About SAFLII
Databases
Search
Terms of Use
RSS Feeds
South Africa: High Court, Northern Cape Division, Kimberley
SAFLII
>>
Databases
>>
South Africa: High Court, Northern Cape Division, Kimberley
>>
2013
>>
[2013] ZANCHC 32
|
|
Blom v S (25/2013) [2013] ZANCHC 32 (6 September 2013)
Rapporteerbaar:
Ja / Nee
Sirkuleer
onder Regters: Ja / Nee
Sirkuleer
onder Landdroste: Ja / Nee
Sirkuleer
onder Streeklanddroste: Ja / Nee
IN DIE Hoë HOF
VAN SUID-AFRIKA
(Noord-Kaapse Hoë
Hof, Kimberley)
Saak No: 25/2013
Saak Aangehoor:
26/08/2013
Datum gelewer:
06/09/2013
In
die saak tussen:
H
A Blom
en
Die Staat
Coram:
Olivier R et Phatshoane R
UITSPRAAK
Olivier R:
Die liggaam van die
oorledene, mnr W S J Marais, is op 6 Februarie 2004 in bosse langs
‘n teerpad in die omgewing van die
Vanderkloofdam gevind.
Later gedurende dieselfde maand is die oorledene se motorvoertuig in
Bloemhof verkoop. Gedurende Augustus
2010 is die appellant in die
Streekhof skuldig bevind daaraan dat hy die oorledene vermoor het en
dat hy sy motorvoertuig gesteel
het. Hy is op die aanklag van moord
gevonnis tot 20 jaar gevangenisstraf, en op die aanklag van diefstal
tot 7 jaar gevangenisstraf.
Daar is gelas dat 2 jaar van die
laasgemelde vonnis sou saamloop met dié op die aanklag van
moord, wat beteken het dat
die appellant ‘n effektiewe termyn
van 25 jaar gevangenisstraf opgelê is. Op ‘n later
stadium het die streeklanddros
die appellant se aansoek om verlof om
teen sy vonnisse te appelleer, toegestaan.
Dit blyk dat die
oorkonde onvolledig is. Die getuienis van mnr Hendrik Blom, die
vader van die appellant, en van mnr A B Marais,
die broer van die
oorledene, is nie getranskribeer nie, en ‘n gedeelte van die
kruisverhoor van die appellant ook nie.
Blykens die streeklanddros
se uitspraak het die getuienis van mnr Blom senior en van mnr A B
Marais geslaan op ‘n televisiestel
wat die appellant op 4
Februarie 2004, die datum toe die oorledene laas lewend gesien is by
sy huis in Britstown, in die dorp
probeer verkoop het. Die
getuienis van mnr Blom senior was daarvolgens bloot dat daar ‘n
televisiestel was in sy huis
te Britstown, waar die appellant ten
tye van die gebeure gewoon het, en dat die betrokke televisiestel
steeds daar was ten tye
van die verhoor. Die getuienis van die
broer van die oorledene was dat ‘n televisiestel en ‘n
radio uit die huis
van die oorledene vermis is. Die appellant is
nooit aangekla van die diefstal van ‘n televisiestel of ‘n
radio nie
en die getuienis in hierdie verband het geen rol
hoegenaamd gespeel by die oorweging van die aanklagte teen die
appellant of
by die oorweging van sy vonnisse nie. Die
regsverteenwoordigers van beide die appellant en die respondent het
by die aanhoor
van hierdie appèl beide aangedui dat hulle
tevrede was dat die appél afgehandel word op die oorkonde
soos dit tans
daaruitsien, en ek kan nie sien hoe dit enigsins die
appellant kan benadeel nie. Daar is geen suggestie hoegenaamd dat
die ontbrekende
getuienis enige rol sou kon speel by die oorweging
van die appellant se vonnisse of hierdie appél nie.
Die gronde vervat in
die kennisgewing van appél was:
dat die appellant se
persoonlike omstandighede onderbeklemtoon is;
dat beide die
vonnisse treffend onvanpas is;
dat
daar in die lig van “
die
afwesigheid van uitsonderlike ernstige beserings aan die oorledene
”
fouteer is deur die appellant die maksimum vonnis op te lê op
die aanklag van moord
1
;
dat
die appellant se “
erge
toestand van beskonkenheid
”
en die afwesigheid van getuienis van beplanning nie genoegsaam in
ag geneem is nie;
dat
die tydperk wat die appellant verhoorafwagtend in aanhouding
verkeer het, nie in ag geneem is nie;
dat daar nie
genoegsame oorweging verleen is aan die kumulatiewe effek van die
vonnisse nie; en
dat
die lang tydsverloop tot op die stadium wat die appellant op
hierdie aanklagte moes pleit, nie in ag geneem is nie.
Wat betref die vonnis
op die aanklag van moord het Mnr Cloete, die advokaat vir die
appellant, in sy betoogshoofde sy submissies
beperk daartoe dat die
streeklanddros misgetas het in die bevinding dat daar geen wesenlike
en dwingende omstandighede bestaan
het wat ‘n mindere vonnis
as die minimum voorgeskrewe vonnis sou geregverdig het nie en dat
die appellant se persoonlike
omstandighede onderbeklemtoon is. Hy
het geen submissies gemaak betreffende die vonnis op die aanklag van
diefstal nie, en bloot
verder aan die hand gedoen dat daardie vonnis
in geheel samelopend met dié op die aanklag van moord
uitgedien behoort
te word.
Die streeklanddros het
ongelukkig, in die toestaan van verlof tot appél teen die
vonnisse, glad nie aangedui ten aansien
van watter van die vonnisse
die verlof verleen is nie, of op welke van die gronde aangevoer in
die kennisgewing van appél
die streeklanddros van oordeel was
dat daar ‘n redelike vooruitsig van sukses op appél was
nie.
Uit die
vonnis-uitspraak blyk die volgende:
Dit
is as verswarende beskou dat die appellant die liggaam van die
oorledene “
soos
‘n stuk gemors langs die pad gaan afgooi het
”,
dat die appellant “
munt
geput het
”
uit die dood van die oorledene deur later sy motorvoertuig, en
waarskynlik ook die spaarwiel daarvan, te gaan verkoop
en dat
geweldsmisdaad algemeen voorkom binne die betrokke streekafdeling.
Daar
is – oënskynlik ietwat teenstrydiglik - bevind dat,
alhoewel “
ten
minste aanvanklik, drankinname ook hier ‘n rol gespeel het
”,
die feit dat die appellant nie bereid was om “
oop
kaarte met die Hof te speel nie
”
tot gevolg gehad het dat daar nie in die appellant se guns in ag
geneem kon word dat drank ‘n rol gespeel het
toe die
oorledene gedood is nie.
Daar
is glad nie verwys na die aard van die beserings wat tot die dood
van die oorledene gelei het nie, en ook nie na die opsetsvorm
van
die appellant ten tye van die moord op die oorledene nie. Tydens
die betoë voorafgaande die oplegging van die vonnisse
het die
streeklanddros egter die houding ingeneem dat sy, oënskynlik
ook weens die feit dat die appellant alles ontken
het en nie die
Hof in sy vertroue geneem het nie, nie in staat was om haar uit te
spreek oor die bepaalde vorm van opset nie.
Daar
is ook geen melding gemaak van die afwesigheid van enige getuienis
van voorafbeplanning van selfs net die aanranding op
die
oorledene
2
,
die tyd wat die appellant verhoorafwagtend in hegtenis verkeer het
of die lang tydsverloop en vertraging in die vervolging
van die
appellant nie.
Die
enigste beserings aan die oorledene wat op die getuienis die
appellant toegereken kan word, is die toediening van stompgeweld
op
die borskas van die oorledene
3
.
Die een hou het ‘n kneusing op die borskas veroorsaak. Die
ander het geen uitwendige kneusing veroorsaak nie, maar is
op so ‘n
plek op die borskas toegedien dat dit ‘n versteuring
veroorsaak het in die hartritme, wat tot die dood van
die oorledene
gelei het. Dit is egter in hierdie verband van besondere belang dat
die onbetwiste getuienis was dat die hoeveelheid
alkohol in die
oorledene se bloed ten tye van die betrokke voorval, sou bygedra het
tot die gevaar dat die toediening van stompgeweld
teen sy borskas
kon lei tot so ‘n fatale versteuring in hartritme.
Die skuldigbevinding
van die appellant aan moord impliseer ‘n bevinding dat die
appellant die fatale besering toegedien
het met die opset om die
oorledene te dood. Die streeklanddros se bevinding dat dit,
oënskynlik weens die appellant se
versuim om die Hof in sy
vertroue te neem en sy leuenagtige ontkenning van sy betrokkenheid
by die gebeure op die dag van die
oorledene se dood, nie nodig was
om te oorweeg of die appellant homself nie moontlik aan strafbare
manslag skuldig gemaak het
nie, is nie die onderwerp van hierdie
appél nie.
Dit
is so dat ‘n aangeklaagde wat verkies om ‘n vals
verduideliking te gee nie later, wanneer daardie verduideliking
verwerp word, daarop geregtig is dat die Hof moet bespiegel of
spekuleer oor wat die mees gunstige bevindinge vir so ‘n
aangeklaagde sou kon wees nie
4
.
Aan die ander kant is dit egter ook so dat steeds gelet moet word
op die getuienis, en op welke afleidings daaruit gemaak kan
en moet
word. ‘n Aangeklaagde kan nie as’t ware vir
leuenagtigheid gestraf word deur die mees ernstige scenario te
bevind sonder om na die bewese feite te kyk en te oorweeg of daardie
scenario die enigste redelike afleiding daaruit is nie
5
.
Die tipe besering wat
hier gelei het tot die dood van die oorledene is, sover dit my
aangaan, uniek en, veral gesien teen die
agtergrond van die
getuienis dat die oorledene se drankinname verder sou bygedra het
tot sy dood, meen ek dat dit minstens die
afleiding regverdig het
dat die appellant daardie stompgeweld nie toegedien het met die
direkte opset om die oorledene te dood
nie. Dit het mnr Barnard, die
advokaat vir die respondent, dan ook toegegee.
Dit moet ook gesien
word teen die getuienis van die appellant se eie drankinname op die
betrokke dag. Hy en die oorledene was
reeds so vroeg as 9 uur
daardie oggend besig om brandewyn te drink. Die getuienis van
staatsweë was verder dat hy teen
6 uur tot 7 uur daardie aand
onder die invloed van drank was toe hy ‘n telefoonoproep
gemaak het na sy swaer en dat hy
iewers na 10 uur daardie aand, toe
hy probeer het om ‘n televisiestel te verkoop, “
nie
... nugter
(was)
nie
”.
Die
appellant se eie getuienis dat hy gedurende die loop van daardie dag
ook 5 liter wyn gekoop en blykbaar gedrink het, is glad
nie in
kruisverhoor aangeval of afgekraak nie. Sy getuienis was dan ook
dat hy in die loop van daardie dag onder die invloed
van drank was
en dit moet onthou word dat die feit dat hy valslik mag ontken het
dat hy betrokke was by die besering wat gelei
het tot die dood van
die oorledene, nie noodwendig beteken dat sy getuienis ook op alle
ander aspekte as ongeloofwaardig verwerp
moes word nie
6
.
Die afwesigheid van
enige suggestie dat die appellant beplan het om die oorledene aan te
rand of te beseer, sou eweneens volkome
versoenbaar wees met ‘n
afleiding dat die appellant nooit die direkte opset gehad het om die
oorledene te dood nie.
Die
appellant is op 29 Desember 2009 vir die tweede keer gearresteer op
hierdie aanklagte. Hy is uiteindelik skuldig bevind en
gevonnis op
30 Augustus 2010
7
.
Dit beteken dat hy op daardie stadium ongeveer 8 maande
verhoorafwagtend in hegtenis verkeer het op hierdie aanklagte. Dit
is geyk dat hierdie faktor strafversagtend inwerk by oorweging van
vonnis
8
.
‘
n
Verdere belangrike aspek waaraan die streeklanddros oënskynlik
nie oorweging verleen het nie, is die aansienlike vertragings
wat
daar was in die vervolging van die appellant op hierdie aanklagte.
Dit blyk nie duidelik wanneer hy vir die eerste keer
op hierdie
aanklagte gearresteer is nie, maar volgens inligting bekom deur mnr
Barnard moes dit iewers voor 27 Junie 2005 gewees
het. Dit het
geskied terwyl die appellant besig was om ‘n vonnis uit te
dien in die Grootvlei Gevangenis te Bloemfontein.
Volgens die
inligting bekom deur mnr Barnard het die appellant daar ‘n
vonnis uitgedien tot 27 Junie 2005. Die aanklagte
is toe op 17
November 2005 “
voorlopig
”
teruggetrek. Dit beteken dat die appellant reeds toe ongeveer vyf
maande verhoorafwagtend in hegtenis verkeer het, dit
wil sê as
die vroeëre periode toe hy nog besig was om ‘n vonnis uit
te dien, buite rekening gelaat word. Daar
kan geen twyfel bestaan
nie dat in die periode daarna, tot met sy herarrestasie op 29
Desember 2009, meer as vier jaar later,
die moontlikheid van die
herinstel van ‘n vervolging op hierdie aanklagte soos ‘n
swaard oor die appellant se kop
moes gehang het. Ironies genoeg was
dit juis gedurende daardie periode wat die appellant oënskynlik
vir die eerste keer
in sy lewe ‘n mate van standvastigheid
beleef het, toe hy weer getroud is en met sy vrou en later hulle
baba op ‘n
plaas gewoon en gewerk het. Gedurende 2007 is sy
vrou en kind egter tragies oorlede in ‘n motorongeluk. So ‘n
vertraging
in die afhandeling van die vervolging van ‘n
persoon is ‘n belangrike strafversagtende faktor
9
.
Was dit bloot vir die
voorgaande, sou moontlik geargumenteer kon word dat daar inderdaad
wesenlike en dwingende omstandighede
bestaan het om ‘n
afwyking van die voorgeskrewe vonnis te oorweeg. Dit moet egter
opgeweeg word teen bepaalde verswarende
faktore.
Die manier waarop die
appellant ontslae geraak het van die liggaam van die oorledene, wat
veronderstel was om sy vriend te wees
en met wie hy heelwat tyd
deurgebring het, het die indruk gewek van ‘n gebrek aan enige
berou en medelye. Dit moet egter
in gedagte gehou word dat dit baie
duidelik so gedoen is in ‘n poging van die appellant om die
oorledene se dood te verbloem
en om te ontsnap aan die gevolge van
sy optrede.
Dat die appellant
egter enkele dae daarna gepoog het om eers die radio van die
oorledene se motorvoertuig te verkoop, en toe later
inderdaad die
motorvoertuig op ‘n bedrieglike wyse verkoop het vir eie
gewin, is beslis verswarend en was beslis nie versoenbaar
met die
optrede van iemand wat berou gehad het vir dit wat hy gedoen het
nie.
Daar kan ook geen
twyfel bestaan nie dat die streeklanddros volkome geregtig was om
die algemene voorkoms van geweldsmisdade in
die betrokke
streekafdeling in ag te neem by die oorweging van vonnis.
Na my oordeel was dit
verder verswarend dat die appellant iemand soos die oorledene
aangerand het. Die oorledene was ‘n
64 jarige pensioenaris.
Sy gesondheid was duidelik nie na wense nie, tot so ‘n mate
dat hy in die normale gang van sake
maar baie moeilik beweeg en
geloop het. Boonop was die oorledene ten tye van sy dood redelik
sterk onder die invloed van drank,
en op alle aanduidings moes die
oorledene dus heeltemal weerloos gewees het teen die appellant se
aanval op hom.
In die lig van die
voorgaande, en van die totaliteit van al die voormelde faktore, meen
ek dat die bevinding dat daar geen wesenlike
en dwingende
omstandighede was wat ‘n afwyking van die voorgeskrewe
minimumvonnis sou regverdig nie, korrek was. Na my
oordeel was daar
egter nie enige basis vir die toevoeging van ‘n bykomende 5
jaar gevangenisstraf tot daardie voorgeskrewe
minimum periode van 15
jaar gevangenisstraf nie. Ek is van oordeel dat ‘n vonnis
van 20 jaar gevangenisstraf vir die
betrokke moord inderdaad
treffend onvanpas is, en tot sodanige mate verskil van die vonnis
wat ek as gepas sou beskou het vir
die betrokke misdaad, dat
ingryping geregverdig is. Die enigste denkbaar verbandhoudende
vorige veroordeling van die appellant
is een van aanranding, wat
reeds 22 jaar oud was ten tye van die oplegging van hierdie vonnis,
en dus heel tereg buite rekening
gelaat is.
Na my oordeel bestaan
daar geen basis vir inmenging met die vonnis op die aanklag van die
diefstal van die motorvoertuig nie.
Soos reeds gemeld, is daar ook
geen betoog in hierdie verband namens die appellant voorgehou nie.
Die appellant het ‘n
verdoemende lys van vorige veroordelings
vir oneerlikheidsmisdade, en ‘n verskeidenheid van vonnisse
wat aan hom die geleentheid
gebied het om buite gevangenis verband
te rehabiliteer, was onsuksesvol. Ook direkte gevangenisstraf het
klaarblyklik nie die
gewenste gevolg gehad nie en na my oordeel is
die enigste gepaste vonnis vir hierdie diefstal inderdaad een van ‘n
relatiewe
lang termyn gevangenisstraf.
Ek meen egter dat, in
elk geval, ‘n effektiewe termyn van gevangenisstraf van 25
jaar heeltemal onvanpas sou wees in die
geval van die appellant,
veral gegewe sy ouderdom en sy persoonlike omstandighede, wat
insluit dat hy ‘n epilepsie- en
depressielyer is, dat hy by
meerdere geleenthede al probeer selfmoord pleeg het en dat hy sy
vrou en kind onder tragiese omstandighede
verloor het. Die diefstal
van die motorvoertuig het oënskynlik maar opportunisties en as
‘n gevolg van die dood van
die oorledene geskied en ek meen
dat ‘n effektiewe termyn van gevangenisstraf van 18 jaar in
totaal vir beide die moord
en die diefstal gepas sou wees. Mnr
Barnard het dan ook heel billik toegegee dat ‘n effektiewe
vonnis van 25 jaar gevangenisstraf
in die onderhawige geval, veral
ook in die lig van die voormelde inligting rondom die aanhouding van
die appellant en die vertraging
in sy vervolging, te swaar is.
Ek is gevolglik van
oordeel dat die appél behoort te slaag tot die mate van die
volgende bevele wat dan hierin gemaak word:
Die vonnis van 20 jaar
gevangenisstraf op die aanklag van moord word tersyde gestel en
vervang met een van 15 jaar gevangenisstraf
wat teruggedateer word
tot 30 Augustus 2010.
Die vonnis van 7 jaar
gevangenisstraf op die aanklag van diefstal word bekragtig.
Dit word gelas dat ‘n
periode van 4 jaar van die laasgemelde vonnis samelopend uitgedien
sal word met die vonnis van 15
jaar gevangenisstraf op die aanlag
van moord.
_____________________
C J OLIVIER
REGTER
NOORD-KAAPSE
AFDELING
Ek stem saam.
______________________
M V PHATSHOANE
REGTER
NOORD-KAAPSE
AFDELING
Nms Appellant: Adv J Cloete
Namens: Regshulpraad, KIMBERLEY
Nms Respondent: Adv T Barnard
Namens: Direkteur van Openbare
Vervolgings, KIMBERLEY
1
Oënskynlik verwysende na die beperking op
die strafbevoegdheid van ‘n Streekhof wat vervat is in die
voorbehoudsbepaling
tot art 51 (2) van die Strafregwysigingswet, 105
van 1997.
2
In teenstelling met beplanning om die oorledene
inderdaad te dood, in welke geval die moord natuurlik met
voorbedagte rade sou
gewees het.
3
En moontlik ‘n oppervlakkige skraapwond op
die abdominale gebied.
4
R v Mlambo
1957 (4) SA 727
(A) op 738C
; S v
Sauls and Others
1981 (3) SA 172
(A)
op 182G-H;
S v Rama
1966 (2) SA 395
(A) op 400F-401A
5
S v Dladla
1980 (1) SA 526
(A) op 530D-E;
S v Steynberg
1983 (3) SA 140
(AA) op 146A-148F;
S v Van As
1991 (2) SASV
74 (W);
Burger and others v S
[2010] 3 All SA 394
(SCA)
6
Rex v Gumede
1949 (3) SA 749
(A) op
756;
Govender v S
[2007] 3 All SA 580
(SCA)
7
En nie, soos wat die getranskribeerde weergawe
van die klagstaat verkeerdelik aandui, op 30 Augustus 2009 nie.
8
S v Radebe and Another
2009 (1) SACR 552
(SCA);
S v Kruger
2012 (1) SACR 369
(SCA)
9
S v Roberts
2000 (2) SACR 522
(SCA) para[22];
Michele
and another v S
[2010] 1 All SA 446
(SCA) (ook gerapporteer as
2010 (1) SACR 131
(SCA)) para [13];
Hendricks v S
[2010] 4 All SA 184
(SCA) paras [1]-[5], [46]-[50]