Smith en Andere v Kleinfontein Boerebelange Kooperatief Bpk en Andere (28685/2010) [2016] ZAGPPHC 628 (22 April 2016)

80 Reportability
Land and Property Law

Brief Summary

Interdict — Final interdict — Application for interdict to compel registration of Kleinfontein as a legal township — Applicants, shareholders and residents of Kleinfontein, allege unlawful operation of the township and non-compliance with statutory requirements — First respondent disputes locus standi of applicants and claims compliance with necessary steps for township establishment — Court finds that applicants have established locus standi and a prima facie case for both final and interim interdicts, leading to the granting of the final interdict to compel compliance with statutory requirements for township registration.

Comprehensive Summary

Summary of Judgment


1. Introduction


This matter was brought in the Gauteng Division of the High Court, Pretoria, as a motion application in which multiple applicants sought final mandatory interdicts (and, in addition, relief framed as an interim interdict) directed primarily at compelling steps towards the formal township establishment (dorpstigting) and broader statutory compliance in respect of the settlement known as Kleinfontein.


The applicants were members and shareholders of the first respondent, Kleinfontein Boerebelange Koöperatief Bpk, a cooperative that owned the land on which the Kleinfontein settlement had developed. The respondents included the cooperative itself (as the first respondent), the Registrar of Cooperatives, various national and provincial executive authorities, and other entities connected with land, development, and transactions affecting Kleinfontein, including a contractor and an estate agent cited in relation to building and marketing activity.


The application was issued on 20 May 2010. The first respondent delivered an answering affidavit on 4 August 2011. The applicants filed a supplementary founding affidavit on 23 May 2013, and the first respondent responded with a further answering affidavit on 1 October 2013. Case management followed (including the admission of an affidavit by an attorney specialising in township development matters), and the applicants ultimately delivered an amended notice of motion on 29 June 2015 setting out the relief pursued at the hearing. The papers were voluminous (approximately 1 400 pages).


The dispute concerned the legal status and regulatory compliance of Kleinfontein, which had developed de facto residential features and infrastructure but had not been formally proclaimed or registered as a township. The applicants sought to compel formalisation and compliance, and to restrain further development and marketing pending such compliance.


2. Material Facts


It was common cause that the applicants were members and shareholders of the first respondent cooperative. With the exception of the first applicant, the applicants were also residents of Kleinfontein. By acquiring shares in the cooperative (directly or through trusts), members acquired rights to the use and enjoyment of defined portions of the cooperative’s land, and a number of members had erected dwellings on those portions at their own expense.


It was also common cause that Kleinfontein had developed the characteristics of a settlement with significant infrastructure and amenities, including roads, water and electricity supply, a school, an elderly care centre, a community hall, sports facilities, and a shopping centre. At the same time, it was not disputed that Kleinfontein had not been formally established and registered as a township in terms of the applicable legislative framework.


The applicants’ case, as relied upon by the court for purposes of identifying the dispute, was that the first respondent was effectively operating an “unlawful town” by failing to complete township establishment and by allegedly failing to comply with a range of statutory requirements associated with development, construction, services, and environmental regulation. The applicants asserted that this unlawful status caused property insecurity and prejudice given the money spent on housing and improvements.


The first respondent did not deny the absence of formal township proclamation. However, on the facts relied upon by the court, it asserted that substantial steps had already been taken to secure formalisation. Those steps included a resolution taken at a general meeting on 26 March 2011 to appoint experts to handle formalisation and township establishment under the leadership of Mr Adriaan Venter; the payment during April and May 2011 of budgeted funds of just over R1.6 million into Mr Venter’s trust account to drive the process; the appointment of Planpraktyk as project manager on 6 July 2011 (with documents provided on 7 July 2011); and the submission of an application on 19 March 2012 under the Development Facilitation Act 67 of 1995 to the relevant development tribunal, followed by notice and advertising on 9 May 2012.


A further material fact accepted by the court was that the formalisation process under the Development Facilitation Act became complicated by the Constitutional Court’s decision confirming the invalidity of certain chapters of that statute, with a 24-month suspension of invalidity. The suspension period expired on 18 June 2012, and the tribunal process in Kleinfontein’s case was, on the papers, indefinitely postponed pending further direction in light of the legislative position.


The court further relied on the fact that the Spatial Planning and Land Use Management Act 16 of 2013 (SPLUMA) came into operation on 1 July 2015, and that its transitional provisions (including the continuation of pending tribunal matters) were invoked by the first respondent in support of the proposition that the previously lodged application remained capable of being continued and finalised under the new regime.


In addition, the court accepted that environmental compliance processes had been initiated. The first respondent relied on the existence of a parallel environmental authorisation process under the National Environmental Management Act 107 of 1998, including an inspection in November 2010, further requirements communicated in July 2014, and an undertaking that no further listed activities would be undertaken without written approval. The first respondent also asserted that it had decided not to permit further building work until the environmental process was concluded or written approval was obtained, and that members had been informed accordingly.


3. Legal Issues


The central legal questions before the court were whether the applicants had satisfied the requirements for the relief sought in the form of final mandatory interdicts compelling the cooperative to (i) take all steps necessary to register Kleinfontein as a lawful township, and (ii) take all steps necessary to comply with all statutory provisions and requirements applicable to development and infrastructure; and whether they had satisfied the requirements for an interim interdict restraining further development and the marketing or sale of rights pending compliance.


The dispute primarily concerned the application of established interdict principles to the facts placed before the court. While questions of legality and statutory compliance provided the substantive context, the court framed the decisive enquiry in interdict terms, focusing on whether a clear right (for final relief) and a prima facie right (for interim relief) had been shown on the papers, given the respondent’s evidence of ongoing processes and undertakings.


Although locus standi was raised as a major defence, the court approached the matter on the basis that it would assume (without deciding) that the applicants had locus standi and had made out at least a prima facie case on other interdict requirements, so that the key determination became whether the relevant right for interdict purposes had been established.


4. Court’s Reasoning


The court identified the nature of an interdict as a court order compelling or restraining conduct. It then distinguished between the requirements for final interdictory relief and those for interim interdictory relief.


In relation to the final interdicts (prayers 1 and 2), the court applied the settled principle that an applicant must establish, on a balance of probabilities, a clear right that is legally protectable and capable of being finally vindicated by a final order. The court emphasised that a clear right is not assessed in isolation; the applicant must prove facts showing that objective law confers a right that can be enforced or protected by the particular order sought, and that the order would constitute a final determination of the parties’ rights.


Against that framework, the court accepted that Kleinfontein had not yet been proclaimed as a township, but treated as material the first respondent’s evidence that formalisation steps had already been initiated, including professional appointments, substantial expenditure, and the submission of a development application under the Development Facilitation Act. The court also accepted that progress thereafter was significantly affected by the legislative uncertainty created after the Constitutional Court’s confirmation of invalidity (and the expiry of the suspension period without legislative correction), which the court described as a form of statutory inadequacy resulting in a gap that hampered further movement under the initial statutory route.


The applicants’ final interdict, as framed, sought to compel the first respondent to register Kleinfontein within two years (or a period determined by the court) in terms of the Town Planning and Townships Ordinance 15 of 1986 or other legislation. The court reasoned that granting such an order would, in substance, require the first respondent to abandon the pending application route already pursued and restart the process afresh under a different legislative mechanism. The court attached weight to the respondent’s contention that this would entail unnecessary duplication and additional expense, particularly given the approximately R1.6 million already spent.


The court further considered the respondent’s evidence that, in parallel to land-use formalisation, an environmental approval process had been launched and was ongoing under the National Environmental Management Act. On the facts as accepted, this meant that the respondent was not inactive; rather, it was engaged in processes aimed at addressing the relevant regulatory requirements. In the court’s view, this undermined the applicants’ attempt to frame the dispute as one where a court order was needed to compel steps that were not being taken at all.


On this factual footing, the court concluded that there was serious doubt that the applicants had established a clear right to the specific mandatory interdicts sought. The decisive reasoning was that the orders would effectively compel the first respondent to do again what had already been set in motion, at potentially unnecessary cost, and without sufficient basis to show that the applicants had a clear enforceable right to compel the particular course demanded by the notice of motion.


Turning to the interim interdict (prayer 3), the court applied the standard approach that an applicant must show, among other requirements, a prima facie right, even if open to some doubt. The court adopted the method of assessing the applicant’s allegations together with those respondent allegations that the applicant could not dispute, and then considering whether respondent contradictions created serious doubt.


The applicants alleged ongoing unlawful activity, including the continued provision of municipal-type services by the cooperative, continued marketing and sale of stands or rights, and non-compliance with building regulations linked to the cited contractor and estate agent. However, the court accepted the first respondent’s evidence that an environmental process was underway, that an undertaking had been given that no further listed activities would occur without written approval, and that the cooperative had decided not to permit further building until the regulatory processes were finalised or permission obtained, with members being informed accordingly. On this basis, the court reasoned that the interim relief sought had effectively been overtaken by the steps already taken by the first respondent, and that serious doubt existed as to whether the applicants had demonstrated the prima facie right needed for interim relief.


Although the contractor (17th respondent) and estate agent (18th respondent) had not opposed and the applicants sought default relief against them, the court proceeded on the applicants’ concession that if relief could not be sustained against the first respondent, it should likewise not succeed against those respondents. The failure to establish the necessary basis for interim relief against the first respondent therefore disposed of the interim interdict as a whole.


On costs, while both sides sought special cost orders, the court considered the prolonged history and the evident conflict between members and the cooperative. It accepted that there was some force in the submission that the litigation may have had a “salutary effect” by placing pressure on the first respondent to advance the relevant processes. Balancing these considerations, the court exercised its discretion to make no order as to costs.


5. Outcome and Relief


The application was dismissed in its entirety. The court refused the final mandatory interdicts compelling township registration and statutory compliance steps, and refused the interim interdict restraining further development and marketing/sale of rights pending compliance.


The court made no order as to costs.


Cases Cited


Johannesburg Municipality v Gauteng Development Tribunal 2010 (6) SA 182 (CC).


Legislation Cited


Co-operatives Act 91 of 1981.


Co-operatives Act 14 of 2005.


Development Facilitation Act 67 of 1995.


Spatial Planning and Land Use Management Act 16 of 2013.


Town Planning and Townships Ordinance 15 of 1986.


National Environmental Management Act 107 of 1998.


Rules of Court Cited


No rules of court were cited in the judgment.


Held


The court held that, even assuming in the applicants’ favour (without deciding) that they had locus standi and had otherwise approached the interdict requirements on a prima facie basis, they failed to establish the clear right required for the final mandatory interdicts because the first respondent had already initiated and was pursuing formalisation and environmental compliance processes, and the orders sought would effectively compel duplication of steps already undertaken.


The court further held that the applicants failed to establish the prima facie right required for the interim interdict because the first respondent’s evidence of ongoing environmental authorisation processes, undertakings to refrain from further unapproved activities, and internal steps to halt new building pending approvals created serious doubt as to the applicants’ entitlement to interim restraint, and because the requested interim relief had effectively been overtaken by those steps.


Finally, the court held that the appropriate costs order, in the circumstances of the parties’ relationship and the history of the dispute, was that each party should bear its own costs.


LEGAL PRINCIPLES


A final interdict, including a mandatory interdict compelling performance, requires proof on a balance of probabilities of a clear right that is legally protectable and sufficiently definite to warrant final determination through the interdict.


In determining whether a clear right has been established, the court assesses whether objective law confers a right that can be enforced through the specific relief sought, and whether the order would finally determine the parties’ rights. Relief that would effectively compel a respondent to repeat steps already undertaken, or to abandon and restart processes already initiated, may fail where the applicant cannot show a clear enforceable entitlement to that particular course.


An interim interdict requires, among other requirements, proof of a prima facie right, even if open to some doubt. The assessment involves considering the applicant’s facts together with respondent facts that cannot be disputed, and then evaluating whether respondent contradictions raise serious doubt about the applicant’s entitlement to final relief.


The court retains a discretion on costs, and may decline to award costs even to a successful party where the circumstances, including the nature of the dispute and the practical effects of the litigation, make a no-costs order appropriate.

About SAFLII
Databases
Search
Terms of Use
RSS Feeds
South Africa: North Gauteng High Court, Pretoria
SAFLII
>>
Databases
>>
South Africa: North Gauteng High Court, Pretoria
>>
2016
>>
[2016] ZAGPPHC 628
|

|

Smith en Andere v Kleinfontein Boerebelange Kooperatief Bpk en Andere (28685/2010) [2016] ZAGPPHC 628 (22 April 2016)

IN
DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA
(GAUTENG
AFDELING, PRETORIA)
22/4/16
Saaknommer:
28685/2010
In
die saak tussen:
ALBERTUS
BAREND
SMITH
1ste
Applikant
NICOLAAS
DANIEL
PIETERSE
2de
Applikant
PIETER
CORNELIUS
GEYER
3de
Applikant
SIEGFRIED
ENSLIN
4de
Applikant
QUINTUS
JORDAAN
5de
Applikant
WILLEM
HENDRIK FREDERIK DU
PLOOY
6de
Applikant
HERMINA
ELIZABETH MARIA SUSANNA
REICHEL
7de
Applikant
JAN
WILLEM FREDERICK
BOTHA
8ste
Applikant
THEODORUS
CORNELIUS JOHANNES ERASMUS
9de
Applikant
en
KLEINFONTEIN
BOEREBELANGE KOöPERATIEF BPK
1ste
Respondent
DIE
REGISTRATEUR VAN
KOöPERASIES
2de
Respondent
DIE
MINISTER VAN DIE NASIONALE DEPARTEMENT
VAN
OMGEWINGSAKE
3de
Respondent
DIE
MINISTER VAN DIE NASIONALE DEPARTEMENT
VAN
WATERWESE
4de
Respondent
DIE
MINISTER VAN DIE NASIONALE DEPARTEMENT
VAN
PUBLIEKE DIENSTE EN
ADMINISTRASIE
5de
Respondent
DIE
MINISTER VAN NASIONALE DEPARTEMENT
VAN
ENERGIE
6de
Respondent
DIE
MINISTER VAN DIE NASIONALE DEPARTEMENT
VAN
LANDELIKE ONTWIKKELING EN
GRONDHERVORMING
7de
Respondent
DIE
MINISTER VAN MINERALE
BRONNE
8ste
Respondent
DIE
MINISTER VAN DIE NASIONALE DEPARTEMENT
VAN
LANDBOU
9de
Respondent
DIE
LID VAN DIE UITVOERENDE RAAD VAN DIE
DEPARTEMENT
VAN PLAASLIKE OWERHEID EN
BEHUISING,
GAUTENG
10de
Respondent
DIE
HOOF VAN DIE UITVOERENDE RAAD VAN DIE
DEPARTEMENT
VAN LANDBOU EN LANDELIKE
ONTWIKKELING,
GAUTENG
11de
Respondent
DIE
LID VAN DIE UITVOERENDE RAAD VAN DIE
DEPARTEMENT
VAN INFRASTRUKTUUR
ONTWIKKELING,
GAUTENG
12de
Respondent
DIE
REGISTRATEUR VAN
AKTES
13de
Respondent
DIE
REGISTRATEUR VAN
MAATSKAPPYE
14de
Respondent
KLEINFONTEIN
SPAAR EN KREDIET
KOöPERATIEF
BEPERK
15de
Respondent
ABSA
BANK
BEPERK
16de
Respondent
KLEINFONTEIN
BOUBESTUUR
BK
17de
Respondent
IRENE
GROENEWALD h/a IG
EIENDOMME
18de
Respondent
KUNGWINI
PLAASLIKE
MUNISIPALITEIT
19de
Respondent
UITSPRAAK
D
S FOURIE, R:
[1]
Hierdie uitspraak word in Afikaans gelewer aangesien die meerderheid
van die hofdokumente in Afikaans opgestel is en die advokate
se betoe
ook in Afikaans gelewer is. Die regshulp wat die applikante volgens
die gewysigde kennisgewing van mosie vorder bestaan
hoofsaaklik uit
drie dele. Eerstens word daar aansoek gedoen vir 'n finale interdik
in terme waarvan die eerste respondent gelas
moet word om onverwyld
alle stappe te neem wat nodig mag wees om enige woongebied wat
de
facto
op die eerste respondent se eiendomme of gedeeltes daarvan
bestaan, as wettige dorpsgebied te laat registreer.
[2]
In die tweede plek doen die applikante aansoek vir nog 'n finale
interdik in terme waarvan die eerste respondent gelas moet
word om
alle stappe te neem wat nodig is om so spoedig moontlik te voldoen
aan alle statutere bepalings of vereistes van enige
owerheidsliggaam
wat van toepassing is op die ontwikkeling en oprigting van
wooneenhede en ander geboue asook die ontwikkeling,
installering en
voorsiening van alle bestaande infrastruktuur soos onder andere
ingenieursdienste, watervoorsieningstelsels en
riolering.
[3]
Laastens word daar aansoek gedoen vir nog 'n interdik, wat voorkom 'n
tussentydse interdik te wees, in terme waarvan die eerste,

sewentiende en agtiende respondente, hangende die voldoening aan alle
toepaslike wetgewing en wettige dorpstigting soos voormeld,
verbied
word om enige verdere eiendomsontwikkeling op die eiendomme soos
voormeld te doen en om enige regte in verband met voormelde
eiendom
te verkoop of te bemark.
[4]
Die kerngeskilpunte tussen die partye is hoofsaaklik tweeledig van
aard. Die eerste respondent betwis dat die applikante oor
die nodige
locus standi
beskik om vir voormelde regshulp aansoek te doen
en ontken verder dat die applikante aan die vereistes van 'n finale
sowel as tussentydse
interdik voldoen het. Voordat ek met die
geskilpunte handel, is dit belangrik om eers die agtergrond tot
hierdie aansoek kortliks
uiteen te sit.
AGTERGROND:
[5]
Al die applikante is lede en aandeelhouers van die eerste respondent.
Behalwe die eerste applikant is al die ander applikante
ook inwoners
van die betrokke dorp of nedersetting wat as Kleinfontein bekend
staan. Die lede wat tans op Kleinfontein woon, wat
die meeste van die
applikante insluit, het deur die aankoop van aandele in die eerste
respondent individueel of by wyse van trusts
aandeelhouers en lede
van die eerste respondent geword. Hierdie lede het uit hoofde van
hulle aandeelhouding die reg verkry tot
die benutting en gebruik van
'n sekere gedeelte van die grond van die eerste respondent. Heelwat
van hulle het dan ook op hulle
eie koste woonhuise op sekere
gedeeltes van die eerste respondent se grond opgerig.
[6]
Die eerste respondent is 'n kooperasie wat opgerig en geregistreer is
in terme van die Kooperasiewet Nr 91 van 1981. Hierdie
wet is later
vervang deur die "
Co-operatives Act 14 of 2005
" en dit wil
voorkom of die eerste respondent in terme van laasgenoemde wet
funksioneer. Volgens die aansoekstukke blyk dit
dat Kleinfontein
reeds oor 'n infrastruktuur socs paaie, water en elektrisiteit beskik
wat deur die eerste respondent voorsien
word. Dit beskik ook reeds
oor 'n skool, bejaarde sorgsentrum, 'n gemeenskapsaal,
sportfasiliteite en 'n winkelsentrum. Dit blyk
gemene saak te wees
dat Kleinfontein nog nie kragtens formele dorpstigting en bestaande
wetgewing as 'n dorpsgebied geregistreer
is nie.
[7]
Die dispuut rondom formele dorpstigting kom reeds 'n lang pad. Die
huidige aansoek is op 20 Mei 2010 uitgereik. Die eerste
beantwoordende beedigde verklaring is op 4 Augustus 2011 beteken.
Daarna, op 23 Mei 2013, beteken die applikante 'n aanvullende

funderende beedigde verklaring. In antwoord hierop liasseer die
eerste respondent op 1 Oktober 2013 sy tweede beantwoordende beedigde

verklaring. Daarna is Tolmay R as sakebestuurder aangestel. Op die
eerste respondent se versoek het sy die liassering van prokureur

Adriaan Venter se beedigde verklaring toegelaat om die verdere
verloop van die aangeleentheid te verduidelik. Volgens die
aansoekstukke
blyk dit dat mnr Adriaan Venter spesialiseer in
dorpsontwikkeling en verwante sake. Verdere beedigde verklarings het
daarna op
die beedigde verklaring van mnr Adriaan Venter gevolg
waarna die aansoek skynbaar ryp vir verhoor was. Die applikante het
intussen
op 29 Junie 2015 'n gewysigde kennisgewing van mosie
afgelewer waarin die regshulp hierbo na verwys, uiteengesit word.
Nodeloos
om te se, die hofstukke beslaan nie minder as 1 400 bladsye
nie.
SAAK
VIR DIE APPLIKANTE:
[8]
Die applikante se saak kom in wese daarop neer dat die eerste
respondent 'n onwettige dorp bedryf, versuim om tot dorpstigting
oor
te gaan en ook versuim om verskeie statutere bepalings met betrekking
tot, onder andere, omgewingsake na te kom. Die applikante
voer aan,
om as 'n wettige dorp te kan bestaan en te funksioneer, moet
Kleinfontein as 'n dorpsgebied geproklameer word. Daar word
verder
beweer dat alhoewel sekere stappe gedurende 2004 in hierdie verband
geneem is, daar geen verdere noemenswaardige vordering
met
dorpstigting plaasgevind het nie en is Kleinfontein steeds onwettig.
Hierbenewens, so word aangevoer, vind daar verskeie ander
onwettige
aktiwiteite plaas wat onder andere betrekking het op omgewingsake
soos die berging van water en die maak van paaie, die
oortreding van
bouregulasies en die verspreiding van elektrisiteit sender dat die
eerste respondent daarvoor geregistreer en gemagtig
is.
[9]
Daar word verder aangevoer dat die applikante groot hoeveelhede geld
op woonhuise en ander verbeterings spandeer het terwyl
Kleinfontein
steeds 'n onwettige dorpsgebied gebly het. Die voorsetting van al
voormelde onwettige bedrywighede hou ernstige benadeling
in vir die
applikante se reg op eiendom, huisvesting, finansiele posisie en
ander regte wat daarmee gepaardgaan. Die onwettige
status van
Kleinfontein veroorsaak grootskaalse eiendomsonsekerheid by die
inwoners en hulle is geregtig om daarop aan te dring
dat dorpstigting
moet plaasvind en die ander gepaardgaande aktiwiteite gewettig moet
word. Bewerings is ook gemaak wat op die ander
vereistes van 'n
finale sowel as tussentydse interdik betrekking het. Vir redes wat
later sal blyk, is dit nie nodig om daarna
te verwys nie.
SAAK
VIR DIE EERSTE RESPONDENT:
[10]
Die eerste respondent betwis nie dat Kleinfontein met sy
infrastruktuur nog nie as 'n dorp geproklameer is nie. Die kern van

die verweer kom daarop neer dat die applikante nie oor die nodige
locus standi
beskik nie en versuim het om aan die vereistes
van 'n finale en tussentydse interdik te voldoen. Daar word, wat die
vereistes van
'n interdik betref, gesteun op verskillende stappe wat
na bewering reeds geneem is om dorpstigting te bewerkstellig. Ek sal
later
meer breedvoerig daarna verwys. Gevolglik is daar betoog, met
verwysing na hierdie stappe, dat die applikante poog om die eerste

respondent te dwing om iets te doen wat reeds gedoen word en dat
hulle daarom nie op die regshulp soos versoek, geregtig is nie.
BESPREKING:
[11]
Volgens die mondelinge betoe van die advokate, veral die advokaat vir
die eerste respondent, het dit geblyk dat die kerngeskil
tussen die
partye betrekking het op die vraag of die applikante 'n duidelike reg
vir doeleindes van die finale interdikte en 'n
prima facie
reg
vir doeleindes van die tussentydse interdik aangetoon het. Ek sal
gevolglik aanvaar, sonder om te beslis, dat die applikante
wel oor
die nodige
locus standi
beskik asook dat hulle ten minste 'n
prima facie
saak met betrekking tot die ander vereistes van 'n
finale en tussentydse interdik uitgemaak het.
FINALE
INTERDIK:
[12]
'n lnterdik is 'n hofbevel waarkragtens 'n persoon gebied of verbied
word om op 'n sekere wyse op te tree. In hierdie geval
bevat bedes 1
en 2 van die gewysigde kennisgewing van mosie regshulp in die vorm
van 'n gebiedende finale interdik. Daar word eerstens
versoek dat die
eerste respondent gelas moet word om onverwyld alle stappe te neem
wat nodig mag wees om Kleinfontein as 'n wettige
dorpsgebied te laat
registreer en tweedens om alle stappe te neem wat nodig is om so
spoedig moontlik te voldoen aan alle statutere
bepalings of vereistes
van enige owerheidsliggaam wat van toepassing is op die ontwikkeling
en oprigting van wooneenhede en ander
strukture.
[13]
Dit is geykte reg dat vir doeleindes van 'n finale interdik, die
applikant onder andere 'n duidelike reg moet aantoon. Hierdie
reg
word nie in isolasie beoordeel nie. 'n Eiser of applikant moet op 'n
oorwig van waarskynlikhede feitelike bewys lewer in terme
waarvan die
objektiewe reg aan horn of haar 'n reg verleen wat deur middel van
gepaste regshulp in die vorm van 'n hofbevel afgedwing
of beskerm kan
word. Hierdie reg moet sodanig duidelik wees dat indien die hof 'n
finale interdik toestaan, die bevel 'n finale
beregting van die
partye se regte sal bewerkstellig. (Sien in hierdie verband
The
Law of South Africa,
2de uitgawe, Vol 11, par 349 en verder.)
[14]
Alhoewel dit nie betwis word dat dorpstigting nog nie plaasgevind het
nie, voer die eerste respondent aan dat daar reeds verskeie
stappe
geneem is ten einde dorpstigting te bewerkstellig. Hierdie stappe
sluit volgens die eerste respondent ender andere die volgende
in:
·
Op 26 Maart 2011 en tydens 'n algemene
vergadering van lede, is daar 'n besluit geneem om 'n paneel
deskundiges aan te stel ten
einde die formaliserings- en
dorpstigtingsprosedures ender leiding van mnr Adriaan Venter te
behartig;
·
Gedurende April en Mei 2011 is die begrote fondse
vir hierdie proses in 'n bedrag van net meer R1,6 miljoen in mnr
Venter se trustrekening
inbetaal waarna hy 'n ervare projekspan
genomineer het om die proses voort te sit;
·
Op 6 Julie 2011 word Planpraktyk aangestel as
projekbestuurder waarna die eerste respondent op 7 Julie 2011 sy
dokumente aan Planpraktyk
beskikbaar stel;
·
Op 19 Maart 2012 is 'n aansoek in terme van die
Wet op Ontwikkelingsfasilitering, 1995 by die
Grondontwikkelingstribunaal ingedien
en op 9 Mei 2012 is 'n
kennisgewing in terme van gemelde Wet en die Regulasies daarkragtens
afgekondig, geadverteer.
[15]
Dit blyk volgens die verklaring van mnr Adriaan Venter dat hy 'n
spoedige formalisering van Kleinfontein in die vorm van 'n

grondontwik­ kelingsaansoek in terme van voormelde Wet aanbeveel
het. Hierdie aanbeveling het voortgespruit uit die omvangryke

ontwikkeling wat reeds op die betrokke eiendomme plaasgevind het, die
diversiteit van grondgebruike waarvoor daar in hierdie verband

aansoek gedoen moes word asook die aantal statutere goedkeurings wat
verkry moes word.
[16]
Dit blyk egter gemeensaak te wees dat die proses wat in terme van die
Wet op Ontwikkelingsfasilitering begin is, gekompliseer
is deurdat
die Grondwethof op 18 Junie 2010 in die saak van
Johannesburg
Municipality v Gauteng Development Tribunal
2010 (6) SA 182
CC,
die bevel in terme waarvan Hoofstukke V en VI van gemelde Wet
ongrondwetlik verklaar is, bekragtig het. Die verklaring is opgeskort

vir 'n tydperk van 24 maande ten einde die wetgewer in staat te stel
om die gebreke in die wetgewing reg te stel of om nuwe wetgewing
uit
te vaardig. Hierdie tydperk het op 18 Junie 2012 verstryk sander dat
die wetgewer die nodige gedoen het.
[17]
Daar is namens die eerste respondent uitgewys dat die Kleinfontein
aansoek in terme van die Wet op Ontwikkelingsfasilitering
betyds
binne voormelde vensterperiode ingedien is.  Die wetgewer kon
egter nie daarin slaag om binne die vasgestelde tydperk
aan die
Grondwethof se bevel te voldoen nie en daar is toe besluit, tydens 'n
voorverhoorkonferensie wat in die grondontwikkelingsaansoek
vir 17
Junie 2012 bele is, om hierdie aansoek onbepaald uit te stel hangende
'n direktief wat die Gauteng Tribunaal van die Nasionale
Departement
van Landelike Ontwikkeling en Grondhervorming afgewag het.
[18]
Mnr Adriaan Venter wys egter daarop dat, volgens sy mening,
Kleinfontein se formaliseringsproses nie verniet deur die
Planpraktykgroep
uitgevoer is nie, omdat die relevante departement,
verantwoordelik vir die administrasie van die Wet op
Grondontwikkelingsfasilitering,
by wyse van amptelike omsendbriewe
die versekering gegee het dat alle aansoeke wat voor die afsnydatum
ontvang is, tot finaliteit
geprosesseer en afgehandel sou word.
Afskrifte van sodanige kennisgewings is ook by sy verklaring
aangeheg. Hy wys egter daarop
dat die voormelde versekering van die
departement, gesien teen die agtergrond van tydskale en die uitspraak
van die Grondwethof,
ongelukkig onsekerheid geskep het oor die
geldigheid van grondontwikkelingsaansoeke wat toe reeds ingedien en
hangende was.
[19]
Op 2 Augustus 2013 is die Wet op Ruimtelike Beplanning en
Grondgebruikbestuur Nr 16 van 2013
( Spacial Planning and Land Use
Management Act,
algemeen bekend as SPLUMA) goedgekeur. Hierdie
wet het op 1 Julie 2015 in werking getree. Artikel 60 daarvan handel
met oorgangsmaatreels.
Subartikel (2)(a) bepaal (vir sover dit
relevant is) dat alle aansoeke hangende voor 'n tribunaal wat
ingevolge artikel 15 van
Wet 67 van 1995 (Wet op
Ontwikkelingsfasilitering) ingestel is, wat nog nie beslis of
andersins oor beskik is nie, ingevolge hierdie
wet (SPLUMA)
voortgesit en oor beskik moet word. Hierbenewens wys die eerste
respondent daarop dat Kleinfontein se bestuursliggaam
intussen 'n
goeie verhouding met die negentiende respondent (Stad Tshwane
Metropolitaanse Raad) opgebou het en dat die eerste respondent
ook
meegedeel is dat die negentiende respondent sy aansoek wat reeds
ingedien is, geprioritiseer het.
[20]
Alhoewel die stappe om dorpstigting te verkry oor 'n baie lang
tydperk gevolg het, moet ek in ag neem dat die eerste respondent
se
aansoek in hierdie verband reeds ingedien en nou hangend is. Die feit
dat daar na die opskortingsperiode van 24 maande (soos
deur die
Grondwethof bepaal en wat op 18 June 2012 verstryk het) geen verdere
vordering met die eerste respondent se aansoek gemaak
is nie, moet
klaarblyklik toegeskryf word aan
"statutere ontoereikendheid"
wat gevolg het op die uitspraak van die Grondwethof in
Johannesburg Municipality v Gauteng Development Tribunal, supra.
Die versuim om daarna binne die opskortingsperiode van 24 maande
die gebreke in bestaande wetgewing reg te stel (of om nuwe wetgewing

uit te vaardig), het 'n statutere leemte geskep wat grootliks daartoe
bygedra het dat geen noemenswaardige vordering met die eerste

respondent se aansoek wat in terme van die Wet op
Ontwikkelingsfasilitering ingedien is, gemaak kon word nie.
[21]
Dit is teen hierdie agtergrond wat die applikante nou daarop aandring
dat die eerste respondent gelas moet word (soos versoek
in bede 1 van
die gewysigde kennisgewing van mosie) om Kleinfontein as 'n wettige
dorpsgebied te laat registreer, binne 'n tydperk
van twee jaar of
sodanige ander tydperk as wat die hof mag bepaal, ooreenkomstig die
vereistes van die Ordonnansie op Dorpsbeplanning
en Dorpe, Nr 15 van
1986 of sodanige ander wetgewing as wat die hof mag bepaal. Bede 2
sluit direk hierby aan deurdat versoek word
dat die eerste respondent
gelas moet word om alle stappe te neem wat nodig mag wees om aan alle
statutere bepalings of vereistes
van enige owerheidsliggaam te
voldoen. Die implikasie van die interdik soos in bede 1 versoek, is
dat die eerste respondent sy
aansoek wat reeds ingedien en hangend
is, moet abandoneer en die aansoek en prosedure wat daarmee
gepaardgaan van nuuts af in terme
van die Ordonnansie op
Dorpsbeplanning en Dorpe moet begin en finaliseer. Daar is namens die
eerste respondent daarop gewys dat
so 'n stap ongetwyfeld 'n onnodige
duplisering van koste tot gevolg sal he, gesien teen die agtergrond
dat daar reeds ongeveer
R1,6 miljoen aan die bestaande aansoek bestee
is.
[22]
Namens die eerste respondent is daar ook daarop gewys dat dit nie die
hele proses is wat opgeskort is deur die leemte wat in
die wetgewing
gelaat is nie. Gelyklopend met die aansoek onder die Wet op
Ontwikkelings­ fasilitering (wat voortgesit gaan
word onder
SPLUMA) moet die eerste respondent ook voldoen aan sekere wetgewing
rakende die omgewing, insluitend die Wet op Nasionale

Omgewingsbestuur, Nr 107 van 1998. Die bestaande ontwikkeling op
Kleinfontein is in stryd met ondermeer artikel 24 van gemelde
wet wat
sekere omgewingsmagtigings ten aansien van gelyste aktiwiteite
vereis.
[23]
Volgens die verklaring van mnr Adriaan Venter is daar reeds 'n
paralelle omgewingsgoedkeuringsproses, onafhanklik van die geldigheid

van die grondontwikkelingsaansoek, in terme van die Wet op Nasionale
Omgewingsbestuur geloods. Hy voeg by, saver dit sy kennis
strek, dat
hierdie proses steeds in volle swang is en daar reeds ver hiermee
gevorder is.
[24]
In die lig van hierdie feite en omstandighede bestaan daar ernstige
twyfel of die applikante daarin geslaag het om op 'n oorwig
van
waarskynlikhede aan te toon dat hulle oor 'n duidelike
beskermingswaardige reg beskik wat deur die regshulp soos in bedes 1

en 2 vervat, afgedwing kan word. Daar is reeds 'n
grondontwikkelingsaansoek ingedien wat tans hangend is en daar is ook
reeds
'n omgewingsgoedkeuringsproses geloods wat steeds in volle
swang is. lndien 'n bevel in terme van bedes 1 en 2 toegestaan sou
word,
sou dit bloat beteken dat die eerste respondent gelas word om
weer te doen wat reeds gedoen is, waarskynlik teen onnodige verdere

koste. In die lig van al hierdie feite en omstandighede is ek van
oordeel dat die applikante nie daarin geslaag het om 'n duidelike
reg
vir die regshulp soos in bedes 1 en 2 versoek, te bewys nie.
TUSSENTYDSE
INTERDIK:
[25]
Volgens bede 3 van die gewysigde kennisgewing van mosie versoek die
applikante dat die eerste, sewentiende en agtiende respondente,

hangende die voldoening aan alle toepaslike wetgewing en vereistes
van owerheidsliggame, verbied moet word om enige verdere
eiendomsontwikke­
ling te doen of te bemark asook om enige regte
in gemelde eiendom te verkoop of te verhandel. Die sewentiende
respondent is 'n
boukontrakteur wat volgens die applikante bouwerk
binne die ongeproklameerde dorpsgrsense van Kleinfontein verrig. Die
agtiende
respondent is 'n eiendomsagent wat volgens die applikante
bemarking doen van eiendom en regte daarin, binne die grense van
Kleinfontein.
Hierdie twee respondente het nie die aansoek geopponeer
nie en die advokaat vir die applikante het aangedui dat hy aansoek om
verstekvonnis
teen hulle doen. Hy het egter toegegee dat as die
aansoek nie teen die eerste respondent suksesvol is nie, dit ook nie
teen die
sewentiende en agtiende respondente behoort te slaag nie.
[26]
Ten einde suksesvol te kan wees met 'n aansoek waarin daar vir 'n
tussentydse interdik aansoek gedoen word, moet 'n applikant
aantoon
dat hy, benewens die ander vereistes, oak oor 'n
prima facie
reg
beskik. Dit hoef nie in die vorm van 'n duidelike reg te wees nie en
selfs 'n mate van twyfel wat hierdie reg betref, behoort
nie fataal
vir 'n applikant te wees nie. Die benadering wat gevolg moet word, is
soos volg:
"The proper
approach is to consider the facts as set out by the applicant
together with any facts set out by the respondent
which the applicant
cannot dispute and to decide whether, with regard to the inherent
probabilities and the ultimate onus, the
applicant should on those
facts obtain final relief at the trial. The facts set up in
contradiction by the respondent should then
be considered and if they
throw serious doubt on the applicant's case the latter cannot
succeed."
(LAWSA,
2de
Uitgawe, Vol 11, par 404)
[27]
Die applikante voer aan dat die eerste respondent onwettig en
eiegeregtig optree deur voort te gaan met watervoorsiening,
elektrisiteitsvoor- siening en rioolwerke wat normaalweg, in 'n
geproklameerde dorpsgebied, deur die plaaslike owerheid voorsien

word. Daar word verder beweer dat die onwettige verkoop van erwe of
verblyfreg ook steeds voortgaan en dat die agtiende respondent,
as
eiendomsagent, by die bemarking daarvan betrokke is. Daar word ook
verwys na die nie-nakoming van bouregulasies waarby veral
die
sewentiende respondent as boukontrakteur betrokke is. Volgens die
applikante is daar onwettige bouwerk wat deurgaans op Kleinfontein

verrig word en dit skep 'n onhoudbare proses, aangesien geen
amptelike goedkeuring daarvoor verkry is nie.
[28]
Hierbo (par 23) is reeds daarop gewys dat daar 'n gelyklopende proses
onder die tersaaklike omgewingswetgewing van stapel gestuur
is. Die
eerste respondent wys daarop dat die Gautengse Departement van
Landbou en Landelike Ontwikkeling reeds op 4 November 2010
'n
inspeksie op Kleinfontein gehou het. In 'n skrywe van die departement
gedateer 4 Julie 2014 word sekere addisionele stappe met
betrekking
tot die gelyste aktiwiteite voorgeskryf. Volgens die eerste
respondent het sy aansoek in hierdie verband volledige besonderhede

vervat van al die gelyste aktiwiteite wat die eerste respondent op
Kleinfontein verrig en beplan om in die toekoms te verrig. Die

voorsitter van die eerste respondent moes in hierdie verband 'n
onderneming gee dat geen ander aktiwiteite in die toekoms onderneem

gaan word sander die skriftelike goedkeuring van die departement nie
en dat geen ander onwettige aktiwiteite mee begin is of voortgesit

sal word op die eerste respondent se eiendom nie. Volgens die eerste
respondent is hierdie onderneming reeds gegee.
[29]
Die eerste respondent voer verder aan dat, ten einde seker te maak
dat die eerste respondent geen oortredings pleeg nie, is
'n besluit
geneem om geen verdere bouwerk te verrig of toestemming daarvoor te
verleen tot tyd en wyl die omgewingsaansoek afgehandel
is nie of
skriftelike toestemming vir gespesifiseerde ontwikkeling vanaf die
owerhede verkry is nie. Daar word in hierdie verband
na 'n nuusbrief
van die eerste respondent verwys waarin lede se aandag daarop
gevestig word dat die eerste respondent nie toestemming
kan gee dat
enige nuwe bouwerk op Kleinfontein gedoen word nie. Volgens die
nuusbrief is daar ook 'n beroep op die lede gedoen
om nie
Kleinfontein op risiko te plaas en sodoende die afhandeling van die
omgewingsaansoek in gedrang te bring nie.
[30]
Die eerste respondent se advokaat het geargumenteer dat daar in elk
geval geen beletsel kan bestaan teen die opneem van nuwe
aandele in
die eerste respondent nie of om verdere aandele te koop of te verkoop
nie. Dit sou, volgens die argument, 'n onredelike
beperking op
handelsvryheid daarstel wat op sigself nie onwettig is nie. Verder,
indien die voorsiening van water, riolering en
elektrisiteit intussen
summier gestaak sou moes word kan dit tot chaos op Kleinfontein lei.
Daar bestaan reeds 'n skool, 'n bejaarde
sorgsentrum en
winkelsentrum. Waar hierdie aktiwiteite met die medewete van die
plaaslike owerheid bedryf word, terwyl die omgewingsaansoek
hangend
is, wil dit voorkom of paragraaf 16 van die departement se skrywe
gedateer 4 Julie 2014 slegs betrekking het op nuwe of
ander
aktiwiteite wat in die toekoms onderneem sou word.
[31]
Wanneer die antwoord van die eerste respondent op die applikante se
aansoek in ag geneem word, blyk dit dat daar ernstige twyfel
behoort
te bestaan of die applikante 'n
prima facie
reg aangetoon het
ten einde met 'n tussentydse interdik te kan slaag. Die eerste
respondent het aangetoon dat daar reeds 'n
omgewingsgoedkeuringsaansoek
geloods is wat tans voortgaan.
Hierbenewens is daar reeds 'n onderneming aan die departement gegee
dat geen nuwe of ander aktiwiteite
in die toekoms onderneem sal word
sender skriftelike goedkeuring van die departement nie. Dit blyk
verder dat die eerste respondent
sy lede oak ingelig het dat geen
nuwe bouwerk op Kleinfontein onderneem kan word nie en dat niks
gedoen moet word om Kleinfontein
op risiko te plaas nie. Dit kom
derhalwe daarop neer dat die tussentydse regshulp waarvoor die
applikante aansoek doen, intussen
vooruit geloop is deur die
verskillende stappe wat die eerste respondent in die verband geneem
het. Ek is gevolglik van mening
dat die tussentydse interdik soos in
bede 3 van die gewysigde kennisgewing van mosie versoek, nie kan
slaag nie.
KOSTE:
[32]
Dit is duidelik dat daar groot onmin tussen die strydende partye
bestaan. Hulle het oor en weer vir 'n spesiale kostebevel
aansoek
gedoen. Aan die eenkant moet ek in ag neem dat die suksesvolle party
normaalweg op 'n kostebevel geregtig is. Aan die anderkant
het die
applikante se advokaat betoog dat, selfs indien die aansoek van die
hand gewys sou word, dit steeds 'n heilsame uitwerking
gehad het
deurdat dit die stappe wat die eerste respondent intussen geneem het,
aangehelp het. Hierdie submissie is nie sonder
meriete nie. Die
dorpstigtingsproses kom al 'n baie lang pad. Dit blyk tog dat daar op
'n stadium nie met die nodige ywer voortgegaan
is nie en dat hierdie
aansoek daarin geslaag het om die nodige druk op die eerste
respondent te plaas. In die lig van al hierdie
omstandighede is ek
van mening dat hierdie 'n gepaste geval is waar geen kostebevel
gemaak moet word nie.
BEVEL:
Ek
maak die volgende bevel:
1.
Die applikante se aansoek word van die hand
gewys;
2.
Daar word geen kostebevel gemaak nie.
______________________
DS
FOURIE
REGTER
VAN DIE HOOGGERESGHOF
PRETORIA
Datum:
22
April 2016