Theron v Ring van Wellington van die NG Sendingkerk [1975] ZASCA 3 (28 November 1975)

SAFLII Note: This case was originally published by Juta and Company (Pty) Ltd. Juta retains copyright
as far as it subsists.

IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA
(APPèLAFDELING)

In die saak tussen:

THERON EN ANDERE APPELLANT
V
RING VAN WELLINGTON VAN DIE NG SENDINGKERK IN SUID-AFRIKA EN
ANDERE RESPONDENT

Parallel citation: 1976 (2) SA 1 (A)

Coram: van Blerk Wn HR, Botha AR, Jansen AR, Muller AR en Hofmeyr AR

Heard: March 12, 1975
Judgment: November 28, 1975


UITSPRAAK


Case Information
Appèl teen 'n beslissing in die Kaapse Provinsiale Afdeling (VAN ZIJL, R.,
WATERMEYER, R., en VAN HEERDEN, R.). Die feite blyk uit die uitspraak van VAN
ZIJL, R., in die Hof a quo en gerapporteer te 1974 (2) SA 505 (K).
L. R. Dison, namens die appellante: The power of a court to take a point mero motu
is very limited. The general rule is that a court is entitled to adjudge what it is asked
to adjudge. Bam's Executors v. Haupt, 8 S.C. at p. 254. There are only four cases in
which it is generally recognised that a court has power to act mero motu. These are:
(1). Where the contract the subject of the action is an illegal one and for reasons of
public policy the court is entitled to take notice of this fact on its own initiative: Cape
Dairy & General Livestock Auctioneers v. Sim, 1924 AD 167. (2). Joinder of all
necessary parties: Kethel v. Kethel's Estate, 1949 (3) SA 598; (3). The jurisdiction of
the court. (4). The locus standi of the parties. Examples of cases where it has been
held that the court has not the power to take a point mero motu are the following:
Johannesburg Town Council v. Maserowitz, 1914 T.P.D. 439; Ndindi v. Mobuya, 9
E.D.C. 48. In this way second respondent disqualified itself from giving and falled to
give due consideration to the appeal before it, thereby committing a reviewable
irregularity. In any event, second respondent had no jurisdiction to correct any
irregularities in the procedure of first respondent, but its power in terms of the
constitution was limited to a consideration of the merits of the appeal. Cf. Rose-
Innes, Judicial Review of Administrative Tribunals p. 8; L. & B. Holdings (Pvt.) Ltd. v.
Mashonaland Rent Appeal Board, 1959 (3) SA at pp. 468 - 9; Hager and Others v.
Windhoek Municipal Council, 1961 (3) SA at p. 812F - H; S.A. Broadcasting Corp. v.
Transvaal Townships Board, 1953 (4) SA at p. 176A - H; Katz v. Peri-Urban Areas
Health Board, 1950 (1) SA at p. 310. In Jockey Club of S.A. v Feldman, 1942 A.D. at
p. 351, there were express powers of review. See also p. 354. Nelspruit Town
Developments Ltd. v. Loots, 1956 (2) SA at pp. 345 - 6. The second respondent's
finding that the voting procedure was irregular was the merest technicality. It should
be noted that the law takes a benevolent and not a meticulous view of the application
of domestic rules by a lay body. See De Vos v. Die Rings-kommissie, 1952 (2) SA at
p. 95; Odendaal v. Kerkraad van N.G.K., 1960 (1) SA at pp. 169G - 170A; Rajah &
Rajah v. Ventersdorp Municipality, 1961 (4) SA 402; Andrews v Mitchell, 1905 A.C.
at p. 80. In the circumstances, second respondent's decision is one to which no
reasonable man could have come, and/or second respondent failed to apply its mind
to the issues in the appeal before it. The previous Courts that have considered this
matter have considered that even if second respondent did come to a wrong
conclusion in regard to confusion or as to the applicability of reg. 1 (12), their
decision was not reviewable because it related to the merits. This approach is
incorrect for the following reasons: (a) The decision relating to the confusion and the
applicability of reg. 1 (12) was not part of the main
1976 (2) SA p5
question that the second respondent had to decide. Even where there is finality by
reason of a decision of a domestic tribunal this is only in regard to a decision on the
main issue, that is the merits. See Feldman's case, supra at p. 350; Schierhout v.
Union Government, 1926 AD at p. 303; Goldfields Investments Ltd. v. City Council of
Johannesburg, 1938 T.P.D. at p. 560; Administrator S.W.A. v. Joostelike Myne, 1955
(1) SA at p. 569; De Smith, Judicial Review, 3rd ed., pp. 99 - 100. The rule is limited
to the main issue which the tribunal has to determine and has no application to
collateral issues or to questions of jurisdiction or of the interpretation of the
regulations in relation to procedure. See Le Roux v. Grigg-Spall, 1946 AD at p. 253;
S.A. Medical & Dental Council v. McLoughlin, 1948 (2) SA at p. 393; Lee v.
Showmans Guild, (1952) 2 Q.B. at pp. 343 - 344; Leigh v. National Union of
Railwaymen, (1970) 1 Ch. 326; Halsbury, 4th ed., paras. 56, 53; De Smith, supra at
p. 117; In any event the rule of Doyle v. Shenker, 1915 AD 233, has no application to
the case of domestic tribunals because the rule is limited to the principle that an error
of law is not in itself a gross irregularity. In the case of a domestic tribunal its
decision is reviewable even if there is no gross irregularity simply by reason of the
fact that there has been a departure from the rules of the domestic corporation, by
which alone the members are bound. In such a case, therefore, the question of
whether the error of law constitutes a gross irregularity does not arise. Furthermore
the rule cannot apply in a case like the present where what really happened was that
second respondent set aside the decision of 10 May 1969 without considering in any
way what happened on 12 May 1969. Cf. Local Road Transportation Board v.
Durban City Council, 1965 (1) SA at pp. 597H - 598C; Granville Estates Ltd. v.
Ladysmith Town Council, 1974 (3) SA at p. 50H. In any event it is a matter of
construction in every case whether the empowering statute or contract gives the
tribunal concerned the power to determine questions of law. The decision of second
respondent was a nullity, see S.A. Sentrale Koöp. v. Shifrin, 1964 (1) SA 162.
Alternatively first respondent was functus officio and second respondent had no
power to clothe it with powers of rehearing. If second respondent had the power to
remit, a decision could be given by the remittee which might not be subject to
correction by the Synod. Cf. Pinkey v. Race Classification Board, 1967 (2) SA at p.
306; Poggenpoel v. Secretary for Interior, 1968 (4) SA at p. 782; Herbstein & Van
Winsen, p. 652. Such a power of remittal to the Ring would necessarily open the
door to a further appeal and preclude finality in disciplinary matters, which could
never have been contemplated by the parties to the 'contract' constituted by the
Church laws. Moreover, the implication of a power of remittal is by no means a
reasonable one, and certainly not a necessary one, particularly since second
respondent itself had the power to pass sentence afresh in disciplinary proceedings.
See Douglas v Baynes, 1908 T.S. 1207; O.K. Bazaars v. Bloch, 1929 W.L.D. 37;
Rapp & Maister v Aronovsky, 1943 W.L.D. at p. 75; Barnabas Plein & Co. v. Sol
Jacobson & Son, 1928 AD at p. 31; Dennis v. Garment Workers' Union C.P., 1955
(3) SA at p. 238; Woodford v. Smith, (1970) W.L.R. at pp. 806, 814, (1970) 1 All E.R.
1091; Trollope & Colls Ltd. v. North West Metropolitan Region Hospital Board,
(1973) 2 All E.R. 260; (1973) 1 W.L.R. at p. 609H - L; Spring v. National Stevedores
Society, (1956) 2 All E.R. at p. 231. It is by no means clear that the delegation to
second respondent of disciplinary functions on appeal was intended to be delegated
further to a
1976 (2) SA p6
subsidiary body - a power to punish does not necessarily involve a power to remit for
punishment. Alternatively, no opportunity was afforded appellants to deal with the
point taken mero motu by second respondent, namely the alleged confusion and
wrong voting procedure on 10 May 1969. Consequently, second respondent's
decision was contrary to natural justice and invalid, and constituted a reviewable
irregularity. See Turner v. Jockey Club of South Africa, 1974 (3) SA at p. 653G - H;
Loxton v. Kenhardt Liquor Licensing Board, 1942 AD at pp. 315 - 16; SA Defence &
Aid Fund v. Minister of Justice, 1967 (1) SA at p. 276F - H; Societe Franco-
Tunisienne D'Armement-Tunis v. Government of Ceylon, (1959) 3 All E.R. (C.A.) at
pp. 34H - 35, esp. 35F; Kannenberg v Gird, 1966 (4) SA at pp. 186G - 187E; Lukral
Investments (Pty.) Ltd. v. Rent Control Board, 1969 (1) SA at pp. 509, and esp. 510C
- 511A; Licensing Officer of Utrecht v. Utrecht Collieries, 1911 AD at p. 500;
Oberholzer v. Padraad van Outjo en 'n Ander, 1974 (4) SA 870. The decision was
calculated to prejudice appellants inasmuch as the matter was remitted to the very
body which had already changed its own sentence in favour of a harsher one, and
was prejudicial to appellants in the result. Cf. Bredell v. Pienaar and Others, 1922
CPD at p. 585; Katz's case, supra at pp. 309 - 310; Virginia Land & Estate Co. v.
Virginia Valuation Court, 1961 (4) SA at p. 498G - H.
The sentence imposed on 10 May 1969 was the only lawful sentence imposed upon
appellants by first respondent, and once it had adopted such resolution it became
functus officio. See Ex parte Willis & Willis, 1947 (4) SA 740; Minister of Agricultural
Economics and Marketing v Virginia Cheese & Food Co., 1961 (4) SA at p. 424F - H;
Thompson v Chief Constable, Durban, 1965 (4) SA at pp. 667, 668D; S. v. Fisher,
1969 (2) SA at p. 633; S. v. Sikeliwe, 1962 (1) SA 408; R. v. Phike, 1953 (1) SA 591
at p. 592B; R. v. Miller, 1961 (4) SA 277. First respondent had no power to revise
and rescind its decision since reglement 1 (21) which deals with amendment of
besluite, has no application to beslissings (decisions in disciplinary matters).
Generally speaking, it appears from the above that there is a right to rescind
administrative decisions but there is no provision for revision of judgments in a
disciplinary matter, which can only be corrected by appealing to the higher Church
bodies. Even assuming that reglement 1 (21) were applicable: (aa ) the prerequisite
of prior notice which is mandatory was not satisfied; and (bb ) the decision reviewed
was not one taken on the last day of the sitting in question. In addition, in the
circumstances second respondent failed to carry out its duty which was to consider
the grounds of appeal and to decide, inter alia, whether the penalty imposed by first
respondent was the decision of 10 May 1969. Cf. L.R.T.B. and Another v. D.C.C.
and Another, 1965 (1) SA at pp. 597 - 8; Granville Estates Ltd. v. Ladysmith Town
Council, supra.
E. M. Grosskopf, S.C. (bygestaan deur W. G. Burger ), namens die respondente: 'n
Geregshof op hersiening sal slegs inmeng met 'n beslissing van 'n huishoudelike hof
van 'n vrywillige vereniging van persone soos die Nederduitse Gereformeerde
Sendingkerk in Suid-Afrika indien daar by die verhoor 'n veroordeling van die
veronregte: (a) 'n skending of verontagsaming van die reëls of statute van die
vereniging plaasgevind het; of (b) die elementêre beginsels van geregtigheid, vir
soverre sodanige beginsels deur die betrokke reëls of statute uitdruklik of by
implikasie van toepassing gemaak is, verontagsaam is; en (c) werklike benadeling
vir die verontregte
1976 (2) SA p7
gevloei het as direkte gevolg van sodanige skending of verontagsaming. Sien Marlin
v. Durban Truf Club and Others, 1942 AD op bl. 127; Jockey Club of South Africa
and Others v. Feldman, 1942 AD op bl. 359; Odendaal v. Loggerenberg en Andere,
NN.O. (1), 1961 (1) SA op bl. 719C - E; De Vos v. Die Ringskommissie van die N.G.
Kerk, 1952 (2) SA op bl. 93; Grundling v. Beyers and Others, 1967 (2) SA op bl.
141C - E (W). Appellante se betoog dat eerste respondent functus officio was na 10
Mei 1969 moet faal aangesien 'n liggaam of regbank volgens gemene reg slegs
functus officio word nadat hy sy pligte ten volle uitgevoer het, in casu deur die gee
van uitspraak en die oplegging van tug, en daar is in die Kerkwet geen bepaling wat
enigsins strenger is as die gemeenregtelike reël nie. Voet, 42.1.27; Estate Garlick v.
C. R., 1934 AD op bl. 502; Jacobson v. George Licencing Court, 1934 CPD op bl.
455; vgl. Leyds, N.O. v. Simon and Others, 1964 (1) SA op bl. 383. Dit kan nie
betoog word dat enige revisie uitgesluit was omdat eerste respondent reeds functus
officio was nie. Appellante se argument dat 'n besluit ten opsigte van tug tegnies as
'n 'beslissing' beskou moet word en derhalwe nie vatbaar is vir revisie of
heroorweging nie, gaan nie op nie. Eerste respondent kan op geen regsbasis verplig
word nie om tug op te lê volgens die besluit van 10 Mei 1969, veral nie waar eerste
respondent inderdaad reeds op 12 Mei 1969 as 'n feit van siening verander het. Die
oplegging van kerklike tug is nie 'n eenvoudige handeling soos die uitreiking van een
of ander permit of lisensie nie en daar bestaan geen gronde waarop die
Hooggeregshof sy diskresie kan stel in die plek van eerste respondent se diskresie
by die bepaling van behoorlike tugmaatreëls nie. Op 'n juiste uitleg kan art. 175 (e)
slegs van toepassing wees op 'n beslissing of die beklaagde skuldig of onskuldig is.
As dit ook op tugbesluite toegepas sou word, kan dit tot onhoudbare gevolge lei.
Verder mag dit uiters moeilik wees om te besluit welke van die voorstelle nou juis
meer ten gunste van die beklaagde is. Uit die aard van die saak leen art. 175 (e)
homself dus nie tot besluit oor tugmaatreëls nie en moet reglement 1 (12) in daardie
gevalle toegepas word. In hul hoër beroep na die tweede respondent het die
appellante pertinent beswaar gemaak, onder andere, teen die revisie van eerste
respondent se besluit van 10 Mei 1969 en die punt gemaak dat uitspraak
ooreenkomstig die oorspronklike besluit gegee moes gewees het. Die appellante het
ook pertinent beswaar gemaak teen die voorsitter se beslissende stem op 12 Mei
1969. Dieselfde besware, hoewel nie al die argumente nie, wat appellante nou
aanvoer teen eerste respondent se verrigtinge is dus in hoër beroep voor tweede
respondent gebring. Hierdie omstandigheid onderskei die onderhawige saak al
dadelik van Turner v Jockey Club of S.A. 1974 (3) SA op bl. 651D - E; 653H. Die
omstandighede van die onderhawige geval hou veel nader verband met dié in die
saak van Jockey Club of S.A. v. Feldman, 1942 AD 340. Gevolglik is tweede
respondent se verrigtinge die beginpunt by hierdie hersieningsverrigtinge. Tensy
tweede respondent 'n hersienbare onreëlmatigheid begaan het by die hantering van
die hoër beroep, is appellante op geen regshulp geregtig nie. Andersins sou die
onhoudbare posisie kon ontstaan dat daar twee botsende uitsprake kon bestaan oor
dieselfde aangeleentheid, en ex hypothesi sou daar niks ongeldig wees omtrent
tweede respondent se uitspraak nie. Appellante se beroep op tweede respondent
kan in geen opsig ongedaan gemaak word op hersiening nie en die meeste wat
appellante gevolglik kan bereik is 'n terugverwysing na tweede respondent
1976 (2) SA p8
vir 'n behoorlike verhoor van hul hoër beroep, of, met betrekking tot die verrigtinge
van eerste respondent van 16 September 1969, 'n terugverwysing na eerste
respondent vir 'n behoorlike tugoplegging. Die verrigtinge voor eerste respondent
van 10 en 12 Mei 1969 is dus nie ter sake in hierdie hersieningsverrigtinge nie. Sien
Jockey Club v. Feldman, supra op bl. 355; Administrator S.W.A. v. Jooste Lithium
Myne (Edms.) Bpk., 1955(1) SA op bl. 565. Slegs 'n dwaling oor die omvang van sy
bevoegdhede as gevolg waarvan tweede respondent gladnie sy funksie uitgeoefen
het nie, in teenstelling met die oorwegings of beredenering wat tot sy besluit gelei
het, is 'n hersienbare onreëlmatigheid. Sien Jooste Lithium saak, supra op bl. 569D -
G; Doyle v. Shenker & Co. Ltd., 1915 AD op bl. 237 - 238; Goldfields Investment Ltd.
and Another v. City Council of Johannesburg and Another, 1938 T.P.D. op bl. 557 -
560; Johannesburg City Council v. Chesterfield House, 1952 (3) SA op bl. 825;
S.A.B.C. v. Transvaal Townships Board, 1953 (4) SA op bl. 177 - 178; Anderson and
Another v. Port Elizabeth Municipality, 1954 (2) SA te bl. 304 - 305. 'n Ondersoek
deur tweede respondent in sake van hoër beroep is dus nie vergelykbaar met die
verrigtinge van 'n siviele hof van appèl nie, en die 'redes van beswaar' ingevolge art.
240 (c) is insgelyks nie vergelykbaar met die gronde van appèl in 'n siviele hof van
appèl nie. Die Kerkwet maak voorsiening vir 'n volledige stelsel van huishoudelike
howe of liggame wat belas is met die toepassing en uitleg van Kerkwette en die
handhawing van kerklike tug van die Kerkraad tot by die Sinode. Die bedoeling is
duidelik, nl. dat alle geskille en besware binne hierdie stelsel bereg moet word en die
gevolgtrekking is onvermydelik dat tweede respondent bevoeg moet wees om te
oordeel oor die prosedure van 'n mindere kerkvergadering. Die Kerkwet is van
toepassing op die hele handel en wandel van sy lidmate en kan nie gelyk gestel
word aan die konstitusie van 'n klub of professionele organisasie wat voorsiening
maak vir 'n huishoudelike hof om slegs 'n beperkte jurisdiksie oor 'n beperkte aantal
sake te hê nie. Met betrekking tot appellante se aanval op tweede respondent se
bevinding aangaande die moontlike verwarring by eerste respondent word as volg
betoog: (a) Op hersiening kan 'n Hof nie inmeng met die meriete van die tweede
respondent se beslissing nie, Administrator S.W.A. v. Jooste Lithium Myne, supra op
bl. 569D - E. (b) Die aard van die voorstelle en die wyse waarop dit ingeklee was kon
wel verwarring by die eerste respondent se lede, gesien sy samestelling, veroorsaak
het. 'n Groot deel van die verskillende voorstelle, veral die onderafdelings daarvan,
was gladnie bestraffingsmaatreëls ingevolge art. 232 en dus nie bevoeg as
bestraffing nie. Opsigself toon dit dus verwarde denke. (c) Daar moet verder in
gedagte gehou word dat die verrigtinge voor eerste respondent mondeling was en dit
was gevolglik moeilik en verwarrend om al die voorstelle met hul onderafdelings
uitmekaar te hou en daartussen te onderskei. Ten opsigte van die terugverwysing na
eerste respondent betoog respondente as volg: (a) Tweede respondent het bevind
dat eerste respondent nognie 'n geldige straf opgelê het nie. Ex hypothesi, dus, kan
daar geen sprake wees dat eerste respondent toe functus officio was nie. Garment
Workers' Union and Others v. Industrial Tribunal, 1963 (4) SA op bl. 787G - H; 788G
- H. (b) Die saak is ook nie terugverwys vir 'n herverhoor ('rehearing') nie maar vir
behoorlike strafoplegging. (c) Hierdie bevoegdheid tot terugverwysing word uitdruklik
of ten minste by noodwendige implikasie aan tweede respondent in die Kerkwet
verleen. Tweede respondent
1976 (2) SA p9
VAN BLERK WN HR
het geen bevoegdheid om in ander dan leerkwessies self tugmaatreëls op te lê nie.
Art. 245 saamgelees met arts. 200 en 232. Eerste respondent het geen
onreëlmatigheid begaan op 16 September 1969 nie. Sien Down v Malan, N.O. en
Andere, 1960 (2) SA te bl. 742E - 743A; Sahib v Evaton Dorpsraad, 1960 (1) SA te
bl. 33B - D; Pretoria Rent Board (Southern) and Another v. Levitt, 1953 (3) SA te bl.
40A - 43C.
Dison, in repliek.
Cur. adv. vult.
Postea (November 28).

Judgment
VAN BLERK, WN. H.R.: Ek het die uitsprake van my Kollegas gelees en stem saam
met die konklusies van Kollegas JANSEN en HOFMEYR dat die appèl moet slaag.
Ek is dit ook eens met die redes vir sy uitspraak verstrek deur my Kollega JANSEN
en met sy motivering daarvan.
Dit staan partye tot 'n ooreenkoms vry om enige wettige ooreenkoms aan te gaan en
ons reg sal hul gebonde daaraan hou. So sal dit algemeen gesproke partye tot 'n
ooreenkoms ook vrystaan om die jurisdiksie van die Howe in sekere opsigte by
ooreenkoms uit te sluit mits dit moontlik in gegewe gevalle - afgesien van
onwettighede - nie strydig met die openbare belang is nie (vgl. Yenapergasam and
Another v. Naidoo and Another, 1932 NPD 96), 'n faktor wat sekerlik nie altyd maklik
te bepaal sal wees nie.
Die Howe is deur die konstitusie van ons land ingestel as die beskermer van die
regte van die landsburger en as 'n toevlug vir hom. As hy by ooreenkoms self
afstand van die beskerming wil doen, of as die wederparty hom dié voorreg wil ontsê
dan sou verwag word dat sodanige afstanddoening of ontsegging uit die
ooreenkoms blyk.
Dit kan hier gemeld word dat hierdie Hof die uitsluiting van die jurisdiksie van die Hof
deur KOTZÉ, A.R., aangefrons is deur 'n vermaning gerig aan die adres van die
Wetgewer self toe hy in Union Government v. Fakir, 1923 AD 466 op bl. 471, gesê
het:
'I should like, without attempting to dictate to the Legislature, to point out the
great danger involved in departing from a well-known rule of constitutional law
in all civilised countries - namely, that the courts of law alone are entrusted
with deciding on the rights and duties of all persons who are within the
protection of the courts.'
Die Kerkorde bepaal nie uitdruklik dat die Howe hul funksie van regspraak oor
regskwessies ontneem word nie. Dit klink ook ongewoon dat 'n kerk in 'n
dienskontrak met sy leraar laasgenoemde hom sy konstitusionele reg sal ontneem
deur die deure van die Howe vir hom te sluit. Maar dit daar gelaat.
Soos my Kollega JANSEN daarop wys is in die gewysde De Vos deur hom
aangehaal deur die Hof self die kerklike verordeninge uitgelê. Dit is gedoen ten spyte
van die betoog dat so 'n stap die regsprekende bevoegdheid van die kerk self
vooruitloop. By dié gewysde is tereg gevoeg die latere saak van Odendaal v.
Kerkraad van die Gemeente Bloemfontein-Wes van die N.G. Kerk in die O.V.S. en
Andere, 1960 (1) SA 160 (O), waar 'n Voltallige Regbank die Algemene Sinodale
Kommissie se regsprekende beslissing omvergewerp het.
Ek stem ook saam met die bevele deur my Kollega JANSEN in die vooruitsig gestel.
1976 (2) SA p10
BOTHA AR
BOTHA, A.R.: Ek het die geleentheid gehad om die uitsprake van my Kollegas
JANSEN, MULLER en HOFMEYR te lees. Ek is dit met my Kollega MULLER eens
dat, om die redes wat hy noem, die Kaapse Afdeling (Regter VAN WINSEN) die
appellante se aansoek om sekere beslissings van eerste en tweede respondente in
hersiening te neem en tot niet te maak, tereg in eerste instansie afgewys het, en dat
hierdie appèl nie behoort te slaag nie, net soos die appèl na die Voltallige Regbank
van die Kaapse Afdeling tereg, om die redes in die gerapporteerde uitspraak van
daardie Afdeling uiteengesit, nie geslaag het nie. Ek wil slegs enkele algemene
opmerkings byvoeg.
Hierdie Hof het reeds meermale daarop gewys dat waar by 'n Geregshof aansoek
gedoen word om die hersiening en vernietiging van die finale beslissing van 'n kwasi-
judisiële tribunaal, die kemvraag steeds is of die tribunaal by die verhoor die
elementêre beginsels van geregtigheid nagekom het en sy diskresionêre
bevoegdhede werklik uitgeoefen het, al dan nie, en nie of die tribunaal sy
bevoegdhede behoorlik uitgeoefen het nie. (Sien bv. South African Railways v.
Swanepoel, 1933 AD 370 op bl. 378; Schoch, N.O. and Others v. Bhettay and
Others, 1974 (4) SA 860 (AA) op bl. 866; en National Transport Commission and
Another v. Chetty's Motor Transport (Pty.) Ltd., 1972 (3) SA 726 (AA) op bl. 735).
Indien bevind sou word dat die tribunaal die elementêre beginsels van geregtigheid
verontagsaam het, of sy diskresionêre bevoegdhede inderdaad nie uitgeoefen het
nie, word sy beslissings ter syde gestel. In 'n lange reeks van gewysdes het die
Howe die omstandighede geïdentifiseer wat dui op 'n versuim deur die kwasi-
judisiële tribunaal om sy diskresionêre bevoegdhede werklik uit te oefen, soos
byvoorbeeld, waar die tribunaal die aard en omvang van sy bevoegdhede verkeerd
verstaan het, of waar hy willekeurig of met mala fides opgetree het, of waar sy
bevinding in die omstandighede so onbillik is dat dit onverklaarbaar is tensy vermoed
word dat die tribunaal willekeurig of met mala fides opgetree het. (Sien bv. South
African Railways v. Swanepoel, supra op bl. 78, Union Government v. Union Steel
Corporation (South Africa) Ltd., 1928 AD 220 op bl. 235 e.v., en die talle gewysdes
wat daarop gevolg het).
Blote onredelikheid is op sigself geen aanduiding van 'n versuim om diskresionêre
bevoegdhede uit te oefen nie, en is in ons regspraak nog nooit as 'n
hersieningsgrond aangemerk waarop 'n Geregshof in die finale beslissing van 'n
gemagtigde kan ingryp nie. Was dit anders sou die Howe met finale bevindings van
'n kwasi-judisiële tribunaal, wat na oordeel van die Hof op die meriete verkeerd is,
kon inmeng omdat haas enige verkeerde bevinding op die meriete as onredelik
aangemerk kan word. Sodoende sou bevindings van kwasi-geregtelike tribunale aan
hoër beroep deur die Howe onderworpe gestel word, en sou die Howe die
diskresionêre bevoegdhede wat aan huishoudelike tribunale, hetsy by wetsbepaling
of ooreenkoms, toevertrou is, kon uitoefen, en sodoende hul diskresie in die plek van
die gemagtigde stel.
Dit is wel waar dat onredelike optrede deur 'n by wetsbepaling gemagtigde
aanleiding kan gee tot ongeldigheid op grond van die vermoede dat die Wetgewer
geen bevoegdhede tot onredelike optrede verleen nie. Hierdie beginsel vind veral
toepassing by die uitvaardiging van administratiewe voorskrifte of verordeninge deur
'n gedelegeerde op grond van die vermoede dat die Wetgewer geen bevoegdheid vir
die uitvaardiging van onbillike voorskrifte of verordeninge verleen nie. (Sien bv.
Feinstein v. Baleta,
1976 (2) SA p11
BOTHA AR
1930 AD 319; Delew v. Brakpan Town Council, 1937 T.P.D. 439; en Minister of
Posts and Telegraphs v. Rasool, 1934 AD 167). Waar die bevoegdheid egter verleen
word aan 'n kwasi-judisiële tribunaal om na behoorlike ondersoek 'n finale beslissing
op die bewese feite uit te bring, kom ander beginsels op die spel. In so 'n geval is die
aangewese tribunaal:
'The final arbiter in its special field and, right or wrong, for better or worse,
reasonable or unreasonable, its decision stands - unless it is vitiated by proof
on review in the Supreme Court that -
(a) the Commission failed to apply its mind to the issues in
accordance with the behests of the statute and the tenets of natural
justice; in other words, that, de jure, it failed to decide the matter at all.
Such failure could be established by reference to mala fides, improper
motive, arbitrariness or caprice. The list is not exhaustive; or
(b) the Commission's decision was grossly unreasonable to so striking
a degree as to warrant the inference of a failure to apply its mind as
aforesaid - a formidable onus.'
(National Transport Commission v. Chetty's Motor Transport, supra op bl. 735).
In die geval van 'n kwasi-judisiële tribunaal wat, soos in die onderhawige geval, by
ooreenkoms ingestel is om huishoudelike geskille af te maak, is die vraag nie soseer
of die partye daarby bedoel het om onredelike optrede deur die tribunaal uit te sluit
nie, maar eerder of hulle wel ooreengekom het dat die tribunaal onderlinge geskille
of klagtes moet ondersoek en finaal besleg.
Die doelmatigheids- of wenslikheidsoorwegings waarna Wiechers, Administratiefreg,
op bl. 299 - 300, in verband met administratiewe organe verwys, kan nie ter sprake
kom by die verrigtinge van kwasi-judisiële tribunale wat ingestel is om na behoorlike
verhore op die bewese feite finale bevindings uit te bring nie. Ofskoon opinie of
skatting in Administrator, Transvaal and The Firs Investments (Pty.) Ltd. v.
Johannesburg City Council, 1971 (1) SA 56 (AA), en Schoch, N.O. and Others v.
Bhettay and Others, 1974 (4) SA 860 (AA), tersaaklike feite was, is dit uit die
uitsprake in daardie sake volkome duidelik dat daardie feite nie die gevestigde
toepaslike regsbeginsels enigsins geaffekteer het nie, of dat die beginsels in die
Union Steel Corporation -saak uiteengesit tot sulke sake beperk is of tot gevalle
waar die verleende bevoegdheid doelmatigheids- of wenslikheidsoorwegings behels
nie. Dit blyk duidelik veral op bl. 80 van eersgenoemde uitspraak waar Appèlregter
OGILVIE THOMPSON nog so onlangs as 1971 beklemtoon dat tensy die in die
Union Steel Corporation -saak gestelde beginsels ten volle besef word, uitlatings in
die gewysdes soos dié van Lord GREENE. M.R., in Associated Provincial Picture
Houses Ltd. v. Wednesbury Corporation, (1947) 2 All E.R. 680 (C.A.) op bl. 683, dat
'n hof sou kon ingryp indien 'n beslissing van 'n gemagtigde -
'is so unreasonable that no reasonable authority could ever have come to it',
misleidend kan wees. Indien stare decisis nog betekenis het, kan daar geen weg
wees waarlangs blote onredelikheid in beslissings van kwasi-judisiële liggame tot
hersieningsgrond verhef kan word nie.
Na die feit dat die waarde wat die arbiters op die onteiende grond in Schoch, N.O.
and Others v. Bhettay and Others, supra, geplaas het, hoofsaaklik op skatting berus
het, is slegs verwys as 'n addisionele oorweging waarom die arbiters nie noodwendig
die getuienis van die betrokke waardeerder na bewering buite rekening gelaat het
nie (sien bl. 867).
Ek meen egter dat bogaande oorwegings in die onderhawige saak van
1976 (2) SA p12
BOTHA AR
blote akademiese belany is want ek is dit met MULLER, A.R., eens dat die Sinodale
Kommissie se bevinding ten opsigte van die verrigtinge voor die Ring op 10 Mei
1969 geensins onredelik is nie. Afgesien daarvan dat die aard van die voorstelle
sodanig was dat hulle Ringslede noodwendig moes verwar het - geen getuienis van
werklike verwarring was nodig nie - moes die byvoeging van die onderafdelings wat
met tugoplegging niks te doen gehad het nie, dit vir Ringslede moeilik gemaak het
om, wat tugoplegging betref, onbevange 'n stem uit te bring. Daar kan maar net na
die voorstelle met die onderafdelings gekyk word om te besef dat sommige
Ringslede vir 'n voorstel met betrekking tot tugoplegging kon gestem het bloot op
grond van 'n begeerte om die voorstelle in die onderafdelings daarby, wat met
tugoplegging niks te doen gehad het nie maar in belang van die Sendingkerk was, te
steun. Die Sinodale Kommissie sou, myns insiens, ook op grond daarvan, as dit nie
die verwarring is waarna die Kommissie verwys het nie, geregtig gewees het om die
aangeleentheid na die Ring terug te verwys vir die ontvangs van behoorlike
voorstelle met betrekking slegs tot tugoplegging. In iedere geval is die beslissing van
die Ring van 10 Mei 1969 ook om 'n ander rede tot niet gemaak, nl. omdat daar by
die stemprosedure wat gevolg is nie aan die bepalings van Reglement 1 (12)
voldoen is nie. Soos MULLER, A.R., daarop wys, was die Sinodale Kommissie se
beslissing in hierdie opsig klaarblyklik nòg verkeerd nòg onredelik. Die Sinode (of
Sinodale Kommissie) is nie slegs die finale appèltribunaal in tugsake nie, maar is
ook die hoogste bestuur van die Sendingkerk in kerklike sake (art. 121). Die Sinode
is dus geregtig om toe te sien dat die regte prosedure by tugsake gevolg word. Ook
is dit belangrik om in gedagte te hou dat, luidens arts. 168 en 169, kerkvergaderings
die toon en houding van die burgerlike regspleging moet vermy en hulself as
vaderlike opsieners en nie as Regters moet beskou nie, en alle pogings moet
aanwend om sake van geskil met inagneming van die welsyn van die gemeente by
te lê.
Soos MULLER, A.R., tereg daarop wys, is dit volgens ons regspraak gevestigde
Suid-Afrikaanse Reg dat waar 'n aangeleentheid aan die diskresie van 'n by
wetsbepaling gemagtigde opgedra word, laasgenoemde se bona fide beslissing op
die meriete daarvan finaal is, en 'n geregshof nie daarin kan ingryp nie, selfs nie op
grond van 'n bona fide regsdwaling nie, behalwe waar die regsdwaling betrekking het
op die gemagtigde se regsbevoegdheid. (Sien ook die gewysdes wat aangehaal
word op bl. 225 - 227, Steyn, Uitleg van Wette ). Daar kan in hierdie opsig geen
prinsipiële verskil tussen 'n by wetsbepaling gemagtigde, aan die een kant, en 'n by
ooreenkoms gemagtigde, aan die ander kant, bestaan nie. (Sien ook Turner v.
Jockey Club of South Africa, 1974 (3) SA 633 (AA) op bl. 645 - 646).
Namens appellant is ons na verskeie Engelse gewysdes verwys waarvolgens die
regspraak in Engeland 'n neiging in 'n ander rigting openbaar, en waarvolgens dit
teen die openbare belang sou wees om ook die finale beslissing oor regskwessies
aan 'n by ooreenkoms gemagtigde op te dra. MULLER, A.R., handel met hierdie
gewysdes in sy uitspraak. Die neiging in die Engelse regspraak is myns insiens nie
baie duidelik of oortuigend geformuleer en omskryf nie. Daar bestaan in iedere geval
geen goeie rede waarom daardie neiging, in die lig van die gevestigde Suid-
Afrikaanse reg, deur hierdie Hof nagevolg behoort te word nie.
MULLER, A.R., het met BOTHA, A.R., saamgestem.
1976 (2) SA p13
JANSEN AR
JANSEN, A.R.: Die appellante kom met verlof van hierdie Hof teen die beslissing
van die Provinsiale Afdeling Kaap die Goeie Hoop in hoër beroep. Dié beslissing is
volledig gerapporteer (1974 (2) SA 505 (K)), en aangesien die feite en geskilpunte
ten volle uit die verslag blyk, is dit onnodig om dié hier in besonderhede te herhaal.
Waar nodig sal na die hofverslag as die 'uitspraak a quo ' verwys word.
Dit sal gerieflik wees om die appèl aanvanklik na aanleiding van die saak van die
eerste appellant te benader. Na die Ring van Wellington (eerste respondent) sekere
aanklagte teen die appellante van oortreding van art. 167 van die Bepalinge en
Reglemente (hierna 'die Kerkorde' genoem) ondersoek het, is die eerste appellant,
die toentertydse leraar van die Nederduitse Gereformeerde Sendinggemeente,
Sionskerk, op 20 Mei 1969 skriftelik verwittig dat hy op elk van die aanklagte skuldig
bevind is en dat hy
'na luid van art. 232 1 (e) geskors word met gebruik van die Bondseëls, met ontslag
uit sy gemeente, verlies van traktement en veral van alle regte op vrye woning en
ander emolumente vanaf 1 Augustus 1969'.
Die eerste appellant se saak kom daarop neer dat hy o.a. 'n bevel aanvra wat
verklaar dat die regmatige tug hom opgelê nie is soos in die brief weergegee nie,
maar wel is soos vervat in voorstel 11 by die Ringsvergadering van 12 Mei 1969
ingedien, of, alternatiewelik, soos in voorstel IV by die vroeëre vergadering van 10
Mei 1969 vervat (uitspraak a quo : bl. 511B, 510E). In elk geval sou dit beteken dat
die appellant nie geskors is nie. Wesenlik vra hy dus 'n verklaring dat hy daarop
geregtig is dat slegs die tug wat in die een of die ander van die twee voorstelle
vervat is, op hom toegepas moet word.
Aldus besien, gaan die geskil hoofsaaklik oor die juiste interpretasie van die
toepaslike bepalings van die Kerkorde. Die respondente voer egter aan dat die Hof
nie by hierdie interpretasie kan uitkom nie. Dit word betoog dat die eerste appellant
die geskil voor die Algemene Sinodale Kommissie (tweede respondent) gelê het, en
dat, aangesien die Kommissie tot 'n besluit geraak het (nl. nietigverklaring van die
verrigtinge van die Ring insake tugoplegging op 10 en 12 Mei, met terugverwysing
na die Ring vir tugoplegging de novo ), die appellant nou daaraan gebind is en nie
voor 'n burgerlike hof kan aanvoer dat daardie besluit feitlik of regtens verkeerd was
nie. Daar is dus 'n beroep op die algemene beginsel dat 'n hof hom nie met die vraag
van hoe 'n liggaam, met diskresie beklee, sy bevoegdheid uitgeoefen het, kan inlaat
nie, maar slegs met die vraag of die liggaam sy diskresie wel uitgeoefen het; dat dit
gaan oor die wyse waarop die handeling tot stand gekom het en nie oor die inhoud
van die handeling nie; of, anders gestel, dat 'n hof hom nie met die 'meriete' van 'n
uitoefening van 'n diskresie sal inlaat nie. Gerieflikheidshalwe sal die betrokke
maatstaf vervolgens, waar nodig, die 'formele maatstaf' (in teenstelling tot 'n
materiële) genoem word.
Dit moet beklemtoon word dat geen van die respondente daarop aanspraak maak
dat hy in die onderhawige geval, as orgaan van 'n kerk, enige groter immuniteit teen
ingryping deur 'n burgerlike hof besit as 'n orgaan van 'n nie-kerklike genootskap
('voluntary association') nie, en ook nie dat kwessies van regspersoonlikheid die
geval raak nie. (Oor regspersoonlikheid, vgl. die ongepubliseerde proefskrif van D.
C. G. Fourie, Die Nederduitse Gereformeerde Kerk as Regspersoon in die Suid-
Afrikaanse Privaatreg, Potchefstroom, 1973). Trouens, daar kan op gewys word dat
hier te lande daar skynbaar in 1865 laas op 'n algemene kerklike immuniteit
1976 (2) SA p14
JANSEN AR
aanspraak gemaak is, nl. deur ds. A. Murray en andere in Burgers v Murray and
Others, 1 Roscoe 258. Dit kan egter wees dat 'n kerk algehele outonomie oor
leerkwessies besit (vgl., o.a., Wet 23 van 1911, art. 7 (a) - wat tot dusver nog nie in
werking getree het nie); maar hieroor hoef geen mening uitgespreek te word nie; ook
is dit, gesien die standpunt van die respondente, onnodig om verder by die kwessie
van kerklike immuniteit (indien enige) of die verhouding tussen Staat en kerk (vgl. J.
D. van der Vyver, Die Juridiese Funksie van Staat en Kerk stil te staan.
Die respondente se kontensie, soos reeds genoem, is wel dat die Hof hom op
algemene gronde nie met die meriete van die Algemene Sinodale Kommissie se
uitoefening van diskresie kan inlaat nie. Die beginsel waarop die respondente hul
beroep, wat slegs vir die formele maatstaf ruimte laat, berus grootliks op beslissings
wat gaan oor die sogenaamde 'inherente' bevoegdheid van 'n Hooggeregshof om in
die handelinge van statutêre liggame, met diskresionêre bevoegdhede beklee, in te
gryp. Ook dié beslissings is veral ter sake waarin die standpunt gehuldig word dat
onredelikheid van sodanige handelinge nie per se ongeldigheid daarvan meebring
nie, maar hoogstens aanduiding kan wees van, bv., die aanwesigheid van kwade
trou of 'n gebrek aan behoorlike aandagbesteding - wat ontwyfelbaar gronde van
ongeldigheid kan wees (vgl. Union Government v. Union Steel Corporation (South
Africa) Ltd., 1928 AD 220, en sake wat daarop volg); asook dié beslissings wat die
beginsel inhou dat 'n regsdwaling by sodanige statutêre liggaam ook nie sonder
meer ongeldigheid van die handeling meebring nie (vgl. Doyle v. Shenker & Co. Ltd.,
1915 AD 233, en sake wat daarop volg).
'n Onlangse samevatting van sekere aspekte van die formele maatstaf, na
aanleiding van 'n beslissing van die Nasionale Vervoerkommissie, is in National
Transport Commission and Another v Chetty's Motor Transport (Pty.) Ltd., 1972 (3)
SA 726 (AA) te bl. 735E - H, te vind:
'There is no appeal against the decision of the Commission. The Legislature
has appointed it as the final arbiter in its special field and, right or wrong, for
better or worse, reasonable or unreasonable, its decision stands - unless it is
vitiated by proof on review in the Supreme Court that -
(a) the Commission failed to apply its mind to the issues in
accordance with the behests of the statute and the tenets of natural
justice: in other words that, de jure, it failed to decide the matter at all.
Such failure could be established by reference to mala fides, improper
motive, arbitrariness or caprice. The list is not exhaustive; or
(b) the Commission's decision was grossly unreasonable to so striking
a degree as to warrant the inference of a failure to apply its mind as
aforesaid - a formidable onus.
The authorities are legion. It is only necessary to refer to the two most recent
decisions by this Court, namely The Administrator, Transvaal, and The Firs
Investments (Pty.) Ltd. v. Johannesburg City Council. 1971 (1) SA 56 (AD) at pp. 79
to 80, and 86B; and Johannesburg City Council v. The Administrator, Transvaal, and
Mayofis, 1971 (1) SA 87 (AD) at pp. 96, 100. The degree of proof required is a
preponderance of probability; but this is less easily envisaged in that one does not
readily impute dereliction of duty to a responsible body.'
Dit is belangrik om daarop te let dat die handhawing van die beslissing van die
Vervoerkommissie - 'right or wrong' - van die premis uitgaan dat dié liggaam as 'the
final arbiter in its special field' aangestel is en dat die hele beslissing self binne die
grense van daardie terrein val. Trouens, dit is juis een van die inherente probleme by
die toepassing van die formele maatstaf om te bepaal of bv. 'n regs- of feitedwaling
binne of buite die grense van die ongebonde en finale oordeel val wat deur die
bevoegdheidverlenende
1976 (2) SA p15
JANSEN AR
wet aan die betrokke liggaam toevertrou is. Sodanige liggaam is nie noodwendig die
finale beoordelaar t.o.v. elke regs- of feitebevinding wat hy in die loop van sy
pligsvervulling doen nie. 'n Markante voorbeeld word in Local Road Transportation
Board and Another v. Durban City Council and Another, 1965 (1) SA 586 (AA) ,
gevind. 'n Plaaslike padvervoerraad het, in die beweerde uitoefening van sy
bevoegdheid
'om applikasies vir motortransportsertifikate vir motortransport of vir
hernuwings daarvan... te ontvang en te oorweeg en om, onderworpe aan die
bepalings van hierdie Wet, na goedvinde sodanige applikasies te weier of ten
volle of gedeeltelik toe te staan... '
(art. 5 (c) van Wet 39 van 1930), sekere aansoeke om hernuwing geweier op grond
van 'n foutiewe bevinding dat die oorspronklike sertifikate regtens ongeldig was.
Hierdie Hof bevind dat hy op grond van hierdie dwaling kan ingryp - ondanks 'n
beroep deur die plaaslike raad op Doyle v. Shenker, t.a.p. Wesenlik kom dit daarop
neer dat die raad se regsbevinding nie binne die bestek van sy finale en eksklusiewe
terrein geval het nie.
Dit word dus nodig om by die toepassing van die formele maatstaf te onderskei
tussen die 'meriete' van 'n liggaam se handeling en beslissings ten opsigte van
regsvrae en feitekwessies wat daarby betrokke is maar buite die 'meriete' val. Soms
word gesê dat 1g. op 'jurisdiksionele feite' of 'preliminêre of kollaterale' kwessies
betrekking het. Waar die afbakeningslyn tussen suiwer 'meriete' en dié
aangeleenthede lê, is moeilik om presies te bepaal. In die vermelde geval van die
plaaslike padvervoerraad is dit soos volg gedoen (bl. 598C):
'In the present case the issue was whether the certificates should be renewed.
By wrongly deciding that de jure there were no certificates in existence, and
therefore that there was nothing capable of being renewed, the Local Board
never applied its mind to the issue before it. That was an irregularity
justiciable on review.'
Die maatstaf van 'the issue before it' is egter moeilik om mee te werk, asook
soortgelyke maatstawwe, soos of die liggaam aan homself 'die verkeerde vraag
gestel' het of die 'verkeerde toets' toegepas het, en of die feite - of regsdwaling 'goes
to jurisdiction'. Die uiteenlopende uitsprake in die belangrike Engelse saak van
Anisminic Ltd. v. Foreign Compensation Commission, (1969) 2 A.C. 147 (H.L.);
(1969) 1 All E.R. 208 (H.L.), illustreer die moeilikhede ten duidelikste.
By benadering van hierdie inherente probleem by toepassing van die formele
maatstaf is dit egter belangrik om in gedagte te hou dat aanvaarding daarvan dat die
verlening van 'n diskresie deur die wetgewer, ook verlening is van die bevoegdheid
om op daardie terrein onredelik op te tree, strydig met die gemeenregtelike
vermoede
'dat die wetgewer nie 'n onbillike, onregverdige, of onredelike resultaat beoog
nie'
sou wees (Steyn, Uitleg van Wette, 4de uitg., bl. 106). Op die onderhawige gebied
bring hierdie vermoede, volgens Steyn, a.g.w., bl. 245, mee
'dat ook by 'n statutêre magsverlening vermoed moet word dat die wetgewer
nie die bevoegdheid tot onbillike, onregverdige of onredelike optrede of
voorskrifte wou verleen nie'.
Dit sou beteken dat, tensy anders bepaal, die verleende bevoegdheid as deur die
redelikheidsmaatstaf begrens beskou moet word, m. a. w. dat onredelike optrede
buite die bevoegdheid val. Elders (bl. 254) wys die skrywer, na aanleiding van die
onderskeiding tussen algemene en spesifieke bevoegdhede, op die volgende:
'Dit lyk veel meer redelik, en prinsipieel meer gesond, met die oog op die
regsbeskermende funksie van ons howe wat veral by kwessies van
onredelikheid
1976 (2) SA p16
JANSEN AR
onmisbaar is, om aan te neem dat die wetgewer in iedere geval waar hy 'n
diskresie verleen, hoe beperk ook al, daardie diskresie verleen met die
vermoedelike bedoeling dat dit nie op onbillike, onregverdige of onredelike
wyse uitgeoefen sal word nie. Die blote feit dat die aard van die gemagtigde
handeling nader omskryf word, kan nie voldoende wees om, vir sover daar
nog 'n diskresie oorbly, hierdie vermoede te weerlê nie.'
In dié mate wat die toepassing van die formele maatstaf aan hierdie vermoede
afdoen, is dit strydig met die grondbeginsels van ons gemene reg (vgl. bv. die kritiek
by implikasie deur Steyn, a.g.w., bl. 249, op die Union Steel Corporation -saak, bl.
236 - 7). Vermoedelik is hier weer eens 'n geval waar Engelsregtelike begrippe, nl.
die van die 'prerogative remedies' (waaronder certiorari ), met hul beperkings, ons
regspraak beïnvloed het (vgl. Wiechers, Administratiefreg, bl. 301). Dit sou dus beter
met ons eie reg strook om waar twyfel oor die bedoeling van die wetgewer kan
bestaan, die formele maatstaf eerder uit te brei as eng toe te pas, m.a.w. om in
daardie geval die 'meriete' nie te breed op te neem nie.
Dit is opvallend dat in Engeland tans nie meer so streng aan die ou formalisme
vasgekleef word nie. S. A. de Smith, Judicial Review of Administrative Action, 3de
uitg., bl. 105 - 6, stel die posisie soos volg:
'The English courts have now emphatically repudiated the doctrine that
whenever an inferior tribunal has jurisdiction to enquire into a matter for the
purpose of giving a decision, its findings thereon, whether they be right or
wrong, are conclusive. The proposition that an inferior tribunal has freedom to
err within the ambit of its jurisdiction has been eroded rather than repudiated.
In order to maintain an effective supervisory jurisdiction, the courts have
distinguished between preliminary or collateral questions and questions going
to the merits; they have given a broad interpretation to the meaning of a
preliminary or collateral question, and they have become extremely reluctant
to conclude that an inferior tribunal has been empowered finally to determine
such a question. They have tended increasingly to disregard the analytical
distinction between preliminary or collateral questions and questions going to
the merits, and to be content to hold that a tribunal acts ultra vires, or exceeds
its jurisdiction, by applying a wrong legal test or by taking irrelevant
considerations into account in determining questions before it. A tribunal
which has ignored relevant considerations may be held to have refused the
jurisdiction entrusted to it and to have exceeded its jurisdiction by purporting
to exercise a jurisdiction that it did not possess. And if a tribunal were to make
a palpable error the courts could simply act on the assumption that the
tribunal must have mistaken or misused its powers. There is no want of
modern authority to draw upon when a court is inclined to hold that an
erroneous finding by a statutory tribunal goes to jurisdiction. One may well ask
whether there is any substance left in the doctrine that certiorari will lie to
quash a determination within jurisdiction for error of law on the face of the
record, if so many latent as well as patent errors of law will be treated as
jurisdictional. A possible answer may be that the courts may lean against
treating certain classes of error as going to jurisdiction (e.g. where the
competent authority is an executive body rather than a distinct tribunal, and
where the components of its decision include matters of fact and policy as
well as law; or where the error of law is evidential concerning the burden of
proof or the admissibility of evidence). In any event, the doctrine of error of
law on the face of the record, though possibly moribund except in arbitration
law, still evinces a surprising vitality.'
Die bekende passasie in Lord GREENE se uitspraak in Associated Provincial Picture
Houses Ltd. v. Wednesbury Corporation, (1948) 1 K.B. 223 te bl. 230, (1947) 2 All
E.R. 680 - wat ook sy spore in ons regspraak nagelaat het, nl.
'It is true to say that if a decision on a competent matter is so unreasonable
that no reasonable authority could ever have come to it, then the courts can
interfere... ; but to prove a case of that kind would require something
overwhelming... '
(my kursivering), word soos volg deur De Smith in die lig van die hedendagse
evolusie aangeslaan (bl. 310 - 11):
1976 (2) SA p17
JANSEN AR
'These words, regarded as extending far beyond their immediate context,
suggested that a local authority invested with a wide discretion would not be
held to have acted ultra vires because of unreasonableness unless its
conduct has been oppressive or palpably absurd.... In this type of case there
is, of course, a close connection between the ideas of improper purpose,
irrelevancy and unreasonableness; and, as we pointed out earlier, it does not
follow that the courts will be prepared to hold a discretion to have been
invalidly exercised for manifest unreasonableness if the elements of policy
and expediency loom far larger than the merits of individual cases. But the
interesting point is that the courts found room for manoeuvre within the verbal
framework of the Wednesbury formula; no longer is it to be dismissed as an
affirmation that the courts will hardly ever hold an administrative act to be ultra
vires for unreasonableness alone.'
Die toepassing van die formele maatstaf in ons regspraak gaan dus met meer
probleme gepaard as die geykte formulering daarvan te kenne sou gee. Dit gaan
egter nie alleen om die moeilikhede betreffende die bepaling van die grense van die
'meriete' nie - waar die gemeenregtelike vermoede teen onredelikheid in gepaste
gevalle moontlik 'n rol kan speel - maar die geykte formulering openbaar ook nie
voldoende sekere tersaaklike verwikkelings in ons regspraak nie. So vroeg soos
1906 word reeds aanvaar dat 'n bevinding deur 'n statutêre liggaam sonder enige
getuienis hoegenaamd om dit te regverdig ('no evidence whatsoever to justify the
finding'), ongeldig is en op 'n 'gross irregularity' neerkom (Mpemvu and Others v.
Nqasala, 26 S.C. 531 te bl. 534). Daarbenewens is daar ook sake wat toon dat nie
slegs die afwesigheid van enige getuienis hoegenaamd nie, maar ook van getuienis
waarop redelikerwys tot die bevinding geraak kan word, 'n grond van ongeldigheid
kan wees. Ene McLoughlin is deur Die Suid-Afrikaanse Geneeskundige en
Tandheelkundige Raad op meerdere aanklagte van onbetaamlike of skandelike
gedrag, soos in art. 80 van Wet 13 van 1928 omskryf, skuldig bevind en sy naam is
van die register van geneeshere geskrap. McLoughlin het toe aansoek om
hersiening by die Witwatersrandse Plaaslike Afdeling gedoen en die aansoek het op
grond van beweerde onreëlmatighede geslaag. Op appèl deur die Raad na hierdie
Hof (S.A. Medical & Dentat Council v. McLoughlin, 1948 (2) SA 355 (AA)) is die
beroep op onreëlmatigheid ongegrond bevind, en daar is vervolgens in-gegaan op
die vraag of die skuldigbevindings geregverdig was. Deur meerderheidsbeslissing is
al die skuldigbevindings bekragtig. Wat van belang vir die onderhawige geval is, is
egter nie Soseer die uitslag nie, maar wel die maatstawwe wat deur sommige van
die Appèlregters toegepas is. Verwysing daarna word in die soortgelyke saak van
Lipron v. SA Medical & Dental Council (T.P.A. 8 September 1948) gevind. Daar het
BLACKWELL, R., (met instemming van WILLIAMSON, WN. R.) die volgende gesê:
'The Court has been referred to certain dicta by the Appellate Judges in
McLoughlin's case to which I may respectfully refer. TINDALL, J.A., at p. 393,
said this:
'In regard to the Council's findings in respect of the allegations of fact
involved in the charges against Dr. McLoughlin, a Court of law could
not interfere if the Council had before it evidence on which it could
reasonably and honestly arrive at the conclusion at which it did. It is
unnecessary to decide whether, if the evidence was such that the
finding in question could not on such evidence have been given
reasonably, though it might have been given honestly, the jurisdiction
of a Court of law would be excluded.'
Two other Judges, CENTLIVRES, J.A., and SCHREINER, J.A., would appear,
from the passages on pp. 406 and 410, to have conceived that the task before
them was solely to enquire into the reasonableness of the finding, leaving
aside the question of honesty. CENTLIVRES, J.A., expressed himself thus:
1976 (2) SA p18
JANSEN AR
'In all these circumstances it seems to me that there was evidence on
which the respondent could reasonably be convicted of contravening
old reg. 24,' and much the same language is used by SCHREINER,
J.A., on p. 410. Our task, therefore, in regard to the first count on
review is to ask ourselves 'was there evidence upon which a
reasonable person could find the charge proved'? or, put in the
alternative, 'was there evidence upon which the Council could
reasonably find that the charge was proved'?'
Dieselfde toets word ook deur die Hof ten opsigte van die tweede aanklag toegepas.
Wat beide aanklagte betref is die bevinding ook dieselfde:
'Not on either of them was there evidence on which the Council reasonably
could have found the accused doctor guilty of either improper or disgraceful
conduct.'
Op appèl na hierdie Hof is die beslissing gehandhaaf (S.A. Medical and Dental
Council v. Lipron, 1949 (3) SA 277 (AA)). Ten opsigte van die eerste aanklag sê
HOEXTER, A.R. (met instemming van WATERMEYER, H.R., en GREENBERG en
SCHREINER, A.RR.):
'In my opinion there was no evidence upon which the Committee or the
Council could reasonably come to the conclusion that the respondent had
charged Hooper any fees exceeding those usually charged for the services
rendered. It follows from the majority judgments in the case of the South
African Medical & Dental Council v. McLoughlin, 1948 (2) SA 355, that the
Court below was justified in setting aside the conviction... '
En ten opsigte van die tweede aanklag sê die geleerde Appèlregter:
'There was no evidence upon which the Council could reasonably arrive at the
conclusion that the fee of ten guineas in the case of Maas was excessive and
the Court below therefore rightly set aside the conviction on the second
count.'
In die Lipron -saak word die meerderheidsuitsprake in McLoughlin se saak dus
gevolg. Dat in lg. die Engelse regspraak 'n rol gespeel het, skyn waarskynlik te wees.
Nie alleen verwys TINDALL, A.R. (op bl. 393) na Leeson v. General Council of
Medical Education, 59 L.J. Ch. 233; (1889) 43 Ch.D. 366, nie, maar die Hof was ook
na die latere saak, Allinson v. General Council of Medical Education, (1894) 1 Q.B.D.
750, onder andere, en Halsbury, 2de uitg., band 22, para. 564, verwys. In die
Leeson -saak is die vraag of
'it was proved that there was no statement before them (d.w.s. die liggaam)
upon which they could reasonably and honestly arrive at the conclusion at
which they did arrive'
(bl. 378) in verband met 'n subjektiewe toets gebring wat op die liggaam se
eerlikheid slaan. Halsbury stel egter die redelikheid van die konklusie as 'n
objektiewe toets:
'The Council is the judge whether a medical practitioner on the register has
been guilty of such conduct. If the complaint is such that the Council has
jurisdiction and if there is any evidence on which it can reasonably come to
the conclusion which it reaches, its decision is final. If there is no such
evidence, or if it acted corruptly, its decision can be reviewed. The question
for a Court which is asked to review the decision is whether the evidence,
taken as a whole, was reasonably capable of being treated by the Council as
bringing the practitioner within the definition of infamous conduct in a
professional respect. It is not a question whether the Council arrived at the
right conclusion.'
Dit is op die Allinson -saak gegrond, waarin al die Regters 'n sodanige toets gestel
het:
Lord ESNER, M.R. (bl. 760):
'As to the second ground of objection, it is admitted that, if there was no
evidence upon which the council might fairly and reasonably say that the
plaintiff had been guilty of 'infamous conduct in a professional respect', they
went beyond the jurisdiction given to them by the Act in entertaining the case
and proceeding to adjudicate, upon it. If there was no such evidence, they
ought to have declined to interfere.
1976 (2) SA p19
JANSEN AR
LOPES, L.J. (bl. 763):
'Then I come to the question of 'infamous conduct in a professional
respect', and, in my opinion, if there was any evidence on which the
council could reasonably have come to the conclusion to which they
did come, their decision is final. It, on the other hand, there was no
evidence upon which they could reasonably arrive at that conclusion,
then their decision can be reviewed by this Court.'
DAVEY, L.J. (bl. 766):
'We have not to say whether the council were right or wrong in the
inference which they drew. All we have to say is, whether there was
evidence on which they might, as reasonable men, have come to their
conclusion.'
Dit is moeilik om die gevolgtrekking te vermy dat die maatstaf in McLoughlin se saak
aangewend hier te vind is, en dat (met uitsondering van TINDALL, A.R., wat hom
uitdruklik daarvan weerhou het om 'n mening uit te spreek) die Hof die benadering in
die Allinson -saak bo dié in die Leeson -saak verkies het. Dit is opvallend dat in die
latere Engelse saak van Lee v. Showmen's Guild of Great Britain, (1952) 1 All E.R.
1175, die Court of Appeal, by monde van SOMERVELL, L.J. (op bl. 1179F - G) en
DENNING, L.J. (op bl. 1183A), dit ook gedoen het.
In Clan Transport Co. (Pvt.) Ltd. v. Swift Transport Services (Pvt.) Ltd. and Others;
Clan Transport Co. (Pvt.) Ltd. v. Rhodesia Railways and Another, 1956 (3) SA 480
(FC) te bl. 490, word die Lipron - en McLoughlin -sake afgemaak as 'not dealing with
common law review' - skynbaar ten onregte. Alhoewel die hersienings in dié sake
onder art. 42 (5), gelees met art. 18, van Wet 13 van 1928, val, is dit duidelik dat
hierdie Hof in beide gevalle nie sy hersieningsbevoegdheid anders as die gewone
inherente bevoegdheid daartoe gesien het nie (vgl. die McLoughlin -saak, bl. 391 -
3). Weliswaar toon 'n noukeurige deurlees van die Lipron -saak ook dat daar
moontlik hoegenaamd geen getuienis was waarop die skuldigbevindings berus het
nie. Maar dit maak dit des te meer veelseggend dat hierdie Hof so uitdruklik die
vraag of daar getuienis was waarop redelikerwys tot die bevinding geraak kon word,
as maatstaf gebruik het.
Dat die toepassing van hierdie maatstaf hier nie onbedag geskied het nie, blyk
verder ook daaruit dat dié Hof kort tevore, in die analoge geval van 'n
skuldigbevinding deur 'n krygshof, 'n soortgelyke maatstaf gebruik het (Van Duyker
v. District Court Martial and Others, 1948 (4) SA 691 (AA)). GREENBERG, A.R., met
instemming van WATERMEYER, H.R., en CENTLIVRES, A.R., het dit (op bl. 694)
soos volg gestel:
'It is clear, in the first place, that Courts Martial are tribunals whose powers
and rules of procedure (including the admissibility of evidence) are defined by
the Military Code which now derives its authority from sec. 2 of Act 32 of
1932. (See also sec. 96 of Act 13 of 1912). These Courts are therefore
statutory tribunals and if they act in excess of their powers in convicting or
sentencing any person, a superior Court of law would have jurisdiction to set
aside the conviction or sentence (Union Government and Fisher v. West,
1918 AD 566 at p. 572); it appears from R. v. Kalogeropoulos, 1945 AD 38 at
p. 51, that to convict a person against whom there is no evidence is a much
greater injustice than to convict him upon inadmissible evidence, and I think
that on such a conviction a court of law could interfere. The phrase 'no
evidence' covers a case where there is no evidence on which a reasonable
person could convict and the learned Judge a quo therefore applied the right
test. But the question which was before him is the same as the question this
Court has to decide in cases where a point of law is reserved as to whether
there was evidence on which a jury was entitled to convict. That question is
not whether on the evidence this Court would have convicted but whether on
that evidence a reasonable man could convict. (R. v. Du Plessis, 1944 AD
314 at p. 319).'
Dat in hierdie geval moontlik ook gesê kan word dat daar inderdaad geen
1976 (2) SA p20
JANSEN AR
getuienis hoegenaamd was nie, doen allermins daaraan af dat die Hof hier uitdruklik
die wyer maatstaf goedkeur en aanwend.
Van die McLoughlin-, Lipron- en Van Duyker -sake is deur hierdie Hof skynbaar nog
nooit uitdruklik afgewyk nie. In Suid-Afrikaanse Geneeskundige en Tandheelkundige
Raad v. Kruger, 1972 (3) SA 318 (AA) te bl. 329D, word die betrokke maatstaf
genoem maar nie verder bespreek nie. Weliswaar is daar etlike sake met dicta wat
vanweë hul algemeenheid moontlik as teenstrydig met aanvaarding van hierdie
maatstaf beskou kan word. Maar hierdie sake skyn, by nadere betragting, gevalle te
wees waar die verleende bevoegdheid die inagneming van doelmatigheids- of
wenslikheidsoorwegings (in die lig van algemene belang, openbare welsyn, ens -
vgl. Wiechers, Administratiefreg, bl. 299 - 300) behels, of waar opinie of skatting 'n
vername rol speel. The Administrator, Transvaal, and The Firs Investments (Pty.)
Ltd. v Johannesburg City Council, 1971 (1) SA 56 (AA), kan as 'n voorbeeld van eg.
groep beskou word en Schoch, N.O. and Others v. Bhettay and Others, 1974 (4) SA
860 (AA), as 'n voorbeeld van laasgenoemde. Hierteenoor gaan dit in die
McLoughlin-, Lipron- en Van Duyker -sake oor handelinge van suiwer regsprekende
aard. M.i. moet die genoemde algemene dicta streng tot die soort geval wat gedien
het, beperk word en nie gelees word om die toepassing van 'n wyer maatstaf op
handelinge van lg. aard uit te sluit nie. Aldus word dan ook aan die gemeenregtelike
vermoede dat die wetgewer nie die bevoegdheid tot onredelike optrede verleen nie,
gevolg gegee.
Dit moet dus aanvaar word dat wat statutêre liggame betref, die formele maatstaf (vir
ingryping op hersiening) in ons regspraak ten opsigte van handelinge van suiwer
regsprekende aard uitgebrei is om nie slegs die geval te dek waar die bevinding op
geen getuienis hoegenaamd berus nie, maar ook die geval waar die getuienis nie
sodanig is dat redelikerwys op grond daarvan tot daardie bevinding geraak kan word
nie. Aangesien selfs dan die wesenlike toets - vervolgens die 'uitgebreide formele
maatstaf' genoem - nie is of die Hof self anders sou beslis het nie, bly die
onderskeiding tussen appèl en hersiening ongeskonde. Nogtans moet beklemtoon
word dat by aanwending van die uitgebreide formele maatstaf die Hof noodwendig
regtens korrekte maatstawwe sal moet toepas om die facta probanda te bepaal en
om te oordeel wat in die bepaalde geval as 'getuienis' aangemerk kan word. Dit is
inherent in dié maatstaf - asook in die maatstaf of daar enige getuienis hoegenaamd
is waarop tot die bevinding geraak kan word; en dit is dan ook wat die Hof inderdaad
in bv. McLoughlin se saak gedoen het. Op bl. 393 sê selfs TINDALL, A.R., die
volgende:
'... if the Council was wrong in its interpretation of the words 'excessive or
extortionate charges' in sec. 80 or of the words 'making use of any form of
treatment or technical process which is secret' (ref. 20), then it would have
disregarded important statutory provisions and a Court of law could interfere
on this ground'.
Dit sou in 'n bepaalde geval kon meebring dat 'n statutêre liggaam as gevolg van 'n
regsdwaling ten opsigte van die facta probanda, bv., as gevolg van die verkeerde
betekenis aan 'n wetsbepaling te heg, sou kon ingryp. In die mate wat hulle op
handelinge van regsprekende aard mag slaan, staan sake soos Doyle v. Shenker,
supra, Johannesburg City Council v. Chesterfield House (Pty.) Ltd., 1952 (3) SA 809
(AA), en Administrator, South-West Africa v. Jooste Lithium Myne (Edms.) Bpk.,
1955 (1) SA 557 (AA), hierdie benadering nie in die weg nie: dit is gevalle waar die
bepaalde bevoegdheidverlenende bepalings, ten einde aan die
1976 (2) SA p21
JANSEN AR
klaarblyklike bedoeling van die Wetgewer gevolg te gee, juis vertolk is om
uitsluitende jurisdiksie oor die betrokke regsvraag te verleen, m.a.w. waar die
bepalings die grens tussen 'meriete' en kollaterale feite so trek dat die regsvraag
binne die grense van eg. val. In Doyle v. Shenker, supra, is sonder meer aanvaar dat
die betrokke regsvraag binne die grense van die landdros se ongebonde diskresie
geval het en deel uitgemaak het van 'a suit which the magistrate has jurisdiction to
try' (bl. 236), m.a.w. dat dit die bedoeling van die Wetgewer was; in die Chesterfield
House -saak, bv., is die bevoegdheid om te bepaal 'whether any person is entitled to
compensation under sec. 49' vertolk om beslissing van die betrokke regsvraag - reg
of verkeerd - te behels; en in die Jooste Lithium -saak het die Hof bevind dat die
bedoeling van die Wetgewer duidelik was om interpretasie van die betrokke
regulasies aan die inspekteur en op appèl aan die Administrateur oor te laat (bl.
569C - E). Of die regsvraag deel van die 'meriete' uitmaak, hang dus van die
bepaalde wetgewing af en die beleid wat daaruit blyk. Dit skyn egter die geval te
wees dat by handelinge van 'n statutêre liggaam van suiwer regsprekende aard, die
uitgebreide formele maatstaf by hersiening toegepas moet word tensy uit die
betrokke wetgewing 'n ander bedoeling blyk.
Dit word algemeen aanvaar dat die beginsels van hersiening wat op die handelinge
van statutêre liggame van toepassing is, ook geld vir huishoudelike tribunale wat uit
kontrak ontstaan. In beginsel skyn daar geen rede te wees waarom dit nie so sou
wees nie, mits sekere opvallende verskille tussen die gevalle in gedagte gehou word
nie. By die statutêre liggaam is die bedoeling van die Wetgewer die uitgangspunt; by
lg. gaan dit om die bedoeling van die partye. As nou soms by statutêre bepalings -
o.a. op grond van spesifieke woorde en die kenlike bedoeling van die Wetgewer - nie
volle werking aan die gemeenregtelike vermoede gegee word dat die Wetgewer nie
die bevoegdheid tot onredelike optrede verleen nie, kan allermins aan
kontrakterende partye sonder meer 'n bereidwilligheid om hul aan onredelike optrede
te onderwerp toegeskryf word. Ook die aard van die regsmiddels aan 'n verontregte
beskikbaar is in die twee gevalle nie identies nie. Dit kan gepas wees om in die geval
van 'n statutêre liggaam van die 'inherente hersieningsbevoegdheid' van die Hof, met
gevolglike remedies, te praat; maar in die geval van 'n kontraktuele liggaam is die
remedies bloot kontraktueel. lg. verskil word bv. deur H. W. R. Wade, 'n skrywer oor
die Engelse reg duidelik ingesien (1969 L.Q.R. 468 te bl. 472).
Dat in die algemeen op die gronde deur die formele maatstaf behels in 'n
kontraktuele tribunaal se handeling van regsprekende aard ingegryp kan word, is
duidelik: dit is 'n noodwendige uitvloeisel van die toepassing van die grondbeginsels
van kontrak, veral dié van goeie trou. M.i. is dit ook 'n noodwendige uitvloeisel
daarvan dat die uitgebreide formele maatstaf ook in die algemeen toegepas moet
word. Weliswaar sal daar dicta in ons regspraak voorkom wat met die moontlikheid
van sodanige toepassing strydig skyn te wees. Maar dit moet onthou word dat
hierdie maatstaf nog nie voorheen pertinent bespreek is na aanleiding van
kontraktuele tribunale nie en dat die maatstaf self eers met die McLoughlin -saak,
supra, sterk na vore getree het. Ouer sake kan dus nie deurslaggewend wees nie.
Maar selfs 'n saak soos Du Plessis v. The Synod of the D.R. Church, 1930 CPD 403
te bl. 424, kan onderskei en beperk word tot die feite van die geval. Die eksepsie het
daar geslaag omdat die eiser gepoog het om 'n loutere appèl op die meriete te
1976 (2) SA p22
JANSEN AR
bewerkstellig. Bowendien kan dit wees, soos reeds genoem, dat die Kerk outonomie
oor leerkwessies geniet - iets wat daar te berde was. In die onlangse saak van
Turner v. Jockey Club of South Africa, 1974 (3) SA 633 (AA), is bv. die juistheid van
die stelling
'that no decision of a domestic tribunal should be sustained unless it is fair
and reasonable in the sense that there was evidence on which a reasonable
man, acting fairly and bona fide, could have arrived at that decision'
onbeslis gelaat (bl. 647A).
Die analoge geval van arbitrasie dui ook nie op die teendeel nie, maar dien moontlik
eerder om die toepassing van die uitgebreide formele maatstaf te staaf. Die
bevoegdheid van die arbiter berus op 'n ooreenkoms (submissie) t.o.v. waarvan daar
geen kwessie kan wees dat die partye beoog om die geskil van die howe weg te
neem en aan hom toe te vertrou nie - die bedoeling is dat sy beslissing 'n bevel van
die Hof gemaak moet word en dat ingevolge daarvan selfs eksekusie moet geskied.
Dit is dus treffend dat die Arbitrasiewet, 42 van 1965, wat vandag die posisie
beheers, nie eers absolute werking aan daardie bedoeling verleen nie (ondanks art.
28). Die Hof behou 'n diskresie by die stuiting van Hofverrigtinge wat strydig met die
arbitrasieooreenkoms ingestel word (art. 6); dit kan in 'n gepaste geval 'n party van
die submissie onthef (art. 3 (2)); en dit kan op versoek van 'n party die beslissing van
regsvrae op hom neem (art. 20(1)). Die feit dat die Hof hom nie geredelik aldus met
die arbitrasie sal inlaat nie, doen nie daaraan af nie dat die Hof in hierdie opsigte die
finale seggenskap behou nie. Ook die geskiedenis van die arbitrasieooreenkoms
(compromissio ) in ons reg dui op die beginsel dat kontrole deur die Hof behoue bly.
Aan die einde van die 18de eeu was dit erkende praktyk dat 'n arbitrale beslissing
aan 'n vorm van appèl, bekend as reductie onderhewig was. Reeds J. Voet, ad
Pandectas, 4.8.26, circa 1700, aanvaar dat 'n arbitrasie aan 'n stilswyende
voorwaarde si aequum arbiter definierit onderworpe was en om daardie rede was 'n
afstanddoening van reductie by voorbaat geredelik vatbaar vir restitusie. Die huidige
beskouing oor die finaliteit van die beslissing van 'n arbiter is aan die Engelse reg
ontleen. In die jaar 1898 sê HOOFFREGTER DE VILLIERS in Dutch Reformed
Church v. Town Council of Cape Town, 15 S.C. 14 te bl. 21, die volgende:
'The procedure of reductie was still in full use in Holland at the time of the
cession of this colony to Great Britain, and is mentioned by Van der Linden,
Institutes 3.1.7, as one of the different kinds of appeal to the higher Courts. It
is a remarkable instance of the great but silent influence of English procedure
upon the practice of this Court that no case can be found in which the Dutch
process of reductie has been resorted to in this colony. Certainly since the
appointment of English and Scotch judges in 1828 the principle of the finality
of awards became firmly established in our Courts. I am not prepared to say
that the whole body of the English law relating to arbitration has been
introduced. In the case, for instance, of an award which is so grossly
disproportionate to the value or damages to be decided upon as to bear on
the face of it proof of partiality, I should not feel bound by the rule of the
English Courts requiring proof aliunde before they will interfere. But where
there is no charge of misconduct or of irregularity the practice of allowing
appeals on the mere ground that the amount awarded is excessive or
inadequate must be considered to have become entirely obsolete in this
colony.'
(Vgl. Dickinson and Brown v. Fisher's Executors, 1915 AD 166).
Maar moderne skrywers oor die Engelse kontraktereg soos Cheshire en Fifoot, Law
of Contract, 9de uitg., bl. 335, sê in 1969 die volgende:
'But as the House of Lords recognised over a hundred years ago in Scott v.
Avery, though it is lawful to make the award of an arbitrator on a question of
law a condition precedent to the institution of legal proceedings, it is contrary
to public
1976 (2) SA p23
JANSEN AR
policy to agree that the submission of such a question to the court shall be
prohibited.'
Die skrywers beskou dit as onderdeel van 'n meer algemene reël
'that a contract which purports to destroy the right of one or both of the parties
to submit questions of law to the courts is contrary to public policy and is pro
tanto void'
(bl. 334).
Treitel, Law of Contract, 3de uitg. (1970), bl. 372 - 4, stel die algemene reël selfs
wyer:
'A contract is contrary to public policy if it purports to deprive the courts of a
jurisdiction which they would otherwise have... Such agreements are contrary
to public policy because they would, if valid, make it possible to evade or
contravene many peremptory rules of law.'
Die geresipiëerde Engelse reg erken dus die oppergesag van die howe veral wat
regskwessies betref.
Verwysing na die analoge geval van arbitrasie sou dus, wat ons gemene reg betref,
daarop dui dat 'n kontraktuele tribunaal wel aan 'n redelikheidsmaatstaf onderworpe
kan wees; en wat die Engelse reg betref, daarop dat die finale beslissing van
minstens regskwessies by die hof moet berus. Dit pas in by die mening hierbo
uitgespreek dat in die algemeen, benewens die formele maatstaf, ook die
uitgebreide formele maatstaf in ons reg toegepas moet word.
Daar moet egter nog ondersoek word tot watter mate dit die partye vrystaan om met
hul ooreenkoms hierdie jurisdiksie van die Howe uit te sluit. Die uiterste geval, waar
bv. die bestuur van 'n klub die bevoegdheid sou besit om op grond van 'n ongebonde
goeddunke die lidmaatskap van 'n lid te beëndig, is nie nou ter sprake nie. Ons het
met handelinge van regsprekende aard te doen en dit skyn minstens twyfelagtig te
wees of ten opsigte daarvan die partye die toepassing deur die Howe van die
formele maatstaf heeltemal sou kon uitsluit, alhoewel van sommige van die
fundamentele beginsels van geregtigheid wel afgewyk kan word (Marlin v. Durban
Turf Club and Others, 1942 AD 112). Maar wat van die uitgebreide formele maatstaf,
veral in dié mate wat dit regsvrae behels? In Jockey Club of South Africa and Others
v. Feldman, 1942 AD 340 te bl. 351, se Appèlregter TINDALL:
'The exclusion of the jurisdiction of the Courts of law on the merits is not
contrary to public policy, and our Courts have recognised that the decisions of
such tribunals on the merits are final.'
Maar hier het die geleerde Regter met 'the merits' waarskynlik die feitekwessies voor
oë gehad wat voor die Hof gedien het. Die uitbreiding van die formele toets - wat
eers later in ons regspraak geskied het - kon hy nie in gedagte gehad het nie. Om
vandag hierdie passasie as aan die nuwe toets onderhewig te lees, sou egter nie
daaraan geweld doen nie. Maar dit is nie nodig om op hierdie aspek 'n afdoende
antwoord te gee nie. Al sou aanvaar word dat die partye by ooreenkoms die
uitgebreide formele toets sou kon uitsluit, moet dit as 'n uitvloeisel van die goeie trou,
wat aan die kontrak onderliggend is, aangeneem word dat die uitgebreide formele
toets toepaslik is tensy die teendeel blyk.
Vanweë die invloed van die Engelse reg op ons regspraak t.o.v. hierdie hele terrein,
is dit insiggewend hoe die hedendaagse Engelse Hof die beslissing van 'n
huishoudelike tribunaal, deur ooreenkoms geskep, benader. Na aanleiding van die
skuldigbevinding van 'n lid aan oortreding van
1976 (2) SA p24
JANSEN AR
huishoudelike reëls en gevolglike beëindiging van sy lidmaatskap, sê DENNING,
L.J., in Lee v. The Showmen's Guild of Great Britain, (1952) 1 All E.R. 1175, o.a. die
volgende (bl. 1180H - 1181H, 1182D - G):
'Although the jurisdiction of a domestic tribunal is founded on contract,
express or implied, nevertheless the parties are not free to make any contract
they like. There are important limitations imposed by public policy... Another
limitation arises out of the well-known principle that parties cannot by contract
oust the ordinary courts of their jurisdiction: see Scott v. Avery. 5 H. L. Cas.
845, 846, per ALDERSON. B., and LORD CRANWORTH, L. C. They can, of
course, agree to leave questions of law, as well as questions of fact, to the
decision of the domestic tribunal. They can, indeed, make the tribunal the final
arbiter on questions of fact, but they cannot make it the final arbiter on
questions of law. They cannot prevent its decisions being examined by the
courts. If parties should seek, by agreement, to take the law out of the hands
of the courts and into the hands of a private tribunal, without any recourse at
all to the courts in case of error or law, then the agreement is to that extent
contrary to public policy and void: see Czarnikow v. Roth, Schmidt & Co.,
(1922) 2 K.B. 488. Re Raven and Re Wynn's Will Trusts... But the question
still remains: To what extent will the courts intervene? They will, I think,
always be prepared to examine the decision to see that the tribunal have
observed the law. This includes the correct interpretation of the rules. Let me
give an illustration. If a domestic tribunal is given power by the rules to expel a
member for misconduct, such as here for 'unfair competition', does that mean
that the tribunal is the sole judge of what constitutes unfair competition?
Suppose they put an entirely wrong construction on the words 'unfair
competition' and find a member guilty of it when no reasonable person could
so find, has not the man a remedy? I think he has, for the simple reason that
he has only agreed to the committee exercising jurisdiction according to the
true interpretation of the rules, and not according to a wrong interpretation
..................................................................
In most of the cases that come before such a domestic tribunal the task of the
committee can be divided into two parts - (i) they must construe the rules; (ii)
they must apply the rules to the facts. The first is a question of law which they
must answer correctly if they are to keep within their jurisdiction. The second
is a question of fact which is essentially a matter for them. The whole point of
giving jurisdiction to a committee is so that they can determine the facts and
decide what is to be done about them. The two parts of the task are, however,
often inextricably mixed together. The construction of the rules is so bound up
with the application of the rules to the facts that no one can tell one from the
other. When that happens, the question whether the committee has acted
within its jurisdiction depends, in my opinion, on whether the facts adduced
before them were reasonably capable of being held to be a breach of the
rules. If they were, then the proper inference is that the committee correctly
construed the rules and have acted within their jurisdiction. If, however, the
facts were not reasonably capable of being held to be a breach and yet the
committee held them to be a breach, then the only inference is that the
committee have misconstrued the rules and exceeded their jurisdiction. The
proposition is sometimes stated in the form that the court can interfere if there
was no evidence to support the finding of the committee, but that only means
that the facts were not reasonably capable of supporting the finding.'
Dit moet egter genoem word dat in die Lee v. Showmen's Guild -saak SOMERVELL,
L.J., (op bl. 1180C), wys op die moontlikheid dat sekere gevalle anders benader kan
word:
'There is, in my opinion, a distinction between cases where the decision
challenged is under the rules based on the opinion of a committee on a matter
which is primarily one of opinion, and those cases, such as the present, where
the decision is, or should be based primarily on the legal construction of
words in a rule.'
DENNING, L.J., se sienswyse is sedertdien deur o.a. die Queen's Bench in Baker v.
Jones and Others, (1954) 2 All E.R. 553 te bl. 558H - 559A, gevolg. Daar is bevind:
'... the provisions in the B.A.W.L.A. rules, making the central council the sole
interpreter of the rules and their decisions in all cases final, is contrary to
public policy and void'.
1976 (2) SA p25
JANSEN AR
Dit is onnodig om na te gaan in watter mate hierdie Engelse sake met die beginsels
van ons reg ooreenkom, maar die benadering van DENNING, L.J., is in baie opsigte
met die benadering van hierdie Hof in die Lipron -saak, supra, vergelykbaar. Lee se
saak is al dikwels in ons regspraak genoem, maar skynbaar is die enigste afkeuring
daarvan in Bekker v. Western Province Sports Club (Inc.), 1972 (3) SA 803 (K) te bl.
821H - 822, uitgespreek - slegs by wyse van 'n obiter dictum.
Daar is hierbo reeds tot die konklusie geraak dat die uitgebreide formele toets op
kontraktuele tribunale van toepassing is tensy die teendeel blyk. Die ooreenkoms
moet dus die uitgangspunt wees. Insiggewend is die beslissing van Welkom Village
Management Board v. Leteno, 1958 (1) SA 490 (AA) te bl. 502C - 503D, waar o.a.
gesê is:
'It is not a general rule of law 'that a person who considers that he has
suffered a wrong is precluded from having recourse to a Court of law while
there is hope of extra-judicial redress' (per VAN DEN HEEVER, J.A., in the
Bindura case, supra at p. 362). Whenever domestic remedies are provided by
the terms of a statute, regulation, or conventional association, it is necessary
to examine the relevant provisions in order to ascertain in how far, if at all, the
ordinary jurisdiction of the Courts is thereby excluded or deferred... the rule...
accordingly is that the Courts' jurisdiction is excluded only if that conclusion
flows by necessary implication from the particular provisions under
consideration, and then only to the extent indicated by such necessary
implication (see also the Bindura case, supra at pp. 362 - 3)... the necessary
implication in question can seldom, if indeed ever, arise when the aggrieved
person's very complaint is the illegality or fundamental irregularity of the
decision which he seeks to challenge in the Courts.'
Dit was 'n geval van 'n beslissing van 'n statutêre liggaam en dit is geopper dat die
verontregte hom eers op die huishoudelike appèltribunaal moes beroep het.
Ondanks die feit dat t.o.v. die appèltribunaal bepaal is dat 'its decision shall be final',
is nogtans bevind dat dit geen implikasie ingehou het dat die veronregte hom eers
op die appèltribunaal moes beroep het alvorens in die burgerlike hof op te tree nie.
Met die voorgaande voor oë, kan ons uiteindelik ons weereens wend tot die
respondente se kontensie dat aangesien die appellant die geskil voor die Algemene
Sinodale Kommissie gelê het en dié 'n beslissing gegee het, die appellant daaraan
gebonde is en nie die burgerlike hof kan vra om nou die toepaslike bepalings van die
Kerkorde uit te lê nie en tot 'n ander beslissing te geraak nie. Dit is reeds genoem
dat die respondente nie aanspraak maak op groter immuniteit teen ingryping deur
die Hof as dié wat deur die organe van 'n nie-kerklike genootskap ('voluntary
association') geniet word nie. Trouens, op hierdie terrein is kerke nog altyd in ons
regspraak op dieselfde grondslag as sodanige genootskappe behandel. Dit is 'n
benadering wat reeds in 1843 deur die Wetgewer aan die Kaap met Ord. 7, wat
hoofsaaklik gaan oor die 'Dutch Reformed Church in South Africa', gevestig is. Art. 8
het o.a. bepaal dat die reëls en regulasies van dié kerk
'shall be regarded in law in like manner as the rules and regulations of a
merely voluntary association, and shall be capable of affecting the persons or
properties of such persons only as shall be found in the course of any action
or suit before any competent Court to have subscribed, agreed to, adopted or
recognised the said rules and regulations or some of them in such manner as
to be bound thereby in virtue of the ordinary legal principles applicable to
cases of express or implied contract'.
In die lig hiervan moet ook die bekende passasie in die uitspraak van Lord
KINGSDOWN in die Privy Council in 1863 gelees word. Dit was in die saak van Long
v. Bishop of Cape Town, 4 Searle 162, 'n geval van hoër beroep teen 'n beslissing
van die Kaapse Hof, en Lord KINGSDOWN het die volgende gesê:
1976 (2) SA p26
JANSEN AR
'It may be further laid down that, where any religious or other lawful
association has not only agreed on the terms of its union, but has also
constituted a tribunal to determine whether the rules of the association have
been violated by any of its members or not, and what shall be the
consequence of such violation, the decision of such tribunal will be binding
when it has acted within the scope of its authority, has observed such forms
as the rules require, if any forms be prescribed, and, if not, has proceeded in
a manner consonant with the principles of justice.
In such cases the tribunals so constituted are not in any sense Courts: they
derive no authority from the Crown; they have no power of their own to
enforce their sentences; they must apply for that purpose to the Courts
established by law, and such Courts will give effect to their decision, as they
give effect to the decisions of arbitrators, whose jurisdiction rests entirely upon
the agreement of the parties.
These are the principles upon which the Courts in this country have always
acted in the disputes which have arisen between members of the same
religious body not the Church of England.'
Kerkregtelike skrywers soos F.B.O'B. Geldenhuys, Die Regsposisie van Kerkraad,
Ring en Sinode onder die Gereformeerde Stelsel van Kerkregering soos toegepas in
die Gefedereerde Ned. Ger. Kerke in SA, bl. 349 o.a.) en D. C. G. Fourie, a.g.w.,
opper sekere besware teen dié siening van die kerk. Fourie, o.a., bl. 132 e.v., veral
wys op verkeie probleme by die siening van bv. 'n gemeente in hierdie lig, en hy
konstrueer ook die remedie van 'n lidmaat as voortvloeiende uit onregmatige daad.
In die onderhawige geval ontstaan soortgelyke probleme nie, en dit is ook nie nodig
om die gevolge van die herroeping van die Ordonnansie (deur Wet 22 van 1961) te
bespreek nie, aangesien dit duidelik is dat die appellant, as leeraar, 'n dienskontrak
aangegaan het, wat onderhewig aan die Kerkorde gelees moet word, en dat
wesenlik sy eis daarop neerkom dat die bepalings van daardie kontrak afgedwing
moet word.
Dit volg uit wat vroeër gesê is dat 'n beslissing van die Algemene Sinodale
Kommissie die appellant bind en die burgerlike hof slegs uitsluit as dit gaan oor
aangeleenthede wat binne die Kommissie se uitsluitende jurisdiksie val (d.w.s.
'meriete' aan die Kommissie toevertrou). Die beslissing sal aan die formele maatstaf
en uitgebreide formele maatstaf onderhewig wees tensy die teendeel duidelik uit die
'kontrak' blyk. (In die lig van die verwikkelinge in ons regspraak hierbo geskets, sal
Lord KINGSDOWN se dictum dat
'the decisions of such tribunal will be binding when it has acted within the
scope of its authority'
in hierdie sin gelees moet word),
Dit is dus nodig om na die volgende bepalings van die Kerkorde te kyk:
Grondwet, art. 9:
'(a) Alle lidmate van die gemeente wat nie onder sensuur staan nie, asook
alle mindere kerkvergaderings, het die reg om besware en/of klagtes teen 'n
lid of ampsdraer van die Sendingkerk, of teen 'n besluit van 'n mindere
kerkvergadering, by die bevoegde kerkvergadering van die Sendingkerk in te
dien ooreenkomstig die bepalinge van die Sendingkerk.
(b) Ingeval die klaer in leerkwessies, of die beklaagde in alle sake hom in
die uitspraak beswaard mag voel, het hy die reg om hom op die meerdere
kerkvergadering te beroep. Elke besluit of beslissing van 'n mindere
kerkvergadering is eweneens vatbaar vir hoër beroep by 'n meerdere
kerkvergadering, ook in die geval van kerklike geskille. Die uitspraak van die
Sinode is egter altyd finaal.'
Art. 130:
'Die besluite of beslissings (uitsprake) van die Sinode in laaste ressort, met
betrekking tot sake wat deur mindere kerkvergaderings behandel en in geval
van beroep voor hom gebring is, is beslissend.'
1976 (2) SA p27
JANSEN AR
Art. 146:
'Aan die Algemene Sinodale Kommissie is opgedra om:..................
(d) beslissing te gee in sake van kerklike tug in hoër beroep, van kerklike
geskille en sake van bloot administratiewe aard in eerste instansie of in hoër
beroep voor hom gebring: sy beslissing sal geldig wees en van krag bly
solank dit nie deur die Sinode vernietig, tersyde gestel of gewysig is nie.'
Woordverklaring:
'(3) Beslissing : Beslissing slaan op tugsake en kerklike geskille.
(4) Besluit : Besluit in kerklike taal slaan op bestuursake en sake van
administratiewe aard.
(26) Uitspraak : Uitspraak is die bevinding van 'n kerklike bestuur in 'n
tugsaak of kerklike geskil.'
Die Algemene Sinodale Kommissie oefen dus die appèljurisdiksie van die Sinode uit.
Dat oor die grense van beide se ongebonde en uitsluitlike diskresie die gebruik van
die woord 'finaal' of 'beslissend' nie deurslaggewend is nie, blyk uit die Leteno -saak
hierbo aangehaal. Veral sou dit nie deurslaggewend wees wat regskwessies en die
vertolking van die Kerkorde betref, in 'n geval waar dit gaan oor die prosedure van
die Ring, soos die onderhawige nie. Die noodwendige konsekwensie van die Sinode
of Sinodale Kommissie as alleenvertolker van die Kerkorde vir alle doeleindes te
beskou, sou wees dat in alle gevalle waar sodanige interpretasie op die spel is, die
beswaarde hom eers op die Kommissie sou moes beroep alvorens hom tot 'n
burgerlike hof te wend - lg. sou die geval nie kon bereg sonder om op die Algemene
Sinodale Kommissie se uitsluitende terrein te oortree nie. Erkenning van die
moontlikheid van 'n beroep op 'n burgerlike hof nog voor volledige aanwending van
huishoudelike remedies, sou dus met die bestaan van sodanige alleenbevoegdheid
by die Algemene Sinodale Kommissie om die Kerkorde te vertolk teenstrydig wees.
In die geval van die 'Nederduitse Gereformeerde Kerk in die O.V.S.' is lank reeds die
moontlikheid, waar beweerde fundamentele onreëlmatighede of onwettighede
geopper word, van 'n beroep op die burgerlike hof vóór volledige aanwending van
huishoudelike remedies aanvaar (De Vos v. Die Ringskommissie van die Ring van
die N.G. Kerk, Bloemfontein and Another, 1952 (2) SA 83 (O) te bl. 102D - 103E;
Odendaal v. Kerkraad van die Gemeente Bloemfontein-Wes van die N.G. Kerk in die
O.V.S. en Andere, 1960 (1) SA 160 (O) te bl. 165 infra 167). Die Sinode kon dus nie
as alleenvertolker van die kerklike verordeninge beskou gewees het nie. Trouens, in
albei die sake het die Vrystaatse Hof self die verordeninge vertolk - in eg. geval nog
voor 'n appèl nog ooit na die Sinode aangeteken was; en lg. geval nadat die
Algemene Sinodale Kommissie 'n appèl verwerp het.
Daar is ook 'n verdere oorweging wat daarop dui dat die Sinode of Algemene
Sinodale Kommissie nie uitsluitende jurisdiksie oor uitleg van die Kerkorde in 'n
geval soos die onderhawige besit nie. Art. 224 van die Kerkorde bepaal:
'Die Ringsvergadering doen uitspraak na bevind van sake in ooreenstemming
met die Kerklike bepalinge, en gee daarvan aan die belanghebbendes
skriftelik kennis.'
As in aanmerking geneem word dat die 'Kerklike bepalinge' in bepaalde
omstandighede op wesenlike kontrakbepalings kan neerkom, is dit nouliks denkbaar
dat die Ring hier die bevoegdheid verleen word om daardie kontrak deur 'n foutiewe
interpretasie te wysig. Die Ring moet kerklike bepalings volgens hul juiste betekenis
toepas, en 'n afwyking daarvan sou 'n oorskryding van jurisdiksie wees. Insgelyks sal
die Sinode of Algemene Sinodale Kommissie ook nie die bevoegdheid besit om deur
'n verkeerde
1976 (2) SA p28
JANSEN AR
interpretasie in der waarheid die bepalings van die kontrak te wysig nie. Trouens, as
die Algemene Sinodale Kommissie hom met 'n 'onreëlmatigheid' van die Ring sou
vereenselwig of dit sou 'kondoneer', sou hy self aan daardie onreëlmatigheid skuldig
wees (Feldman -saak, supra te bl. 355 onderaan; Smith v. Ring van Keetmanshoop,
N.G. Kerk Suidwes-Afrika en Andere, 1971 (3) SA 353 (SWA) te bl. 359E). Dit kom
dus daarop neer dat nòg die Ring nòg die Sinode, maar wel die Hof, die finale arbiter
op hierdie gebied is. Anders gestel, die 'Kerklike bepalings' is jurisdiksionele
kwessies en nie deel van die 'meriete' van 'n beslissing van òf die Ring of die
Algemene Sinodale Kommissie (Sinode) nie.
Ook is daar niks in die Kerkorde wat op uitsluiting van die uitgebreide formele
maatstaf dui nie.
Teen hierdie agtergrond moet die Algemene Sinodale Kommissie se beslissing en
bevel i.s. tug (nl. terugverwysing na die Ring) besien word. Die Kommissie het die
volgende voorstel in die meerderheidsverslag van die Tydelike Regskommissie
aanvaar:
'Die Algemene Sinodale Kommissie bevind dat geen geldige besluit op
Saterdag 10 Mei 1969 deur die Ring geneem is rakende die
bestraffingsmiddele op die beswaardes toegepas nie, omdat die voorstelle ter
tafel of belangrike onderdele van hierdie voorstelle nie almal betrekking gehad
het op die skuldigbevindinge nie en dus die Ringslede kon verwar het, en
omdat die stemming oor die voorstelle geskied het in stryd met Reglement 1
(12). Gevolglik moet alle verdere handelinge van die Ring wat voortgevloei
het uit hierdie ongeldige besluit nietig verklaar word.'
Dit is opvallend dat die appellant geen van beide gronde wat in die voorstel behels
is, geopper het nie en dat hy hoegenaamd nie die geldigheid van die besluit van 10
Mei aangeveg het nie. Die Algemene Sinodale Kommissie het mero motu hom op
hierdie gronde beroep.
Gesien die belangrikheid van hierdie aspek, is dit nodig om die tersaaklike gedeelte
van die appellant se appèlskrif ten volle aan te haal:
'(d) Dit het tot my aandag gekom dat die Eerw. Ring op Saterdag, 10 Mei
1969, sy ondersoek beëindig en tot besluit gekom het dat die leraar en
kerkraad skuldig bevind en ernstig vermaan word met sekere voorwaardes.
As gevolg van genoemde besluit van die Eerw. Ring het die voorsitter
aangedring op die alternatiewe voorstel van algehele skorsing. Hierna het
chaos geheers in die vergadering as gevolg waarvan die voorsitter die stoel
verlaat het. Hierna was die vergadering wanorderlik uiteen.
Op Maandag, 12 Mei 1969, het die Eerw. Ringsvergadering weer byeengekom en
besluit van Saterdag, 10 Mei 1969, weer in revisie geneem en die alternatiewe
voorstel het die besluit van die vergadering geword. Ek sal graag wil hê dat u die
prosedure hier kerkregtelik beoordeel aangesien dat inligting wat ek bekom het uit
die pen van die Aktuaris van die N.G. Moederkerk, my tot die gevolgtrekking bring
dat revisie slegs tot voordeel van die beklaagdes geneem kan word. Die prosedure
moes gewees het dat uitspraak gelewer word en die lede van die Eerw. Ring wat
hulle beswaard voel teen die besluit hulle, hul op hoër gesag beroep het.
Ek is van mening dat art. 21 van Reglement 1 oortree is. Kragtens die Reglement
van Orde kan die Eerw. Ring op sy laaste sittingsdag 'n besluit in revisie neem indien
geen beswaar ingebring word nie. Ek meen die laaste sittingsdag sou Saterdag, 10
Mei 1969, gewees het, omdat op die vergadering 'n besluit geneem is. Dit dien ook
vermeld te word dat tydens die 'voortgesette' vergadering op 12.5.69, het ook die
Scriba en Ringskommissievoorsitter bedank sonder opgaaf van aanneemlike redes.
Ek wil ook graag onder u aandag bring dat om tot 'n beslissing te geraak het, die
voorsitter sy beslissende stem uitgebring het, ten gevolge waarvan die uitspraak
gedoen is.
Volgens art. 175 (e) van die Bepalinge van Reglemente van die N.G. Sendingkerk in
Suid-Afrika, 'As die stemme staak, is die beslissing ten gunste van die beklaagde',
moes die uitspraak ten gunste van die beklaagdes gewees het.'
1976 (2) SA p29
JANSEN AR
Sekere van die stellings hier gemaak strook nie heeltemal met die feite nie, maar dit
kan daaraan gewyt word dat die appellant nie toe al die juiste gegewens tot sy
beskikking gehad het nie. Dit is egter duidelik genoeg dat hy die geldigheid van die
besluit van 10 Mei nie aangeveg het nie. Wat hy wel geopper het, was o.a. die
geldigheid al dan nie van die revisiebesluit op die 12de, en die daaropvolgende
prosedure.
Dit is 'n vraag of die Algemene Sinodale Kommissie bevoeg was om op grond van
hierdie appèlskrif die geldigheid van die besluit van 10 Mei hoegenaamd te oorweeg.
Maar al sou ten gunste van die respondente aanvaar word dat die Kommissie dit wel
kon doen, skyn dit nogtans 'n geval te wees waar die Kommissie die fundamentele
beginsels van geregtigheid oortree het. Dat hierdie beginsels op appèlle na die
Kommissie van toepassing is, kan nie betwyfel word nie. Nie alleen is daar geen
aanduiding tot die teendeel nie, maar die Kerkorde verleen uitdruklik aan die
beklaagde die reg om 'die redes van sy beswaar' te verstrek (Kerkorde, art. 240 (e))
en
'dit staan belanghebbendes vry om hul belange wedersyds aan die Sinode of
die Algemene Sinodale Kommissie voor te dra in 'n geskrif wat die saak
ontwikkel... '.
(Kerkorde, art. 244). Die 'redes van beswaar' in art. 240 (e) genoem, behels
klaarblyklik meer as net gronde van appèl en sou ook betoog insluit. Hierdie regte
van die appellant is verydel daardeur dat die Algemene Sinodale Kommissie die
appèl op 'n grond beslis het wat nooit geopper was nie en wat die appellant ook nie
kon voorsien het nie. Nie alleen kon die appellant, as hy dit geweet het, verdere
betoog gelewer het nie, maar dit is denkbaar dat hy selfs kon gevra het om getuienis
hieroor voor te lê. Dat die fundamentele beginsels van geregtigheid hier in gedrang
gekom het en dat derhalwe die beslissing van die Algemene Sinodale Kommissie
nietig verklaar moet word, skyn duidelik te wees. (Vgl. Lukral Investments (Pty.) Ltd.
v. Rent Control Board, Pretoria and Others, 1969 (1) SA 496 (T) te bl 509C, 510F -
H; Kannenberg v. Gird, 1966 (4) SA 173 (K) te bl. 186G - 187E).
Dieselfde resultaat kan ook langs 'n ander weg bereik word. Daar is reeds hierbo
bevind dat die Sinode of die Algemene Sinodale Kommissie nie uitsluitende
jurisdiksie besit om die Kerkorde te interpreteer nie en dat die toepassing van die
uitgebreide formele maatstaf nie uitgesluit is nie. Op hierdie grondslag kan die vraag
dus gestel word of die beslissing van die Algemene Sinodale Kommissie regtens
gegrond is en of daar getuienis was waarop redelikerwys daartoe geraak kon word.
Die Algemene Sinodale Kommissie het klaarblyklik die meerderheids-verslag van die
Tydelike Regskommissie en die motivering daarvan aanvaar. Dit is dus nodig om
daarna te verwys. O.a. sê die verslag:
'Dit is baie duidelik dat die Ring die beslissing oor die skuld of onskuld van die
beklaagdes baie duidelik geskei het van sy besluit oor watter
bestraffingsmiddel(s) toegepas moet word. Blykens die notule van die Ring en
die antwoord van die Ringskommissie is die beslissinge oor die skuld van die
beswaardes deur die Ring algehandel met eenparigheid. Die beswaardes is
skuldig gevind en daarna het die beredenering plaasgevind oor die graad van
tugtoepassing. Uiteindelik het vier voorstelle uitgekristalliseer. Die voorsitter
het al vier in ontvangs geneem en oor hulle laat stem. Voorstel 4 is toe
uiteindelik aangeneem. Daar was egter groot onvergenoegdlieid in die
vergadering en 'n mate van verwarring. Die bedanking van die voorsitter en
die verwarring het aanleiding gegee tot die verdaging en die revisie waarvan
die geldigheid nou deur die beswaardes betwis word.
Wat het dan verkeerd geloop met 'n Ring wat vir weke aaneen met kalme
waardigheid 'n netelige saak hanteer en selfs met volkome eenparigheid tot
1976 (2) SA p30
JANSEN AR
skuldigbevindings oorgaan, dai hy nou by die toepassing van die logiese
bestraffings-middele in verwarring verval? Ons insiens was die onmoontlik vir die
Ring om 'n bevredigende besluit ie neem om veral twee redes :
Eerstens was die aard van die voorstelle sodanig dat hulle die Ringslede
noodwendig moes verwar. Met die moontlike uitsondering van voorstel 1 was nie
een van die ander voorstelle ad rem wat die skuldigbevindinge op grond van die akte
van beskuldiging betref nie. Voorstel 2 het met die skuldigbevindinge as sulks niks te
make nie. Voorstel 3 is totaal onvolledig en bevat geen voorstel oor die bestraffing
van die meerderheid van die skuldiges nie. Voorstel 4 kan wat sy eerste paragraaf
betref as ad rem beskou word, maar hy bevat 5 onderafdelings wat hoegenaamd nie
ter sake is nie. Selfs voorstel 1 bevat 'n (b) punt wat nie met die ander punte
saamval nie. Ons insiens het die voorsitter fouteer deur voorstelle van hierdie aard te
aanvaar. Hy moes sake en desnoods persone geskei het en slegs voorstelle
aanvaar het wat in hulle geheel ad rem was met betrekking tot die punt waaroor
beslis moes word. Maar deur die voorstelle soos genotuleerd te laat dien het hy dit
vir enige onpartydige lid van die Ring onmoontlik gemaak om 'n duidelike voorkeur
ten gunste van 'n bepaalde handeling deur die Ring by wyse van stemming uit te
druk. 'n Stem vir enigeen van die voorstelle, al was dit ook die voorstel wat vir hom
die beste voorgekom het, sou hom onbevredigd laat. Tweedens het ons hier te doen
met 'n sonderlinge stemprosedure. Voorstel 4 is eers teenoor voorstel 2 gestel en
tussen die twee is gestem. Daarna is voorstel 4 (wat die meeste stemme gekry het)
teenoor voorstel 3 gestel en weereens is voorstel 4 aangeneem. Oplaas is voorstel 4
teenoor voorstel 1 gestel en aangeneem. Sonder om enige kommentaar te lewer op
die meriete van hierdie stemprosedure moet ons daarop wys dat dit volkome in stryd
is met wat bepaal word in Reglement 1 (12). 'n Geldige besluit in enigeen van ons
kerkvergaderinge kan slegs geneem word indien aan hierdie bepaling uitvoering
gegee word.
Ons moet dus tot die gevolgtrekking kom dat daar deur die Ring op Saterdag 10 Mei
1969 geen geldige besluit geneem is met betrekking tot die bestraffing van die
persone wat ingevolge die akte van beskuldiging skuldig gevind is nie. Alle verdere
handelinge van die Ring wat gevolg het in verband met hierdie besluit is dus ewe-
eens ongeldig. Die posisie is ons insiens dan nou dat die Ring tot op die punt waar
hy die beklaagdes skuldig gevind het volkome korrek opgetree het, maar dat hy
verder fouteer het in sy prosedurehandeling. 'n Aantal persone is dus nou skuldig
gevind maar nog nie bestraf nie.'
Die tweede paragraaf van hierdie aanhaling, hierbo gekursiveer, skyn 'n
fundamentele fout in die meerderheidsverslag te openbaar. Die toets vir die
geldigheid van die besluit van die 10de sou nie wees die moontlikheid van 'n
'bevredigende besluit' te neem al dan nie, maar of die besluit wel die bedoeling van
die meerderheid weergegee het. Verwarring het ontstaan nadat gestem is en daar
was geen getuienis waarop redelikerwys tot die konklusie geraak kon word dat die
aard van die voorstelle of die stemprosedure daartoe bygedra het nie. Die verwarring
het ontstaan omdat die minderheid hul nie aan die meerderheidsbesluit om nie te
skors nie wou onderwerp nie en nie vanweë die aard van die voorstelle nie. Maar
afgesien hiervan kan gevra word waarom 'n 'onpartydige lid' nie self 'n voorstel kon
gemaak het as hy gemeen het dat geen van die voorstelle sy duidelike voorkeur
voorgee nie. Wesenlik, kom die beslissing van die Algemene Sinodale Kommissie
neer op die nietigverklaring van 'n regshandeling (die stemming) op grond van
moontlike dwaling deur die lede van die Ring. Daar is egter nie getuienis waarop
redelikerwys tot die gevolgtrekking geraak kan word nie dat voorstel 4 nie die ware
bedoeling van die meerderheid van die vergadering weergegee het nie. Die blote feit
dat die voorstel onderafdelings bevat het wat in die oë van die Kommissie nie ter
sake was nie, kan op sigself nie 'n grond vir nietigheid wees nie.
Die beroep in die meerderheidsverslag op Reglement 1 (12) van die Kerkorde, berus
op aanvaarding daarvan dat die bepaling gebiedend is, met
1976 (2) SA p31
JANSEN AR
gevolglike nietigheid van enige ander stemprosedure. Dit kom voor 'n onjuiste
interpretasie te wees. Soos oorbekend word nie geredelik aanvaar dat in die geval
van verenigings 'n stiptelike nakoming van alle prosedure-reëls geverg word nie, as
niemand deur die afwyking daarvan beswaard is nie. In die onderhawige geval is
nòg tydens die vergadering nòg daarna enige besware deur die betrokkenes
geopper. Of die Hof a quo se beskouing juis is dat Reglement 1 (12) glad nie op
tugsake betrekking het nie, hoef dus nie behandel te word nie.
Ook op grond van die uitgebreide formele maatstaf moet die beslissing en
daaropvolgende bevel van die Algemene Sinodale Kommissie dus ongeldig verklaar
word.
Gesien die ongeldigheid op twee gronde van die beslissing van die Algemene
Sinodale Kommissie, ontstaan vervolgens die vraag of die aangeleentheid na die
Algemene Sinodale Kommissie terugverwys moet word. In analoge gevalle by
statutêre liggame het die Hof al terugverwysing soms onnodig geag en self die
aangeleentheid beslis - maar by wyse van uitsondering. Dit is verstaanbaar dat as
die wetgewer 'n besondere diskresie aan 'n liggaam verleen wat 'n Hof nie
normaalweg besit nie, daar 'n huiwering kan bestaan by die Hof om vir homself die
diskresie toe te eien. Maar in 'n geval soos die onderhawige waar dit bloot gaan om
'n regsprekende funksie wat die Hof normaalweg self uitoefen, bestaan dié remming
nie. Bowendien is ook reeds tot die gevolgtrekking gekom dat in die onderhawige
geval die Sinode of Algemene Sinodale Kommissie nie uitsluitende jurisdiksie oor
regsvrae besit nie, dat, in der waarheid, die Hof die finale arbiter op hierdie terrein is.
Terugverwysing sou dus geen doel dien nie en die Hof moet nou self die beslissing
van die regskwessies, na aanleiding van die Kerkorde, op hom neem.
Soos reeds genoem, moet die onderhawige geval benader word as 'n eis om
afdwinging van 'n dienskontrak. Dit is in ooreenstemming met die beginsel t.o.v.
genootskappe in Marlin v. Durban Turf Club and Others, 1942 AD 112 te bl. 122,
uitgespreek:
'... the relations between the parties are contractual, and the rights such
relations give rise to depend on the rules to which the appellant has subjected
himself and on the principles of the common law.'
(My kursivering).
(Die beginsel is in die Feldman -saak, supra te bl. 347, beaam). Die appellant se
kontensies kom daarop neer dat volgens 'n juiste uitleg van sy kontrak die Ring op
die 10de 'n bindende besluit oor tug geneem het en dat dit nie bevoeg was om dit op
die 12de te herroep en 'n ander in die plek daarvan te stel nie; alternatiewelik, dat as
die besluit aldus herroep kon word, die tug hom die 12de opgelê dan dié is vervat in
die voorstel wat hom die minste beswaar en nie dié wat sogenaamd deur die
beslissende stem van die voorsitter aanvaar is nie. By uitleg van die kontrak, d.w.s.
die Kerkorde o.a., moet vanselfsprekend kontraktuele beginsels toegepas word.
Die uitgangspunt van die appellant se kontensies is art. 175 van die Kerkorde:
'(a) By die toepassing van die kerklike opsig en tug geskied uitspraak by
meerderheid van stemme, met dien verstande dat minstens twee-derdes van
die lede in geval van die Kerkraad, en twee-derdes van die lede volgens die
presensielys in geval van die Ring of Sinode, aanwesig is.
(b) ............
(c) Lede van 'n kerkvergadering moet by die behandeling van 'n tugsaak
teenwoordig wees en hul stem uitbring, tensy hulle gediskwalifiseer is, verlof
1976 (2) SA p32
JANSEN AR
van afwesigheid het of redes kan opnoem wat deur die kerkvergadering
aanvaar word.
(d) As deur die afwesigheid van lede om een of ander van genoemde redes
die ledetal benede die vereiste minimum daal, word die ledetal aangevul soos
voorgeskryf in art. 178.
(e) As die stemme staak, is die beslissing ten gunste van die beklaagde.'
Dit is opvallend dat die beslissende oomblik die stemming is. Die aanwesiges
moet stem en uitspraak geskied 'by meerderheid van stemme.'. Die duidelike
implikasie is dat die uitbring van 'n meerderheid van stemme op 'n voorstel,
die 'uitspraak' daarstel. Die 'woordverklaring' in die Kerkorde werp ook hierop
lig:
'(3) Beslissing : Beslissing slaan op tugsake en kerklike geskille. (Sien
uitspraak.)
(4) Besluit : Besluit in kerklike taal slaan op bestuursake en sake van
administratiewe aard.
(26) Uitspraak : Uitspraak is die bevinding van 'n kerklike bestuur in 'n
tugsaak of kerklike geskil.'
'n 'Bevinding' van 'n kerklike liggaam kan klaarblyklik slegs in 'n voorstel wat
aangeneem word, beliggaam wees, en dat 'beslissing' in 'n wyer sin die aanvaarding
van 'n voorstel is, blyk ook uit Reglement 1 (8):
'(8) Stemming:
Elke stemming in Kerkvergaderings geskied deur die lede wat teenwoordig is.
Vir die beslissing word die volstrekte meerderheid vereis. In die behandeling
van tugsake word art. 175 in ag geneem.'
As onthou word dat by die oplegging van tug die aanvaarding van die voorstel
wesenlik 'n regshandeling is, dan is dit duidelik dat die gesamentlike wilsuiting met
die stemming voltooi sou wees. Dat kennisgewing daarvan aan die
belanghebbendes nie die uitspraak konstitueer nie, blyk uit art. 224:
'Kennisgewing van Ringsuitspraak:
Die Ringsvergadering doen uitspraak na bevind van sake in
ooreenstemming met die kerklike bepalinge, en gee daarvan aan die
belanghebbendes skriftelik kennis.'
Die bewoording toon duidelik dat die 'doen' van uitspraak die kennisgewing
voorafgaan. (Hierdie onderskeiding blyk nog duideliker by die prosedure in geval van
hoër beroep na die Ring:
'Nadat die uitspraak deur die Ringsvergadering gedoen is word afskrifte
daarvan aan die Kerkraad en aan diegene wat in die saak betrokke is,
besorg.'
(Art. 214)).
Art. 176 kan moontlik as 'n struikelblok in die weg van hierdie vertolking gesien word:
'176. Uitsprake:
Die uitsprake van die kerkvergaderings behels kortliks sowel die
gronde as 'n vermelding van die artikels van die kerklike bepalinge
waarop hulle steun.'
Maar dit moet besien word in die lig van die prosedure waarby deur stemming tot 'n
beslissing geraak word. As 'n voorstel eers aanvaar is, sou dit bloot 'n sekretariële
funksie wees om daaraan gevolg te gee deur dit in 'n stuk te beliggaam 'met
vermelding van die artikels in kerklike bepalings'. In hierdie opsig sou die prosedure
eerder ooreenstem met dié van die Howe in Holland in bv. die 18de eeu as met die
deliberasies van 'n moderne hof alhier. Die beslissende moment is die stemming en
daarvan word nie afgewyk nie. Die gevalle van 'n direksie van 'n maatskappy of 'n
stadsraad, teenoor derdes, is nie analoog nie: hier staan die appellant reeds in 'n
kontraktuele verhouding teenoor die Ring nog voor die stemming, en die kontrak
bepaal die uitwerking van die stemming. Finaliteit word bereik deur
1976 (2) SA p33
JANSEN AR
die vra van voorstelle en die daaropvolgende stemming en nie deur die
'kennisgewing' nie.
Die gevolgtrekking word onderskraag deur die feit dat selfs besluite oor
administratiewe sake nie sonder meer herroep kan word nie (Reglement 1 (21),
gelees met woordverklaring (4)). Te meer moet dit die geval wees by 'n beslissing
insake tug wat kontraktuele regte nadelig kan affekteer. Trouens, dit skyn ook die
standpunt van die Algemene Sinodale Kommissie te gewees het, anders sou dit
moeilik wees om te verstaan waarom dit van oordeel was dat as die beslissing van
die 10de geldig is, dit die uitspraak sou gewees het en, omgekeerd, dat omdat die
beslissing van die 10de ongeldig is alles wat daarop volg ook ongeldig is.
As 'n beslissing (of 'uitspraak') insake tug nie vir revisie vatbaar is nie, volg dit dat in
die onderhawige geval die enigste geldige beslissing dié is in voorstel IV vervat, wat
op die vergadering van 10 Mei aanvaar is. (Dit is dan onnodig om die appellant se
kontensies oor die latere vergadering te bespreek). Die appellant is dus geregtig op
'n verklarende bevel in dier voege. Verdere regshulp sou neerkom op 'n verlening
van 'n bevel tot spesifieke nakoming. Nie alleen is sodanige bevel onvanpas by 'n
dienskontrak nie, maar sonder kennis van die bestaande omstandighede sou hierdie
Hof dit ook nie kon toestaan nie.
Soos aanvanklik in die vooruitsig gestel is, is dié appèl hoofsaaklik aan die hand van
die eerste appellant se saak behandel. Maar soortgelyke oorwegings geld ook die
andere.
Ek sou die appèl ten opsigte van al die appellante handhaaf en die bevele van die
Howe benede dienooreenkomstig wysig, en aangesien die appellante in hul
oorspronklike kennisgewing van mosie slegs koste teen die eerste en tweede
respondente gesamentlik en afsonderlik aangevra het en skynbaar deurgaans
hierdie houding gehandhaaf het, sou ek slegs teen dié respondente kostebevele
toestaan.
Ek sou die volgende bevel uitreik:
A. Die appèl word gehandhaaf, met koste (insluitende die koste van die
aansoeke om verlof om te appelleer in hierdie Hof en die Hof a quo);
B. Die bevel van die Hof a quo word met die volgende vervang:
'(1) Die appèl word gehandhaaf, met koste;
(2) Die bevel van die Hof van eerste instansie (VAN WINSEN, R.)
word met die volgende vervang:
'(a) Die applikante slaag met koste (insluitende die koste van
die uitstel sine die deur BEYERS, R.P., op 18.3.1971 verleen);
(b) Die beslissing van die Algemene Sinedale Kommissie
(tweede respondent) op 14 Augustus 1969 om
(i) die verrigtinge van die Ring op 10 Mei 1969 ten
opsigte van tugoplegging op die applikante nietig te
verklaar; en
(ii) dié aangeleentheid na die Ring terug te verwys, word
tersyde gestel, asook die gevolglike beslissing van die
Ring op 16 September 1969;
(c) Dit word verklaar dat voorstel IV geldiglik deur die Ring
(eerste respondent) op die vergadering van 10 Mei 1969
aangeneem is en die geldige tugoplegging op die applikante
daarstel.' '
1976 (2) SA p34
MULLER AR
C. Waar ook al koste toegeken is, is dit teen die eerste en tweede
respondente, gesamentlik en afsonderlik.
VAN BLERK, WN. H.R., het met die uitspraak van JANSEN, A.R., saamgestem.

MULLER. A.R.: Na my oordeel het die Hof van eerste instansie tereg die appellante
se aansoek om hersiening afgewys, en behoort ook hierdie appèl met koste afgewys
te word. Ek vind dit nie nodig om al die menigvuldige gronde van appèl te behandel
wat voor ons geargumenteer is nie. Hulle word, na my mening, voldoende
beantwoord in die gerapporteerde uitspraak van die Voltallige Regbank van die
Provinsiale Afdeling Kaap die Goeie Hoop - 1974 (2) SA 505. Ek sal dus net die
redes verstrek waarom ek nie met die uitspraak van my Kollega JANSEN saamstem
nie.
Die aansoek van die appellante aan die Provinsiale Afdeling was om sekere
beslissings van die eerste respondent en tweede respondent in hersiening te neem
en ter syde te stel. Die verskille tussen appèl-verrigtinge en hersienings, en die
beperkte bevoegdhede van 'n hersieningshof, is al telkemale deur hierdie Hof
genoem en omskryf. In Union Government v. Union Steel Corporation (South Africa)
Ltd., 1928 AD 220, het STRATFORD, A.R., die volgende gesê (op bl. 236 - 7):
'There is no authority that I know of, and none has been cited, for the
proposition that a court of law will interfere with the exercise of a discretion on
the mere ground of its unreasonableness. It is true the word is often used in
the cases on the subject, but nowhere has it been held that unreasonableness
is sufficient ground for interference; emphasis is always laid upon the
necessity of the unreasonableness being so gross that something else can be
inferred from it, either that it is 'inexplicable except on the assumption of mala
fides or ulterior motive', see African Realty Trust v. Johannesburg
Municipality, 1906 T.H. 179, or that it amounts to proof that the person on
whom the discretion is conferred has not applied his mind to the matter. See
Crown Mines Ltd. v. Commissioner for Inland Revenue, 1922 AD 91.'
In die onlangse saak Schoch, N.O. and Others v. Bhettay and Others, 1974 (4) SA
860 (AA) op bl. 865 - 866, is genoemde stelling met goedkeuring aangehaal en
toegepas.
In South African Railways v. Swanepoel, 1933 AD 370 op bl. 378, het DE VILLIERS,
A.R., met betrekking tot 'n beweerde regsdwaling aan die kant van n amptenaar aan
wie Statutêre bevoegdhede verleen is, die volgende gesê:
'It is trite law that where a statute commits a matter to the determination of an
administrative official, his determination is final, and the Court cannot
interfere, even if his discretion is exercised on a mistaken view of the law:
Crown Mines v. C.I.R., 1922 AD at p. 101; C.I.R. v. City Deep Ltd., 1924 AD
at p. 307. There are certain exceptions to this general rule, e. g. if the
administrative officer has deliberately ignored an express provision of a
statute: Crown Mines v. C.I.R., 1922 AD al p. 100; or if the administrative
officer fails to appreciate the nature of his discretion through misreading the
Act which confers the discretion: Union Government v. Union Steel
Corporation, 1928 AD al p. 235. The principle of all these decisions is, of
course, that subject to certain exceptions, the Court can only enquire whether
the official has in fact decided, not whether he has decided rightly or wrongly.'
Wat 'n regsdwaling betref, bv. 'n verkeerde uitleg van 'n wetsbepaling, het hierdie
Hof in hersieningsake nog altyd 'n duidelike verskil getref tussen, aan die een kant,
'n regsdwaling wat die gevolg het dat die persoon of liggaam aan wie die
bevoegdheid opgedra is, in werklikheid nie daardie bevoegdheid uitoefen nie, en,
aan die ander kant, 'n geval waar die liggaam wel sy bevoegdheid uitoefen maar, in
die loop daarvan, 'n regsdwaling begaan. In eersgenoemde geval raak die
regsdwaling die jurisdiksie van die
1976 (2) SA p35
MULLER AR
liggaam, in laasgenoemde nie. In hierdie verband het STRATFORD. A.R., die
volgende gesê in Union Government v. Union Steel Corporation (South Africa) Ltd.,
supra op bl. 234 - 235:
'If a discretion is conferred by statute upon an individual and he fails to
appreciate the nature of that discretion through misreading of the Act which
confers it, he cannot and does not properly exercise that discretion. In such a
case a court of law will correct him and order him to direct his mind to the true
question which has been left to his decision.'
Sien in hierdie verband ook Johannesburg City Council v. Chesterfield Heuse (Pty.)
Ltd., 1952 (3) SA 809 (AA) op bl. 825 - 826, en Administrateur, South-West Africa v.
Jooste Lithium Myne (Edms.) Bpk., 1955 (1) SA 557 (AA) op bl. 569.
Omdat die appellante se advokaat staatmaak o.m. op beslissings van die Engelse
Howe, is dit dienstig om daarop te wys dat die hedendaagse regspraak in Engeland,
ten opsigte van kwessies van jurisdiksie, skynbaar beweeg het tot 'n punt waar daar
weinig verskil, indien enige, getref word tussen bepalings wat suiwer met jurisdiksie
te doen het en bepalings wat, volgens die siening van ons regspraak, nie met
jurisdiksie te doen het nie. Sien bv. die meerderheidsuitsprake in Anisminic Ltd. v.
Foreign Compensation Commission and Another, (1969) 2 A.C. 147. Die benadering
van Lord MORRIS of Borth-y-Gest, in sy minderheidsuitspraak, staan nader aan ons
regspraak. Sien ook in hierdie verband SA de Smith, Judicial Review of
Administrative Action, 3de uitg., op bl. 96 et seq.
In die sake waarna ek hierbo verwys het, het die Hof te doen gehad met beslissings
van persone of liggame aan wie statutêre pligte en bevoegdhede opgedra is.
Dieselfde beginsel geld egter in die geval van vrywillige verenigings waar die lede
hulle kontraktueel verbind om die beslissings van 'n huishoudelike tribunaal of
regbank te aanvaar. TINDALL, A.R., het in Jockey Club of South Africa and Others
v. Feldman, 1942 AD 340 op bl. 350 - 351, die regsposisie soos volg gestel:
'In the present case no statutory provisions come into play; it is a case of agreement
to be bound by certain rules, namely the rules of the Jockey Club. Though these
rules do not state expressly that the decision of the race-meeting stewards in regard
to the conduct of a jockey in riding a horse shall be final, in my view they imply that,
subject to a right of appeal to the local executive stewards and the Head Executive
Stewards, such decision shall be final as regards the merits of questions enquired
into, and that as regards such merits the jurisdiction of Courts of law to interfere with
action taken in accordance with such decision shall be excluded. The conclusion of
the jurisdiction of the Courts of law on the merits is not contrary to public policy, and
our Courts have recognised that the decisions of such tribunals on the merits are
final; but if the tribunal has disregarded its own rules or the fundamental principles of
fairness, the Court can interfere. See Crisp v. SA Council of the Amalgamated
Engineering Union, 1930 AD 225 at pp. 237 - 8, and compare Johannesburg Town
Council v. Maserowitz, 1914 T.P.D. 439.'
Ewe-eens geld die beginsel in die geval van kerklike verenigings of genootskappe
waar die lidmate hulle kontraktueel verbind aan 'n konstitusie wat voorsiening maak
vir huishoudelike kommissies of tribunale wat daargestel word om onderlinge
geskille of klagtes aan te hoor en daaroor te beslis. Die beperkte bevoegdheid van 'n
burgerlike hof om op hersiening in te meng met die beslissings van sodanige kerklike
liggame is soos volg omskryf deur Lord KINGSDOWN in Long v. Bishop of Cape
Town, 4 Searle 162 op bl. 176 - 177:
'It may be further laid down that, where any religious or other lawful
association has not only agreed on the terms of its union, but has also
constituted a tribunal to determine whether the rules of the association have
been violated by any of its
1976 (2) SA p36
MULLER AR
members or not, and what shall be the consequence of such violation; the
decision of such tribunal will be binding when it has acted within the scope of
its authority, has observed such forms as the rules require, if any forms be
prescribed, and, if not, has proceeded in a manner consonant with the
principles of justice.
In such cases the tribunals so constituted are not in any sense Courts: they
derive no authority from the Crown; they have no power of their own to
enforce their sentences; they must apply for that purpose to the Courts
established by law, and such Courts will give effect to their decision, as they
give effect to the decisions of arbitrators, whose jurisdiction rests entirely upon
the agreement of the parties.
These are the principles upon which the Courts in this country have always
acted in the disputes which have arisen between members of the same
religious body not the Church of England. They were laid down and acted
upon by Vice-Chancellor SHADWELL and Lord LYNDHURST, in the case of
Warren.
To these principles founded on good sense and justice, and supported by the
highest authority, we desire strictly to adhere.'
Hierdie passasie is met goedkeuring aangehaal deur GARDINER, R.P., in Du
Plessis v. The Synod of the D.R. Church, 1930 K.P.A. 403 op bl. 421. In die Du
Plessis saak het dit gegaan oor leerkwessies in die kerk, maar dit is duidelik uit
Regter GARDINER se uitspraak dat die rede waarom 'n burgerlike hof nie kon
inmeng nie, was suiwer omdat die eiser kontraktueel ooreengekom het om hom te
onderwerp aan die beslissing van die huishoudelike tribunaal. Op bl. 420 sê die
geleerde Regter:
'Even though an inferior tribunal may have power to decide a question, and
finality may be attached to its decision, this Court may have jurisdiction to
review its proceedings. But it cannot entertain an appeal by calling it a review.
If the proceedings of the church courts have been irregular, they may be
reviewed. But the Court cannot interfere with an error in law. Doyle v. Shenker
& Co., Ltd., 1915 AD 233 - nor with a wrong decision on fact.'
Dan volg daar op bl. 422 die volgende passasie:
'If the tribunal acts with mala fides, then this Court will protect the individual
affected. If, for instance, a church tribunal, in order to acquire jurisdiction,
were to call something heresy which the members could not reasonably have
considered heresy, then this Court would upset their decision, not because
the words complained of were not heresy, but because the tribunal acted
irregularly in being governed by mala fides. If, for instance, a Minister were
charged with having been guilty of publishing words contrary to the doctrine of
the reformed religion, in that at a meeting of the Kerkraad he said that it would
be improper for him to join a certain political party, I think this Court would say
that no reasonable men could have held this to be heresy, and that the
tribunal which found him guilty acted with mala fides. But it would be the mala
fides which would upset the proceedings, not an error as to what constituted
heresy.'
En op bl. 425 - 6 haal die Regter met goedkeuring die volgende passasie aan uit die
uitspraak van Lord IVORY in Macmillan v. Free Church, Sess. Cases D.23, 1314 op
bl. 1332:
'Their sentences and decrees in such a case will not be reviewed upon their
merits. That has never been hinted at. It has never been attempted; it would
be beyond the jurisdiction of this Court or of any other Court to interfere as to
that. But, apart from that, the sentence may be bad for reasons of inherent
invalidity, as well as for unsoundness in the reasonings upon which it is
propounded. But if the parties have power by the constitution to deal with the
question, and if they deal with it in the manner pointed out by their
constitution, then, although they may err in the amount of proof with which
they are satisfied or, although in any other manner, they may pronounce an
erroneous and unsatisfactory judgment, being within their power, being within
that which the defender in the case has submitted to bear all at their hands, it
will not be interfered with.'
In die saak Odendaal v. Loggerenberg en Andere, NN.O. (1), 1961 (1) SA 712 (O),
het BOTHA, R.P., die bevoegdheid van hersiening van beslissings van 'n kerklike
huishoudelike hof soos volg omskryf (op bl. 719):
1976 (2) SA p37
MULLER AR
'Dit is gemene saak dat 'n geregshof mel 'n beslissing van 'n huishoudelike
hof van 'n vrywillige vereniging van persone, soos die kerk in die onderhawige
geval, sal inmeng slegs waar daar by die verhoor en veroordeling van die
veroordeelde 'n skending van die reëls of statute van die betrokke vereniging
plaasgevind het of die elementêre beginsels van geregtigheid veronlagsaam
was, en sodanige skending of veronagsaming die veroordeelde werklik
benadeel het. (De Vos v. Die Ringskommissie van die Ring van die N.G.
Kerk, Bloemfontein. supra op bl. 94, en die gewysdes daar aangehaal).'
Dit is op die basis van die voornoemde beginsels, soos in ons regspraak verklaar en
toegepas, dat hierdie Hof op appèl moet beslis of die Hof van eerste instansie
fouteer het in sy besluit dat daar geen gronde bestaan vir hersiening en ter syde
stelling van die besluite van die eerste respondent (die Ring) en die tweede
respondent (die Sinodale Kommissie) in die onderhawige saak nie.
Die Kerkwet (Bepalinge en Reglemente van die Nederduitse Gereformeerde
Sendingkerk in Suid-Afrika) maak uitdruklik voorsiening vir die prosedure wat gevolg
moet word in die geval van klagte leen 'n lid of ampsdraer van die kerk. Die klagte
moet, in die eerste instansie, deur die betrokke Ring aangehoor en oorweeg word en
'n beslissing van genoemde liggaam is 'vatbaar vir hoër beroep by 'n meerdere
kerkvergadering' (art. 9), d.w.s. die Sinode of die Algemene Sinodale Kommissie.
Waar die appèl aangehoor word deur die Algemene Sinodale Kommissie
'sal sy beslissing geldig wees en van krag bly solank dit nie deur die Sinode
vernietig, tersyde gestel of gewysig is nie.'
(Art. 146 (d)). Kragtens art. 9 (b) is die uitspraak van die Sinode 'altyd finaal', en art.
130 bepaal soos volg:
'Die besluite of beslissings (uitsprake) van die Sinode in laaste ressort, met
betrekking tot sake wat deur mindere kerkvergaderings behandel en in geval
van beroep voor hom gebring is, is beslissend.'
Die kerkwet (Bepalinge en Reglemente), waartoe die appellante hulle kontraktueel
verbind het, stel dit dus duidelik dat alleen die kerk se huishoudelike tribunale gesag
sal hê in o.a. klagtes teen lidmate of ampsdraers van die kerk en dat, onderhewig
aan hoër beroep na die Sinode, die beslissings van sodanige tribunale finaal en
beslissend is. Daaruit volg, myns insiens, dat die jurisdiksie van die burgerlike howe
met betrekking tot sodanige aangeleenthede uitgesluit is - behalwe natuurlik om op
erkende hersieningsgronde die besluite van sodanige huishoudelike tribunale in
hersiening te neem (sien die passasie hierbo aangehaal uit die uitspraak van Regter
TINDALL in Jockey Club of South Africa and Others v. Feldman, supra).
Die verloop van sake in die onderhawige geval voor die Ring op 10 en 12 Mei 1969,
en die latere beslissing van die Algemene Sinodale Kommissie op appèl dat geen
geldige besluit op 10 Mei 1969 deur die Ring geneem is nie, word volledig
weergegee in die uitspraak van die Hof a quo op bl. 506 tot bl. 511. Die Hof a quo
wys ook daarop (bl. 507B) dat die Algemene Sinodale Kommissie, vir oorweging van
die appèl, 'n Tydelike Regskommissie aangestel het om hom met advies oor sy
uitspraak te bedien en dat die Algemene Sinodale Kommissie die advies van die
meerderheid van die Regskommissie aanvaar het. Ek vind dit dienstig om te verwys
na die motivering deur die Regskommissie vir sy advies aan die Algemene Sinodale
Kommissie. Die funksie van 'n Tydelike Regskommissie (so 'n kommissie bestaan uit
ag lede, vier leraars en vier ouderlinge) word soos volg in art. 137 (a) omskryf:
1976 (2) SA p38
MULLER AR
'(a) Hy neem in oorweging al die klagskrifte, beroepe teen uitsprake van
mindere vergaderings en al die stukke wat daarop betrekking het en verder
alle sake wat na hom verwys word en dien die Sinode mel voordrag vir
uitspraak.'
In die onderhawige geval het sewe van die ag lede van die Regskommissie
geadviseer dat die besluit van die Ring van 10 Mei 1969 ongeldig was en dat alle
verdere handelinge van die Ring wat gevolg het in verband met genoemde besluit
ewe-eens ongeldig was. As redes vir daardie advies het die Regskommissie die
volgende aangevoer:
'Eerstens was die aard van die voorstelle sodanig dat hulle die Ringslede
noodwendig moes verwar. Met die moontlike uitsondering van voorstel 1 was
nie een van die ander voorstelle ad rem wat die skuldigbevindinge op grond
van die akte van beskuldiging betref nie. Voorstel 2 het met die
skuldigbevindinge as sulks niks te make nie. Voorstel 3 is totaal onvolledig en
bevat geen voorstel oor die bestraffing van die meerderheid van die skuldiges
nie. Voorstel 4 kan wat sy eerste paragraaf betref as ad rem beskou word,
maar hy bevat 5 onderafdelings wat hoegenaamd nie ter sake is nie. Selfs
voorstel 1 bevat 'n (b) punt wat nie met die ander punte saamval nie. Ons
insiens het die voorsitter fouteer deur voorstelle van hierdie aard te aanvaar.
Hy moes sake en desnoods persone geskei het en slegs voorstelle aanvaar
het wat in hulle geheel ad rem was met betrekking tot die punt waaroor beslis
moes word. Maar deur die voorstelle soos genotuleerd te laat dien het hy dit
vir enige onpartydige lid van die Ring onmoontlik gemaak om 'n duidelike
voorkeur ten gunste van 'n bepaalde handeling deur die Ring by wyse van
stemming uit te druk. 'n Stem vir enigeen van die voorstelle, al was dit ook die
voorstel wat vir hom die beste voorgekom het, sou hom onbevredigd laat.
Tweedens het ons hier te doen met 'n sonderlinge stemprosedure. Voorstel 4
is eers teenoor voorstel 2 gestel en tussen die twee is gestem. Daarna is
voorstel 4 (wat die meeste stemme gekry het) teenoor voorstel 3 gestel en
weereens is voorstel 4 aangeneem. Oplaas is voorstel 4 teenoor voorstel 1
gestel en aangeneem. Sonder om enige kommentaar te lewer op die meriete
van hierdie stemprosedure moet ons daarop wys dat dit volkome in stryd is
met wat bepaal word in Reglement 1 (12). 'n Geldige besluit in enigeen van
ons kerkvergaderinge kan slegs geneem word indien aan hierdie bepaling
uitvoering gegee word.'
Wat die eerste punt betref, dié met betrekking tot die inhoud van die voorstelle wat
op 10 Mei 1969 gemaak is, meen ek dat die Regskommissie se kommentaar
gegrond is. 'n Mens hoef maar net te kyk na voorstel nr. 4 van daardie datum
(aangehaal in die uitspraak van die Hof a quo bl. 510E - F), wat grotendeels bestaan
uit addisionele voorstelle wat met tugoplegging niks te doen het nie. (Terloops kan
daarop gewys word dat dieselfde onreëlmatigheid geskied het op die vergadering
van die Ring op 12 Mei 1969: voorstel nr. 2 wat op daardie datum tot stemming
gebring is - aangehaal in die uitspraak van die Hof a quo op bl. 511E - bevat
onderafdelings wat niks met tugoplegging te doen het nie).
Dit was op die advies van die meerderheid van die Regskommissie dat die
Algemene Sinodale Kommissie tot 'n beslissing gekom het en uitspraak gelewer het
soos aangehaal op bl. 507C - F van die uitspraak van die Hof a quo.
Nou word namens die appellante betoog dat die beslissing van die Algemene
Sinodale Kommissie vatbaar is vir hersiening o.m. omdat, so is betoog,
(a) daar geen getuienis was waarop bevind kon word dat die voorstelle wat
op 10 Mei 1969 tot stemming gebring is, vanweë hulle inhoud die Ringslede
kon verwar het nie. Daar was dus geen getuienis waarop die Kommissie
redelikerwyse tot daardie besluit kon gekom het nie; en
(b) die Kommissie fouteer het in sy beslissing dat Reglement 1 (12) van
toepassing is by stemming in tugsake.
1976 (2) SA p39
MULLER AR
Wat grond (a) betref, het ek reeds daarop gewys dat ten minste sommige van die
voorstelle wat op 10 Mei 1969 voor die Ring tot stemming gebring is (en ook op 12
Mei 1969) onderafdelings bevat het wat met tugoplegging niks te doen gehad het
nie. Daar was dus wel getuienis waarop die Algemene Sinodale Kommissie tot die
besluit kon gekom het dat genoemde onreëlmatigheid die Ringslede kon verwar het.
Dit is nie die funksie van hierdie Hof om in hersieningsverrigtinge die redelikheid van
die bevinding van die Kommissie te oorweeg nie. Daar word nie betoog dat die
Kommissie mala fide was nie, of dat gesê kan word dat hy nie sy aandag aan die
saak voor hom geskenk het nie. Op die regspraak van ons Howe (sien veral Union
Government v. Union Steel Corporation (South Africa) Ltd., supra ) kan daar dus nie
met die beslissing van die Kommissie ingemeng word nie.
Wat grond (b) betref is hierdie Hof ewe-eens nie bevoeg om met die beslissing van
die Algemene Sinodale Kommissie in te meng nie. Waar 'n appèl voor die Sinodale
Kommissie dien moet die Kommissie oorweging skenk aan die vraag of die
proseduurlike verrigtinge voor 'n mindere kerkvergadering (die Ring) volgens
voorskrif van die Kerkwet (Bepalinge en Reglemente) geskied het, en behels
sodanige oorweging noodwendig die uitleg en toepassing van daardie bepalinge en
reglemente wat ter sake mag wees. En die beslissing van die Kommissie is finaal
onderhewig natuurlik aan hoër beroep tot die Sinode. Selfs indien bevind sou word
dat die Kommissie verkeerd was in sy uitleg van Reglement 1 (12) dan sou die
Kommissie se beslissing nie vatbaar wees vir hersiening nie - behalwe as gesê kon
word dat, as gevolg van die verkeerde uitleg, die Kommissie fouteer het in 'n
aangeleentheid wat sy jurisdiksie raak, wat klaarblyklik nie hier die geval is nie.
Die appellante se advokaat steun vir sy betoog op sekere beslissings wat ek nie
hierbo aangehaal het nie. Hy beroep hom onder andere op die beslissing in S.A.
Medical & Dental Council v. McLoughlin, 1948 (2) SA 355 (AA), en veral op die
volgende woorde van TINDALL, A.R., op bl. 393:
'In regard to the Council's findings in respect of the allegations of fact involved
in the charges against Dr. McLoughlin, a Court of law could not interfere if the
Council had before it evidence on which it could reasonably and honestly
arrive at the conclusion at which it did. It is unnecessary to decide whether, if
the evidence was such that the finding in question could not on such evidence
have been given reasonably, though it might have been given honestly, the
jurisdiction of a Court of law would be excluded.'
(Sien ook die uitspraak van Regter CENTLIVRES op bl. 406 en die van Regter
SCHREINER op bl. 410). Wat hier van belang is, is dat net voor Regter TINDALL die
woorde gebesig het wat ek so pas aangehaal het, hy die volgende gesê het:
'The Jurisdiction of the Witwatersrand Local Division, to which Dr. McLoughlin
made his application, accordingly was a limited one. I may mention that the
jurisdiction of a Court of law in England in respect of the proceedings of the
General Medical Council is also a strictly limited one; see Leeson v. General
Council of Medical Education, 59 L.J. Ch. 233.'
In laasgenoemde saak (wat ook gerapporteer is in (1890) 43 Ch. 366) is 'n mediese
praktisyn deur die Mediese Raad in Engeland skuldig bevind aan onbehoorlike
gedrag. Sy aansoek om hersiening is deur die Hof afgewys waarop hy appèl
aangeteken het. Die appèl is afgewys. In sy uitspraak sê COTTON, L.J., op bl. 377 -
378:
'They (die Mediese Raad) have statements made before them in support of
any complaint which is made, and also they have statements made on the
other side by
1976 (2) SA p40
MULLER AR
the medical man against whom the complaint is made, and if it is once
established that the complaint made before them does involve a matter in
respect of which they can exercise the jurisdiction given to them by sec. 29,
then I think we ought not to look at the evidence or in any way consider
whether they have arrived at a right conclusion. Of course, if it was alleged
and proved before us that they had acted corruptly, if it was proved that there
was no statement made before them on which they could reasonably and
honestly arrive at the conclusion at which they did arrive, then I think we ought
to consider it to see whether the fact that there was no statement which could
justify the conclusion was such evidence as, if not displaced, would lead us to
the conclusion that the Council had not acted honestly with respect to the
charge brought before them, but had acted from some other motive.'
BOWEN, L.J., het dit soos volg gestel (op bl. 384):
'It appears to me that we have no power to review the evidence any more
than we have a power to say whether the tribunal came to the right
conclusion. If, indeed, it could be shown that nothing was brought before the
tribunal which could raise in the minds of honest persons the inference that
infamous conduct had been established, that would go to show that the
inquiry had not been a due enquiry; but if there is no blot of that kind upon the
proceedings, the jurisdiction of the domestic tribunal which has been clothed
by the Legislature with the duty of discipline in respect of a great profession
must be left untouched by Courts of law. It appears to me for these reasons
that the view which the Lord Justice Cotton has expressed is the sound one,
and I entirely concur with it.'
Ook FRY, L.J., het daarmee saamgestem.
Gesien
(a) die regspraak van hierdie Hof voor die McLoughlin -saak;
(b) die feit dat Regter TINDALL in sy uitspraak spesifiek verwys na die
Leeson -saak (terwyl die Hof in die McLoughlin -saak ook verwys is na die
latere Engelse saak Allinson v. General Council of Medical Education, (1894)
1 Q.B.D. 750, waar 'n redelikheidstoets toegepas is); en
(c) dat Regter TINDALL geef kommentaar lewer op die stellings van die
Regters wat in die Leeson saak gesit het nie,
kan ek nouliks dink dat Regter TINDALL, in die passasie in sy uitspraak wat ek
hierbo aangehaal het, bedoel het dat 'n Hof op hersiening die bevoegdheid het om in
te gryp op grond alleen van onredelikheid in die beslissing van 'n huishoudelike
tribunaal. Dit is natuurlik 'n ander saak waar die huishoudelike tribunaal so onredelik
opgetree het dat die Hof op hersiening geregtig is om te bevind dat die tribunaal
mala fide was of glad nie sy aandag aan die saak wat voor hom vir beslissing was,
geskenk het nie. Maar, soos reeds gesê, is dit nie die appellante se saak nie. Hier
kan ook melding gemaak word van die saak S.A. Medical and Dental Council v.
Lipron, 1949 (3) SA 277 (AA). In genoemde saak was die respondent aangekla van
onbehoorlike gedrag deurdat hy vir mediese dienste gelde gevra het wat hoër was
as dié wat gebruiklik gevra word vir sodanige dienste. HOEXTER, A. R., sê op bl.
283:
'In my opinion there was no evidence upon which the Committee or the
Council could reasonably come to the conclusion that the respondent had
charged Hooper any fees exceeding those usually charged for the services
rendered. It follows from the majority judgments in the case of South African
Medical and Dental Council v. McLoughlin, 1948 (2) SA 355, that the Court
below was justified in setting aside the conviction on the alternative charge in
the first count.'
Inderdaad was daar geen getuienis waarop bevind kon word dat die respondent
gelde gevra het wat hoër was as die wat gebruiklik gevra word nie. Ook wat hierdie
saak betref, meen ek dat Regter HOEXTER, en die drie ander Regters wal met hom
saamgestem het, nie bedoel het om die erkende gronde vir hersiening uit te brei nie.
1976 (2) SA p41
MULLER AR
'n Ander beslissing waarop die appellante steun is Lee v. Showmen's Guild of Great
Britain, (1952) 1 All E.R. 1175. In gemelde saak is die respondent (Lee) skuldig
bevind deur die appellant op 'n klag van onbehoorlike mededinging ('unfair
competition') en daardie beslissing het later gelei tot sy skorsing as lid van die
Showmen's Guild. Hy het hom na die Hof gewend. Die Hof het bevind dat hy nie
skuldig was aan onbehoorlike mededinging nie en die stappe wat teen hom geneem
is, is nietig verklaar. 'n Appèl deur die Showmen's Guild na die Court of Appeal is
afgewys. SOMERVELL, L.J., het bevind dat daar geen getuienis was waarop die
respondent van onbehoorlike mededinging skuldig bevind kon gewees het nie. Hy
het egter die volgende tot sy uitspraak bygevoeg (op bl. 1180):
'This is a difficult and important branch of the law. I am alive, I hope, to the
important and necessary work done by domestic tribunals normally with care,
skill and fairness. I am also alive to the principle reiterated more than once
that this Court cannot be made a Court of appeal from decisions of such
tribunals. On the other hand, a power of expelling a member is a drastic
power which in many eases, as here, may affect the plaintiff's livelihood, or
reputation. There is, in my opinion, a distinction between cases where the
decision challenged is under the rules based on the opinion of a committee on
a matter which is primarily one of opinion, and those cases, such as the
present, where the decision is, or should be, based primarily on the legal
construction of words in a rule. The principles laid down in the former class of
case are sufficient for the plaintiff here. I wish, however, to make it clear that,
in my opinion, the principles laid down in those cases are not necessarily to
be regarded as setting the limit to the jurisdiction of this Court where the issue
is one primarily of construction.'
DENNING, L.J., sê in sy uitspraak dat, hoewel partye by ooreenkoms huishoudelike
tribunale kan skep om hulle geskille op te los, hulle nie die burgerlike howe geheel
en al kan uitsluit nie. Hy stel dit soos volg (op bl. 1181):
'They can, of course, agree to leave questions of law, as well as questions of
fact, to the decision of the domestic tribunal. They can, indeed, make the
tribunal the final arbiter on questions of fact, but they cannot make it the final
arbiter on questions of law. They cannot prevent its decisions being examined
by the courts. If parties should seek, by agreement, to take the law out of the
hands of the courts and into the hands of a private tribunal, without any
recourse at all to the courts in case of error of law, then the agreement is to
that extent contrary to public policy and void:... '
Hy sê ook die volgende (op bl. 1182):
'In most of the cases that come before such a domestic tribunal the task of the
committee can be divided into two parts - (i) they must construe the rules; (ii)
they must apply the rules to the facts. The first is a question of law which they
must answer correctly if they are to keep within their jurisdiction. The second
is a question of fact which is essentially a matter for them. The whole point of
giving jurisdiction to a committee is so that they can determine the facts and
decide what is to be done about them. The two parts of the task are, however,
often inextricably mixed together. The construction of the rules is so bound up
with the application of the rules to the facts that no one can tell one from the
other. When that happens, the question whether the committee has acted
within its jurisdiction depends, in my opinion, on whether the facts adduced
before them were reasonably capable of being held to be a breach of the
rules. If they were, then the proper inference is that the committee correctly
construed the rules and have acted within their jurisdiction. If, however, the
facts were not reasonably capable of being held to be a breach and yet the
committee held them to be a breach, then the only inference is that the
committee have misconstrued the rules and exceeded their jurisdiction. The
proposition is sometimes stated in the form that the Court can interfere if there
was no evidence to support the finding of the committee, but that only means
that the facts were not reasonably capable of supporting the finding.'
Sy bevinding is (op bl. 1183):
'Inasmuch as the facts are not reasonably capable of being 'unfair
competition' it follows that the committee had no jurisdiction to find him guilty
of it.'
1976 (2) SA p42
MULLER AR
Ook ROMER, L.J., het bevind dat die appèl afgewys moet word, maar hy het die
saak anders benader. Sy bevinding was dat, by 'n behoorlike uitleg van die reëls van
die appellant (Showmen's Guild), die lede nie ooreengekom het om die beslissings
van die huishoudelike tribunaal oor die uitleg van die reëls van die vereniging as
finaal te aanvaar nie -
'has not contractually ousted the jurisdiction of the courts to entertain his
action... '.
Die Regter voeg dan by in sy uitspraak (op bl. 1187 - 1188):
'I would, however, like to say a word or two as to what the position would have
been, in my view, if the defendant guild had succeeded in establishing that the
effect of rule 14 (a) was to vest in the committee the exclusive power of
interpreting the rules and that the plaintiff had contractually debarred himself
from resorting to the courts even though the committee adopted a palpably
erroneous construction of a rule. I hesitate to express a concluded view on
this point, partly because it does not arise if I am right in thinking that the
powers of the committee under rule 14 (a) are not such as the defendant guild
claim them to be and partly because it was not argued before us. It seems to
me, however, as at present advised, that on the hypothesis which I have
suggested it is at least possible that the courts would hold that the plaintiff 's
agreement to accept as final decisions of the committee on the construction of
the rules was not binding on him. The proper tribunals for the determination of
legal disputes in this country are the courts and they are the only tribunals
which, by training and experience, and assisted by properly qualified
advocates, are fitted for the task. The courts jealously uphold and safeguard
the prima facie privilege of every man to resort to them for the determination
and enforcement of his legal rights. As an example of this it has been held
that any attempt by a testator to divert from the courts the power of deciding
questions of construction that may arise on his will and vesting that power in
his executors instead will fail: Re Raven, Re Wynn's Will Trusts. Directions of
this kind by testators will be disregarded partly on the ground that they are
contrary to public policy as being attempts to oust the jurisdiction of the
courts, and partly as being repugnant to the benefits conferred by the will on
the beneficiaries. If the cases to which I have referred were rightly decided as
I think they were, it may well be that the same considerations of public policy
which act as a fetter on testamentary attempts to oust the jurisdiction of the
courts on questions of law would defeat contractual attempts to bring about
the same result, and more especially, perhaps, where the contract is
contained in trade union rules to which members of the union are virtually
bound to subscribe.'
Die appellante in die onderhawige saak steun veral op die bevinding van DENNING,
L.J., in die voornoemde saak. Die uitgangspunt in die beslissing van die geleerde
Regter is dat, waar partye kontraktueel ooreenkom dat 'n arbiter of huishoudelike
tribunaal alle geskille tussen hulle, insluitende geskille oor regsvrae, sal beslis en dat
sy beslissing finaal sal wees, dit teen die openbare belang is, en dus ongeldig, in
soverre dit geskille oor regsvrae aangaan. Dit is nie ons reg nie. Volgens ons
regspraak word die beslissings van 'n arbiter wat aangestel is deur ooreenkoms,
selfs op 'n regsvraag, as finaal beskou en kan 'n hof nie, strydig met die ooreenkoms
van die partye, daarmee inmeng nie. 'n Voorbeeld wat in hierdie verband genoem
kan word is die geval van gewone arbitrasie. Sien Dickinson & Brown v. Fishers
Executors, 1915 AD 166 op bl. 176; Allied Mineral Development Corporation (Pty.)
Ltd. v. Gemsbok Vlei Kwartsiet (Edms.) Bpk., 1968 (1) SA 7 (K) op bl. 16 - 17:
McKenzie, The Law of Building Contracts and Arbitration in South Africa, 2de uitg.,
bl. 146 - 147. Juis die feit dat art. 20 van die Wet op Arbitrasie', 42 van 1965, nou
voorsiening maak vir die verkry van 'n opinie van die Hof of van 'n advokaat oor
regsvrae voordat 'n arbitrasiehof 'n finale toekenning maak, dui daarop dat die
besluit van 'n arbiter, selfs wat betref regsvrae, andersins finaal is. (Art. 28).
Die saak van Lee v. Showmen's Guild of Great Britain, supra, is al telkemale in ons
Howe aangehaal. In Johannesburg City Council v Chesterfield
1976 (2) SA p43
MULLER AR
House (Pty.) Ltd., 1952 (3) SA 809 (AA), waarna ek reeds verwys het, gee
CENTLIVRES, H.R., 'n opsomming van die beslissing in Lee se saak en sê hy
onmiddellik daarna (op bl. 825 - 826):
'In the instant case, however, it is the duty of the compensation court to
determine 'whether any person is entitled to compensation under sec. 49'.
There being no appeal from a decision of a compensation court, a court of law
is not a court of appeal from a compensation court, and it can, according to
South African law, set aside the decision of such a tribunal by way of review
only on some recognised ground. A mistaken view that the appellant was not
in law entitled to compensation is not such a ground: this is not such a case
as is referred to by STRATFORD. J.A., in Union Government v. Union Steel
Corporation (South Africa) Ltd., 1928 AD 220 at p. 234, where the learned
Judge said:
'If a discretion is conferred by statute upon an individual and he fails to
appreciate the nature of that discretion through misreading of an Act
which confers it, he cannot and does not properly exercise that
discretion. In such a case a court of law will correct him and order him
to direct his mind to the true question which has been left to his
discretion.'
(Die woorde 'according to South African law' deur my gekursiveer).
In Feinstein and Another v. Taylor and Others, 1961 (4) SA 554 (W) , het GALGUT,
R., op bl. 558 - 559 na Lee se saak verwys maar net daarna die erkende beperkings
op 'n hof se hersieningsbevoegdhede in ons reg, beide met betrekking tot
feitebevindings en regsbevindings, herhaal. Sien ook die uitspraak van THERON. R.,
en Bekker v. Western Province Sports Club (Inc.), 1972 (3) SA 803 (K) op bl. 821 -
822.
Hier moet gemeld word dat dit nie die respondente se saak is dat die Sinode (of die
Algemene Sinodale Kommissie) die alleenbevoegdheid het om die Kerkwet
(Bepalinge en Reglemente) te vertolk nie of, soos anders gestel kan word, die
alleenvertolker van die Kerkwet is nie. Trouens sake soos De Vos v. Die
Ringskommissie van die Ring van die N.G. Kerk, Bloemfontein and Another, 1952
(2) SA 83 (O), en Odendaal v. Kerkraad van die Gemeente Bloemfontein-Wes van
die N.G. Kerk in die O.V.S. en Andere, 1960 (1) SA 160 (O), dien as gesag dat 'n
burgerlike hof wel die bevoegdheid het om die kerkwet te vertolk en ooreenkomstig
sy vertolking daarvan op te tree.
Wat die respondente wel betoog is dat, hoewel 'n burgerlike hof in
hersieningsverrigtinge die kerkwet kan vertolk en nie gebonde is aan 'n uitleg wat die
kerklike tribunale aan een of ander bepaling daarvan gegee het nie, die hof nie sal
ingryp tensy daar een of ander erkende hersieningsgrond bestaan nie - soos,
byvoorbeeld, dat die kerklike tribunaal se optrede sodanig was dat tot die
gevolgtrekking gekom moet word dat hy mala fide was of nie behoorlike aandag aan
die saak geskenk het nie of waar, as gevolg van 'n verkeerde vertolking van 'n
bepaling, die tribunaal inderdaad nie sy bevoegdheid uitgeoefen het nie maar dit is
nie hier die geval nie.
Ek kan dus nie met die betoog van die appellante se advokaat aangaande die
hersieningsbevoegdhede van 'n hof, volgens ons reg, saamstem nie. Indien sy
betoog aanvaar sou word d.w.s. dat 'n hof op hersiening kan ingryp bloot omdat die
huishoudelike tribunaal, op die getuienis voor hom, tot 'n besluit gekom het wat, na
die hersieningshof se oordeel, nie redelik is nie, of omdat die huishoudelike tribunaal
in die uitoefening van sy bevoegdheid 'n verkeerde uitleg aan 'n kontraktuele
bepaling gegee het kan sou die verskil wat ons regspraak tref tussen
appèlverrigtinge en hersienings-verrigtinge 'n blote skyn wees.
Ek behandel nou kortliks die appellante se betoog dat die tweede respondent (die
Algemene Sinodale Kommissie) fouteer het deur mero motu
1976 (2) SA p44
MULLER AR
oorweging te skenk aan die geldigheid al dan nie van die besluit van die Ring van 10
Mei 1969 sonder om die appellante 'n geleentheid te bied om vertoë te lewer oor
daardie besondere aspek van die saak. Na my mening, gaan die betoog nie op nie.
Die appellante het, na ontvangs van skriftelike kennisgewing van die 'tuguitspraak
gedoen deur die Ring', skriftelik appèl aangeteken na die Sinode (Algemene
Sinodale Kommissie). In die geval van die eerste appellant lees die aanhef van sy
kennisgewing soos volg:
'Ek, die ondergetekene, wil hiermee appèl aanteken teen my skuldigbevinding
en uitspraak op aanklagte deur die Ringskommissie van die Ring van
Wellington by die Ring van Wellington in sitting te Paarl op 26 April 1969,
e.v.d.
Ek wil graag my verweer op die volgende baseer:... '
Dan volg daar in genoemde stuk gronde waarop, hoofsaaklik die skuldigbevinding,
maar ook die uitspraak by strafoplegging aangeveg word. Wat laasgenoemde betref,
word daar na die besluit van die Ring van 10 Mei 1969 verwys, asook na die revisie
besluit van 12 Mei 1969 en die daaropvolgende besluit, met die beslissende stem
van die voorsitter, 'ten gevolge waarvan die uitspraak (skorsing van die appellante)
gedoen is'. Wat die appellante aangevoer het was dat die revisie besluit sowel as die
besluit wat geneem is met die voorsitter se beslissende stem, ongeldig was en dat,
om daardie redes, die uitspraak van skorsing ongeldig was.
Uit wat ek reeds gesê het blyk dit dat die appellante in hulle appèl, bo en behalwe
hulle aanvegting van die skuldigbevinding, die straf wat hulle opgelê is, naamlik
skorsing, ongedaan wou maak. Dit blyk ook duidelik uit die latere brief, van 11
September 1969, deur die appellante aan die Ring gerig waarin die volgende relaas
van gebeure weergegee word:
'Op Maandag 12 Mei 1969 het u Eerw. Ring op ons 'n tugmaatreël toegepas:
geskors met die behoud van stalus en bondseëls. Hierdie tug was onmiddellik
van krag vanaf genoemde datum.
Ons appelleer toe teen ons skuldigbevinding en skorsing. Op 14 Augustus
1969 neem die Algemene Sinodale Kommissie ons appèl in behandeling en
besluit:... '
Die uitslag van die appèlverrigtinge was dat die appèl teen die skuldigbevinding
afgewys is, maar dat die appèl teen die straf wat opgelê is, geslaag het, hoewel op
gronde ander dan dié deur die appellante aangevoer.
Na my oordeel, gesien die uitslag van die appèl met betrekking tot strafoplegging,
was dit glad nie nodig vir die Algemene Sinodale Kommissie om die appellante 'n
geleentheid te bied om vertoë te rig met betrekking tot die grond waarop die appèl
teen die straf in die appellante se guns uitgewys is nie. Daar kan nouliks gesê word
dit die versuim om hulle so 'n geleentheid te bied die appellante werklik benadeel
het. (Sien die passasie hierbo aangehaal uit die uitspraak in Odendaal v.
Loggerenberg en Andere ).
Daar bly nog die appellante se betoog dat, selfs al sou Reglement 1 (12) betrekking
hê op tugsake, die Algemene Sinodale Kommissie fouteer het om die beslissing van
die Ring van 10 Mei 1969 ongeldig te verklaar op grond daarvan dat daar nie in die
stemprosedure wat gevolg is voldoen is aan genoemde Reglement nie.
Vir genoemde betoog steun die appellante se advokaat op sake soos De Vos v. Die
Ringskommissie van die Ring van die N.G. Kerk, Bloemfontein, and Another, supra,
op bl. 95; Odendaal v. Kerkraad van die Gemeente Bloemfontein-Wes van die N.G.
Kerk in die O.V.S. en Andere, supra op bl. 169 - 170; Rajah & Rajah (Pty.) Ltd. and
Others v. Ventersdorp Municipality and Others, 1961 (4) SA 402 (AA) op bl. 407 -
408.
1976 (2) SA p45
HOFMEYR AR
Genoemde sake, en daar is ook andere, is gesag vir die stelling dat 'n burgerlike hof
nie die verrigtinge van 'n huishoudelike tribunaal tersyde sal stel bloot op grond
daarvan dat daar nie in alle opsigte aan die tersaaklike voorskrifte voldoen is nie,
indien die afwykings wat daar wel was nie van wesenlike aard was nie en niemand
benadeel is nie. Hierdie beginsel geld egter nie in die omstandighede van die huidige
saak nie. Hier was daar 'n appèl teen die beslissing van die Ring na die Algemene
Sinodale Kommissie en laasgenoemde het die beslissing van die Ring ongeldig
verklaar o.a. op grond van nie-voldoening aan die voorgeskrewe stemprosedure nie.
Die optrede van die Algemene Sinodale Kommissie was glad nie onredelik nie in
enige geval nie so onredelik dat dit 'n grond vir hersiening bied nie.
Die feit dat 'n burgerlike hof, op hersiening, nie die beslissing van die Ring ongeldig
sou verklaar het nie, bloot omdat die voorgeskrewe stemprosedure nie gevolg is nie,
bied geen grond vir 'n betoog dat die Algemene Sinodale Kommissie op appèl
onredelik of verkeerd opgetree het deur wel die betrokke beslissing ongeldig te
verklaar op grond van nie-voldoening aan die voorgeskrewe stemprosedure nie.
Die betoog van die appellante se advokaat kom daarop neer dat hierdie Hof, by die
uitoefening van sy hersieningsbevoegdhede, die appèlbevoegdhede van die
Algemene Sinodale Kommissie op homself moet neem en sy beslissing in die plek
van die beslissing van die Algemene Sinodale Kommissie moet stel. Dit is nie ons
reg nie.
BOTHA. A.R., met MULLER, A.R., het saamgestem.

HOFMEYR, A.R.: Ek het die geleentheid gehad om die uitsprake van my Kollegas
BOTHA, JANSEN en MULLER te lees. Ek kan my nie met die afwysing van die
appèlle deur BOTHA en MULLER, A.RR., vereenselwig nie en stem met JANSEN,
A.R., saam dat die appèlle gehandhaaf moet word.
Die feite van hierdie geskil is reeds volledig opgeteken onder die verwysing Theron
en Andere v. Ring van Wellington van die N.G. Kerk in SA. en Andere, 1974 (2) SA
505 (K). Ek herhaal dus nie die besonderhede van die geval nie. In die eerste
instansie behandel ek ook, soos JANSEN, A.R., in sy uitspraak doen, slegs die geval
van die eerste appellant, Theron, en stem soos reeds aangedui, met my Kollega
saam dat die appèl moet slaag. Omdat ek tot hierdie bevinding kan kom sonder om
op al die gronde deur my Kollega geformuleer, staat te maak, verkies ek, in die
besondere omstandighede van die geval, om die gemelde resultaat langs die
volgende weg te bereik. Eerstens is ek oortuig dat die Ring se beslissing van 10 Mei
1969 (wat in breë trekke daarop neerkom dat die appellant ernstig gewaarsku en
vermaan maar nie geskors word nie) nie aan revisie onderhewig is nie, en wel om
die redes deur JANSEN, A.R., genoem. Hierdie beslissing moes na my mening dus
nog gestaan het indien dit nie ten onregte deur die Sinodale Kommissie, sonder dat
daar enige wettige beswaar teen die geldigheid daarvan ingebring is, in hoër beroep
behandel en nietig verklaar is nie.
Die Sinodale Kommissie het die nietigverklaring tydens die gemelde verrigtinge veral
gebaseer op die moontlikheid dat daar met die stemming, wat op die aanname van
die gemelde beslissing uitgeloop het, onder die lede van die Ring verwarring kon
ontstaan het. Geeneen van die partye wat in hoër beroep voor die Sinodale
Kommissie verskyn het, het hierdie rede vir
1976 (2) SA p46
HOFMEYR AR
die nietigverklaring van die gemelde beslissing geopper nie. Die Kommissie het
mero motu gehandel toe hy hierdie grond in oorweging geneem het. Hy het die
appellant geensins in kennis gestel dat hy so'n uiters ernstige beslissing teen hom
sou oorweeg op nuwe gronde waaromtrent daar geen formele beswaar aanhangig
gemaak is; aan die appellant geen kennis gegee is en hy geen geleentheid gehad
het om 'n verweer op te werp nie.
Dit sou met goeie rede aangevoer kon word dat die nietigverklaring van die
Ringsbeslissing van 10 Mei 1969 ongeldig is. Die Sinodale Kommissie het per slot
van rekening selfs nie bevind dat daar wel verwarring met die stemming ontstaan het
nie maar slegs dat daar so 'n moontlikheid van verwarring sou bestaan het. Die
verwarring waarvan daar wel in die notule van die vergadering van 10 Mei 1969
sprake is, het na die stemming eers ontstaan en is klaarblyklik veroorsaak deur die
buitengewone gedrag van die voorsitter om na die stemming die stoel te verlaat. Hy
het nie, soos verwag sou word indien dit wel die geval was, enige bewering van
verwarring by die stemming gemaak nie, maar wel die volgende verklaring laat
notuleer:
'Op hierdie stadium (d.w.s. na die aankondiging van die resultaat van die
stemming) versoek die voorsitter dat aangeteken word dat hy hom geheel en
al distansieer van die beslissing van die Ring wat geen skorsing toepas terwyl
oorweldigende bewyse gelewer is van wanpraktyke.'
Daar is ook genotuleer dat twee ander leraars, lede van die Ring, hulle vereenselwig
het met die houding van die voorsitter wat ook, staande die vergadering, sy
bedanking as voorsitter ingedien het.
Die Sinodale Kommissie het in die voormelde omstandighede (waarna ek kortliks
verwys het met die enkele doel om aan te toon dat die beswaar teen die Sinodale
Kommissie se optrede nie bloot akademies is nie) die beginsels van natuurlike
geregtigheid geskend en die appellant ernstig benadeel deur die Ring se beslissing
van 10 Mei 1969 in die gemelde omstandighede in oorweging te neem en deur aan
hom 'n behoorlike en billike verhoor aangaande die straf wat hom wettig opgelê kan
word, te ontsê.
Alle verrigtinge van die Sinodale Kommissie en die Ring met betrekking tot die straf
aan die appellant opgelê, behoort gevolglik ongeldig en nietig bevind te word
behalwe die Ringsbeslissing van 10 Mei 1969 wat onaangetas en geldig bly staan.
Daar is in die omstandighede geen verdere bevinding om te maak nie en dus geen
rede om die aangeleentheid na enige instansie terug te verwys nie. (Sien Maske v.
Aberdeen Licensing Court; Gilbert v. Aberdeen Licensing Court, 1930 AD 30, en
Livestock and Meat Industries Control Board v. Garda, 1961 (1) SA 342 (AA) te bl.
349). Hierdie Hof het die inherente jurisdiksie om die onreëlmatige verrigtinge van
die Sinodale Kommissie nie alleen ter syde te stel nie maar ook om dit reg te stel
(sien die Maske -saak, supra te bl. 38). Ek neem aan dat die Ring vanselfsprekend
tans die volgende stap in die gewone prosedure, nl. die aankondiging van die
beslissing aan die appellante, sal doen.
Ek stem dus saam met die bevele deur JANSEN, A.R., voorgestel ten opsigte van al
die appèlle.

Appellante se Prokureurs: Solomon Miller & Maisel, Paarl; Lovius, Block, Meltz &
Cowan, Bloemfontein. Respondente se Prokureurs: Van der Spuy & Vennote,
Kaapstad; Symington & De Kok, Bloemfontein.

SAFLII Note: This case was originally published by Juta and Company (Pty) Ltd. Juta retains copyright
as far as it subsists.