhouding sonder
die keuse van ‘n boete of ‘n boete van meer as die bedrag
wat die Minister
van tyd tot tyd by kennisgewing in die Staatskoerant
bepaal, regverdig, of indien deur die aanklaer daartoe versoek, die
beskuldigde
met betrekking tot die beweerde feite van die saak
ondervra ten einde vas te stel of hy of sy die bewerings in die
aanklag waarop
hy of sy skuldig gepleit het, erken, en, indien hy of
sy oortuig is dat die beskuldigde skuldig is aan die misdryf waaraan
hy of
sy skuldig gepleit het, kan hy of sy die beskuldigde op sy of
haar pleit van skuldig aan daardie misdryf skuldig bevind en ‘n
geoorloofde vonnis oplê.
(2) Indien ‘n beskuldigde of sy
regsadviseur ‘n skriftelike verklaring deur die beskuldigde, by
die hof inhandig waarin
die beskuldigde die feite uiteensit wat hy
erken en waarop hy skuldig gepleit het, kan die die hof, in plaas van
‘n ondervraging
ooreenkomstig subartikel (1)(b), die
beskuldigde op grond van die bedoelde verklaring skuldig bevind en
vonnis soos in genoemde
subartikel bepaal indien hy oortuig is dat
die beskuldigde skuldig is aan die misdryf waaraan hy skuldig gepleit
het: met dien
verstande dat die hof na goeddunke enige vraag aan die
beskuldigde kan stel ten einde ‘n aangeleentheid op te helder
wat
in die verklarings geopper is.”
[20] Dit is nie nodig of
gepas om op die feite van hierdie saak te beslis of dit normale
praktyk is vir voorsittende beamptes om
van regsverteenwoordigde
beskuldigdes te verlang, om te bevestig dat dit sy (of haar)
verklaring is; of hy(of sy) die inhoud van
die verklaring verstaan en
begryp en of hy (of sy) die verklaring bevestig as korrek, nadat die
verklaring ingehandig is, nie.
Die advokaat vir respondente was
bereid om toe te gee dat dit algemeen vrylik in die praktyk voorkom
dat howe, wanneer ‘n
artikel 112(2) verklaring deur ‘n
regsverteenwoordiger namens die beskuldigde ingehandig word, steeds
aan die beskuldigde
vra of hy die verklaring bevestig. So ‘n
praktyk sal verseker verdienstelik wees.
[21] Die sake waarop die
applikant egter steun vir die bewering dat dit normale praktyk is,
beslis nie op sigself daardie aspek
nie. In
S v MASILELA
2000 (1) SACR 571
(W) merk die regter op terwyl hy met die agtergrond
van die saak handel:
“
The
appellant duly signed the statement and it was recorded that he
confirmed the contents of the statement to the magistrate. The
State
duly accepted the plea of guilty and he was duly convicted.”
Slegs twee van die drie
vrae waarop die applikant hom beroep blyk gerig te gewees het in die
saak.
In
NYAMAKAZI v
DIRECTOR OF PUBLIC PROSECUTIONS, KWAZULU-NATAL AND ANOTHER
(2009) JOL 23779
(KZP) para [11]:
“
The
Applicant was legally represented when he tendered pleas of guilty to
all 34 counts. He was specifically requested by the court
a
quo
whether he consulted with his attorney about what it was about,
whether he understood the charges. The Applicant confirmed all
this,
and stated that he was guilty in all 34 counts. Mr Kader who
represented the Applicant in the court
a
quo
confirmed
that the Applicant’s pleas of guilty to all 34 counts were in
accordance with his instructions. He also confirmed
that he had
prepared a statement in terms of section 112(2) of the Act as read
into the record. The Applicant stated that he was
familiar with the
contents of the statement and he confirmed the correctness thereof.
The statement is also signed by the Applicant.”
Die 34 aanklagte het
verband gehou met bedrog. Kennelik is al drie die vrae waarop die
applikant hom beroep ook nie aan daardie
beskuldigde gestel nie.
In
S v MAZIBUKO
[1996] 4 ALL SA 720
(W) te 724a vermeld die hof weereens by
bespreking van die agtergrond:
“
The accused
confirmed that he understood the contents of the statement and that
he agreed therewith.”
Weereens blyk dit nie dat
al drie die vrae wat die applikant voordoen, gestel is nie.
[22]
Die voormelde gesag konstateer allermins ‘n verpligting dat
waar ‘n beskuldigde regsverteenwoordig is en namens
hom ‘n
artikel 112(2) verklaring by die hof ingedien word, die beskuldigde
mondelings
aan
die voorsittende beampte
moet
bevestig
dat dit
sy verklaring is; dat hy die inhoud van die verklaring begryp en dat
die inhoud daarvan as korrek bevestig word. Al wat
blyk uit die gesag
is dat die beskuldigdes in die onderskeie sake mondelings die inhoud
van die verklarings aan die voorsittende
beampte bevestig het. Dit
moet egter in gedagte gehou word dat die omstandighede wat geheers
het in die howe tydens die ontvangs
deur die voorsittende beampte van
die artikel 112(2) verklaring onbekend is. Vir doeleindes van die
onderhawige aansoek sal ek
aanvaar dat dit normale praktyk is om
mondelingse bevestiging by die beskuldigde te verkry dat hy die
inhoud van die verklaring
bevestig.
[23] Myns insiens is die
vraag eerstens of die tersaaklike artikel [112(2)] vereis van die
voorsittende beampte om mondelingse bevestiging
by die beskuldigde te
verkry dat dit inderdaad sy verklaring is; of hy die inhoud en die
omvang van die verklaring begryp en dit
bevestig nadat die getekende
verklaring ingehandig is. Die bewoording van die artikel vereis nie
die mondelinge bevestiging waarop
die applikant hom beroep nie.
[24] Artikel 112(2)
vereis dat ‘n beskuldigde of sy regsadviseur ‘n
skriftelike verklaring deur die beskuldigde by die
hof inhandig
waarin die beskuldigde die feite uiteensit wat hy erken en waarop hy
skuldig pleit. Die artikel stel as voorvereiste
slegs dat ‘n
skriftelike verklaring deur die beskuldigde by die hof ingehandig
moet word. Die beskuldigde hoef nie self die
verklaring op te stel
nie.
[25] Dit volg dat ‘n
voorsittende beampte slegs ‘n skuldigbevinding kan uitbring uit
hoofde van die bepalings van artikel
112(2) indien die voorsittende
beampte oortuig is dat die beskuldigde skuldig is aan die misdryf
waaraan hy skuldig gepleit het
op grond van die verklaring waarin die
feite uiteengesit en deur die beskuldigde erken word en waarop die
beskuldigde skuldig gepleit
het.
[26] Anders dan artikel
115(3) en artikel 105A(6)(a) bevat artikel 112(2) self geen verdere
vereistes nie. Dit beteken nie dat die
voorsittende beampte nie enige
van die vrae mag stel sou hy meen, vir welke rede ookal, dat dit
gepas is in die omstandighede nie.
[27] Die artikel vereis
van die voorsittende beampte om homself tevrede te stel dat dit die
beskuldigde se verklaring is wat ingehandig
word, hetsy deur die
beskuldigde of namens die beskuldigde deur sy regsverteenwoordiger,
waarin hy die feite uiteensit wat hy erken
en waarop hy skuldig
pleit. Natuurlik sal die voorsittende beampte eers oortuig kan wees
van die beskuldigde se skuld indien die
feite wat erken word
uiteengesit word in ‘n verklaring wat deur hom gemaak word. Dit
is vanselfsprekend. Wat egter in enige
bepaalde geval genoegsaam sal
wees vir ‘n voorsittende beampte om oortuig te wees dat dit
inderdaad die beskuldigde se verklaring
is, sal van die feite van
elke saak afhang.
[28] Denkbaar kan daar
omstandighede bestaan, selfs waar ‘n beskuldigde
regsverteenwoordig word, waar die voorsittende beampte
die
beskuldigde se mondelinge bevestiging sal verlang met betrekking tot
of dit sy verklaring is en/of hy die inhoud van die verklaring
begryp
en verstaan en/of daarmee akkoord gaan. ‘n Legio redes daarvoor
mag bestaan. Vir dieselfde redes mag omstandighede
van so aard wees
dat die landdros tevrede is by inhandiging en ontvangs van die
verklaring dat dit inderdaad die beskuldigde se
verklaring is waarin
hy die feite uiteensit wat hy erken en waarop hy skuldig pleit,
sonder dat die voorsittende beampte dit nodig
ag om die beskuldigde
daaromtrent te ondervra.
[29] Artikel 112(2) stel
juis in die vooruitsig dat waar die voorsittende beampte oortuig is
dat die beskuldigde skuldig is aan
die misdryf, hy hom aldus mag
skuldig bevind bloot op grond van die verklaring in plaas daarvan om
ooreenkomstig artikel 112(1)(b)
‘n ondervraging te hou. Die hof
het in terme van die artikel die reg om na goeddunke enige vraag aan
die beskuldigde te stel
ten einde enige aangeleentheid op te helder
wat in die verklaring geopper word. Dit sluit myns insiens die reg in
om bevestiging
te verlang met betrekking tot die drie vrae waarop die
applikant hom beroep.
[30]
Vir ooglopende redes sal ander oorwegings voorrang geniet waar ‘n
onverteenwoordige beskuldigde ‘n verklaring by
die hof indien.
Die kriteria uiteengesit in
S v
MAVUNDLA
1976 (4) SA 731
(NPD) te
732 E – G vind kennelik dan toepassing. Dit is egter nie van
toepassing in hierdie saak nie. Die applikant was regsverteenwoordig.
[31] Artikel 112(1)(b)
vereis van die voorsittende beampte wanneer daar ‘n pleit van
skuldig deur ‘n beskuldigde geopper
word om die beskuldigde met
betrekking tot die beweerde feite van die saak te ondervra ten einde
vas te stel of die beskuldigde
die bewerings in die aanklag waarop hy
of sy skuldig gepleit het, erken.
[32] Artikel 105A(6)
skryf ook statutêr voor dat ‘n voorsittende beampte die
beskuldigde moet ondervra in terme van
artikel 6(a)(i) tot (iii).
Artikel 115(3) vereis eweneens die mondelingse bevestiging waarna
reeds verwys is.
[33] Artikel 112(2) bevat
nie ‘n soortgelyke vereiste soos in voormelde drie sub-artikels
nie en, soos reeds vermeld, sal
die omstandighede in elke geval
deurslaggewend wees met betrekking tot die vraag of die voorsittende
beampte sonder enige verdere
ondervraging oortuig kon wees dat dit
die beskuldigde se verklaring is waarin feite erken word waarop hy
skuldig gepleit het en
dat hy skuldig is aan die misdryf waaraan hy
skuldig gepleit het.
[34] Daar blyk geen
wanvoorligting deur die agbare landdros te gewees het met betrekking
tot sy oortuiging dat dit inderdaad die
applikant se verklaring is
wat ingehandig is en dat die applikant in daardie verklaring die
feite uiteensit en erken waarop hy
wens skuldig te pleit nie.
[35] In die verband is
die klagtes wat die beskuldigdes ten laste gelê is aan die
applikant gestel waarna die applikant ten
aansien daarvan skuldig
gepleit het. Die applikant was bedien van regsadvies deur sy
advokaat. Die applikant bevestig in die verklaring
wat deur hom
onderteken is dat die klagtes soos vervat in die klagstaat aan hom
verduidelik is; dat hy die hof se bevoegdheid verstaan
om hom op
grond van bloot die inhoud van die verklaring skuldig te bevind en
dat hy gevonnis sal word indien hy skuldig bevind
word. Die
verklaring is in die applikant se teenwoordigheid deur sy
regsverteenwoordiger in die rekord ingelees en terselfdertyd
oorgetolk aan die applikant. Die applikant het op geen relevante
tydstip beswaar gemaak teen die inhoud van die verklaring nie.
[36] Die feit dat dit
“normale praktyk” is om bevestiging by ‘n
regverteenwoordigde beskuldigde te verkry beteken
nie dat die
afwyking ‘n onreëlmatigheid daarstel nie. Die praktyk kan
ook nie tot inhoud hê dat ‘n voorsittende
beampte se
versuim om dit te volg noodwendigerwys tot ‘n onreëlmatigheid
aanleiding gee nie. Die toets sal telkens wees
of die voorsittende
beampte in die omstandighede oortuig kon wees dat die beskuldigde aan
die hand van die feite wat hy uiteensit
en wat hy bereid is om te
erken in sy verklaring, skuldig is aan die ten laste gelegde misdryf.
[37]
Dit is nodig om te handel met die applikant se beroep op sekere
gewysdes. Die applikant steun op
SM v
S
[2009] 4 ALL SA 242
(SCA) te 244.
Die uitspraak bied nie steun aan die applikant se betoog nie.
Benewens dat die beskuldigde in die tersaaklike saak
‘n 13 jaar
oue kind was, handel die beslissing met die doel van die verklaring
in terme van artikel 112(2) en in besonder
dat dit erkennings van ‘n
beskuldigde sowel as die feitelike basis waarop die skuldig pleit
geopper word, moet uiteensit
en nie slegs regskonklusies nie. Die
Hoogste Hof van Appèl bevind dat ‘n voorsittende beampte
slegs ‘n beskuldigde
kan skuldig bevind indien hy of sy oortuig
is (“satisfied”) dat die beskuldigde inderdaad skuldig is
aan die ten laste
gelegde misdryf ten aansien waarvan die skuldig
pleit aangebied word. Die verklaring van die applikant
in
casu
,
het
anders as in die saak waarop gesteun word, aan die vereistes voldoen
en die hof benede was vir gegronde rede oortuig dat die
applikant
skuldig is aan die ten laste gelegde misdryf.
[38]
Die applikant steun ook op die uitspraak van Page R in
S
v SELLARS AND SIX OTHER CASES
1991
(1) SASV 491 (N) te 493 vir stukrag vir die argument dat ‘n
voorsittende beampte verplig is om, nieteenstaande
regsverteenwoordiging,
mondelingse bevestiging in die hof van ‘n
beskuldigde te verkry dat dit inderdaad sy verklaring is; dat hy op
hoogte is van
die inhoud van die verklaring en dit begryp en dat hy
dit bevestig. Die beslissing begunstig nie die applikant se betoog
nie.
[39]
Die feite in die
SELLARS
-beslissing
moet eerstens onderskei word van die feite in die onderhawige geval.
In die
SELLARS
-saak
was verskeie gevalle ter sprake waar onverteenwoordigde beskuldigdes
daarvan aangekla is dat hulle artikel 140(2)(a) van die
Padverkeersordonnansie 21 van 1966 (Natal) oortree het deurdat hul ‘n
motorvoertuig op ‘n openbare pad bestuur het
onderwyl die
alkoholkonsentrasie in hul bloed die voorgeskrewe perk oorskry het.
In al die sake is ‘n sogenaamde “
roneo”
(standard)-
vorm deur die aanklaer namens die
beskuldigdes ingevul en voorberei. Dit het voorsiening gemaak vir ‘n
reeks gedetailleerde
erkennings wat elke element van die misdryf
waarvan die beskuldigde aangekla is, omvat het en wat elke moontlike
verweer uitgesluit
het. By die vorm is aangeheg ‘n sertifikaat
wat die bloedanalise reflekteer het, die korrektheid waarvan deur die
beskuldigde
erken is. Die beskuldigdes het die vorms onderteken en
ingehandig in terme van artikel 112(2) van die Wet. In al die gevalle
is
aan die beskuldigdes gevra of hulle beïnvloed was om skuldig
te pleit (waarop hulle aangedui het dat hulle vrywillig pleit)
en of
hulle bewus was van die inhoud van aanhangsel “A”, wat
deur hulle erken is. Die beskuldigdes is dan skuldig bevind.
Die hof
bevind te 493c:
“
We are
satisfied that he is correct in stating that the procedure
theoretically constitutes compliance with the requirements of
s
112(2). That subsection requires that the written statement must be
made by the accused and handed in by the accused or his legal
adviser, but does not stipulate who should draft it. It appears to
have been intended to shorten the procedure by avoiding a full
questioning of the accused as prescribed by s 112(1)
(b)
,
where this could be safely done.
Clearly
there can be no objection to this procedure when the accused has
legal representation or is himself sufficiently intelligent
and
well-informed fully to understand the import and consequences of his
statement
.
Where neither of these situations obtains, however, there is a need
for strict safeguards when resorting to the section to ensure
that it
is not abused. This need is redoubled when, not only is the court
dealing with an unrepresented and ignorant accused, but
the statement
tendered has been prepared for him by the prosecutor who is, after
all, his adversary in the proceedings.”
My
onderstreping.
Die applikant val
kennelik in die eerste kategorie waarna die hof verwys, naamlik ‘n
beskuldigde wat regsverteenwoordiging
geniet.
[40] Na my mening het die
applikant nie enige onreëlmatigheid bewys nie.
[41] Selfs al sou die
landdros se versuim om in die onderhawige omstandighede by die
applikant te verneem of hy die verklaring onderteken
het, of hy dit
verstaan en begryp en of die inhoud daarvan korrek is, ‘n
onreëlmatigheid daarstel, is ek nie oortuig
daarvan dat in al
die omstandighede van hierdie saak sodanige prosedurele
onreëlmatigheid sodanig wesenlik sou wees dat dit
daartoe lei
dat gesê kan word dat die verhoor nie ooreenkomstig die reg
plaasgevind het nie of dat die applikant nie ‘n
regverdige
verhoor gekry het nie. Ek is trouens op die totaliteit van die feite
en omstandighede van hierdie saak oortuig dat in
soverre die
voorsittende beampte se versuim aangemerk kan word ‘n
onreëlmatigheid daar te stel, dat daardie onreëlmatigheid
nie tot gevolg gehad het dat die applikant nie ‘n regverdige
verhoor gehad het nie.
[42] Gevolglik sou ek die
volgende bevel maak:
1. Die aansoek om
hersiening word van die hand gewys.
____
___________________
N. SNELLENBURG, WND R
Ek stem saam en dit word
so gelas.
_____________
J.P. DAFFUE, R
Namens die applikant:
Mnr. H.L. Klynveld In opdrag van:
Bezuidenhouts Ingelyf
BLOEMFONTEIN
Namens die eerste en
tweede
respondente: Adv. S.
Chalale
In opdrag van:
Kantoor van die Direkteur
van Openbare Vervolgings
BLOEMFONTEIN
/sp