Oliphant v Road Accident Fund (395/07) [2008] ZASCA 68; [2008] 4 All SA 239 (SCA) (30 May 2008)

About SAFLII
Databases
Search
Terms of Use
RSS Feeds
South Africa: Supreme Court of Appeal
SAFLII
>>
Databases
>>
South Africa: Supreme Court of Appeal
>>
2008
>>
[2008] ZASCA 68
|

|

Oliphant v Road Accident Fund (395/07) [2008] ZASCA 68; [2008] 4 All SA 239 (SCA) (30 May 2008)

Links to summary

THE SUPREME COURT OF APPEAL OF
SOUTH AFRICA
Case No: 395/07
NOT REPORTABLE
In the matter
between:
SANNA
SUZAN OLIPHANT ... APPELLANT
v
THE
ROAD ACCIDENT FUND ... RESPONDENT
Coram: Harms ADP,
Scott, Heher, Mlambo et Cachalia JJA
Heard: 12 May 2008
Delivered: 30 May
2008
Summary: Motor
vehicle ‘driver’ working on his engine – spanner he was using
slipped and dropped onto two electrical contact
points causing
vehicle to start and set off in reverse injuring the claimant –
‘freak accident’ – negligence not proved.
Neutral citation:
This judgment may be referred to as
Oliphant
v The Road Accident Fund
(395/2007)
[2008] ZASCA 68
(30 May 2008).
JUDGMENT
CACHALIA JA
[1] The appellant
instituted proceedings in the Free State High Court against the Road
Accident Fund for damages arising from injuries
she sustained when
her husband’s motor vehicle knocked her over in front of her house
on 5 December 1999. The evidence was that
while he was investigating
a mechanical problem with the vehicle’s engine, a spanner slipped
from his hand and dropped onto two
electrical contact points of the
vehicle’s starter. This caused the vehicle to start unexpectedly
and set off in reverse, knocking
her over in the process. The
accident left her paraplegic.
[2] The High Court
(Ebrahim J) was asked to consider only the merits of the dispute. It
found, in favour of the appellant, that her
husband’s (the insured
driver’s) negligence caused the accident. The Fund’s appeal to
the full court (Van der Merwe J, Hattingh
J and van Zyl J concurring)
was upheld. The appellant appeals with special leave of this court.
[3] Other than the
appellant and her husband, Mr Isaac Ndeleni Oliphant, who both
testified more than six years after the incident,
no one else
witnessed the occurrence. The appellant and the Fund each called an
expert to testify on the plausibility of Mr Oliphant’s
version as
to how the accident happened. Mr B Grobbelaar testified on behalf of
the appellant and Mr D L van Onselen for the respondent.
[4] The appellant’s
case rests mainly on her husband’s version of how the accident
occurred, which the trial court accepted but
the court below did not.
The court below summarised his evidence thus:
‘
Mnr
Oliphant het getuig dat die voertuig ‘n outomatiese ratkas gehad
het. Hy het egter die ratkas sodanig gebrug dat die enjin in
enige
rat aangeskakel kon word en nie net in die parkeerrat nie. Omdat hy
probleme gehad het om die voertuig aan die gang te kry,
het Mnr
Oliphant ‘n aansitknoppie in die kajuit geïnstalleer met twee
drade deur die paneelbord direk aan die aansittermotor gekoppel.
Ten
einde die aansitterknoppie te gebruik om die voertuig aan te skakel,
moes die vonkskakelaar (“ignition switch”), wat met
‘n sleutel
gewerk het, egter aangeskakel word deur die sleutel na regs te draai.
Sodoende het daar twee liggies op die paneelbord
aangekom. Op die
betrokke oggend het Mnr Oliphant die enjinkap oopgemaak en toe
omgeloop en die enjin op die gebruiklike manier aangeskakel
en laat
luier. Die ratkas was in die parkeerrat geskakel. Volgens Mnr
Oliphant het hy toe ‘n ongewone geluid van die kant van die
enjin
gehoor, as gevolg waarvan hy die enjin weer afgeskakel het, waarna hy
die sleutel uit die vonkskakelaar getrek het en in sy
sak gedruk het.
Hy het die regterkantste voordeur oopgelos. Hy het vasgestel dat ‘n
moer waarmee die petrolpomp vasgetrek word,
los was. Hy het ‘n
moersleutel geneem en die moer stywer gedraai. Hy het toe aan die
regterkant van die voertuig gestaan en oor
die enjin gebuk. Op
daardie stadium was die respondent in die huis enkele tree daarvan
af. Die moersleutel het gegly en uit sy hand
geval en op die
solenoïde en aansittermotor geval. Volgens Mnr Oliphant het die
aansittermotor toe begin draai, die enjin aangeskakel
en, soos hy dit
gestel het, “onmiddellik het die kar sommer weggegaan van my af”
en wel agteruit. Die voertuig het ‘n paar
meter verder tot
stilstand gekom, aangesien die regtervoordeur daarvan aan ‘n
sinkgeboutjie gehaak het. Hy het die enjin doodgemaak
deur die drade
van die klos en die vonkpropdrade uit te trek. By ondersoek het hy
vasgestel dat die respondent onder die voertuig
lê en dat sy beseer
is. Hy het opgemerk dat die ratkas van die voertuig in trurat
geskakel was en dat die stuurwielslot aangeskakel
was. Die
stuurwielslot word losgemaak deur die vonkskakelaar aan te skakel.’
[5] The court below
then analysed the evidence and concluded that Mr Oliphant’s
evidence on how the accident occurred was improbable
and could not be
accepted. I agree with the court’s reasoning on this aspect and for
convenience will merely repeat what appears
at paragraph’s 7-13 of
the judgment.
‘
[7]
Dit is gemeensaak dat die voertuig in die onderhawige geval slegs
deur middel van die enjin daarvan agteruit kon beweeg indien
ten
minste al vier die ondervermelde gebeur het of van toepassing was:
(i) Die moersleutel
moes voldoende en lank genoeg kontak bewerkstellig het tussen die
positiewe pool van die aansittermotor en die
positiewe pool van die
solenoïde sodat die aansittermotor die enjin kon aansluit.
(ii) Die
vonkskakelaar moes aangeskakel gewees het, sodat die elektriese
stroombaan voltooi was tussen die battery en die klos en
vonkverdeler.
(iii) Die ratkas
moes in trurat geskakel gewees het.
(iv) Die enjin moes
voldoende revolusies opgebou het om die voertuig te laat wegtrek.
[8]
Die getuienis van Mnr Oliphant op elkeen van hierdie aspekte en des
te meer op almal tesame, is myns insiens so onwaarskynlik
dat dit nie
aanvaar kan word nie. Oorkoepelend moet op grond van algemene
waarskynlikhede in gedagte gehou word dat die probleem
met hierdie
tipe ou voertuig juis is om dit aan die gang te kry en nie andersom
nie, wat ook strook met Mnr Oliphant se eie ervaring.
[9]
Dit is natuurlik in die eerste plek besonder eienaardig dat die
moersleutel toevallig presies gelyktydig geval het net op die
positiewe pool van die aansittermotor en die positiewe pool van die
solenoïde. Boonop
het
Mnr Oliphant gesê dat die moersleutel nie vasgewig was nie, maar
bloot op die twee pole geval het, vir ‘n wyle vasgebrand het
daarop
en toe afgeval het. Mnr Grobbelaar het self gesê dat hy dit betwyfel
dat die enjin aangeskakel kon word indien die moersleutel
nie op die
betrokke twee pole vasgewig was of vasgesteek het nie. Daar is verwys
na brandmerke wat op die betrokke pool of pole voorgekom
het. In die
omstandighede is hierdie getuienis vir my van min waarde. Dit is ‘n
baie ou voertuig en dit is duidelik dat Mnr Oliphant
bewus was van
hoe ‘n voertuig aangeskakel kon word deur kontak tussen die twee
pole te bewerkstellig. Trouens, hy het self verduidelik
hoe hy dit
tot verbasing van een van die persone wat hom met betrekking tot die
saak besoek het, op die voertuig gedemonstreer het.
Selfs Mnr
Grobbelaar het, volgens sy eie getuienis, ‘n toets gedoen voor sy
demonstrasie in die hof om aan te dui hoe die aansittermotor
aangeskakel kon word deur die twee genoemde pole meganies te verbind.
[10]
Mnr Grobbelaar het in sy getuienis die moontlikheid geopper dat die
vonkskakelaar aangesluit kon gebly het, indien dit erg uitgeslyt
was.
Hy het egter nie die vonkskakelaar ondersoek nie. Dat die
vonkskakelaar moontlik aangeskakel
kon
gebly het, is egter myns insiens in die omstandighede tot die hoogste
mate onwaarskynlik en berus op ‘n baie bedenklike getuienisbasis.
Mnr Oliphant se getuienis hieromtrent was duidelik. Toe hy die moer
begin vasdraai, was die vonkskakelaar afgeskakel, die sleutel
in sy
sak, was daar geen krag vanaf die battery na die klos en vonkverdele
nie en kon die enjin op geen manier aan die gang gesit
word nie.
Klaarblyklik het hy pas voordat die moersleutel uit sy hand sou geval
het, die enjin afgeskakel deur juis die vonkskakelaar
af te skakel.
Dit verbaas derhalwe nie dat Mnr Oliphant in kruisverhoor op die
vraag aangaande hoe dit desondanks dan moontlik is
dat die enjin
aangeskakel kon word, onsamehangend soos volg geantwoord het:
“
Kan
u net vir die Hof sê hoe op aarde is dit moontlik dat hierdie enjin
ge-idle en geloop het terwyl die ignition nie aan was nie?
--- Wat
daar is, dit kan moontlik wees die ignition, al is hy aan, dan kan ek
die sleutel uittrek. Al is hy af, ek kan die sleutel
uittrek.”
Mnr
Oliphant het dus nie op hierdie kritiese vraag geantwoord dat die
vonkskakelaar erg uitgeslyt was en daarom aangeskakel gebly
het al
het hy dit so pas afgeskakel nie. In sy hoofgetuienis het hy in ‘n
ander konteks, nl as die rede waarom hy die aansitterknoppie
geïnstalleer het, gesê dat die vonkskakelaar ‘n bietjie uitgewerk
was. Eers in herverhoor het hy op ‘n erg leidende vraag geantwoord
dat die vonkskakelaar baie uitgewerk was. Hierby moet gevoeg word dat
volgens Mnr Oliphant die stuurwielslot ontkoppel word deur
die
vonkskakelaar aan te skakel en die stuurwielslot onmiddellik na die
voorval aangeskakel of gekoppel was. Indien die stuurwielslot
gekoppel was, volgens die onbetwiste getuienis van Mnr Van Onselen,
duit dit aan dat die vonkskakelaar af was.
[11]
Die moontlikheid dat die ratkoppeling vanuit die parkeerrat na trurat
kon “gespring” het, was gebaseer op ‘n beweerde vorige
voorval
waartydens iets soortgelyks sou gebeur het. Mnr Oliphant se getuienis
hieromtrent is egter so weersprekend en onbevredigend
dat dit nie
aanvaar kan word nie. In sy hoofgetuienis het hy in die uiterste vae
terme en sonder om eers na die ratkoppeling te verwys,
vertel hoe die
voertuig by geleentheid ook “. . . sommer skielik agtertoe gegaan”
het. Mnr Van Onselen het getuig dat toe hy
vir doeleindes van die
saak vir Mnr Oliphant besoek het en die voertuig ondersoek het, Mnr
Oliphant aan hom ten aansien van die beweerde
vorige geleentheid
vertel het dat die motorvoertuig vorentoe beweeg het. Hy het notas
hiervan geneem en daardie notas is tot beskikking
van die respondent
se advokaat gestel. Toe Mnr Van Onselen se gemelde getuienis in
kruisverhoor aan Mnr Oliphant gestel is, het hy
dit nie ontken nie.
Wat oorbly is die onbetwiste getuienis van Mnr Van Onselen dat dit
moeilik was om ratskakeling te verkry, die
rathefboom moes
gemanipuleer word om dit te kon doen. Ek aanvaar dat daar skade aan
die regterdeur voordeur van die voertuig was
wat ooreengestem het met
die tipe skade wat daaraan verwag sou word indien die oop deur aan
die sinkhuis gehaak het, soos beskryf.
In lig daarvan dat op Mnr
Oliphant se getuienis dit onverklaarbaar is hoe die voertuig in
trurat kon gekom het, het hierdie getuienis
vir my weinig waarde.
[12]
Mnr Oliphant het in sy getuienis vertel dat wanneer hy met die
voertuig byvoorbeeld by ‘n stopstraat gestop het, die voertuig
nie
weer beweeg het tensy hy die versneller getrap het nie en dat selfs
dan “hy vat ‘n tydjie om te gaan, maar hy gaan”.
Mnr
Grobbelaar het getuig dat dit gebeur wanneer die olievlak in die
ratkas laag is. Mnr Oliphant het bevestig dat hy dikwels olie
vir die
ratkas moes ingooi. Dat die luierspoed hoog gestel was, is neutraal.
Dit geld ook wanneer by die stopstraat gestop word.
Hierdie getuienis
rym dus nie op waarskynlikhede met die getuienis dat op die betrokke
dag die voertuig onmiddellik weggetrek het
sonder dat die versneller
in werking gestel is nie.
[13]
Dit is nie namens die respondent betoog dat op die respondent se eie
feitelike getuienis alleenstaande ‘n bevinding ten gunste
van die
respondent gegrond kan word nie. Ek meen dat dit ‘n korrekte
benadering is. Die probleem is dat die respondent se eie getuienis
in
die utierste vaagheid gehul is. Behalwe dat sy sê dat sy agter die
voertuig verbygeloop het, sê sy herhaaldelik daarna net dat
“toe
sien ek dat ek lê” onder die voertuig. Sy het nie bewus geword
daarvan dat die voertuig beweeg nie en kan nie bevestig
of die enjin
geloop het of nie. Die ongelukkige resultaat is dat geen aanvaarbare
getuienis deur of namens die respondent aangebied
is aangaande hoe
die respondent beseer is nie.’
[6] The court below
also found that negligence on the part of Mr Oliphant was, in
any event, not proved. It is trite that to
establish negligence, the
person whose conduct is under scrutiny, must foresee the possibility
of harm ensuing from it and fail to
take reasonable steps to prevent
its occurrence.
1
Whether harm is
foreseeable will thus depend first, on the degree of probability of
it occurring,
2
and second, whether
reasonable precautions were taken to avoid the harm materialising.
3
[7] To recapitulate
the main facts which are relevant to the first leg of the inquiry: Mr
Oliphant was not a qualified mechanic. His
mechanical experience of
motor vehicles appears to have been confined mainly to dabbling with
his own vehicle. On the morning of
the accident he was preparing to
go to church. He started the vehicle, as he usually did, by inserting
the key into the ignition
to generate power and then pushing the
button on the dashboard to start it. He heard an unusual noise from
the engine. The engine
idled for a few minutes. He then switched it
off, removed the key, put it into his pocket and proceeded to
investigate the source
of the noise in the area of the petrol pump.
And while working on the pump, which is not in the immediate vicinity
of the starter,
the spanner slipped, lodged between two electrical
contact points and caused the vehicle not only to start, but also to
reverse.
[8] In my view the
chances of the accident happening in this manner were too remote to
be reasonably foreseeable. It consisted of
the spanner slipping from
his hand dropping on exactly the specific spot causing it to start
and then reverse without the accelerator
being depressed or the gear
lever activated.
[9] In regard to the
second leg of the inquiry, whether Mr Oliphant could have taken
reasonable precautions to prevent the harm materialising,
it is
difficult to see what more he could have done, other than remove the
key from the ignition. Once he had done this, he had no
reason to
think that the vehicle would start and reverse because of a chain of
unforeseen events.
[10] To conclude, if
the accident did occur as Oliphant said it did, it was simply a
‘freak accident’ for which the law ought
not to hold anyone
culpable. It follows that the court below was correct in its finding
that the appellant had not proved negligence
on the part of her
husband.
[11] The following
order is made:
‘
The
appeal is dismissed with costs.’
______________
A CACHALIA
JUDGE OF APPEAL
CONCUR:
HARMS ADP
HEHER JA
[12]
I shall assume, without deciding, that the court
a
quo
erred
in not finding that the appellant proved on a balance of
probabilities that she was injured in the circumstances to which her
husband testified.
[13]
I agree, nevertheless, with Cachalia JA that no reasonable person in
the position of Mr Oliphant, working over the engine of
his vehicle,
would have foreseen the possibility of harm resulting to any other
person when he dropped the spanner into its bowels.
For that reason
his negligence was not proved and the appeal should fail.
___________________
J A HEHER
JUDGE OF APPEAL
CONCUR:
SCOTT JA
MLAMBO JA
1
Kruger
v Coetzee
1966 (2) SA 428
(A) 430E-F.
2
J
Neethling, J M Potgieter, P J Visser (translated and edited by J C
Knoble)
Law of Delict
5
ed (2006) p 129.
3
Ibid
p 130.